Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
Inhoud
Deel 1: De fundamenten van gedrag.....................................................................3
H1 Emoties, stress en bevlogenheid...................................................................3
1.1. Emoties en gedrag.................................................................................... 3
1.2. Fundamentele belangen............................................................................6
1.3. Emotie en besluitvorming.........................................................................7
1.4. Stress en burn-out..................................................................................... 9
1.5. Passie en bevlogenheid...........................................................................11
H2 Motivatie en attitude.................................................................................... 13
2.1. De werking van motivatie.......................................................................13
2.2. Motivationele focus................................................................................. 14
2.3. Attitude in werk....................................................................................... 16
2.4. Eigenaarschap en burgerschap in organisaties.......................................17
2.5. Proactiviteit en ondernemerschap bij werknemers.................................18
H3 Individuele verschillen begrijpen.................................................................20
3.1. Hoe mensen verschillen..........................................................................20
3.2. Dimensies van persoonlijkheid................................................................21
3.3. Persoonlijkheid in context.......................................................................23
3.4. Intelligentie............................................................................................. 25
3.5 Talent en selectie..................................................................................... 26
Deel 2: Het individu.............................................................................................. 27
H4 Individuele prestaties................................................................................... 27
4.1. Wat is prestatie?...................................................................................... 27
4.2. Organisatiecontext.................................................................................. 29
4.3. Competentie............................................................................................ 30
4.4. Prestatiemotivatie................................................................................... 32
4.5. Prestatiemanagement............................................................................. 32
H5 Competentieontwikkeling............................................................................ 34
5.1 Hoe werkt leren?...................................................................................... 34
5.2. Training................................................................................................... 35
5.3. Transfer van training............................................................................... 36
5.4. Competentieontwikkeling managen........................................................37
H6 Zelfmanagement......................................................................................... 39
6.1. Het managen van eigen gedrag..............................................................39
6.2. De grenzen van bewuste controle...........................................................40
6.3. Zelfreflectie............................................................................................. 41
1
,Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
6.4 Zelfsturing en authenticiteit.....................................................................42
6.5. Zelfregulatie............................................................................................ 43
6.6. Kritische blik op de praktijk.....................................................................44
Deel 3: De groep.................................................................................................. 45
H7 Samenwerken en conflict............................................................................. 45
7.1. De fundamenten van sociaal gedrag......................................................45
7.2 Samenwerking in organisaties.................................................................45
7.3. Sociale hiërarchie en psychologische veiligheid......................................46
7.4. Communicatie......................................................................................... 47
7.5. Onderhandelen........................................................................................ 48
7.6 Conflict..................................................................................................... 49
H8 Presteren in teams....................................................................................... 50
8.1 Teamwerk................................................................................................. 50
8.2. Inrichting van teams............................................................................... 51
8.3. Interactiepatronen................................................................................... 53
8.4. Hiërarchie en besluitvorming..................................................................55
8.5. Teamontwikkeling.................................................................................... 55
H9 Leiderschap.................................................................................................. 57
9.1. Leiderschap in organisaties.....................................................................57
9.2. Leiderschap en gezag............................................................................. 58
9.3. Leiderschapsstijlen.................................................................................. 59
9.4. Destructief leiderschap........................................................................... 59
9.5. Leiderschapsontwikkeling.......................................................................60
Deel 4: De organisatie.......................................................................................... 61
H10 Sociale netwerken...................................................................................... 61
10.1. De organisatie als sociaal netwerk........................................................61
10.2. Netwerkoptimalisatie............................................................................ 62
10.3. Innovatie............................................................................................... 62
10.4. De netwerkorganisatie..........................................................................63
H11 Cultuur....................................................................................................... 64
11.1. Cultuur en gedrag................................................................................. 64
11.2. Cultuur in kaart brengen.......................................................................65
11.3. Leiderschap en de vorming van cultuur................................................65
11.4. Socialisatie............................................................................................ 66
11.5. Cultuur veranderen............................................................................... 67
H12 Organisatieverandering............................................................................. 68
12.1. Het veranderproces............................................................................... 68
2
,Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
12.2. Verandermotivatie................................................................................. 69
12.3. Het individu in de verandering..............................................................69
12.4. De rol van leiderschap..........................................................................70
12.5. Veranderaanpak.................................................................................... 70
Samenvatting....................................................................................................... 72
Deel 1: De fundamenten van gedrag
H1 Emoties, stress en bevlogenheid
1.1. Emoties en gedrag
Emotie: interne toestand die richting en intensiteit geeft aan denken en gedrag.
Emotie wordt gekenmerkt door:
3
, Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
- Richting: hangt samen met het soort emotie dat iemand ervaart. Dit
bepaalt waarin wordt geïnvesteerd en met hoeveel tijd en aandacht.
Emotie vormt prioriteiten.
- Intensiteit: heeft betrekking op hoe sterk een emotie is. Emoties kunnen
variëren van subtiel en vrijwel onmerkbaar, tot intens en overweldigend.
