Klassenmanagement – 6 vragen
__________________________________________________________________________
Handboek voor leraren – hoofdstuk 4.2 t/m 4.8
4.2 t/m 4.7 – Klassenmanagement: de vijf vaardigheden van Kounin
Klassenmanagement = de maatregelen die een docent neemt om een goed leerklimaat voor de
leerlingen te creëren → voorkomen van onrust is de sleutelfactor
Vijf vaardigheden voor een gedegen klassenmanagement:
1. Continu signaal = hoe vloeiender en constanter de les verloopt, hoe makkelijker het is voor de
leerlingen om betrokken te blijven.
Aspecten die belangrijk zijn voor een continu signaal zijn:
- Goede voorbereiding → vooraf doordenken voorkomt problemen. Drie principes die relevant
zijn voor elk lesplan:
1. Denk na ver de manier waarop je leerlingen op een actieve wijze bij de les betrekt
2. Leg de leerlingen het belang van lesdoelen uit
3. Zorg voor variatie in de les, voorkomt verveling en ordeverstoringen
Obergedrag = het gedrag van de docent die opspringt bij elke vraag van iedere leerling
- Uitvoering → om het continu signaal te realiseren moet je contact maken en regie houden.
1. Contact met leerlingen door oogcontact en routines zoals de leerlingen ontvangen bij de deur
2. Regie houden door alle communicatie via jou te laten verlopen, hiermee heb je de touwtjes in
handen
3. Positief gedrag van de leerlingen benoemen in plaats van alleen te zien
- Wisselmomenten → hebben altijd betrekking op:
1. Wisselen van activiteit → van instructie naar opdracht komt veel voor, door de leerlingen eerst 5
minuten in stilte te laten werken moeten ze zelf een start maken. Daarna kan de docent vragen
beantwoorden
2. Wisselen van aandacht → het wat-hoe-en-waarommodel kan helpen:
- Wat: jij wilt ongestoord je uitleg kunnen geven
- Hoe: iemand mag pas een vraag stellen als hij de beurt heeft gekregen door vinger op te steken
- Waarom: je wilt dat alle leerlingen je verhaal kunnen volgen
2. Alertheid = kleine ordeverstoringen tijdig zien en tijdig te stoppen, voorkomt ernstigere vormen
van ordeverstoringen.
Leerlingen vinden een docent alert als hij:
- de juiste leerlingen tot de orde roept
- deze reactie vroegtijdig laat zien
Drie essentiële handvatten voor alertheid:
1. Alertheid op namen → leerlingen zijn gevoelig voor waardering en dat kun je uiten als de
namen kent, daarnaast ben je verantwoordelijk voor de ordehandhaving als een politieagent.
2. Alertheid als teken van leiderschap → een leider motiveert, organiseert, is de baas en vormt
samen met de leerlingen een team. Je moet tonen wie de baas is door de leerling die jouw regels
overtreedt terecht te wijzen.
3. Alertheid in woord en gebaar → een gebaar is vaak effectiever dan woorden om ongewenst
gedrag te stoppen. Uit je gedrag moet kracht spreken wil het effectief zijn.
,3. Overlappen = het gaat erom de vaart in de les te houden en tegelijkertijd de orde te handhaven.
Escalatieladder = kleine conflicten die niet serieus genomen worden kunnen op termijn
escaleren. Dit verloopt via een zekere wetmatigheid in drie fasen:
1. De partijen zien hun verschil van mening als een zakelijk conflict dat met zakelijke
argumenten kan worden opgelost
2. Als het niet kan worden opgelost, worden de standpunten opgeblazen en houdt iedereen vast
aan zijn eigen gelijk
3. Uiteindelijk gaat het eigenlijk niet meer om het oorspronkelijke conflict en heeft men de wens
de ander te ‘vernietigen’
In een tweede ingreep zeg je expliciet iets over het gedrag. Door je correctie in een ik-boodschap
te geven voorkom je een weerwoord. Dit doe je als volgt:
- Benoem wat de leerling doet
- vertel welk effect dat op jou heeft
- geef de leerling een alternatief
Voorbeeld → Marieke, doordat je praat, kan ik mezelf niet verstaanbaar maken. Ik wil dat je
voortaan je vinger opsteekt als je een vraag hebt.
