Stappenplan Rechtsbronnen
STAP 1: Is er sprake van een internationale rechtsbron uit artikel 38 IGH?
Van welke rechtsbron is er sprake?
● Verdragen
○ Bilateral of multiral
● Gewoonterecht
● Algemene rechtsbeginselen (algemene principes, zoals pacta sunt servanda)
● Rechterlijke uitspraken en academische stukken van de meest gekwalificeerde volkenrecht
juristen
○ Deze wordt niet per se als een formele rechtsbron gezien, want er is geen sprake van
precedentwerking, maar in praktijk zien we dat het vaak informeert of inspireert. Het
levert geen precedentwerking op.
○ Alleen verwijzen naar een rechterlijke beslissing is niet genoeg. Het kan wel als
ondersteunend bewijs of argument zijn. Het is gewoon niet genoeg om enkel die
rechterlijke beslissing te gebruiken omdat het erop lijkt.
STAP 2: Argument voor de rechtsbron
● Trail Smelter zaak = zaak tussen de Verenigde Staten en Canada waar het algemene
gewoonterechtelijke beginsel uiteen wordt gezet dat staten hun grondgebied niet mogen
(laten gebruiken) om schade te berokkenen aan andere staten.
● Heeft het te maken met schade aan het milieu? -> Dan de Trail Smelter zaak toepassen met
het algemene gewoonterechtelijke beginsel.
● Vergeet niet toe te passen waarom de rechtsbron gebruikt kan worden aan de hand van
feiten van de casus.
STAP 2.1: Argument voor de rechtsbron
● Verdrag is een contract waarbij ze afspraken neerleggen over een onderwerp. Dit is een
erkende rechtsbron in de zin van artikel 38 IGH.
● Om gebonden te zijn aan een verdrag dient het te worden ondertekend en te worden
bekrachtigd.
○ Ondertekenen van verdrag geeft intentie weer om zich te binden aan het verdrag
○ Voordat een staat daadwerkelijk gebonden is, moet het worden bekrachtigd. Hiervoor
zijn er processen aan verbonden en vanaf dat moment is het bindend voor de staat.
STAP 3: Is een staat gebonden aan een verdrag als deze niet is bekrachtigd?
Om gebonden te zijn aan een verdrag moet deze door beide staten zijn ondertekend en bekrachtigd.
Indien je het niet hebt bekrachtigd dan is het verdrag niet in werking.
● Artikel 18 Verdrag van Wenen : Als je een verdrag hebt ondertekend en bekrachtigd, dan ben
je gebonden. Stel je hebt niet bekrachtigd, dan ben je als staat niet gebonden maar je moet je
als staat wel houden aan handeling die zijn voorwerp of doel zou ontnemen. Ondanks dat je
het niet hebt bekrachtigd, moet het zich houden aan handelingen die zijn voorwerp en doel
zouden ontnemen. Je mag zeker niet in strijd daarmee handelen. Je mag je als staat niet op
een manier gedragen die in strijd is met het verdrag dat je hebt ondertekend, ook al heb je het
verdrag nog niet bekrachtigd, denk aan gedrag dat ervoor zorgt dat dit verdrag verpest wordt.
○ Omdat je het hebt ondertekend, heb je wel je intentie kenbaar gemaakt. Je mag dan
niet in strijd met het doel handelen.
● Join Statement: staten die beleidsplannen maken en de wens hebben om samen te werken
over het onderwerp.
○ Het is een ondersteuning om te zeggen dat er een intentie was om te ondersteunen.
, Stappenplan Zelfbeschikkingsrecht
STAP 1: Wat is zelfbeschikkingsrecht en aan wie komt het toe?
● Het recht op interne zelfbeschikkingsrecht komt toe aan volken -> Secession of Quebec
- Aangeven is er wel of geen sprake van een volk in casu
Een volk is een groep mensen die voldoet aan:
- Objectieve criteria: dezelfde taal, dezelfde religie, dezelfde politieke overtuigingen,
ze hebben redelijk tastbare componenten van het zijn van één culturele groep.
- Subjectieve criteria: voelen die mensen zich ook een volk? Hebben zij dezelfde
identiteit? – Het kan zijn dat er uiting wordt gegeven aan dit gevoel van het zijn van
een volk met een wens tot onafhankelijkheid d.m.v. een referendum.
● Zelfbeschikking is de vrijheid van het volk om je eigen politieke, sociale en economische
koers te bepalen en dat is gewoonterecht.
● In het Chagos advies wordt benadrukt dat zelfbeschikkingsrecht gewoonterecht is (p124)
○ Het internationaal recht erkent zelfbeschikkingsrecht als een gewoonterechtelijke
principe met een erga-omnes regel. Gewoonterecht is een rechtsbron van
internationaal recht op grond van 38 IGH.
