09.01.2025
Probleem 1 Democratische rechtsstaat
L1. Wat is de trias politica en hoe heeft dat in Nederland vorm gekregen?
De rechtsstaat is een staatsvorm waarin de macht van de overheid is gebonden aan het recht. Dit betekent dat de overheid zich aan
de wet moet houden en dat burgers beschermd worden tegen willekeurig overheidsoptreden.
De democratie is een staatsvorm waarin het volk regeert. In Nederland is er sprake van een representatieve democratie, waarbij het
volk zijn macht uitoefent door middel van gekozen vertegenwoordigers.
Dualisme: de leer die stelt dat de regering en de volksvertegenwoordiging ieder een eigen verantwoordelijkheid hebben en dat de een
niet boven de ander staat
Regering
● Bestaat uit de Koning en de ministers.
● Is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van het land.
● Stelt wetsvoorstellen op en dient deze in bij het parlement.
● Voert de wetten uit die door het parlement zijn aangenomen.
● Heeft de bevoegdheid om algemene maatregelen van bestuur vast te stellen, die een uitwerking zijn van wetten
Parlement
● Bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer (samen de Staten-Generaal genoemd).
● Vertegenwoordigt het Nederlandse volk.
● Heeft de taak om wetten te maken en te controleren.
● Keurt wetsvoorstellen goed of af die door de regering zijn ingediend.
● Kan de regering controleren door middel van vragen, interpellaties en enquêtes.
● Kan de regering tot aftreden dwingen als zij het vertrouwen in de regering of een minister opzegt (dit is de vertrouwensnorm in
het parlementaire stelsel).
De trias politica, ofwel de scheiding der machten, is een fundamenteel concept in het staatsrecht dat bedoeld is om machtsmisbruik
te voorkomen en de vrijheid van de burger te beschermen.
De macht van de staat wordt verdeeld over drie afzonderlijke organen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.
● De wetgevende macht is verantwoordelijk voor het maken van wetten. (Staten Generaal en regering)
● De uitvoerende macht is verantwoordelijk voor het uitvoeren van wetten en indienen wetsvoorstellen. (Regering)
● De rechterlijke macht is verantwoordelijk voor het handhaven van wetten en het beslechten van geschillen. (Rechters)
Door deze scheiding kan geen enkel orgaan te veel macht krijgen en worden burgers beschermd tegen willekeurig overheidsoptreden
checks and balances: een systeem van controle tussen de verschillende machten, waarbij elk orgaan de macht van de andere
organen kan beperken
Territoriale splitsing: Macht verdeeld tussen centrale en regionale overheden
L2. Wat is de democratische rechtsstaat?
Democratie: staatsvorm die de gelijkwaardigheid van mensen als uitgangspunt neemt, zowel wat betreft hun invloed op het
Staatsbestuur als wat betreft hun bescherming tegen de staat.
● Openheid machtswisseling
● Vrije en geheime verkiezingen
● Parlement speelt centrale rol
Grondregels: legaliteitsbeginsel en verantwoordingsplicht
Rechtsstaat: de macht van de overheid is gebonden aan het recht. De overheid moet zich aan de wet houden en burgers beschermen
tegen willekeurig overheidsoptreden.
● Erkenning van grondrechten: De staat erkent dat individuen en particuliere instellingen een staatsvrije sfeer toekomt.
Grondrechten, zoals vrijheid van godsdienst en meningsuiting, moeten gerespecteerd worden, zelfs door de wetgever.
● Legaliteitsbeginsel: Overheidsoptreden dat de burger raakt, moet berusten op een algemene regel die de bevoegdheid van
het betreffende orgaan omschrijft. Dit bevordert rechtszekerheid en gelijke behandeling.
● Scheiding der machten: De staatsmacht wordt verdeeld over verschillende organen die elkaar controleren en in evenwicht
houden. Dit principe, ook wel trias politica genoemd, is bedoeld om machtsmisbruik te voorkomen.
● Onafhankelijke rechtspraak: Geschillen tussen burger en staat worden beslecht door een onafhankelijke en onpartijdige
rechter. Dit garandeert een eerlijke afweging van wederzijdse belangen.
Verantwoordingsplicht: Niemand kan een bevoegdheid uitoefenen zonder verantwoording schuldig te zijn of zonder dat op die
uitoefening controle bestaat
● Politieke verantwoordingsplicht: Bestuurlijk orgaan moet inlichtingen verstrekken, mag een debat met de
volksvertegenwoordiging niet ontwijken en moet bij verlies van vertrouwen in beginsel opstappen.
