boekverslag het schitterend gebrek

Een schitterend gebrek – Arthur Japin – 2003.
Deel 1: Het voordeel van de liefde

Als ik 1 ding kan, dan is het liefhebben. Dat heb ik geleerd. Ik heb het gered, tegen
alle verwachting in. Ik ben niet tenonder gegaan, heb de kant bereikt en heb lief.
Sommigen dragen hun verdriet in hun hart. Ik draag mijn verdriet aan de buitenkant,
zodat iedereen het kan zien.



H.1 Amsterdam 1758. Die avond, half oktober 1758, waarbij alles in een nieuw licht
komt te staan. Ik zou net zoals alle donderdagen dineren met meneer Jamieson.
Omdat zijn rugpijn hem overvallen had, en hij moest afzeggen besloot ik mijn loge te
bezoeken in het theater. Ik heb mijn hele leven heel zuinig geleefd. Ik voer in de
sloep door de grachten. De mensen op de kade zien me dan niet, die gaan op in hun
gesprekken. Ik kan hun wel goed bestuderen vanuit de boot. Dat deed ik ook. Er
vielen me 2 heren op in de Herengracht. De ene was Jan Rijgerbos (voor mij geen
vreemde, een handelaar aan de beurs: een vriendelijke wel opgevoede weduwnaar,
iet veeleisend) die wat naast hem liep kende ik niet. Hij had een opvallend profiel,
dat vond ik aantrekkelijk. Ik vroeg de bootsman sneller te roeien zodat we hun
konden bijhouden en de onbekende nog kon bestuderen. Hij had een ovaal gezicht
met blonde pruik. Niet bijzonder knap, maar ik vond hem heel aantrekkelijk. Dat
ergerde mij want normaal ben ik het lustobject voor anderen. Hij zich volgens de
laatste Franse mode gekleed. Ik verloor mijn interesse en keek naar andere
wandelaars. Daarna zag ik ze weer: ze spraken frans. De ene moeizaam, de ander
vloeiend. Mijn decolleté was diep uitgesneden. Een samenloop als deze, waarbij
voorvallen uit ons leven een plaats krijgen. Zelfs ik was me niet bedacht op wat me te
wachten stond. Al die tijd ben ik op mijn hoede gebleven en ik dacht dat ik het achter
me had gelaten, en nu greep het leven me weer bij de keel. Er moet een bedoeling
achter zitten en het heeft zin om vol te houden. Het had zo moeten zijn.
(vooruitwijzing). Ik nam mijn vaste plaats in, in het theater. Halverwege de 1 e acte
klopte Jan Rijgerbos aan bij mijn loge. Wat een verassing? Houdt u van toneel?
Hebben we ons hier al eens eerder gezien? Zei ik. Ik heb een Franse vriend op
bezoek, die wil elke avond naar het theater, net zoals hij gewend is in Parijs. Daar
stond de gast: Monsieur de Chevalier de Seingalt. Hij boog en kuste mijn hand. Het
meest bekoorlijke zou in mijn loge plaatsvinden, niet op het toneel. Ik bood de heren
vriendelijk aan om in mijn loge plaats te vinden. Pas toon alle ogen op hem gericht
waren ging hij zitten en schoof voor iedereen zicht baar zijn stoel nog wat dichter
tegen die van mij. Dit kon 2 dingen betekenen:

1.Jan had hem niks over me verteld
2. Jan had alles verteld en meneer de Chevalier was voor de duvel niet bang.

Hoe dan ook, ik mocht hem wel. Ik voelde de hele tijd zijn blikken op mij gericht. Hij
probeerde door mijn sluier de lijnen van mijn gezicht te ontdekken. Het verontrustte
mij, ook al wist ik dat het hem niet zou lukken. Ik was opgewonden, maar wou dat
niet verraden. In de pauze gingen de lichten aan. Ik ging een beetje naar de
schaduw. Chevalier liet weten waar hij logeerde. Hij had de opdracht de Franse
obligaties die daar door de oorlog bij verkoop te veel zouden verliezen, in