○ Het recht op zelfbeschikking staat ook in artikel 1 van IVBPR, artikel 2 UNGA
Resolution 1514, artikel 1 IVESCR, artikel 1 Handvest.
● Quebec arrest: Zelfbeschikkingsrecht is een erga omnes regel: een regel die voor alle staten
geldt. Je hoeft geen schade te lijden om een andere staat te wijzen op de regel. Iedere staat
kan elkaar aanspreken, als ze zien dat een andere staat deze regel schendt .
Art. 1. UNGA Resolution 1514 → p. 41 reader ‘All peoples have the right to self-determination’
Is er sprake van een volk? Ja? -> dan door naar stap 2.
Geen sprake van een volk? Nee? -> dan geen recht op zelfbeschikking.
STAP 2: Sprake van interne zelfbeschikking?
● Quebec arrest: in eerste instantie moet recht op zelfbeschikking intern worden genoten.
○ Dat recht op zelfbeschikking moet intern worden genoten.
Het moet binnen de grenzen van de bestaande staat. Compleet uniform is niet van
toepassing, zolang iedereen binnen een staat politieke rechten geniet, is er een recht
op zelfbeschikking intern.
Dat zelfbeschikkingsrecht moet in eerste instantie worden genoten binnen de
bestaande staat uit respect voor de territoriale integriteit van de bestaande staat (art.
2 (4) UN charter ; ex art. 6 UNGA 1514).
Eerst het interne zelfbeschikkingsrecht benoemen en dan pas rechtstreeks doorgaan naar het externe
zelfbeschikkingsrecht. Als er namelijk sprake is van interne zelfbeschikking, gaat externe
zelfbeschikking niet op.
Stap 3: Sprake van externe zelfbeschikking?
Als er geen sprake is van interne zelfbeschikkingsrecht, dan is er in enkele gevallen sprake van een
recht op externe zelfbeschikking (bijvoorbeeld een unilaterale afscheiding).
● Quebec arrest: Extern zelfbeschikkingsrecht: recht om op zelfbeschikking los van de
bestaande moeder staat te genieten, kan slechts in uitzonderlijke gevallen. In het geval van:
○ Koloniale overheersing = hebben altijd recht op externe zelfbeschikking. De
bevolkingsgroep wordt geregeerd door een koloniaal rijk.
○ Vreemde bezetting = Situatie van een oorlog waar een bepaalde volking wordt bezet
STAP 1: Is er sprake van een internationale rechtsbron uit artikel 38 IGH?
Van welke rechtsbron is er sprake?
● Verdragen
○ Bilateral of multiral
● Gewoonterecht
● Algemene rechtsbeginselen (algemene principes, zoals pacta sunt servanda)
● Rechterlijke uitspraken en academische stukken van de meest gekwalificeerde volkenrecht
juristen
○ Deze wordt niet per se als een formele rechtsbron gezien, want er is geen sprake van
precedentwerking, maar in praktijk zien we dat het vaak informeert of inspireert. Het
levert geen precedentwerking op.
○ Alleen verwijzen naar een rechterlijke beslissing is niet genoeg. Het kan wel als
ondersteunend bewijs of argument zijn. Het is gewoon niet genoeg om enkel die
rechterlijke beslissing te gebruiken omdat het erop lijkt.
STAP 2: Argument voor de rechtsbron
● Trail Smelter zaak = zaak tussen de Verenigde Staten en Canada waar het algemene
gewoonterechtelijke beginsel uiteen wordt gezet dat staten hun grondgebied niet mogen
(laten gebruiken) om schade te berokkenen aan andere staten.
● Heeft het te maken met schade aan het milieu? -> Dan de Trail Smelter zaak toepassen met
het algemene gewoonterechtelijke beginsel.
● Vergeet niet toe te passen waarom de rechtsbron gebruikt kan worden aan de hand van
feiten van de casus.
STAP 2.1: Argument voor de rechtsbron
● Verdrag is een contract waarbij ze afspraken neerleggen over een onderwerp. Dit is een
erkende rechtsbron in de zin van artikel 38 IGH.
● Om gebonden te zijn aan een verdrag dient het te worden ondertekend en te worden
bekrachtigd.
○ Ondertekenen van verdrag geeft intentie weer om zich te binden aan het verdrag
○ Voordat een staat daadwerkelijk gebonden is, moet het worden bekrachtigd. Hiervoor
zijn er processen aan verbonden en vanaf dat moment is het bindend voor de staat.
STAP 3: Is een staat gebonden aan een verdrag als deze niet is bekrachtigd?
Om gebonden te zijn aan een verdrag moet deze door beide staten zijn ondertekend en bekrachtigd.
Indien je het niet hebt bekrachtigd dan is het verdrag niet in werking.