● Ambtelijke ondergeschiktheid: Ambtenaren zijn verantwoording schuldig aan hun leidinggevenden.
● Bestuurlijk toezicht: Bestuursorgaan kan ook zonder ambtelijke ondergeschiktheid worden gecontroleerd door een hoger
orgaan. Zo heeft de regering in beperkte mate de bevoegdheid zich te bemoeien met het beleid van een gemeente of
provincie.
a. Preventief toezicht:vooraf om goedkeuring vragen.
b. Repressief toezicht: beslissing van een lager orgaan achteraf ongedaan maken.
● Strafrechtelijke verantwoordelijkheid: gezagsdrager kan strafrechtelijk verantwoordelijk zijn voor zijn daden. Dit is
uitsluitend mogelijk, wanneer een strafbepaling de gedragingen strafbaar stelt.
● Beroep: bestuurlijke besluiten zijn meestal vatbaar voor beroep dat in het algemeen kan worden ingesteld bij een
● onafhankelijke rechter (door burgers).
● Burgerlijke rechter: bevoegd ambtshandelingen op hun rechtmatigheid te toetsen aan art. 6:162 BW. Het orgaan kan dan
tot schadevergoeding aan burgers verplicht worden.
, ● Rechterlijke toetsing wetgeving: rechter is bevoegd wetten (in formele zin) aan bepaalde bepalingen van verdragen te
toetsen, echter niet aan de Grondwet. Oordeel van de rechter over verdragen gaat dus boven de wetgever. Lagere
regelingen mag de rechter wel aan de Grondwet toetsen. Hij kan deze onverbindend verklaren. De wetgever in formele zin is
dus bij het aannemen van een wet die in strijd is met de Grondwet aan niemand verantwoordelijk.
L3. Wat zijn de regering en het kabinet en hoe komen deze organen tot stand?
De Regering
● Samenstelling: De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. Dit is een samengesteld orgaan, wat betekent
dat de Koning en ministers moeten samenwerken.
● Besluitvorming: De Koning moet alle wetten en koninklijke besluiten ondertekenen. Een koninklijk besluit is een beslissing
van de regering en moet behalve door de Koning ook door een minister of staatssecretaris worden ondertekend.
● Verantwoordelijkheid: Hoewel de Koning formeel veel macht lijkt te hebben, zijn in de praktijk de ministerraad en de
Staten-Generaal belangrijker voor het bestuur van de staat. De ministers zijn verantwoordelijk voor de daden van de
Koning.
Het Kabinet
● Samenstelling: Het kabinet bestaat uit de ministers en de staatssecretarissen.
● Rol: Het kabinet is verantwoordelijk voor het beleid van de regering en de uitvoering daarvan.
● Totstandkoming: De vorming van een kabinet - de kabinetsformatie - begint wanneer het zittende kabinet zijn ontslag heeft
aangeboden en demissionair is geworden. Dit gebeurt meestal na Tweede Kamerverkiezingen.
● Procedure: De Koning speelt een belangrijke rol in de kabinetsformatie, door te overleggen met fractievoorzitters en
informateurs of formateurs te benoemen. De informateur onderzoekt de mogelijkheden voor een nieuw kabinet, terwijl de
formateur daadwerkelijk een kabinet probeert te vormen.
● Regeerakkoord: Vaak wordt er tijdens de kabinetsformatie een regeerakkoord gesloten tussen de fracties die in het kabinet
willen stappen. Dit akkoord vormt de basis voor het beleid van het nieuwe kabinet.
● Parlementair kabinet: In Nederland zijn kabinetten meestal parlementaire meerderheidskabinetten. Dit betekent dat de
fracties die het regeerakkoord hebben ondertekend samen een meerderheid in de Tweede Kamer hebben. Er bestaan ook
minderheidskabinetten, die afhankelijk zijn van de steun van fracties die geen deel uitmaken van de coalitie.
● Verantwoording: Nadat het kabinet is geformeerd, legt het verantwoording af aan de Tweede Kamer in een
regeringsverklaring. De Tweede Kamer kan het kabinet tot aftreden dwingen als zij het niet eens is met het beleid.
L4. Wat zijn de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, wat is hun functie en hoe
worden ze gekozen?
Art. 51 lid 1 GW: De Staten-Generaal bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.
Art. 51 lid 2 GW: De Tweede Kamer bestaat uit honderdvijftig leden.
● Gekozen volgens art. 54 lid 1 GW.
● Uitzonderingen: art. 54 lid 2 GW
Art. 51 lid 3 GW: De Eerste Kamer bestaat uit vijfenzeventig leden.
