Gedrag en samenleving
Risicoperceptie = de voorstelling die iemand maakt van een risico
- Proces: Waarneming
Intepretatie
Afhankelijk van context
Verschillend per persoon
Perceptie: wel/geen risico
Interpretatie
The Security Mirage (TED Talk by Bruce Schneier)
- Gevoel <-> realiteit
- Veiligheid is een ‘trade-off’
- Modellen
- Stakeholders en agendas
- Confirmation bias
Waarschijnlijkeid/kans
De kans dat een gebeurtenis plaats vindt:
- We kunnen het risico op bepaalde gebeurtenissen uitrekenen, maar alleen als er genoeg gegevens zijn!
- We hebben dan een heleboel gegevens nodig over eerdere gevallen van deze gebeurtenis.
- Bij het uitvoeren van risico assessments, worden de risico’s meestal niet uitgerekend maar geschat…
Heuristieken
Net als bij het verwerken van andere informatie, worden risico’s over het algemeen niet uitgebreid geanalyseerd maar
worden deze snel en oppervlakkig verwerkt.
- We gebruiken hiervoor heuristieken: vuistregels of ‘shortcuts’.
- - Deze heuristieken zijn geëvolueerd op basis van het menselijk bestaan in primitieve tijden in plaats van de
hedendaagse maatschappij.
- Deze veroorzaken veel beoordelingsfouten, ook m.b.t. risico’s.
Beschikbaarheidsheuristiek: Hoe makkelijker ik ergens voorbeelden van kan bedenken of het me kan herinneren, des te
vaker komt het voor - Recent - Opvallend – Levendig
Confirmation bias: mensen hebben de neiging informatie te zoeken die bestaande ideeën bevestigd.
Naast dat mensen dit zelf doen, verergerd door internet en social media. Deze filteren wat wij te zien krijgen op basis van
waar we eerder op hebben geklikt. Filter-bubbel
Maatschappelijke risico’s
- Voortdurende pandemie
- Klimaatverandering
- Ecologische voetafdruk
- Terrorisme
- (Burger)oorlogen
- Economische risico’s
- Technologische ontwikkeling
Risico perceptie
- Objectieve en subjectieve veiligheid
- Risico perceptie gebaseerd op impact en kans
- Mensen zijn best slecht in het inschatten van risico’s
- We gebruiken heuristieken om informatie te verwerken, ook informatie in relatie tot risico’s. Deze heuristieken
zijn primitief en veroorzaken daarom veel fouten.
- Beschikbaarheidsheuristiek en confirmation bias
- Cognitieve dissonantiereductie
Individuele verschillen
Sociaal culturele context:
- Deels een gezamenlijke waarneming, deels individueel Situationele context:
- Deels een gezamenlijke waarneming, deels individueel Individuele context:
- Invloed individuele kenmerken of ervaringen
Voorbeelden: persoonlijkheidsstoornis, PTSS
, Van perceptie naar gedrag
Enkele voorbeelden:
- Massahysterie: − door emotionele besmetting komt een massa in beweging
- Human error − negeren veiligheidsvoorschriften − ‘klieren’ − vermoeidheid − haast − gebrek aan oefening en
training
- Omstandereffect − omstreden, bestaat het wel of niet?
De samenleving is tegelijkertijd stabiel en continu in beweging
Harmonie versus conflict
Perspectieven op de samenleving zijn terug te brengen op 2 hoofdgroepen
1. Gericht op harmonie en stabiliteit
2. Gericht op conflict en verandering
De groep versus individu
Mensen zijn kuddedieren. Veranderingen komen tot stand en zijn vervolgens nauwelijks tegen te houden
Instituties geven vorm en vastigheid aan de samenleving. Ze voorkomen dat alles continu verandert.
Individuen zijn in staat instituties te veranderen
Uitzonderingen: mensen die zich weinig van anderen aantrekken. Zij handelen voor een groot deel als autonoom individu.
Het ironische hieraan is natuurlijk dat dit ook vaak diegenen zijn voor grote veranderingen in de samenleving kunnen
zorgen.
Instituties in de Nederlandse samenleving
Institutionalisering: er ontstaan gedragspatronen die door heel veel mensen worden overgenomen en waarmee gedrag in
de samenleving wordt gereguleerd.
