Van beschermd wonen naar zelfstandig wonen.
Voorwoord
Samenvatting
Dit onderzoek richt zich op de vraag hoe begeleiders van beschermde woonvorm (BW) de doorstroom van
GGZ-cliënten naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding kunnen bevorderen. De hoofdvraag luidde:
“Op welke wijze kan het team van BW de doorstroming van GGZ-cliënten binnen beschermd wonen naar
zelfstandig wonen met ambulante begeleiding bevorderen?” Het doel was om concrete aanbevelingen te
ontwikkelen die de begeleiding van cliënten naar zelfstandigheid verbeteren.
Het onderzoek is uitgevoerd op basis van een kwalitatieve aanpak, waarbij literatuuronderzoek en interviews
met praktijkprofessionals de kern vormden. De resultaten tonen aan dat er verbetering mogelijk is op drie
belangrijke gebieden:
1. Vroegsignalering en verklarende analyses: Dit helpt terugval te voorkomen, maar een systematische
toepassing ontbreekt nog bij BW
2. Netwerkvorming: Het stimuleren van sociale netwerken buiten de beschermde woonomgeving draagt
bij aan stabiliteit en steun voor cliënten.
3. Draagkracht en draaglast van cliënten in beeld krijgen.
De aanbevelingen die uit het onderzoek voortkwamen, zijn:
Het leren kennen van nieuwe cliënten via dossieranalyse, observatieperiodes en
gedragswetenschappelijke ondersteuning.
Het versterken van sociale netwerken door bestaande relaties te verdiepen en nieuwe contacten te
creëren via activiteiten, vrijwilligerswerk of sport.
Het in kaart brengen van kansen en belemmeringen door methodieken zoals het Triple-C-model en de
behoeftencirkel in te zetten.
Het aanpassen van de begeleidingswijze en de woningen aan het niveau van de cliënt, met een
voorstel voor vervolgonderzoek naar maatwerkbegeleiding.
Deze aanbevelingen bieden een praktisch kader waarmee begeleiders cliënten effectiever kunnen
ondersteunen in hun ontwikkeling naar zelfstandig wonen, met als doel een grotere zelfredzaamheid en sociale
stabiliteit.
,Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Samenvatting..........................................................................................................................................1
1. Inleiding..............................................................................................................................................4
1.1 Aanleiding en probleemanalyse....................................................................................................4
1.2 Vraagstelling.................................................................................................................................6
1.3 Doelstelling...................................................................................................................................7
2. Onderzoeksmethoden........................................................................................................................7
2.1 Setting...........................................................................................................................................8
2.2 Onderzoeksontwerp.....................................................................................................................8
2.3 Dataverzameling...........................................................................................................................8
2.3.1 Literatuurverzameling en -verwerking...................................................................................8
2.3.2 Praktijkdeelvragen.................................................................................................................9
2.4 Data-analyse...............................................................................................................................10
2.5 Validiteit en betrouwbaarheid....................................................................................................11
2.6 Ethische aspecten.......................................................................................................................11
3. Resultaten........................................................................................................................................12
3.1 Deelvraag 1.................................................................................................................................13
Inleiding............................................................................................................................................13
3.1.1. Belemmerende factoren voor de doorstroming.................................................................13
3.2.2. Bevorderende factoren voor de doorstroming...................................................................14
3.1.3. Conclusie.............................................................................................................................17
3.2 Deelvraag 2.................................................................................................................................17
3.2.1 Inleiding...............................................................................................................................17
3.2.2 Cliëntgerichte zorg en maatwerk/gezamenlijke besluitvorming..........................................17
3.2.3 Sociale steun en netwerkvorming........................................................................................17
3.2.4 Zelfstandigheid en motivatie...............................................................................................18
3.2.5 Hospitalisering en afhankelijkheid van de beschermde woonomgeving/tekort aan...........18
woningen en lange wachtlijsten...................................................................................................18
3.2.6 Vroegsignalering, verklarende analyse en integratie in de samenleving.............................18
3.2.7 Conclusie..............................................................................................................................18
3.3 Deelvraag 3.................................................................................................................................19