● Artikel 18 Verdrag van Wenen : Als je een verdrag hebt ondertekend en bekrachtigd, dan ben
je gebonden. Stel je hebt niet bekrachtigd, dan ben je als staat niet gebonden maar je moet je
als staat wel houden aan handeling die zijn voorwerp of doel zou ontnemen. Ondanks dat je
het niet hebt bekrachtigd, moet het zich houden aan handelingen die zijn voorwerp en doel
zouden ontnemen. Je mag zeker niet in strijd daarmee handelen. Je mag je als staat niet op
een manier gedragen die in strijd is met het verdrag dat je hebt ondertekend, ook al heb je het
verdrag nog niet bekrachtigd, denk aan gedrag dat ervoor zorgt dat dit verdrag verpest wordt.
○ Omdat je het hebt ondertekend, heb je wel je intentie kenbaar gemaakt. Je mag dan
niet in strijd met het doel handelen.
● Join Statement: staten die beleidsplannen maken en de wens hebben om samen te werken
over het onderwerp.
○ Het is een ondersteuning om te zeggen dat er een intentie was om te ondersteunen.
, Stappenplan Zelfbeschikkingsrecht
STAP 1: Wat is zelfbeschikkingsrecht en aan wie komt het toe?
● Het recht op interne zelfbeschikkingsrecht komt toe aan volken -> Secession of Quebec
- Aangeven is er wel of geen sprake van een volk in casu
Een volk is een groep mensen die voldoet aan:
- Objectieve criteria: dezelfde taal, dezelfde religie, dezelfde politieke overtuigingen,
ze hebben redelijk tastbare componenten van het zijn van één culturele groep.
- Subjectieve criteria: voelen die mensen zich ook een volk? Hebben zij dezelfde
identiteit? – Het kan zijn dat er uiting wordt gegeven aan dit gevoel van het zijn van
een volk met een wens tot onafhankelijkheid d.m.v. een referendum.
● Zelfbeschikking is de vrijheid van het volk om je eigen politieke, sociale en economische
koers te bepalen en dat is gewoonterecht.
● In het Chagos advies wordt benadrukt dat zelfbeschikkingsrecht gewoonterecht is (p124)
○ Het internationaal recht erkent zelfbeschikkingsrecht als een gewoonterechtelijke
principe met een erga-omnes regel. Gewoonterecht is een rechtsbron van
internationaal recht op grond van 38 IGH.
○ Het recht op zelfbeschikking staat ook in artikel 1 van IVBPR, artikel 2 UNGA
Resolution 1514, artikel 1 IVESCR, artikel 1 Handvest.
● Quebec arrest: Zelfbeschikkingsrecht is een erga omnes regel: een regel die voor alle staten
geldt. Je hoeft geen schade te lijden om een andere staat te wijzen op de regel. Iedere staat
kan elkaar aanspreken, als ze zien dat een andere staat deze regel schendt .
Art. 1. UNGA Resolution 1514 → p. 41 reader ‘All peoples have the right to self-determination’
Is er sprake van een volk? Ja? -> dan door naar stap 2.
Geen sprake van een volk? Nee? -> dan geen recht op zelfbeschikking.
STAP 2: Sprake van interne zelfbeschikking?
● Quebec arrest: in eerste instantie moet recht op zelfbeschikking intern worden genoten.
○ Dat recht op zelfbeschikking moet intern worden genoten.
Het moet binnen de grenzen van de bestaande staat. Compleet uniform is niet van
toepassing, zolang iedereen binnen een staat politieke rechten geniet, is er een recht
op zelfbeschikking intern.
Dat zelfbeschikkingsrecht moet in eerste instantie worden genoten binnen de
bestaande staat uit respect voor de territoriale integriteit van de bestaande staat (art.
2 (4) UN charter ; ex art. 6 UNGA 1514).
Eerst het interne zelfbeschikkingsrecht benoemen en dan pas rechtstreeks doorgaan naar het externe
zelfbeschikkingsrecht. Als er namelijk sprake is van interne zelfbeschikking, gaat externe
zelfbeschikking niet op.
Stap 3: Sprake van externe zelfbeschikking?
Als er geen sprake is van interne zelfbeschikkingsrecht, dan is er in enkele gevallen sprake van een
recht op externe zelfbeschikking (bijvoorbeeld een unilaterale afscheiding).
● Quebec arrest: Extern zelfbeschikkingsrecht: recht om op zelfbeschikking los van de
bestaande moeder staat te genieten, kan slechts in uitzonderlijke gevallen. In het geval van:
○ Koloniale overheersing = hebben altijd recht op externe zelfbeschikking. De
bevolkingsgroep wordt geregeerd door een koloniaal rijk.
○ Vreemde bezetting = Situatie van een oorlog waar een bepaalde volking wordt bezet