- Sociale instituties voorkomen ongemakkelijkheden en spanningen. Instituties maken dus een belangrijk onderdeel
uit van onze cultuur.
- De verzorgingsstaat vormt een belangrijk institutioneel kader waarbinnen we zorg ontvangen, onderwijs krijgen
en bestaanszekerheid hebben.
- Politieke grondrechten, instituties en instellingen vormen de politieke basis van de samenleving.
Verandering als het streven naar inclusie
Van marginalisering naar emancipatie
Marginalisering (‘uitsluiting’): bepaalde groepen raken steeds meer uitgesloten van de mainstream samenleving
Emancipatie: (streven naar) gelijke status van individuele burgers ten opzichte van de staat, gelijkheid voor de wet,
ongeacht religie, eigendom of andere privékenmerken van individuele personen. Die gelijkheid betekent in de praktijk dat
mensen hun leven met meer vrijheid vorm kunnen geven zoals zij dat zelf voor ogen hebben.
Tegenwoordig spreken we eerder over diversiteit en inclusiviteit
* Belangrijke geëmancipeerde groepen: arbeiders, vrouwen, migranten
Sociale bewegingen en protesten
Collectieve actie mogelijk door:
- Georganiseerde groepen
- Middelen (financieel, support)
- Gezamenlijk belang
Incidenten die de noodzaak tot verandering benadrukken petitie, staking, blokkering van wegen, bezetting van bomen,
bezetting van gebouwen, straatfeest, demonstratie, burgerlijke ongehoorzaamheid
Verandering verloopt via instituties
- Instituties vormen een houvast, maar zijn ook een sta-in-de-weg
- Instituties verzachten conflicten, maar lokken die ook uit
Modernisering als verzamelterm voor de grote veranderingen in de afgelopen eeuwen
Begrip modern veranderde in de loop der eeuwen
Neutraal: nu
Normatief: nu slechter dan in het verleden
Normatief: nu beter dan in het verleden
Normatief: in de toekomst beter dan nu
Normatief: in de toekomst slechter dan nu
Dimensies en processen
Risicoperceptie = de voorstelling die iemand maakt van een risico
- Proces: Waarneming
Intepretatie
Afhankelijk van context
Verschillend per persoon
Perceptie: wel/geen risico
Interpretatie
The Security Mirage (TED Talk by Bruce Schneier)
- Gevoel <-> realiteit
- Veiligheid is een ‘trade-off’
- Modellen
- Stakeholders en agendas
- Confirmation bias
Waarschijnlijkeid/kans
De kans dat een gebeurtenis plaats vindt:
- We kunnen het risico op bepaalde gebeurtenissen uitrekenen, maar alleen als er genoeg gegevens zijn!
- We hebben dan een heleboel gegevens nodig over eerdere gevallen van deze gebeurtenis.
- Bij het uitvoeren van risico assessments, worden de risico’s meestal niet uitgerekend maar geschat…
Heuristieken
Net als bij het verwerken van andere informatie, worden risico’s over het algemeen niet uitgebreid geanalyseerd maar
worden deze snel en oppervlakkig verwerkt.
- We gebruiken hiervoor heuristieken: vuistregels of ‘shortcuts’.
- - Deze heuristieken zijn geëvolueerd op basis van het menselijk bestaan in primitieve tijden in plaats van de
hedendaagse maatschappij.
- Deze veroorzaken veel beoordelingsfouten, ook m.b.t. risico’s.
Beschikbaarheidsheuristiek: Hoe makkelijker ik ergens voorbeelden van kan bedenken of het me kan herinneren, des te
vaker komt het voor - Recent - Opvallend – Levendig
Confirmation bias: mensen hebben de neiging informatie te zoeken die bestaande ideeën bevestigd.
Naast dat mensen dit zelf doen, verergerd door internet en social media. Deze filteren wat wij te zien krijgen op basis van
waar we eerder op hebben geklikt. Filter-bubbel
Maatschappelijke risico’s
- Voortdurende pandemie
- Klimaatverandering
- Ecologische voetafdruk
- Terrorisme
- (Burger)oorlogen
- Economische risico’s
- Technologische ontwikkeling
Risico perceptie
- Objectieve en subjectieve veiligheid
- Risico perceptie gebaseerd op impact en kans
- Mensen zijn best slecht in het inschatten van risico’s
- We gebruiken heuristieken om informatie te verwerken, ook informatie in relatie tot risico’s. Deze heuristieken
zijn primitief en veroorzaken daarom veel fouten.
