2.1 Duitsland: van de Eerste naar de Tweede Wereldoorlog
§1 Kenmerkende aspecten:
- de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie.
- het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationalisme.
- de crisis van het wereldkapitalisme.
- het voeren van twee wereldoorlogen.
- racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
- de Duitse bezetting van Nederland
Hoofdvraag:
Wat leidde tot de opkomst van het nationaalsocialisme en welke gevolgen had dit voor
Duitsland en Europa (1918 - 1945)?
1) Je kunt uitleggen waarom Duitsland in de periode 1918 - 1920 te maken kreeg
met politieke chaos en je kunt die chaos beschrijven.
Pers had jarenlang onder censuur gestaan -> negatieve berichten werden zoveel mogelijk
uit kranten gehouden en werd propaganda gemaakt waardoor veel duitsers ervan overtuigd
waren dat ze zouden winnen.
Gevolgen na oorlog:
- Sociaal: veel mensen hadden mensen verloren aan het front.
- Economisch: veel honger, grote tekorten.
- Politiek: de meerderheid bestond uit leden van de SPD (sociaaldemocratische partij)
en kwam op voor belangen van de arbeiders. Conservatieve elite verlangde naar de
tijd voor de oorlog -> keizer en sterk en machtig Duitsland. Extremistische groepen
probeerden de regering ten val te brengen.
2) Je kunt verklaren waarom het niet lukt om tussen 1919 en 1933 van Duitsland
een stabiele parlementaire democratie te maken.
Extremistische groepen -> Republiek van Weimar -> parlementaire democratie. Daarna
kwam het Verdrag van Versailles, waardoor veel Duitsers boos waren (zie 3).
3) Je kunt territoriale, militaire en financiële bepalingen uit het Verdrag van
Versailles noemen en je kunt uitleggen hoe de meeste Duitsers hierover
dachten.
- territoriaal: Duitsland moest grondgebied aan buurlanden en koloniale bezittingen
afstaan.
- militair: max. 100.000 soldaten en geen luchtmacht en oorlogsvloot. Wapenindustrie
werd stilgelegd en het Rijnland werd gedemilitariseerd.
- financieel: herstelbetalingen aan Frankrijk, Engeland en België van 132 miljard
goudmark (47 miljoen kilo goud).
Dolkstootlegende -> idee dat de Duitse nederlaag onvermijdelijk was geworden nadat het
Duitse leger door eigen politici in de steek was gelaten -> werd gebruikt om eigen gelijk aan
te tonen en andere groepen zwart te maken.
Veel Duitsers vonden dat het de schuld (schande van Versailles) was van de democratische
politici, omdat zij dit hadden ondertekend.
, 4) Je kunt beschrijven waarom Duitsland in de periode 1918 - 1923 met een
ernstige economische crisis te maken kreeg.
Duitsland moest 30 jaar lang jaarlijks 2 miljard goudmark en 26% van de waarde van de
export afdragen. In 1923 kon Duitsland niet genoeg betalen en werd door Franse troepen
het Ruhrgebied bezet, belangrijkste industriegebied van Duitsland. Arbeiders gingen staken
en om deze arbeiders te blijven betalen liet de regering veel geld bijdrukken. Zo ontstond er
hyperinflatie.
5) Je kunt het Dawesplan uitleggen en het effect ervan op de Duitse economie
benoemen.
- Dawesplan: Amerika leende geld aan Duitsland ⇨ Duitse economie groeide ⇨
herstelbetalingen aan Engeland en Frankrijk ⇨ Engeland en Frankrijk betaalden zo
oorlogsschulden terug aan Amerika.
- Effect: werkloosheid daalde, lonen stegen, eten, verhouding buitenland verbeterde ->
spanningen tussen Fr en Du namen af.
6) Je kunt uitleggen waarom de Economische Wereldcrisis in Duitsland voor
politieke instabiliteit zorgde.
Vraag naar Amerikaanse producten, die veel nodig waren in de oorlog, nam af ->
overproductie in de VS. Hierdoor daalden prijzen en werden werknemers ontslagen ->
Beurskrach.
- Gevolg Amerika: banken konden geleende geld niet terugkrijgen en gingen ten
onder, bedrijven verkochten ineens veel minder (door minder geld te besteden).
- Gevolg Duitsland (en daarmee ook andere landen): door afhankelijkheid van de
Amerikaanse leningen werden ze hard getroffen.
7) Je kunt de kenmerken van het fascisme benoemen en uitleggen in hoeverre de
NSDAP een fascistische partij was.
Kenmerken fascistische ideologie:
- eenheid van de natie (individuele belangen moeten ondergeschikt zijn aan die van
het land)
- verheerlijking geweld en militarisme
- gevoel en intuïtie belangrijker dan verstand
- leidersbeginsel (natuurlijke ongelijkheid -> degene die boven jou staat moet je
blindelings volgen)
NSDAP: tegen communisme, liberalisme, democratie, Verdrag van Versailles, joden.
8) Je kunt de populariteit van de NSDAP verklaren en je kunt uitleggen hoe Hitler
in 1933 de volledige macht in Duitsland in handen kreeg.