Gevoel: heeft betrekking op de subjectieve ervaring van een emotie. Dit gevoel
kenmerkt zich door richting en intensiteit. Dit gevoel heeft betrekking op wat we
ervaren van de emotie en het onderliggende proces.
Uiterlijke kenmerken van emotie: lichaamshouding, manier van bewegen,
gezichtsuitdrukking en stemgeluid. Deze uitingen stellen andere mensen in staat
iemands emotionele toestand te lezen.
Arousal: de staat van opwinding waarin iemand verkeert, die wordt veroorzaakt
door een activatie van het parasympatische zenuwstelsel. De arousal kan
variëren van zeer laag (je voelt je loom en ontspannen) tot zeer hoog (je rent in
paniek rond).
Rationele emoties: emoties worden nog wel eens als irrationeel gezien.
Wanneer emoties de overhand krijgen, kan iemand wel eens dingen doen waar hij
later spijt van krijgt. Emotioneel reageren wordt vaak als onprofessioneel gezien.
De moderne wetenschap schetst echter een subtiel ander beeld van emotie.
Emotie blijkt juist een voorwaarde voor rationaliteit (Damasio, 2006).
1.1.2. Welke functie hebben emoties?
Functie van emotie bij dieren: het beschermen of realiseren van de
biologische belangen van het dier. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de functie van
agressie voor lijfsbehoud, bescherming van territorium of het bevechten van de
sociale positie.
Functie van emotie bij mensen: het beschermen en/of realiseren van
belangen. Bijvoorbeeld het belang van status, wanneer iemand neerbuigend
doet, kan dit tot boosheid leiden.
Positieve en negatieve emoties:
- Positieve: eenvoudigste positieve emotie is blijheid. Positieve emoties
worden geassocieerd met de realisatie van belangen en zorgen ervoor dat
iemand ergens energie in wil investeren, het wil herhalen of eraan wil
vasthouden. Wanneer je je trots voelt na een prestatie, motiveert dit tot
nieuwe prestaties.
- Negatieve: eenvoudigste negatieve emotie is boosheid. Negatieve
emoties worden geassocieerd met risico’s en frustratie van belangen. Ze
zorgen ervoor dat iemand iets vermijdt of zijn best doet om het risico te
neutraliseren.
1.1.3. Hoe ontstaan emoties?
Functie van emotie:
1. Of er belangen geraakt worden, en hoe
2. Wat de opties zijn om hierop te reageren.
4
Inhoud
Deel 1: De fundamenten van gedrag.....................................................................3
H1 Emoties, stress en bevlogenheid...................................................................3
1.1. Emoties en gedrag.................................................................................... 3
1.2. Fundamentele belangen............................................................................6
1.3. Emotie en besluitvorming.........................................................................7
1.4. Stress en burn-out..................................................................................... 9
1.5. Passie en bevlogenheid...........................................................................11
H2 Motivatie en attitude.................................................................................... 13
2.1. De werking van motivatie.......................................................................13
2.2. Motivationele focus................................................................................. 14
2.3. Attitude in werk....................................................................................... 16
2.4. Eigenaarschap en burgerschap in organisaties.......................................17
2.5. Proactiviteit en ondernemerschap bij werknemers.................................18
H3 Individuele verschillen begrijpen.................................................................20
3.1. Hoe mensen verschillen..........................................................................20
3.2. Dimensies van persoonlijkheid................................................................21
3.3. Persoonlijkheid in context.......................................................................23
3.4. Intelligentie............................................................................................. 25
3.5 Talent en selectie..................................................................................... 26
Deel 2: Het individu.............................................................................................. 27
H4 Individuele prestaties................................................................................... 27
4.1. Wat is prestatie?...................................................................................... 27
4.2. Organisatiecontext.................................................................................. 29
4.3. Competentie............................................................................................ 30
4.4. Prestatiemotivatie................................................................................... 32
4.5. Prestatiemanagement............................................................................. 32
H5 Competentieontwikkeling............................................................................ 34
5.1 Hoe werkt leren?...................................................................................... 34
5.2. Training................................................................................................... 35
5.3. Transfer van training............................................................................... 36
5.4. Competentieontwikkeling managen........................................................37
H6 Zelfmanagement......................................................................................... 39
6.1. Het managen van eigen gedrag..............................................................39
6.2. De grenzen van bewuste controle...........................................................40
6.3. Zelfreflectie............................................................................................. 41
1
,Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
6.4 Zelfsturing en authenticiteit.....................................................................42
6.5. Zelfregulatie............................................................................................ 43
6.6. Kritische blik op de praktijk.....................................................................44
Deel 3: De groep.................................................................................................. 45
H7 Samenwerken en conflict............................................................................. 45
7.1. De fundamenten van sociaal gedrag......................................................45