3.3.1 Inleiding...............................................................................................................................19
3.3.2 Cliëntgerichte zorg en maatwerk/gezamenlijke besluitvorming..........................................19
3.3.3 Sociale steun en netwerkvorming........................................................................................19
3.3.4 Zelfstandigheid en motivatie...............................................................................................20
3.3.5 Hospitalisatie en afhankelijkheid van de BW/tekort aan woningen en lange wachtlijsten..20
2
, 3.3.6 Vroegsignalering, verklarende analyse en integratie in de samenleving.............................20
3.3.7 Conclusie..............................................................................................................................20
4. Conclusie..........................................................................................................................................21
4.1 Deelvraag 1.................................................................................................................................21
4.2 Deelvraag 2.................................................................................................................................21
4.3 Deelvraag 3.................................................................................................................................21
4.4 Antwoord op de hoofdvraag.......................................................................................................22
5. Discussie...........................................................................................................................................23
5.1 Interpretatie van resultaten.......................................................................................................23
5.2 Vergelijking met eerdere onderzoeken......................................................................................23
5.3 Sterke en zwakke punten van het onderzoek.............................................................................23
5.4 Implicaties..................................................................................................................................24
5.5 Validiteit en betrouwbaarheid....................................................................................................24
6. Aanbevelingen..................................................................................................................................25
6.1 Aanbevelingen............................................................................................................................25
6.2 PDCA-cyclus................................................................................................................................27
7. Bronnenlijst......................................................................................................................................31
Bijlagen.................................................................................................................................................35
Bijlage A literatuur schema van deelvraag 1.........................................................................................35
Bijlage B Uitnodiging respondenten.....................................................................................................36
Bijlage C Anonimiteits- en toestemmingsverklaring.............................................................................37
Bijlage D Operationaliseringsschema:..................................................................................................38
Bijlage E coderingsschema deelvraag 2................................................................................................41
Bijlage F coderingsschema deelvraag 3................................................................................................43
Bijlage G Presentatie beoordelingspunt 8.3.6......................................................................................45
Bijlage H kwalitatieve beoordeling.......................................................................................................49
Bijlage I Behoeften cirkel......................................................................................................................53
3
, 1. Inleiding
1.1 Aanleiding en probleemanalyse
Aanleiding
Bij Eleos BW Transitus in Gouda wordt beschermd wonen (BW) aangeboden aan cliënten die door psychische
stoornissen (nog) niet zelfstandig kunnen wonen (Eleos, 2023). Deze cliënten ontvangen ondersteuning op
praktisch en sociaal-emotioneel gebied, en werken samen met een persoonlijk begeleider aan persoonlijke
doelen. De doelgroep bestaat uit cliënten die vallen onder de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en
de Wet Langdurige Zorg (WLZ), waarvan velen al jaren op deze woonvorm verblijven. Momenteel wonen er
veertien cliënten in de beschermde woonvorm; zij kunnen dag en nacht hulp vragen aan de aanwezige
begeleiders.
In de anderhalf jaar dat ik bij Eleos werkzaam ben, heb ik opgemerkt dat er nauwelijks doorstroom is van
cliënten naar zelfstandige woonvormen. Sterker nog, bij sommige cliënten zie ik zelfs een achteruitgang in hun
zelfredzaamheid en sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij een cliënt met agorafobie
die de laatste tijd steeds minder interactie zoekt met de begeleiding en medebewoners.
Dit probleem wordt door de organisatie erkend. Recentelijk is er een gedragswetenschapper aangesteld om de
persoonlijk begeleiders onder andere te ondersteunen in het signaleren van dergelijke terugval. Echter,
ondanks deze inspanning zijn er geen duidelijke richtlijnen aanwezig om de begeleiders te helpen cliënten
effectief te ondersteunen in hun stappen naar zelfstandigheid. Dit gebrek aan structuur leidt tot onzekerheid
en onduidelijkheid over hoe het beste te handelen in het belang van de cliënt.