● Gekozen volgens art. 55 GW: niet door middel van rechtstreekse verkiezingen, maar door getrapte verkiezing
Tweede Kamer
● Samenstelling: De Tweede Kamer bestaat uit 150 leden.
● Verkiezing: De leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen door de Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn.
Dit betekent dat de burgers zelf stemmen op de kandidaten die zij in de Tweede Kamer willen.
● Grondslag van het Parlement: De Tweede Kamer is de grondslag van het Nederlandse parlement. Dit betekent dat de
Tweede Kamer de belangrijkste kamer van het parlement is.
● Onafhankelijkheid: De Tweede Kamer is onafhankelijk in de regeling van haar werkzaamheden en in haar organisatie.
Ministers en staatssecretarissen mogen wel de vergaderingen bijwonen, maar zij hebben geen stemrecht.
● Controle op de Regering: De Tweede Kamer heeft een belangrijke rol in de controle op de regering. Zij kan vragen
stellen, moties indienen en debatten voeren met ministers over het beleid van de regering.
● Recht van initiatief en amendement: De Tweede Kamer heeft het recht van initiatief, wat betekent dat zij zelf
wetsvoorstellen kan indienen. Zij heeft ook het recht van amendement, wat betekent dat zij wijzigingen in wetsvoorstellen
kan aanbrengen.
Eerste Kamer
● Samenstelling: De Eerste Kamer bestaat uit 75 leden.
● Verkiezing: De leden van de Eerste Kamer worden indirect gekozen door de leden van de Provinciale Staten.
● Vertegenwoordiging van het Volk: Beide kamers vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk.
● Toetsing van Wetgeving: De Eerste Kamer heeft als belangrijkste taak de toetsing van wetgeving die door de Tweede
Kamer is aangenomen. Zij kan wetsvoorstellen aanvaarden of verwerpen, maar zij kan geen wijzigingen aanbrengen. Dit
wordt ook wel de chambre de réflexion genoemd.
● Politieke Samenstelling: Door de verschillende tijdstippen van verkiezing kunnen er verschillen in de politieke
samenstelling van de Eerste en Tweede Kamer ontstaan.
,L5. Hoe verhouden uitvoerende en wetgevende macht in Nederland zich tot
elkaar?
Vertrouwensregel
● Niet expliciet in de Grondwet: De vertrouwensregel staat niet letterlijk in de Grondwet, maar is een ongeschreven regel die
van groot belang is voor de werking van het Nederlandse politieke stelsel.
● Inhoudelijk: De vertrouwensregel houdt in dat een minister of het gehele kabinet moet aftreden als zij niet langer het
vertrouwen van de meerderheid van de Tweede Kamer heeft.
● Gevolgen in de Praktijk: De vertrouwensregel zorgt ervoor dat de regering rekening moet houden met de opvattingen van
het parlement. Als de Tweede Kamer ontevreden is met het beleid van de regering, kan zij een motie van wantrouwen
indienen. Als deze motie wordt aangenomen, is de regering verplicht om af te treden.
● Wederzijdse Afhankelijkheid: Door de vertrouwensregel is er een wederzijdse afhankelijkheid tussen de regering en het
parlement. De regering is afhankelijk van het vertrouwen van de Tweede Kamer, terwijl de Tweede Kamer afhankelijk is van
de regering om haar wetten en beleid uit te voeren.
Ministeriële Verantwoordelijkheid
● Grondwettelijke basis: De ministeriële verantwoordelijkheid is vastgelegd in artikel 42, tweede lid, van de Grondwet.
● Inhoudelijk: De ministers zijn verantwoordelijk voor het beleid van hun ministerie en voor de daden van de Koning. Zij
moeten verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer voor hun handelen en nalaten.
● Informatieplicht: De informatieplicht van ministers is een belangrijk onderdeel van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ministers zijn verplicht om de Tweede Kamer alle gevraagde informatie te verstrekken, tenzij zij zich kunnen beroepen op het
belang van de staat. Dit betekent dat de Tweede Kamer inzicht kan krijgen in het handelen van de regering.
Controlemiddelen van de Tweede Kamer
● Vragenrecht: Kamerleden kunnen schriftelijke en mondelinge vragen stellen aan de ministers. Dit kan tijdens het wekelijkse
vragenuur of bij de behandeling van een specifiek onderwerp.
● Interpellatierecht: Kamerleden kunnen een debat aanvragen - een interpellatie - met een minister over een bepaald
onderwerp. Tijdens een interpellatie kan de Kamer de minister ter verantwoording roepen over zijn of haar beleid.