7.2 Samenwerking in organisaties.................................................................45
7.3. Sociale hiërarchie en psychologische veiligheid......................................46
7.4. Communicatie......................................................................................... 47
7.5. Onderhandelen........................................................................................ 48
7.6 Conflict..................................................................................................... 49
H8 Presteren in teams....................................................................................... 50
8.1 Teamwerk................................................................................................. 50
8.2. Inrichting van teams............................................................................... 51
8.3. Interactiepatronen................................................................................... 53
8.4. Hiërarchie en besluitvorming..................................................................55
8.5. Teamontwikkeling.................................................................................... 55
H9 Leiderschap.................................................................................................. 57
9.1. Leiderschap in organisaties.....................................................................57
9.2. Leiderschap en gezag............................................................................. 58
9.3. Leiderschapsstijlen.................................................................................. 59
9.4. Destructief leiderschap........................................................................... 59
9.5. Leiderschapsontwikkeling.......................................................................60
Deel 4: De organisatie.......................................................................................... 61
H10 Sociale netwerken...................................................................................... 61
10.1. De organisatie als sociaal netwerk........................................................61
10.2. Netwerkoptimalisatie............................................................................ 62
10.3. Innovatie............................................................................................... 62
10.4. De netwerkorganisatie..........................................................................63
H11 Cultuur....................................................................................................... 64
11.1. Cultuur en gedrag................................................................................. 64
11.2. Cultuur in kaart brengen.......................................................................65
11.3. Leiderschap en de vorming van cultuur................................................65
11.4. Socialisatie............................................................................................ 66
11.5. Cultuur veranderen............................................................................... 67
H12 Organisatieverandering............................................................................. 68
12.1. Het veranderproces............................................................................... 68
2
,Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
12.2. Verandermotivatie................................................................................. 69
12.3. Het individu in de verandering..............................................................69
12.4. De rol van leiderschap..........................................................................70
12.5. Veranderaanpak.................................................................................... 70
Samenvatting....................................................................................................... 72
Deel 1: De fundamenten van gedrag
H1 Emoties, stress en bevlogenheid
1.1. Emoties en gedrag
Emotie: interne toestand die richting en intensiteit geeft aan denken en gedrag.
Emotie wordt gekenmerkt door:
3
, Samenvatting Psychologie van gedrag in organisaties
- Richting: hangt samen met het soort emotie dat iemand ervaart. Dit
bepaalt waarin wordt geïnvesteerd en met hoeveel tijd en aandacht.
Emotie vormt prioriteiten.
- Intensiteit: heeft betrekking op hoe sterk een emotie is. Emoties kunnen
variëren van subtiel en vrijwel onmerkbaar, tot intens en overweldigend.
Gevoel: heeft betrekking op de subjectieve ervaring van een emotie. Dit gevoel
kenmerkt zich door richting en intensiteit. Dit gevoel heeft betrekking op wat we
ervaren van de emotie en het onderliggende proces.
Uiterlijke kenmerken van emotie: lichaamshouding, manier van bewegen,
gezichtsuitdrukking en stemgeluid. Deze uitingen stellen andere mensen in staat
iemands emotionele toestand te lezen.
Arousal: de staat van opwinding waarin iemand verkeert, die wordt veroorzaakt
door een activatie van het parasympatische zenuwstelsel. De arousal kan
variëren van zeer laag (je voelt je loom en ontspannen) tot zeer hoog (je rent in
paniek rond).
Rationele emoties: emoties worden nog wel eens als irrationeel gezien.
Wanneer emoties de overhand krijgen, kan iemand wel eens dingen doen waar hij
later spijt van krijgt. Emotioneel reageren wordt vaak als onprofessioneel gezien.
De moderne wetenschap schetst echter een subtiel ander beeld van emotie.
Emotie blijkt juist een voorwaarde voor rationaliteit (Damasio, 2006).
1.1.2. Welke functie hebben emoties?
Functie van emotie bij dieren: het beschermen of realiseren van de
biologische belangen van het dier. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de functie van
agressie voor lijfsbehoud, bescherming van territorium of het bevechten van de
sociale positie.
Functie van emotie bij mensen: het beschermen en/of realiseren van
belangen. Bijvoorbeeld het belang van status, wanneer iemand neerbuigend
doet, kan dit tot boosheid leiden.
Positieve en negatieve emoties:
- Positieve: eenvoudigste positieve emotie is blijheid. Positieve emoties
worden geassocieerd met de realisatie van belangen en zorgen ervoor dat
iemand ergens energie in wil investeren, het wil herhalen of eraan wil
vasthouden. Wanneer je je trots voelt na een prestatie, motiveert dit tot
nieuwe prestaties.
- Negatieve: eenvoudigste negatieve emotie is boosheid. Negatieve
emoties worden geassocieerd met risico’s en frustratie van belangen. Ze
zorgen ervoor dat iemand iets vermijdt of zijn best doet om het risico te
neutraliseren.
1.1.3. Hoe ontstaan emoties?
Functie van emotie:
1. Of er belangen geraakt worden, en hoe
2. Wat de opties zijn om hierop te reageren.
4