4. De klas erbij houden = ervoor zorgen dat de leerlingen actieve aandacht blijven houden voor de
inhoud van de les
Goochelen met aandacht kan op drie manieren:
1. Goochelen met je kleding → net een stap netter, professioneler, verzorgder gekleed dan je
leerlingen
2. Goochelen met de leerstof → in behapbare vorm weet te brengen en gedifferentieerd kunt
aanbieden, zoals let-op signalen, vragen stellen, beurt verdelen en betekenis aan de leerstof
geven.
3. Goochelen met je focus → de focus die uitgaat naar de leerling die de orde verstoort
verplaatsen naar iets of iemand anders, zoals een andere leerling, onderwerp of tijdstip.
Voorbeeld:
- Kijk allemaal eens even naar Jan, die zit echt te smullen van zo veel brutaliteit van Piet”
(leerling)
- Deze opmerking van Piet doet me denken aan die mevrouw bij de bakker, daar ging iets
grandioos mis (onderwerp)
- Over Piet wil ik een stukje in de schoolkrant. Kom in de pauze even bij me, dan… (tijdstip)
5. Leerlingverantwoordelijkheid = treedt op als de leerling daadwerkelijk verantwoordelijkheid
neemt voor zijn eigen leer- en werkproces.
Leerlingen verantwoordelijkheid voor hun taken te laten nemen door bewust te zijn van 3
belangen:
1. Delegeren → niet alleen de taak overdragen, maar ook toezien op de effectuering van de
gemaakte afspraken.
2. Responsief reageren → aansluiten bij het gedrag van de leerling. De leerling zelf laten
ontdekken wat de obstakels zijn en hoe dit opgelost kan worden.
3. Strategisch consequent zijn → het komt erop neer dat je toont dat je snapt hoe de leerling
zich voelt, vervolgens uitlegt waarom jij wilt dat de leerling bepaalde dingen doet en het
gesprek afrondt door te goochelen met het tijdstip of de aandacht.
Wat je niet moet doen bij verzet tegen sancties:
- in discussie gaan (dat argument is volgens mij..)
- formeel reageren (regels zijn regels)
- moraliseren (voor je eigen bestwil)
, 4.8 – Conflicthantering
Kennis van de verschillende stijlen van conflicthantering is belangrijk, omdat:
1. Het leert je wat je belangrijk vindt bij het doel dat je wilt bereiken
2. Als je weet wat jouw eigen voorkeursstijl is, kun je indien nodig ook een andere stijl kiezen
Twee soort conflicten:
1. Interpersoonlijke conflicten = conflicten tussen twee of meer mensen. Beide hebben afwijkende
belangen, maar omdat ze wel binnen een bepaald verband met elkaar te maken hebben ontstaat
er een probleem
2. Intrapersoonlijke conflicten = conflicten die in een persoon zelf liggen. Tegenstrijdige
gedachten/interpretaties binnen in jezelf, waardoor je niet weet wat je moet doen.
Voorbeeld: in de maatschappij wordt van een leraar een coachende houding verwacht, maar ook
eist dat je als politieagent optreedt.
Thomas en Killman (2002) noemen het omgaan met conflicten ook wel het omgaan met tegenstrijdige
belangen omdat er in een conflictsituatie altijd een spanningsveld is tussen twee menselijke
neigingen:
1. Aan de ene kant assertiviteit = de wens om je (eigen) doelen door te drukken, de opdracht te
realiseren
2. Aan de andere kant coöperativiteit = de wens om de relatie goed te houden, om het proces
soepel te laten verlopen
Thomas-Kilmannmodel (conflict-mode instrument) = spanningsveld in een assenmodel, waarin
verschillende manieren karakteriseren om met tegenstrijdige belangen om te gaan.
De vier stijlen:
1. Doordrukken = macht wordt ingezet om te winnen, je beroept je op het feit dat je ‘de baas’ bent.
Hiermee komt de relatie niet ten goede
2. Vermijden = je gaat het conflict uit de weg. Geen prioriteit aan jouw belangen, maar ook niet aan
de relatie
3. Samenwerken = je streeft ernaar zowel je eigen belangen als de belangen van de ander te
behartigen.
4. Toegeven = behoudt van de goede relatie met de ander belangrijker dan de kwestie waar het om
gaat.
In het hart van het model staat de vijfde stijl:
5. Een compromis sluiten = streeft ernaar om via onderhandelingen het verschil in standpunten te
overbruggen. Een mix van alle stijlen.