,Amsterdam te verzilveren om Frankrijks financiële positie te verlichten. Uiteindelijk
vroeg hij wat nog niemand had gedurfd: om in ruil voor zijn vriendschap, een blik te
schenken op mijn gezicht. Later probeerde hij dat nog eens, toen minder beleefd.
Tenslotte vroeg hij waarom ik dat niet wou. Ik zei: wanneer u een kostbaar sieraad
bezit, wilt u toch ook niet dat iedereen dat kan zien? Ik zou het inderdaad opbergen
zei Seingalt. Precies, zo bewaak ik mezelf heel zorgvuldig. Mannen hebben het liefst
wat hun verboden is, naar het onzekere. Dat sieraad moet wel heel mooi zijn,
aangezien u uw andere sieraad voor iedereen uitstalt. Geef het op mijnheer, spotte
ik. Dit is een ongelijke strijd. Ik bleef de baas en op het laatst deed hij alsof hij
aandacht had voor de zangeres op het podium. Ik legde de waaier open voor hem.
Het spel op toneel krijgt een dramatische wending: de vader van de landjonker
waarschuwt het schapenhoedstertje: hij zal zijn zoon, die verliefd op haar is,
onterven als zij met hem trouwt. Om het geluk van haar lief te redden doet zij net
alsof zij verliefd is op een ander. Zij gaat het klooster in en treedt met Christus in het
huwelijk als de verliefde jongen aan de poort klopt. Hij heeft haar opzet door, maar
het is te laat. Nog 1x krijgt hij haar gezicht te zien, dan wordt het voor eeuwig met de
nonnenkap bedekt. Zo’n verminking … hij besefte niet wat hij zei. Zoiets moois
verbergen, dat is toch doodzonde? Misschien kan iemand me uitleggen waarom u
zich vrijwillig verstopt? Ik sloot mijn waaier en ruimde hem op. Ik erger me aan zulke
mensen die hun gevoel, hun verstand laten overstemmen, maar uiteindelijk krijgen
ze toch wat ze verdienen. Ik zat de voorstelling niet uit en ging weg. Het spel greep
mij aan en ik kwam voor mijn plezier, niet om doorheen geschud te worden.

H.2 Pasiano = het landgoed waarop ik geboren werd met uitzicht over heel veel
heuvels. Ik ging dan ook altijd op pad bijvoorbeeld vlinders achterna. Mijn ouders
maakten zich geen zorgen want ze wisten dat de geur van de keuken mij toch zou
bereiken en ik weer terug zou komen. Ook raakte ik bevriend met de paarden in de
wei en na een tijdje bereed ik hen naar de natuur met mijn hielen in hun flank en
houvast aan hun manen( hun haar). Mijn speelkameraadjes waren de honden van de
rentmeester en de kuikens uit hoenderhof. Op Pasiano bestond geen gevaar en
daarom was mn jeugd zonder angst of oordeel. Ook maak ik mezelf graag wijs dat
alles mogelijk is. Daar ben ik goed in. Al staart de duvel me aan dan nog kan ik
mezelf overtuigen dat ik bezocht wordt door een engel. Ik zou lucifer zelfs aan het
twijfelen brengen. Op die manier ben ik minder bang. Daarnaast geloof ik in dromen;
ze voelen vertrouwd. Het is niet dat ik de waarheid niet zie, ik zie haar juist te veel en
te helder. Die eerste 14 jaar van m’n leven heb ik er in een geleefd. Ik begrijp ze. Ze
voelen vertrouwd. Die eerste jaren dacht ik dat Pasiano van ons was. Ik had ook
geen reden om aan te nemen dat mijn eigen wereld niet mij toebehoorde. In
werkelijkheid was het landgoed in bezit van de gravin van Montereale, die er omwille
van haar gezondheid de zomermaanden doorbracht. Zij had een echtgenoot, graaf
Antonio, van wie ze hartstochtelijk hield. Ook al woonde hij in Milaan bij zijn
maîtresse. Ze hadden samen een dochter, Adriana, we zagen haar zelden omdat ze
met haar Franse pedagoog(= Als pedagoog is het je taak om kinderen en jongeren te
begeleiden in hun opvoeding, met als doel dat kinderen een zo goed mogelijke start
krijgen in de maatschappij. Een pedagoog kijkt naar hun ontwikkeling op sociaal-
emotioneel, biologisch, cognitief en psychisch vlak), non-issue De Pompignac in
Venetië achterbleef. Had een hele goede band met de gravin. Als haar dochter in de
zomer niet thuis kwam voelde ze zich eenzaam en richtte veel liefde op mij. Zelfs
waar belangrijke gasten bij waren. Ik noemde haar tante en ging ervan uit( in haar
verzin wereld) dat ze deel was van het gezin. Ik sloot vriendschap met een leeftijd