● Moties: De Tweede Kamer kan moties aannemen waarin zij haar mening uitspreekt over het beleid van de regering. Moties
kunnen de regering verzoeken om een bepaald beleid uit te voeren, af te keuren of bij te sturen.
● Enquêterecht: In uitzonderlijke gevallen kan de Tweede Kamer een enquête instellen om een bepaald onderwerp te
onderzoeken. Een enquêtecommissie heeft vergaande bevoegdheden en kan getuigen onder ede horen.
● Begrotingsrecht: De Tweede Kamer heeft het recht om de begroting van de regering goed te keuren of af te keuren. Dit
geeft de Kamer een belangrijke invloed op de financiële middelen die de regering ter beschikking heeft.
, 13.01.2025
Probleem 2 Wetten en decentralisatie
L1. Welke soorten wetten zijn er en wat is de verhouding daartussen? (dit
leerdoel gaat over delegatieterminologie)
Delegatie is de overdracht van regelgevende bevoegdheid van een hoger orgaan naar een lager orgaan. Dit betekent dat een
orgaan dat oorspronkelijk bevoegd was om regels te stellen, deze bevoegdheid overdraagt aan een ander orgaan. Het orgaan dat
delegeert, wordt de delegans genoemd en het orgaan dat de bevoegdheid ontvangt, heet de delegataris.
Attributie: Creëren van nieuwe bevoegdheid
Delegatie is toegestaan wanneer:
● De Grondwet dit expliciet toestaat door middel van het woord "regelen".
● “Bij of krachtens de wet” Wet in formele zin mag gedelegeerd worden naar AMVB of lagere regelgeving
Belangrijke punten met betrekking tot delegatie:
● De delegataris oefent de bevoegdheid onder eigen verantwoordelijkheid uit.
● Delegatie moet nauwkeurig omschreven zijn in het besluit.
● De delegans kan de bevoegdheid niet meer zelf uitoefenen nadat deze is gedelegeerd.
● Subdelegatie (het delegeren van een gedelegeerde bevoegdheid) is alleen toegestaan indien de wet dit expliciet toestaat.
● Delegatie aan ondergeschikten is niet toegestaan.
Voorbeelden van delegatie:
● De formele wetgever kan de bevoegdheid om algemene maatregelen van bestuur vast te stellen delegeren aan de
regering.
● De wetgever kan de bevoegdheid om verordeningen vast te stellen delegeren aan provincies en gemeenten.
● Een gemeenteraad kan de bevoegdheid om vrijstelling te verlenen van het bestemmingsplan delegeren aan het college van
burgemeester en wethouders.
Soorten Wetten en Hun Verhoudingen
1. Grondwet:
● Geschiedenis:
● 1789: Invoering van de eerste Nederlandse Grondwet, tijdens de Bataafse Republiek.
● 1815: Nieuwe Grondwet na de Franse overheersing, met een constitutionele monarchie.
● 1917: Invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen.
● 1922: Wijziging van de Grondwet om de positie van de politieke partijen te versterken.
● Thorbecke en de constitutionele monarchie: Johan Rudolph Thorbecke, een invloedrijke negentiende-eeuwse staatsman,
introduceerde de constitutionele monarchie in Nederland. Dit betekende dat de macht van de Koning werd beperkt en dat
het parlement meer invloed kreeg.
● Terminologie:
● "Bij krachtens de wet" (bijvoorbeeld in art. 15 Gw): Geeft de formele wetgever (regering en Staten-Generaal) de
bevoegdheid om nadere regels te stellen over een bepaald onderwerp.
● "De wet regelt" (bijvoorbeeld in art. 2 Gw): Sluit delegatie van de regelgevende bevoegdheid uit en betekent dat alleen
de formele wetgever regels mag stellen over dat onderwerp.
● "Uit kracht van de wet" (bijvoorbeeld in art. 104 Gw): Benadrukt dat een bepaalde bevoegdheid alleen mag worden
uitgeoefend als er een wettelijke grondslag voor is. Dit illustreert het legaliteitsbeginsel..
2. Wet in formele zin:
● WIFZ worden gezamenlijk vastgesteld door de regering en de Staten-Generaal.
● De rechter mag WIFZ niet toetsen aan de Grondwet. Dit is het beginsel van de onschendbaarheid van de formele wet.
● WIFZ kunnen taken en bevoegdheden delegeren aan lagere instanties.
3. Wet in materiële zin:
● Een wet in materiële zin is een wet die algemeen verbindende voorschriften bevat. De nadruk ligt hierbij op de inhoud van de
wet. Een wet in materiële zin wordt ook wel een algemeen verbindend voorschrift (avv) genoemd.