__________________________________________________________________________
Handboek voor leraren – hoofdstuk 4.2 t/m 4.8
4.2 t/m 4.7 – Klassenmanagement: de vijf vaardigheden van Kounin
Klassenmanagement = de maatregelen die een docent neemt om een goed leerklimaat voor de
leerlingen te creëren → voorkomen van onrust is de sleutelfactor
Vijf vaardigheden voor een gedegen klassenmanagement:
1. Continu signaal = hoe vloeiender en constanter de les verloopt, hoe makkelijker het is voor de
leerlingen om betrokken te blijven.
Aspecten die belangrijk zijn voor een continu signaal zijn:
- Goede voorbereiding → vooraf doordenken voorkomt problemen. Drie principes die relevant
zijn voor elk lesplan:
1. Denk na ver de manier waarop je leerlingen op een actieve wijze bij de les betrekt
2. Leg de leerlingen het belang van lesdoelen uit
3. Zorg voor variatie in de les, voorkomt verveling en ordeverstoringen
Obergedrag = het gedrag van de docent die opspringt bij elke vraag van iedere leerling
- Uitvoering → om het continu signaal te realiseren moet je contact maken en regie houden.
1. Contact met leerlingen door oogcontact en routines zoals de leerlingen ontvangen bij de deur
2. Regie houden door alle communicatie via jou te laten verlopen, hiermee heb je de touwtjes in
handen
3. Positief gedrag van de leerlingen benoemen in plaats van alleen te zien
- Wisselmomenten → hebben altijd betrekking op:
1. Wisselen van activiteit → van instructie naar opdracht komt veel voor, door de leerlingen eerst 5
minuten in stilte te laten werken moeten ze zelf een start maken. Daarna kan de docent vragen
beantwoorden
2. Wisselen van aandacht → het wat-hoe-en-waarommodel kan helpen:
- Wat: jij wilt ongestoord je uitleg kunnen geven
- Hoe: iemand mag pas een vraag stellen als hij de beurt heeft gekregen door vinger op te steken
- Waarom: je wilt dat alle leerlingen je verhaal kunnen volgen
2. Alertheid = kleine ordeverstoringen tijdig zien en tijdig te stoppen, voorkomt ernstigere vormen
van ordeverstoringen.
Leerlingen vinden een docent alert als hij:
- de juiste leerlingen tot de orde roept
- deze reactie vroegtijdig laat zien
Drie essentiële handvatten voor alertheid:
1. Alertheid op namen → leerlingen zijn gevoelig voor waardering en dat kun je uiten als de
namen kent, daarnaast ben je verantwoordelijk voor de ordehandhaving als een politieagent.
2. Alertheid als teken van leiderschap → een leider motiveert, organiseert, is de baas en vormt
samen met de leerlingen een team. Je moet tonen wie de baas is door de leerling die jouw regels
overtreedt terecht te wijzen.
3. Alertheid in woord en gebaar → een gebaar is vaak effectiever dan woorden om ongewenst
gedrag te stoppen. Uit je gedrag moet kracht spreken wil het effectief zijn.
,3. Overlappen = het gaat erom de vaart in de les te houden en tegelijkertijd de orde te handhaven.
Escalatieladder = kleine conflicten die niet serieus genomen worden kunnen op termijn
escaleren. Dit verloopt via een zekere wetmatigheid in drie fasen:
1. De partijen zien hun verschil van mening als een zakelijk conflict dat met zakelijke
argumenten kan worden opgelost
2. Als het niet kan worden opgelost, worden de standpunten opgeblazen en houdt iedereen vast
aan zijn eigen gelijk
3. Uiteindelijk gaat het eigenlijk niet meer om het oorspronkelijke conflict en heeft men de wens
de ander te ‘vernietigen’
In een tweede ingreep zeg je expliciet iets over het gedrag. Door je correctie in een ik-boodschap
te geven voorkom je een weerwoord. Dit doe je als volgt:
- Benoem wat de leerling doet
- vertel welk effect dat op jou heeft
- geef de leerling een alternatief
Voorbeeld → Marieke, doordat je praat, kan ik mezelf niet verstaanbaar maken. Ik wil dat je
voortaan je vinger opsteekt als je een vraag hebt.
