Samenvatting Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie
(Protocol ERWD) – M. van Groenestijn, C. Borghouts & C. Janssen
Hoofdstuk 7: Intern diagnostisch onderzoek
7.1 als een leerling in fase oranje (ernstige rekenwiskundige problemen, die in principe
door deskundige begeleiding oplosbaar zijn binnen de school. Er is sprake van specifieke
onderwijsbehoeften op het gebied van rekenen-wiskunde) terechtkomt, wordt erna
overlegtussen de leerkracht, ouders en interne rekenexpert overgegaan tot een intern
diagnostisch onderzoek: onderzoek naar de (totale) rekenwiskundige ontwikkeling van
de leerling en de wijze waarop hij leert rekenen. Hieraan voorafgaat een analyse van
gegevens uit het leerlingvolgsysteem en van observaties tijdens het werken in de eigen
groep. De interne rekenexpert voert het onderzoek uit. Diagnostisch gesprek wordt
gehouden als de leerling:
• Een half jaar in fase geel heeft gefunctioneerd maar onvoldoende aantoonbare
vorderingen maakt
• Onvoldoende profiteert van het geboden onderwijs
• In niveau achterblijft bij dat wat van de leerling mag worden verwacht
• Weinig actief is met rekenen, zich weinig competent voelt
• Faalangstig reageert of blokkeert tijdens de rekenles
7.2 diagnostiek: een geplande interventie, met een duidelijke vraagstelling in een
systematisch gesprek met de leerling, a.d.h.v. een weloverwogen selectie van
rekenwiskunde-opdrachten met de bedoeling beter te begrijpen hoe de leerling denkt en
rekent. Goede diagnostiek vereist dat dit wordt uitgevoerd door een bekwame
onderzoeker (kennis/vaardigheden leerkracht spoor 3): die beschikt over pedagogische
en didactische competenties, vakdidactische competenties (kennis
ontwikkelingslijnen, methode-overstijgende kennis, niveaus van handelen,
probleemoplossend handelen/drieslagmodel & signaleringspunten), de juiste opdrachten
kan selecteren en kindkenmerken kan waarnemen, analyseren en beïnvloeden.
Onderzoeker werkt met het model van handelingsgericht werken (HGW) of het model van
handelingsgerichte diagnostiek (HGD). HGW: verloopt aan de hand van 3 soorten vragen
namelijk: onderkennende, verklarende & adviserende. Is in principe de standaard in de
school. Sluit aan bij de 1-zorgroute. HGD-model: intake, strategie, indicering, advies. De
onderzoeker werkt a.d.h.v. de volgende stappen:
1. Formuleren van duidelijke vraagstelling samen met de leerkracht
2. Uitvoeren onderzoek in de vorm van een gesprek met de leerling
3. Onderzoeker verplaatst zich in het denken en handelen van de leerling
4. In het onderzoek wordt aangesloten bij de rekenwiskundige kennis en vaardigheden
die de leerling al beheerst
5. De onderzoeker tast af tot hoever de leerling kan komen, daarbij maakt hij gebruik
van de verschillende handelingsniveaus
6. Onderzoek gehele proces van het oplossen van een rekenwiskunde-opdracht
a.d.h.v. stappen drieslagmodel: plannen, uitvoeren en reflecteren
7. Kindkenmerken benoemen
8. Passende en haalbare handelingsadviezen geven
7.3 diagnostisch gesprek: de interne onderzoeker legt de leerling meerdere
rekenwiskunde-opdrachten voor:
1. Formele opdrachten (sommen): doel is om een beeld te krijgen van de mate
waarin de leerling oplossingsprocedures begrijpt en toepast en in hoeverre deze zijn
geautomatiseerd = technische rekenvaardigheid
2. Functionele opdrachten (contexten): geven zicht op hoe leerling de stappen
van probleemoplossend werken binnen het drieslagmodel aanpakt (probleem
begrijpen, analyseren van informatie en komen tot bewerking, het uitvoeren van
bewerking en het terugblikken op eigen aanpak). De onderzoeker krijgt een indruk
van de handelingsniveaus waarop de leerling werkt.