● Kenmerken van een AVV:
○ Algemene werking: De regeling is niet gericht tot specifieke personen, maar geldt voor iedereen die onder de
voorwaarden van de regeling valt.
○ Herhaalde toepassing: De regeling is niet eenmalig, maar kan steeds opnieuw worden toegepast.
Probleem 1 Democratische rechtsstaat
L1. Wat is de trias politica en hoe heeft dat in Nederland vorm gekregen?
De rechtsstaat is een staatsvorm waarin de macht van de overheid is gebonden aan het recht. Dit betekent dat de overheid zich aan
de wet moet houden en dat burgers beschermd worden tegen willekeurig overheidsoptreden.
De democratie is een staatsvorm waarin het volk regeert. In Nederland is er sprake van een representatieve democratie, waarbij het
volk zijn macht uitoefent door middel van gekozen vertegenwoordigers.
Dualisme: de leer die stelt dat de regering en de volksvertegenwoordiging ieder een eigen verantwoordelijkheid hebben en dat de een
niet boven de ander staat
Regering
● Bestaat uit de Koning en de ministers.
● Is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van het land.
● Stelt wetsvoorstellen op en dient deze in bij het parlement.
● Voert de wetten uit die door het parlement zijn aangenomen.
● Heeft de bevoegdheid om algemene maatregelen van bestuur vast te stellen, die een uitwerking zijn van wetten
Parlement
● Bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer (samen de Staten-Generaal genoemd).
● Vertegenwoordigt het Nederlandse volk.
● Heeft de taak om wetten te maken en te controleren.
● Keurt wetsvoorstellen goed of af die door de regering zijn ingediend.
● Kan de regering controleren door middel van vragen, interpellaties en enquêtes.
● Kan de regering tot aftreden dwingen als zij het vertrouwen in de regering of een minister opzegt (dit is de vertrouwensnorm in
het parlementaire stelsel).
De trias politica, ofwel de scheiding der machten, is een fundamenteel concept in het staatsrecht dat bedoeld is om machtsmisbruik
te voorkomen en de vrijheid van de burger te beschermen.
De macht van de staat wordt verdeeld over drie afzonderlijke organen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.
● De wetgevende macht is verantwoordelijk voor het maken van wetten. (Staten Generaal en regering)
● De uitvoerende macht is verantwoordelijk voor het uitvoeren van wetten en indienen wetsvoorstellen. (Regering)
● De rechterlijke macht is verantwoordelijk voor het handhaven van wetten en het beslechten van geschillen. (Rechters)
Door deze scheiding kan geen enkel orgaan te veel macht krijgen en worden burgers beschermd tegen willekeurig overheidsoptreden
checks and balances: een systeem van controle tussen de verschillende machten, waarbij elk orgaan de macht van de andere
organen kan beperken
Territoriale splitsing: Macht verdeeld tussen centrale en regionale overheden
L2. Wat is de democratische rechtsstaat?
Democratie: staatsvorm die de gelijkwaardigheid van mensen als uitgangspunt neemt, zowel wat betreft hun invloed op het
Staatsbestuur als wat betreft hun bescherming tegen de staat.
● Openheid machtswisseling
● Vrije en geheime verkiezingen
● Parlement speelt centrale rol
Grondregels: legaliteitsbeginsel en verantwoordingsplicht
Rechtsstaat: de macht van de overheid is gebonden aan het recht. De overheid moet zich aan de wet houden en burgers beschermen
tegen willekeurig overheidsoptreden.
● Erkenning van grondrechten: De staat erkent dat individuen en particuliere instellingen een staatsvrije sfeer toekomt.
Grondrechten, zoals vrijheid van godsdienst en meningsuiting, moeten gerespecteerd worden, zelfs door de wetgever.
● Legaliteitsbeginsel: Overheidsoptreden dat de burger raakt, moet berusten op een algemene regel die de bevoegdheid van
het betreffende orgaan omschrijft. Dit bevordert rechtszekerheid en gelijke behandeling.
● Scheiding der machten: De staatsmacht wordt verdeeld over verschillende organen die elkaar controleren en in evenwicht
houden. Dit principe, ook wel trias politica genoemd, is bedoeld om machtsmisbruik te voorkomen.
● Onafhankelijke rechtspraak: Geschillen tussen burger en staat worden beslecht door een onafhankelijke en onpartijdige
rechter. Dit garandeert een eerlijke afweging van wederzijdse belangen.
Verantwoordingsplicht: Niemand kan een bevoegdheid uitoefenen zonder verantwoording schuldig te zijn of zonder dat op die
uitoefening controle bestaat
● Politieke verantwoordingsplicht: Bestuurlijk orgaan moet inlichtingen verstrekken, mag een debat met de
volksvertegenwoordiging niet ontwijken en moet bij verlies van vertrouwen in beginsel opstappen.