4. De klas erbij houden = ervoor zorgen dat de leerlingen actieve aandacht blijven houden voor de
inhoud van de les
Goochelen met aandacht kan op drie manieren:
1. Goochelen met je kleding → net een stap netter, professioneler, verzorgder gekleed dan je
leerlingen
2. Goochelen met de leerstof → in behapbare vorm weet te brengen en gedifferentieerd kunt
aanbieden, zoals let-op signalen, vragen stellen, beurt verdelen en betekenis aan de leerstof
geven.
3. Goochelen met je focus → de focus die uitgaat naar de leerling die de orde verstoort
verplaatsen naar iets of iemand anders, zoals een andere leerling, onderwerp of tijdstip.
Voorbeeld:
- Kijk allemaal eens even naar Jan, die zit echt te smullen van zo veel brutaliteit van Piet”
(leerling)
- Deze opmerking van Piet doet me denken aan die mevrouw bij de bakker, daar ging iets
grandioos mis (onderwerp)
- Over Piet wil ik een stukje in de schoolkrant. Kom in de pauze even bij me, dan… (tijdstip)
5. Leerlingverantwoordelijkheid = treedt op als de leerling daadwerkelijk verantwoordelijkheid
neemt voor zijn eigen leer- en werkproces.
Leerlingen verantwoordelijkheid voor hun taken te laten nemen door bewust te zijn van 3
belangen:
1. Delegeren → niet alleen de taak overdragen, maar ook toezien op de effectuering van de
gemaakte afspraken.
2. Responsief reageren → aansluiten bij het gedrag van de leerling. De leerling zelf laten
ontdekken wat de obstakels zijn en hoe dit opgelost kan worden.
3. Strategisch consequent zijn → het komt erop neer dat je toont dat je snapt hoe de leerling
zich voelt, vervolgens uitlegt waarom jij wilt dat de leerling bepaalde dingen doet en het
gesprek afrondt door te goochelen met het tijdstip of de aandacht.
Wat je niet moet doen bij verzet tegen sancties:
- in discussie gaan (dat argument is volgens mij..)
- formeel reageren (regels zijn regels)
- moraliseren (voor je eigen bestwil)
, 4.8 – Conflicthantering
Kennis van de verschillende stijlen van conflicthantering is belangrijk, omdat:
1. Het leert je wat je belangrijk vindt bij het doel dat je wilt bereiken
2. Als je weet wat jouw eigen voorkeursstijl is, kun je indien nodig ook een andere stijl kiezen
Twee soort conflicten:
1. Interpersoonlijke conflicten = conflicten tussen twee of meer mensen. Beide hebben afwijkende
belangen, maar omdat ze wel binnen een bepaald verband met elkaar te maken hebben ontstaat
er een probleem
2. Intrapersoonlijke conflicten = conflicten die in een persoon zelf liggen. Tegenstrijdige
gedachten/interpretaties binnen in jezelf, waardoor je niet weet wat je moet doen.
Voorbeeld: in de maatschappij wordt van een leraar een coachende houding verwacht, maar ook
eist dat je als politieagent optreedt.
Thomas en Killman (2002) noemen het omgaan met conflicten ook wel het omgaan met tegenstrijdige
belangen omdat er in een conflictsituatie altijd een spanningsveld is tussen twee menselijke
neigingen:
1. Aan de ene kant assertiviteit = de wens om je (eigen) doelen door te drukken, de opdracht te
realiseren
2. Aan de andere kant coöperativiteit = de wens om de relatie goed te houden, om het proces
soepel te laten verlopen
Thomas-Kilmannmodel (conflict-mode instrument) = spanningsveld in een assenmodel, waarin
verschillende manieren karakteriseren om met tegenstrijdige belangen om te gaan.
De vier stijlen:
1. Doordrukken = macht wordt ingezet om te winnen, je beroept je op het feit dat je ‘de baas’ bent.
Hiermee komt de relatie niet ten goede
2. Vermijden = je gaat het conflict uit de weg. Geen prioriteit aan jouw belangen, maar ook niet aan
de relatie
3. Samenwerken = je streeft ernaar zowel je eigen belangen als de belangen van de ander te
behartigen.
4. Toegeven = behoudt van de goede relatie met de ander belangrijker dan de kwestie waar het om
gaat.
In het hart van het model staat de vijfde stijl:
5. Een compromis sluiten = streeft ernaar om via onderhandelingen het verschil in standpunten te
overbruggen. Een mix van alle stijlen.