(Protocol ERWD) – M. van Groenestijn, C. Borghouts & C. Janssen
Hoofdstuk 7: Intern diagnostisch onderzoek
7.1 als een leerling in fase oranje (ernstige rekenwiskundige problemen, die in principe
door deskundige begeleiding oplosbaar zijn binnen de school. Er is sprake van specifieke
onderwijsbehoeften op het gebied van rekenen-wiskunde) terechtkomt, wordt erna
overlegtussen de leerkracht, ouders en interne rekenexpert overgegaan tot een intern
diagnostisch onderzoek: onderzoek naar de (totale) rekenwiskundige ontwikkeling van
de leerling en de wijze waarop hij leert rekenen. Hieraan voorafgaat een analyse van
gegevens uit het leerlingvolgsysteem en van observaties tijdens het werken in de eigen
groep. De interne rekenexpert voert het onderzoek uit. Diagnostisch gesprek wordt
gehouden als de leerling:
• Een half jaar in fase geel heeft gefunctioneerd maar onvoldoende aantoonbare
vorderingen maakt
• Onvoldoende profiteert van het geboden onderwijs
• In niveau achterblijft bij dat wat van de leerling mag worden verwacht
• Weinig actief is met rekenen, zich weinig competent voelt
• Faalangstig reageert of blokkeert tijdens de rekenles
7.2 diagnostiek: een geplande interventie, met een duidelijke vraagstelling in een
systematisch gesprek met de leerling, a.d.h.v. een weloverwogen selectie van
rekenwiskunde-opdrachten met de bedoeling beter te begrijpen hoe de leerling denkt en
rekent. Goede diagnostiek vereist dat dit wordt uitgevoerd door een bekwame
onderzoeker (kennis/vaardigheden leerkracht spoor 3): die beschikt over pedagogische
en didactische competenties, vakdidactische competenties (kennis
ontwikkelingslijnen, methode-overstijgende kennis, niveaus van handelen,
probleemoplossend handelen/drieslagmodel & signaleringspunten), de juiste opdrachten
kan selecteren en kindkenmerken kan waarnemen, analyseren en beïnvloeden.
Onderzoeker werkt met het model van handelingsgericht werken (HGW) of het model van
handelingsgerichte diagnostiek (HGD). HGW: verloopt aan de hand van 3 soorten vragen
namelijk: onderkennende, verklarende & adviserende. Is in principe de standaard in de
school. Sluit aan bij de 1-zorgroute. HGD-model: intake, strategie, indicering, advies. De
onderzoeker werkt a.d.h.v. de volgende stappen:
1. Formuleren van duidelijke vraagstelling samen met de leerkracht
2. Uitvoeren onderzoek in de vorm van een gesprek met de leerling
3. Onderzoeker verplaatst zich in het denken en handelen van de leerling
4. In het onderzoek wordt aangesloten bij de rekenwiskundige kennis en vaardigheden
die de leerling al beheerst
5. De onderzoeker tast af tot hoever de leerling kan komen, daarbij maakt hij gebruik
van de verschillende handelingsniveaus
6. Onderzoek gehele proces van het oplossen van een rekenwiskunde-opdracht
a.d.h.v. stappen drieslagmodel: plannen, uitvoeren en reflecteren
7. Kindkenmerken benoemen
8. Passende en haalbare handelingsadviezen geven
7.3 diagnostisch gesprek: de interne onderzoeker legt de leerling meerdere
rekenwiskunde-opdrachten voor:
1. Formele opdrachten (sommen): doel is om een beeld te krijgen van de mate
waarin de leerling oplossingsprocedures begrijpt en toepast en in hoeverre deze zijn
geautomatiseerd = technische rekenvaardigheid
2. Functionele opdrachten (contexten): geven zicht op hoe leerling de stappen
van probleemoplossend werken binnen het drieslagmodel aanpakt (probleem
begrijpen, analyseren van informatie en komen tot bewerking, het uitvoeren van
bewerking en het terugblikken op eigen aanpak). De onderzoeker krijgt een indruk
van de handelingsniveaus waarop de leerling werkt.