● Ambtelijke ondergeschiktheid: Ambtenaren zijn verantwoording schuldig aan hun leidinggevenden.
● Bestuurlijk toezicht: Bestuursorgaan kan ook zonder ambtelijke ondergeschiktheid worden gecontroleerd door een hoger
orgaan. Zo heeft de regering in beperkte mate de bevoegdheid zich te bemoeien met het beleid van een gemeente of
provincie.
a. Preventief toezicht:vooraf om goedkeuring vragen.
b. Repressief toezicht: beslissing van een lager orgaan achteraf ongedaan maken.
● Strafrechtelijke verantwoordelijkheid: gezagsdrager kan strafrechtelijk verantwoordelijk zijn voor zijn daden. Dit is
uitsluitend mogelijk, wanneer een strafbepaling de gedragingen strafbaar stelt.
● Beroep: bestuurlijke besluiten zijn meestal vatbaar voor beroep dat in het algemeen kan worden ingesteld bij een
● onafhankelijke rechter (door burgers).
● Burgerlijke rechter: bevoegd ambtshandelingen op hun rechtmatigheid te toetsen aan art. 6:162 BW. Het orgaan kan dan
tot schadevergoeding aan burgers verplicht worden.
, ● Rechterlijke toetsing wetgeving: rechter is bevoegd wetten (in formele zin) aan bepaalde bepalingen van verdragen te
toetsen, echter niet aan de Grondwet. Oordeel van de rechter over verdragen gaat dus boven de wetgever. Lagere
regelingen mag de rechter wel aan de Grondwet toetsen. Hij kan deze onverbindend verklaren. De wetgever in formele zin is
dus bij het aannemen van een wet die in strijd is met de Grondwet aan niemand verantwoordelijk.
L3. Wat zijn de regering en het kabinet en hoe komen deze organen tot stand?
De Regering
● Samenstelling: De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. Dit is een samengesteld orgaan, wat betekent
dat de Koning en ministers moeten samenwerken.
● Besluitvorming: De Koning moet alle wetten en koninklijke besluiten ondertekenen. Een koninklijk besluit is een beslissing
van de regering en moet behalve door de Koning ook door een minister of staatssecretaris worden ondertekend.
● Verantwoordelijkheid: Hoewel de Koning formeel veel macht lijkt te hebben, zijn in de praktijk de ministerraad en de
Staten-Generaal belangrijker voor het bestuur van de staat. De ministers zijn verantwoordelijk voor de daden van de
Koning.
Het Kabinet
● Samenstelling: Het kabinet bestaat uit de ministers en de staatssecretarissen.
● Rol: Het kabinet is verantwoordelijk voor het beleid van de regering en de uitvoering daarvan.
● Totstandkoming: De vorming van een kabinet - de kabinetsformatie - begint wanneer het zittende kabinet zijn ontslag heeft
aangeboden en demissionair is geworden. Dit gebeurt meestal na Tweede Kamerverkiezingen.
● Procedure: De Koning speelt een belangrijke rol in de kabinetsformatie, door te overleggen met fractievoorzitters en
informateurs of formateurs te benoemen. De informateur onderzoekt de mogelijkheden voor een nieuw kabinet, terwijl de
formateur daadwerkelijk een kabinet probeert te vormen.
● Regeerakkoord: Vaak wordt er tijdens de kabinetsformatie een regeerakkoord gesloten tussen de fracties die in het kabinet
willen stappen. Dit akkoord vormt de basis voor het beleid van het nieuwe kabinet.
● Parlementair kabinet: In Nederland zijn kabinetten meestal parlementaire meerderheidskabinetten. Dit betekent dat de
fracties die het regeerakkoord hebben ondertekend samen een meerderheid in de Tweede Kamer hebben. Er bestaan ook
minderheidskabinetten, die afhankelijk zijn van de steun van fracties die geen deel uitmaken van de coalitie.
● Verantwoording: Nadat het kabinet is geformeerd, legt het verantwoording af aan de Tweede Kamer in een
regeringsverklaring. De Tweede Kamer kan het kabinet tot aftreden dwingen als zij het niet eens is met het beleid.
L4. Wat zijn de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, wat is hun functie en hoe
worden ze gekozen?
Art. 51 lid 1 GW: De Staten-Generaal bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.
Art. 51 lid 2 GW: De Tweede Kamer bestaat uit honderdvijftig leden.