- Beschikbaarheidsheuristiek en confirmation bias
- Cognitieve dissonantiereductie
Individuele verschillen
Sociaal culturele context:
- Deels een gezamenlijke waarneming, deels individueel Situationele context:
- Deels een gezamenlijke waarneming, deels individueel Individuele context:
- Invloed individuele kenmerken of ervaringen
Voorbeelden: persoonlijkheidsstoornis, PTSS
, Van perceptie naar gedrag
Enkele voorbeelden:
- Massahysterie: − door emotionele besmetting komt een massa in beweging
- Human error − negeren veiligheidsvoorschriften − ‘klieren’ − vermoeidheid − haast − gebrek aan oefening en
training
- Omstandereffect − omstreden, bestaat het wel of niet?
De samenleving is tegelijkertijd stabiel en continu in beweging
Harmonie versus conflict
Perspectieven op de samenleving zijn terug te brengen op 2 hoofdgroepen
1. Gericht op harmonie en stabiliteit
2. Gericht op conflict en verandering
De groep versus individu
Mensen zijn kuddedieren. Veranderingen komen tot stand en zijn vervolgens nauwelijks tegen te houden
Instituties geven vorm en vastigheid aan de samenleving. Ze voorkomen dat alles continu verandert.
Individuen zijn in staat instituties te veranderen
Uitzonderingen: mensen die zich weinig van anderen aantrekken. Zij handelen voor een groot deel als autonoom individu.
Het ironische hieraan is natuurlijk dat dit ook vaak diegenen zijn voor grote veranderingen in de samenleving kunnen
zorgen.
Instituties in de Nederlandse samenleving
Institutionalisering: er ontstaan gedragspatronen die door heel veel mensen worden overgenomen en waarmee gedrag in
de samenleving wordt gereguleerd.
- Sociale instituties voorkomen ongemakkelijkheden en spanningen. Instituties maken dus een belangrijk onderdeel
uit van onze cultuur.
- De verzorgingsstaat vormt een belangrijk institutioneel kader waarbinnen we zorg ontvangen, onderwijs krijgen
en bestaanszekerheid hebben.
- Politieke grondrechten, instituties en instellingen vormen de politieke basis van de samenleving.
Verandering als het streven naar inclusie
Van marginalisering naar emancipatie
Marginalisering (‘uitsluiting’): bepaalde groepen raken steeds meer uitgesloten van de mainstream samenleving
Emancipatie: (streven naar) gelijke status van individuele burgers ten opzichte van de staat, gelijkheid voor de wet,
ongeacht religie, eigendom of andere privékenmerken van individuele personen. Die gelijkheid betekent in de praktijk dat
mensen hun leven met meer vrijheid vorm kunnen geven zoals zij dat zelf voor ogen hebben.
Tegenwoordig spreken we eerder over diversiteit en inclusiviteit
* Belangrijke geëmancipeerde groepen: arbeiders, vrouwen, migranten
Sociale bewegingen en protesten
Collectieve actie mogelijk door:
- Georganiseerde groepen
- Middelen (financieel, support)
- Gezamenlijk belang
Incidenten die de noodzaak tot verandering benadrukken petitie, staking, blokkering van wegen, bezetting van bomen,
bezetting van gebouwen, straatfeest, demonstratie, burgerlijke ongehoorzaamheid
Verandering verloopt via instituties
- Instituties vormen een houvast, maar zijn ook een sta-in-de-weg
- Instituties verzachten conflicten, maar lokken die ook uit
Modernisering als verzamelterm voor de grote veranderingen in de afgelopen eeuwen
Begrip modern veranderde in de loop der eeuwen
Neutraal: nu
Normatief: nu slechter dan in het verleden
Normatief: nu beter dan in het verleden
Normatief: in de toekomst beter dan nu
Normatief: in de toekomst slechter dan nu
Dimensies en processen