Ondertussen wordt de roep om ambulantisering, waarbij cliënten met psychische problemen worden
gestimuleerd om zo zelfstandig mogelijk in de samenleving te functioneren, steeds sterker. De overheid
verwacht dat woonvormen zoals locatie van Eleos hier beter op inspelen door cliënten te ondersteunen bij hun
ontwikkeling richting zelfstandige woonvormen (Zimmerman, 2023). In de praktijk blijkt echter dat dit proces
moeizaam verloopt. Een belangrijke oorzaak is dat de hulpvragen van cliënten niet snel genoeg en
onvoldoende helder in kaart worden gebracht. Met name bij nieuwe cliënten kost het rond de drie maanden
om de zorgbehoeften en hulpvraag duidelijk te krijgen.
Hoewel jaarlijks herstelplannen worden opgesteld met de cliënten, worden de doelen vaak te algemeen
geformuleerd waardoor zij na verloop van tijd uit het zicht raken. Doelen als uitstroom worden terloops
besproken in vergaderingen, maar zijn niet terug te vinden in begeleidingsplannen. Daarnaast zijn de doelen
onvoldoende gericht op het uiteindelijke doel van doorstroming naar zelfstandige woonvormen. Hierdoor
worden cliënten niet optimaal voorbereid op zelfstandig wonen, en dat begeleiders niet goed weten hoe ze
hen hierbij kunnen ondersteunen. Dit gebrek aan gerichte begeleiding leidt ertoe dat de doelen van
zelfredzaamheid en zelfstandigheid vaak buiten bereik blijven.
Probleemanalyse
In de beschermde woonvorm (BW) is de doorstroom van cliënten naar een zelfstandige woning met ambulante
begeleiding weinig voorgekomen. De laatste twee jaar is er niemand uit gestroomd naar een zelfstandige
woning. Cliënten lijken er nog niet klaar voor te zijn en nemen zelf ook niet de stap om opzoek te gaan naar een
eigen woning. Deze situatie belemmert niet alleen de uitstroom van cliënten naar zelfstandigheid, maar draagt
ook bij aan hun afhankelijkheid van intensieve zorg.
4
Voorwoord
Samenvatting
Dit onderzoek richt zich op de vraag hoe begeleiders van beschermde woonvorm (BW) de doorstroom van
GGZ-cliënten naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding kunnen bevorderen. De hoofdvraag luidde:
“Op welke wijze kan het team van BW de doorstroming van GGZ-cliënten binnen beschermd wonen naar
zelfstandig wonen met ambulante begeleiding bevorderen?” Het doel was om concrete aanbevelingen te
ontwikkelen die de begeleiding van cliënten naar zelfstandigheid verbeteren.
Het onderzoek is uitgevoerd op basis van een kwalitatieve aanpak, waarbij literatuuronderzoek en interviews
met praktijkprofessionals de kern vormden. De resultaten tonen aan dat er verbetering mogelijk is op drie
belangrijke gebieden:
1. Vroegsignalering en verklarende analyses: Dit helpt terugval te voorkomen, maar een systematische
toepassing ontbreekt nog bij BW
2. Netwerkvorming: Het stimuleren van sociale netwerken buiten de beschermde woonomgeving draagt
bij aan stabiliteit en steun voor cliënten.
3. Draagkracht en draaglast van cliënten in beeld krijgen.
De aanbevelingen die uit het onderzoek voortkwamen, zijn:
Het leren kennen van nieuwe cliënten via dossieranalyse, observatieperiodes en
gedragswetenschappelijke ondersteuning.
Het versterken van sociale netwerken door bestaande relaties te verdiepen en nieuwe contacten te
creëren via activiteiten, vrijwilligerswerk of sport.
Het in kaart brengen van kansen en belemmeringen door methodieken zoals het Triple-C-model en de
behoeftencirkel in te zetten.
Het aanpassen van de begeleidingswijze en de woningen aan het niveau van de cliënt, met een
voorstel voor vervolgonderzoek naar maatwerkbegeleiding.