● Gekozen volgens art. 54 lid 1 GW.
● Uitzonderingen: art. 54 lid 2 GW
Art. 51 lid 3 GW: De Eerste Kamer bestaat uit vijfenzeventig leden.
● Gekozen volgens art. 55 GW: niet door middel van rechtstreekse verkiezingen, maar door getrapte verkiezing
Tweede Kamer
● Samenstelling: De Tweede Kamer bestaat uit 150 leden.
● Verkiezing: De leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen door de Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn.
Dit betekent dat de burgers zelf stemmen op de kandidaten die zij in de Tweede Kamer willen.
● Grondslag van het Parlement: De Tweede Kamer is de grondslag van het Nederlandse parlement. Dit betekent dat de
Tweede Kamer de belangrijkste kamer van het parlement is.
● Onafhankelijkheid: De Tweede Kamer is onafhankelijk in de regeling van haar werkzaamheden en in haar organisatie.
Ministers en staatssecretarissen mogen wel de vergaderingen bijwonen, maar zij hebben geen stemrecht.
● Controle op de Regering: De Tweede Kamer heeft een belangrijke rol in de controle op de regering. Zij kan vragen
stellen, moties indienen en debatten voeren met ministers over het beleid van de regering.
● Recht van initiatief en amendement: De Tweede Kamer heeft het recht van initiatief, wat betekent dat zij zelf
wetsvoorstellen kan indienen. Zij heeft ook het recht van amendement, wat betekent dat zij wijzigingen in wetsvoorstellen
kan aanbrengen.
Eerste Kamer
● Samenstelling: De Eerste Kamer bestaat uit 75 leden.
● Verkiezing: De leden van de Eerste Kamer worden indirect gekozen door de leden van de Provinciale Staten.
● Vertegenwoordiging van het Volk: Beide kamers vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk.
● Toetsing van Wetgeving: De Eerste Kamer heeft als belangrijkste taak de toetsing van wetgeving die door de Tweede
Kamer is aangenomen. Zij kan wetsvoorstellen aanvaarden of verwerpen, maar zij kan geen wijzigingen aanbrengen. Dit
wordt ook wel de chambre de réflexion genoemd.
● Politieke Samenstelling: Door de verschillende tijdstippen van verkiezing kunnen er verschillen in de politieke
samenstelling van de Eerste en Tweede Kamer ontstaan.
,L5. Hoe verhouden uitvoerende en wetgevende macht in Nederland zich tot
elkaar?
Vertrouwensregel
● Niet expliciet in de Grondwet: De vertrouwensregel staat niet letterlijk in de Grondwet, maar is een ongeschreven regel die
van groot belang is voor de werking van het Nederlandse politieke stelsel.
● Inhoudelijk: De vertrouwensregel houdt in dat een minister of het gehele kabinet moet aftreden als zij niet langer het
vertrouwen van de meerderheid van de Tweede Kamer heeft.
● Gevolgen in de Praktijk: De vertrouwensregel zorgt ervoor dat de regering rekening moet houden met de opvattingen van
het parlement. Als de Tweede Kamer ontevreden is met het beleid van de regering, kan zij een motie van wantrouwen
indienen. Als deze motie wordt aangenomen, is de regering verplicht om af te treden.
● Wederzijdse Afhankelijkheid: Door de vertrouwensregel is er een wederzijdse afhankelijkheid tussen de regering en het
parlement. De regering is afhankelijk van het vertrouwen van de Tweede Kamer, terwijl de Tweede Kamer afhankelijk is van
de regering om haar wetten en beleid uit te voeren.
Ministeriële Verantwoordelijkheid
● Grondwettelijke basis: De ministeriële verantwoordelijkheid is vastgelegd in artikel 42, tweede lid, van de Grondwet.
● Inhoudelijk: De ministers zijn verantwoordelijk voor het beleid van hun ministerie en voor de daden van de Koning. Zij
moeten verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer voor hun handelen en nalaten.
● Informatieplicht: De informatieplicht van ministers is een belangrijk onderdeel van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ministers zijn verplicht om de Tweede Kamer alle gevraagde informatie te verstrekken, tenzij zij zich kunnen beroepen op het
belang van de staat. Dit betekent dat de Tweede Kamer inzicht kan krijgen in het handelen van de regering.
Controlemiddelen van de Tweede Kamer
● Vragenrecht: Kamerleden kunnen schriftelijke en mondelinge vragen stellen aan de ministers. Dit kan tijdens het wekelijkse
vragenuur of bij de behandeling van een specifiek onderwerp.