,genoot toen 6 jaar, dit was de zoon van de neef van de gravin . Hij vond niet veel
dingen interessant, maar wel libel vangen en zei dat hij dokter wilde worden. Ze
kwamen op bezoek omdat in Chioggia de pokken was uitgebroken. Hij werd gebeten
door een hond omdat de hond de resten van de libel zag en toen eiste de zoon dat
de rentmeester zijn dieren die dag zou afmaken en de vader zag hierop toe. Ik was
ontroostbaar. Toch probeerde de gravin me te troosten en zei ‘zie nou kindje, dit
gebeurt er wanneer je iemand toelaat tot wat je dierbaar is’. Kort daarna vertrokken
ze naar hoger gelegen gebieden omdat ze gevreesde ziekte daar niet zo voorkomen.
In werkelijkheid had de gravin haar neef gevraagd te vertrekken. De neef van de
gravin nam mij dit kwalijk. Mijn moeder legde me uit dat wij er als ondergeschikten
leefden en de gravin niet m’n tante was en we afhankelijk waren van haar goedheid.
Dit veranderde voor mij niets. Toch was er een verdriet geboren.

Mijn moeder en vader waren verantwoordelijk voor al het bediend personeel en de
verzorging van de gasten.

Mijn vaders familie was al vijf generaties in dienst bij de Montereales toen mijn
moeder in de eerste maanden van 1728 een bezoek bracht aan het landgoed als
jong meisje. Ze was op dat moment in leer bij haar vader en reisde mee met hem om
toezicht te houden op het aanbrengen van de monumentale spiegels die hij speciaal
had ontworpen voor de grote salon van Pasiano.



H3 t/m 5

Ik zou eigenlijk alleen met Jan Rijgerbos zijn maar hij nam me ergens anders
naartoe dan normaal waar onder meer mijnheer Seingalt en Jamieson zijn. Seingalt
is jaloers op Jamieson omdat hun elkaar kennen. Mijnheer Seingalt gaat het hof
maken aan de dochter van een van de schepenen. Toch vraagt Rijgerbos al een
paar dagen naar mij en dus ben ik hier door list van Rijgerbos. Verder is Chevalier
geheim agent geweest en doet van alles voor de Franse regering en probeert hier
indruk mee te maken. Hij kwam met een spel je toekomst te voorspelen tijdens dit bij
elkaar komen en wil mijn toekomst ook voorspellen maar dit wijs ik af. Ik leer liever
van m’n verleden.

Door de storm werd iedereen geadviseerd zich te verplaatsen velen gingen weg.
Mijnheer Jamieson had aangeboden mij thuis te brengen en hij mopperde nog een
beetje zo van weet je zeker dat je met dat volk wilt oprekken en vertrok. Mijnheer
Chevalier en ik kwamen samen in een kamer terecht en hij vergat zichzelf en wilde
alles over mij weten. Elk stukje van m’n geest. Maar ik doorzag z’n versiertruc. Al
wekte het wel sympathie op. Ik had gewild dat zijn interesse oprecht was en dit viel
me van mezelf tegen. Ik ging hem niks over mezelf vertellen en koos voor een
tegenaanval.

We hebben een heel gesprek over dat hij z’n vrouwen nooit heartbroken achterlaat
en dat hij dit echt altijd doet. Maar ik geloofde hem niet, soms geven ze het gewoon
het toe. Deze gedachte leek hem te ergeren. Hij zei: jij bent wel een expert op dat
gebied hè.