Deze aanbevelingen bieden een praktisch kader waarmee begeleiders cliënten effectiever kunnen
ondersteunen in hun ontwikkeling naar zelfstandig wonen, met als doel een grotere zelfredzaamheid en sociale
stabiliteit.
,Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Samenvatting..........................................................................................................................................1
1. Inleiding..............................................................................................................................................4
1.1 Aanleiding en probleemanalyse....................................................................................................4
1.2 Vraagstelling.................................................................................................................................6
1.3 Doelstelling...................................................................................................................................7
2. Onderzoeksmethoden........................................................................................................................7
2.1 Setting...........................................................................................................................................8
2.2 Onderzoeksontwerp.....................................................................................................................8
2.3 Dataverzameling...........................................................................................................................8
2.3.1 Literatuurverzameling en -verwerking...................................................................................8
2.3.2 Praktijkdeelvragen.................................................................................................................9
2.4 Data-analyse...............................................................................................................................10
2.5 Validiteit en betrouwbaarheid....................................................................................................11
2.6 Ethische aspecten.......................................................................................................................11
3. Resultaten........................................................................................................................................12
3.1 Deelvraag 1.................................................................................................................................13
Inleiding............................................................................................................................................13
3.1.1. Belemmerende factoren voor de doorstroming.................................................................13
3.2.2. Bevorderende factoren voor de doorstroming...................................................................14
3.1.3. Conclusie.............................................................................................................................17
3.2 Deelvraag 2.................................................................................................................................17
3.2.1 Inleiding...............................................................................................................................17
3.2.2 Cliëntgerichte zorg en maatwerk/gezamenlijke besluitvorming..........................................17
3.2.3 Sociale steun en netwerkvorming........................................................................................17
3.2.4 Zelfstandigheid en motivatie...............................................................................................18
3.2.5 Hospitalisering en afhankelijkheid van de beschermde woonomgeving/tekort aan...........18
woningen en lange wachtlijsten...................................................................................................18
3.2.6 Vroegsignalering, verklarende analyse en integratie in de samenleving.............................18
3.2.7 Conclusie..............................................................................................................................18
3.3 Deelvraag 3.................................................................................................................................19
3.3.1 Inleiding...............................................................................................................................19
3.3.2 Cliëntgerichte zorg en maatwerk/gezamenlijke besluitvorming..........................................19
3.3.3 Sociale steun en netwerkvorming........................................................................................19
3.3.4 Zelfstandigheid en motivatie...............................................................................................20
3.3.5 Hospitalisatie en afhankelijkheid van de BW/tekort aan woningen en lange wachtlijsten..20
2
, 3.3.6 Vroegsignalering, verklarende analyse en integratie in de samenleving.............................20
3.3.7 Conclusie..............................................................................................................................20
4. Conclusie..........................................................................................................................................21
4.1 Deelvraag 1.................................................................................................................................21
4.2 Deelvraag 2.................................................................................................................................21
4.3 Deelvraag 3.................................................................................................................................21
4.4 Antwoord op de hoofdvraag.......................................................................................................22
5. Discussie...........................................................................................................................................23
5.1 Interpretatie van resultaten.......................................................................................................23
5.2 Vergelijking met eerdere onderzoeken......................................................................................23
5.3 Sterke en zwakke punten van het onderzoek.............................................................................23
5.4 Implicaties..................................................................................................................................24
5.5 Validiteit en betrouwbaarheid....................................................................................................24
6. Aanbevelingen..................................................................................................................................25
6.1 Aanbevelingen............................................................................................................................25
6.2 PDCA-cyclus................................................................................................................................27
7. Bronnenlijst......................................................................................................................................31
Bijlagen.................................................................................................................................................35
Bijlage A literatuur schema van deelvraag 1.........................................................................................35
Bijlage B Uitnodiging respondenten.....................................................................................................36
Bijlage C Anonimiteits- en toestemmingsverklaring.............................................................................37
Bijlage D Operationaliseringsschema:..................................................................................................38
Bijlage E coderingsschema deelvraag 2................................................................................................41
Bijlage F coderingsschema deelvraag 3................................................................................................43
Bijlage G Presentatie beoordelingspunt 8.3.6......................................................................................45
Bijlage H kwalitatieve beoordeling.......................................................................................................49
Bijlage I Behoeften cirkel......................................................................................................................53
3
, 1. Inleiding
1.1 Aanleiding en probleemanalyse
Aanleiding
Bij Eleos BW Transitus in Gouda wordt beschermd wonen (BW) aangeboden aan cliënten die door psychische
stoornissen (nog) niet zelfstandig kunnen wonen (Eleos, 2023). Deze cliënten ontvangen ondersteuning op
praktisch en sociaal-emotioneel gebied, en werken samen met een persoonlijk begeleider aan persoonlijke
doelen. De doelgroep bestaat uit cliënten die vallen onder de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en
de Wet Langdurige Zorg (WLZ), waarvan velen al jaren op deze woonvorm verblijven. Momenteel wonen er
veertien cliënten in de beschermde woonvorm; zij kunnen dag en nacht hulp vragen aan de aanwezige
begeleiders.
