Hoofdstuk 2 De klassieke oudheid
Kenmerkende aspecten:
De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat
De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De groei van het Romeinse imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde
De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest-Europa
2.1
Athene was een machtige stad waar beslissingen, niet door een koning of farao,
maar door een volksvergadering werd gemaakt.
Athene was een zogeheten polis: een stadstaat die zichzelf bestuurt.
Een polis bestond uit een stedelijke kern en het omringde platteland. De meeste
poleis hadden maar een paar duizend inwoners. Maar Athene had er al 300 duizend.
In de 5e eeuw v.C. was Athene op zijn hoogtepunt, het stond aan het hoofd van de
Delisch-Attische zeebond (bondgenootschap van aantal (Griekse) poleis). Dit
ontwikkelde zich tot een Atheens imperium. Omdat Athene zijn leidende positie niet
wilde verliezen, dwong Athene andere steden ook in samenwerking. Veel poleis
verzette zich niet tegen de hegemonie (heerschappij) van Athene. Dit leverde niet
alleen een sterke positie tegen Sparta, maar ook belastinggelden en handel op.
Regie in Athene
‘burgers hebben het recht om hun eigen stad te besturen’
Democratie: regering door het volk
Verschil democratie toen en nu:
In de moderne democratieën kiezen de burgers vertegenwoordigers in een
parlement. In Athene was er geen parlement.
Alle burgers die het Atheense burgerrecht bezaten, mochten rechtstreeks
meebeslissen. In zo’n geval spreken we van een directe democratie: waarbij alle
burgers het recht hebben om in een volksvergadering mee te beslissen.
In de Atheense democratie was het burgerrecht voorbehouden aan de volwassen,
vrije mannen die van Atheense burgers afstamden.
, Deze onderlinge gelijkheid was voor de Atheners heel belangrijk. Want ze waren
bevreesd voor een al te machte leider. Ooit was Athene geregeerd door koningen en
later door de adel (aristocratie): rijke en belangrijke mannen die zichzelf zagen als
‘de beste’. Ook was het voorgekomen dat één man tijdelijk de macht greep: een
tiran.
Maar door veranderingen in de oorlogvoering waren gewone burgers steeds
belangrijker geworden, eerst als zwaarbewapende voetsoldaten, later als roeiers.
De angst voor al te veel macht bij 1 persoon
De belangrijkste beslissingen maakten de volksvergadering.
Elk jaar koos de volksvergadering een stadsbestuur, de Raad van 500. Daar
wisselden ze elke maand af van 50 raadsleden.
De Atheense rechtspraak zei niet de rechter maar een volksjury.
Het leger werd elk jaar door 10 nieuwe generaals geleid.
de volksvergadering kon besluiten om een schervengericht te houden. Daar konden
ze opschrijven welke persoon naar hun mening te veel macht had. Diegene werd
voor een tijd verbannen. Octracisme: het wegstemmen van politici.
Filosofen: mensen die aspecten van het bestaan onderzochten
Soms wordt de Griekse filosofie wel beschouwd als het begin van de wetenschap
Socrates
Hij ergerde zich aan mensen die beweerden dat ze wel wisten hoe iets in
elkaar zat
Hij werd in 399 v.C. in Athene veroordeeld tot het drinken van gif
Hoe verstandig is democratie eigenlijk? Aristocratie? Wijze mensen?
Plato
Hij was er van overtuigd dat het bestuur vooral wijze mensen moesten zijn die
onpartijdig waren.
Aristoteles
Plato’s leerling
Hij vond dat monarchieën, aristocratieën en democratieën allemaal goed
konden werken, maar ook op hun eigen manier gevaarlijk konden worden
Hij richtte zich vooral op het verzamelen en systematisch opschrijven van
kennis
Kenmerkende aspecten:
De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat
De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De groei van het Romeinse imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde
De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest-Europa
2.1
Athene was een machtige stad waar beslissingen, niet door een koning of farao,
maar door een volksvergadering werd gemaakt.
Athene was een zogeheten polis: een stadstaat die zichzelf bestuurt.
Een polis bestond uit een stedelijke kern en het omringde platteland. De meeste
poleis hadden maar een paar duizend inwoners. Maar Athene had er al 300 duizend.
In de 5e eeuw v.C. was Athene op zijn hoogtepunt, het stond aan het hoofd van de
Delisch-Attische zeebond (bondgenootschap van aantal (Griekse) poleis). Dit
ontwikkelde zich tot een Atheens imperium. Omdat Athene zijn leidende positie niet
wilde verliezen, dwong Athene andere steden ook in samenwerking. Veel poleis
verzette zich niet tegen de hegemonie (heerschappij) van Athene. Dit leverde niet
alleen een sterke positie tegen Sparta, maar ook belastinggelden en handel op.
Regie in Athene
‘burgers hebben het recht om hun eigen stad te besturen’
Democratie: regering door het volk
Verschil democratie toen en nu:
In de moderne democratieën kiezen de burgers vertegenwoordigers in een
parlement. In Athene was er geen parlement.
Alle burgers die het Atheense burgerrecht bezaten, mochten rechtstreeks
meebeslissen. In zo’n geval spreken we van een directe democratie: waarbij alle
burgers het recht hebben om in een volksvergadering mee te beslissen.
In de Atheense democratie was het burgerrecht voorbehouden aan de volwassen,
vrije mannen die van Atheense burgers afstamden.
, Deze onderlinge gelijkheid was voor de Atheners heel belangrijk. Want ze waren
bevreesd voor een al te machte leider. Ooit was Athene geregeerd door koningen en
later door de adel (aristocratie): rijke en belangrijke mannen die zichzelf zagen als
‘de beste’. Ook was het voorgekomen dat één man tijdelijk de macht greep: een
tiran.
Maar door veranderingen in de oorlogvoering waren gewone burgers steeds
belangrijker geworden, eerst als zwaarbewapende voetsoldaten, later als roeiers.
De angst voor al te veel macht bij 1 persoon
De belangrijkste beslissingen maakten de volksvergadering.
Elk jaar koos de volksvergadering een stadsbestuur, de Raad van 500. Daar
wisselden ze elke maand af van 50 raadsleden.
De Atheense rechtspraak zei niet de rechter maar een volksjury.
Het leger werd elk jaar door 10 nieuwe generaals geleid.
de volksvergadering kon besluiten om een schervengericht te houden. Daar konden
ze opschrijven welke persoon naar hun mening te veel macht had. Diegene werd
voor een tijd verbannen. Octracisme: het wegstemmen van politici.
Filosofen: mensen die aspecten van het bestaan onderzochten
Soms wordt de Griekse filosofie wel beschouwd als het begin van de wetenschap
Socrates
Hij ergerde zich aan mensen die beweerden dat ze wel wisten hoe iets in
elkaar zat
Hij werd in 399 v.C. in Athene veroordeeld tot het drinken van gif
Hoe verstandig is democratie eigenlijk? Aristocratie? Wijze mensen?
Plato
Hij was er van overtuigd dat het bestuur vooral wijze mensen moesten zijn die
onpartijdig waren.
Aristoteles
Plato’s leerling
Hij vond dat monarchieën, aristocratieën en democratieën allemaal goed
konden werken, maar ook op hun eigen manier gevaarlijk konden worden
Hij richtte zich vooral op het verzamelen en systematisch opschrijven van
kennis