, Toen hadden ze het over hij vorige relaties en verzekerde hij haar nooit een dame
met een gebroken hart achter te hebben gelaten, zij geloofde hem niet. Hij zei dat als
ze er een zou vinden, hij met haar zou gaan trouwen, maar nog liever wou hij dit ook
met haar proberen. Hij zei dat alle vrouwen hem wel hebben bedrogen, maar dit
weerhield hem er niet van weer naar een volgende te gaan. Door ondank ofzo. De
gravins dochter ging trouwen in het voorjaar van ‘42 dit was een moment waarop
alles veranderde. Ik kon m’n ‘tante’ niet meer zomaar bezoeken. Op een dag was ik
het zak en stormde ik gewoon haar kamer in en maakte haar met een kus wakker.
Ze leek blij te zijn me te zien en vertelde over de spanningen had voor een feest voor
haar dochter omdat alles perfect moest zijn. In Venetië waren hoge eisen en chique
feesten dus hier moest dat ook. Het personeel werkte zich te pleur. Alles moest
ineens anders. Dit was de laatste zomer die ik onbezorgd zou doorbrengen. Het
hoogtepunt van mijn geluk kwam toen 2 jongens door een boer werden afgeleverd
en van de laadbak afsprongen tussen alle versieringen door. Se liepen met air alsof
ze van een vergulde koets waren gestegen. Ik moest zo hard lachen dat ze me
opmerkten waarop een van de jongen z’n hoef afdeed. Voor mij! En maakte daarop
een kleine buiging. Van alle attenties die ik in m’n leven heb mogen meemaken, was
dit de mooiste. Niet eerder had iemand mij eer betoond. Ik weet niet of iemand mij
hiervoor eigenlijk wel had zien staan. De jongen schoot op dat moment ook in de
lach. Hij legde een vinger tegen zijn lippen om mij te smeken hun armoede stil te
houden af gaf me een knipoog ten teken dat dit voorstaan een geheim tussen hem
en mij was.

Brutaal als honden stapten de twee op m’n vader af en gaf hun namen door en
blijkbaar stonden ze op de lijst want ze mochten naar binnen, wachten tot ze een
kamer aangewezen kregen. Zodra m’n nieuwe vrienden verdwenen waren, rende ik
naar m’n vader en probeerde van z’n lijst te lezen wie ze waren. Het zijn
priesterstudenten en plaagde me ermee zei m’n vader toen. De namen waren
Francesco en Giacomo Casanova. Bij die laatste imiteerde hij het gebaar met de
hoed wat hem dus niet ontgaan was. Ik was beledigd dat hij me niet serieus nam en
ging naar m’n moeder. Ze was druk bezig met de indeling van de kamers. Ze maakte
een briefje met diens naam en ging dat bij het kamernummer dat door de gravin
eerder aan die persoon was toegewezen. Ze achtte mijn nieuwe vriendjes minder
dan zichzelf, want hun werden ver weg in het huis ondergebracht, helemaal op de
derde verdieping onder een dak. De moed zonk me in de schoenen: ik kwam hier
normaal nooit. Nu ik, net zoals alle kinderen van het personeel een strikt verbod had
het huis tijdens het feest te betreden zou hij zeker onbereikbaar zijn. Toen kreeg m’n
moeder een bericht dat de kannunik van Treviso aangekomen. Hem was een suite
op de eerste verdieping was toegedeeld. Dat vond m’n moeder zonde voor een man
alleen. Ze aarzelde of er niet een alternatieve ruimte met een enkel bed was en toch
niet beneden z’n stand. Ik suggereerde de tuinkamer aan de oostzijde. Met een enkel
bed, een fraai uitzicht en openstaande deuren naar een terras op nog geen 30 meter
van onze eigen woning. De volgende gast kwam zich alweer aanmelden. M’n
moeder hoofd liep om. Ik bood aan dat ik het briefje met de naam van de kanunnik
kon verhangen.

Mijn vriend Giacomo( meneer Seingalt) kon z’n geluk vast niet op toen hij doorkreeg
dat hij op een gang woonde met een deel van de Venetiaanse adel. Hij was alleen
wel van z’n broer gescheiden: die was samen met de kanunnik naar de zolder
verwezen. Dit vermoeden werd een beetje bevestigd want hij gooide met een zwier