In de anderhalf jaar dat ik bij Eleos werkzaam ben, heb ik opgemerkt dat er nauwelijks doorstroom is van
cliënten naar zelfstandige woonvormen. Sterker nog, bij sommige cliënten zie ik zelfs een achteruitgang in hun
zelfredzaamheid en sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij een cliënt met agorafobie
die de laatste tijd steeds minder interactie zoekt met de begeleiding en medebewoners.
Dit probleem wordt door de organisatie erkend. Recentelijk is er een gedragswetenschapper aangesteld om de
persoonlijk begeleiders onder andere te ondersteunen in het signaleren van dergelijke terugval. Echter,
ondanks deze inspanning zijn er geen duidelijke richtlijnen aanwezig om de begeleiders te helpen cliënten
effectief te ondersteunen in hun stappen naar zelfstandigheid. Dit gebrek aan structuur leidt tot onzekerheid
en onduidelijkheid over hoe het beste te handelen in het belang van de cliënt.
Ondertussen wordt de roep om ambulantisering, waarbij cliënten met psychische problemen worden
gestimuleerd om zo zelfstandig mogelijk in de samenleving te functioneren, steeds sterker. De overheid
verwacht dat woonvormen zoals locatie van Eleos hier beter op inspelen door cliënten te ondersteunen bij hun
ontwikkeling richting zelfstandige woonvormen (Zimmerman, 2023). In de praktijk blijkt echter dat dit proces
moeizaam verloopt. Een belangrijke oorzaak is dat de hulpvragen van cliënten niet snel genoeg en
onvoldoende helder in kaart worden gebracht. Met name bij nieuwe cliënten kost het rond de drie maanden
om de zorgbehoeften en hulpvraag duidelijk te krijgen.
Hoewel jaarlijks herstelplannen worden opgesteld met de cliënten, worden de doelen vaak te algemeen
geformuleerd waardoor zij na verloop van tijd uit het zicht raken. Doelen als uitstroom worden terloops
besproken in vergaderingen, maar zijn niet terug te vinden in begeleidingsplannen. Daarnaast zijn de doelen
onvoldoende gericht op het uiteindelijke doel van doorstroming naar zelfstandige woonvormen. Hierdoor
worden cliënten niet optimaal voorbereid op zelfstandig wonen, en dat begeleiders niet goed weten hoe ze
hen hierbij kunnen ondersteunen. Dit gebrek aan gerichte begeleiding leidt ertoe dat de doelen van
zelfredzaamheid en zelfstandigheid vaak buiten bereik blijven.
Probleemanalyse
In de beschermde woonvorm (BW) is de doorstroom van cliënten naar een zelfstandige woning met ambulante
begeleiding weinig voorgekomen. De laatste twee jaar is er niemand uit gestroomd naar een zelfstandige
woning. Cliënten lijken er nog niet klaar voor te zijn en nemen zelf ook niet de stap om opzoek te gaan naar een
eigen woning. Deze situatie belemmert niet alleen de uitstroom van cliënten naar zelfstandigheid, maar draagt
ook bij aan hun afhankelijkheid van intensieve zorg.
4