NSDAP -> massaorganisatie = belang van groep is belangrijker dan belang individu
(kenmerk fascisme)
§1 Kenmerkende aspecten:
- de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie.
- het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationalisme.
- de crisis van het wereldkapitalisme.
- het voeren van twee wereldoorlogen.
- racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
- de Duitse bezetting van Nederland
Hoofdvraag:
Wat leidde tot de opkomst van het nationaalsocialisme en welke gevolgen had dit voor
Duitsland en Europa (1918 - 1945)?
1) Je kunt uitleggen waarom Duitsland in de periode 1918 - 1920 te maken kreeg
met politieke chaos en je kunt die chaos beschrijven.
Pers had jarenlang onder censuur gestaan -> negatieve berichten werden zoveel mogelijk
uit kranten gehouden en werd propaganda gemaakt waardoor veel duitsers ervan overtuigd
waren dat ze zouden winnen.
Gevolgen na oorlog:
- Sociaal: veel mensen hadden mensen verloren aan het front.
- Economisch: veel honger, grote tekorten.
- Politiek: de meerderheid bestond uit leden van de SPD (sociaaldemocratische partij)
en kwam op voor belangen van de arbeiders. Conservatieve elite verlangde naar de
tijd voor de oorlog -> keizer en sterk en machtig Duitsland. Extremistische groepen
probeerden de regering ten val te brengen.
2) Je kunt verklaren waarom het niet lukt om tussen 1919 en 1933 van Duitsland
een stabiele parlementaire democratie te maken.
Extremistische groepen -> Republiek van Weimar -> parlementaire democratie. Daarna
kwam het Verdrag van Versailles, waardoor veel Duitsers boos waren (zie 3).
3) Je kunt territoriale, militaire en financiële bepalingen uit het Verdrag van
Versailles noemen en je kunt uitleggen hoe de meeste Duitsers hierover
dachten.
- territoriaal: Duitsland moest grondgebied aan buurlanden en koloniale bezittingen
afstaan.
- militair: max. 100.000 soldaten en geen luchtmacht en oorlogsvloot. Wapenindustrie
werd stilgelegd en het Rijnland werd gedemilitariseerd.
- financieel: herstelbetalingen aan Frankrijk, Engeland en België van 132 miljard
goudmark (47 miljoen kilo goud).
Dolkstootlegende -> idee dat de Duitse nederlaag onvermijdelijk was geworden nadat het
Duitse leger door eigen politici in de steek was gelaten -> werd gebruikt om eigen gelijk aan
te tonen en andere groepen zwart te maken.
Veel Duitsers vonden dat het de schuld (schande van Versailles) was van de democratische
politici, omdat zij dit hadden ondertekend.
, 4) Je kunt beschrijven waarom Duitsland in de periode 1918 - 1923 met een
ernstige economische crisis te maken kreeg.
Duitsland moest 30 jaar lang jaarlijks 2 miljard goudmark en 26% van de waarde van de
export afdragen. In 1923 kon Duitsland niet genoeg betalen en werd door Franse troepen
het Ruhrgebied bezet, belangrijkste industriegebied van Duitsland. Arbeiders gingen staken
en om deze arbeiders te blijven betalen liet de regering veel geld bijdrukken. Zo ontstond er
hyperinflatie.
5) Je kunt het Dawesplan uitleggen en het effect ervan op de Duitse economie
benoemen.
- Dawesplan: Amerika leende geld aan Duitsland ⇨ Duitse economie groeide ⇨
herstelbetalingen aan Engeland en Frankrijk ⇨ Engeland en Frankrijk betaalden zo
oorlogsschulden terug aan Amerika.
- Effect: werkloosheid daalde, lonen stegen, eten, verhouding buitenland verbeterde ->
spanningen tussen Fr en Du namen af.
6) Je kunt uitleggen waarom de Economische Wereldcrisis in Duitsland voor
politieke instabiliteit zorgde.
Vraag naar Amerikaanse producten, die veel nodig waren in de oorlog, nam af ->
overproductie in de VS. Hierdoor daalden prijzen en werden werknemers ontslagen ->
Beurskrach.
- Gevolg Amerika: banken konden geleende geld niet terugkrijgen en gingen ten
onder, bedrijven verkochten ineens veel minder (door minder geld te besteden).
- Gevolg Duitsland (en daarmee ook andere landen): door afhankelijkheid van de
Amerikaanse leningen werden ze hard getroffen.
7) Je kunt de kenmerken van het fascisme benoemen en uitleggen in hoeverre de
NSDAP een fascistische partij was.
Kenmerken fascistische ideologie:
- eenheid van de natie (individuele belangen moeten ondergeschikt zijn aan die van
het land)
- verheerlijking geweld en militarisme
- gevoel en intuïtie belangrijker dan verstand
- leidersbeginsel (natuurlijke ongelijkheid -> degene die boven jou staat moet je
blindelings volgen)
NSDAP: tegen communisme, liberalisme, democratie, Verdrag van Versailles, joden.
8) Je kunt de populariteit van de NSDAP verklaren en je kunt uitleggen hoe Hitler
in 1933 de volledige macht in Duitsland in handen kreeg.
NSDAP -> massaorganisatie = belang van groep is belangrijker dan belang individu
(kenmerk fascisme)