● Interpellatierecht: Kamerleden kunnen een debat aanvragen - een interpellatie - met een minister over een bepaald
onderwerp. Tijdens een interpellatie kan de Kamer de minister ter verantwoording roepen over zijn of haar beleid.
● Moties: De Tweede Kamer kan moties aannemen waarin zij haar mening uitspreekt over het beleid van de regering. Moties
kunnen de regering verzoeken om een bepaald beleid uit te voeren, af te keuren of bij te sturen.
● Enquêterecht: In uitzonderlijke gevallen kan de Tweede Kamer een enquête instellen om een bepaald onderwerp te
onderzoeken. Een enquêtecommissie heeft vergaande bevoegdheden en kan getuigen onder ede horen.
● Begrotingsrecht: De Tweede Kamer heeft het recht om de begroting van de regering goed te keuren of af te keuren. Dit
geeft de Kamer een belangrijke invloed op de financiële middelen die de regering ter beschikking heeft.
, 13.01.2025
Probleem 2 Wetten en decentralisatie
L1. Welke soorten wetten zijn er en wat is de verhouding daartussen? (dit
leerdoel gaat over delegatieterminologie)
Delegatie is de overdracht van regelgevende bevoegdheid van een hoger orgaan naar een lager orgaan. Dit betekent dat een
orgaan dat oorspronkelijk bevoegd was om regels te stellen, deze bevoegdheid overdraagt aan een ander orgaan. Het orgaan dat
delegeert, wordt de delegans genoemd en het orgaan dat de bevoegdheid ontvangt, heet de delegataris.
Attributie: Creëren van nieuwe bevoegdheid
Delegatie is toegestaan wanneer:
● De Grondwet dit expliciet toestaat door middel van het woord "regelen".
● “Bij of krachtens de wet” Wet in formele zin mag gedelegeerd worden naar AMVB of lagere regelgeving
Belangrijke punten met betrekking tot delegatie:
● De delegataris oefent de bevoegdheid onder eigen verantwoordelijkheid uit.
● Delegatie moet nauwkeurig omschreven zijn in het besluit.
● De delegans kan de bevoegdheid niet meer zelf uitoefenen nadat deze is gedelegeerd.
● Subdelegatie (het delegeren van een gedelegeerde bevoegdheid) is alleen toegestaan indien de wet dit expliciet toestaat.
● Delegatie aan ondergeschikten is niet toegestaan.
Voorbeelden van delegatie:
● De formele wetgever kan de bevoegdheid om algemene maatregelen van bestuur vast te stellen delegeren aan de
regering.
● De wetgever kan de bevoegdheid om verordeningen vast te stellen delegeren aan provincies en gemeenten.
● Een gemeenteraad kan de bevoegdheid om vrijstelling te verlenen van het bestemmingsplan delegeren aan het college van
burgemeester en wethouders.
Soorten Wetten en Hun Verhoudingen
1. Grondwet:
● Geschiedenis:
● 1789: Invoering van de eerste Nederlandse Grondwet, tijdens de Bataafse Republiek.
● 1815: Nieuwe Grondwet na de Franse overheersing, met een constitutionele monarchie.
● 1917: Invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen.
● 1922: Wijziging van de Grondwet om de positie van de politieke partijen te versterken.
● Thorbecke en de constitutionele monarchie: Johan Rudolph Thorbecke, een invloedrijke negentiende-eeuwse staatsman,
introduceerde de constitutionele monarchie in Nederland. Dit betekende dat de macht van de Koning werd beperkt en dat
het parlement meer invloed kreeg.
● Terminologie:
● "Bij krachtens de wet" (bijvoorbeeld in art. 15 Gw): Geeft de formele wetgever (regering en Staten-Generaal) de
bevoegdheid om nadere regels te stellen over een bepaald onderwerp.
● "De wet regelt" (bijvoorbeeld in art. 2 Gw): Sluit delegatie van de regelgevende bevoegdheid uit en betekent dat alleen
de formele wetgever regels mag stellen over dat onderwerp.
● "Uit kracht van de wet" (bijvoorbeeld in art. 104 Gw): Benadrukt dat een bepaalde bevoegdheid alleen mag worden
uitgeoefend als er een wettelijke grondslag voor is. Dit illustreert het legaliteitsbeginsel..
2. Wet in formele zin:
● WIFZ worden gezamenlijk vastgesteld door de regering en de Staten-Generaal.
● De rechter mag WIFZ niet toetsen aan de Grondwet. Dit is het beginsel van de onschendbaarheid van de formele wet.
● WIFZ kunnen taken en bevoegdheden delegeren aan lagere instanties.
3. Wet in materiële zin:
● Een wet in materiële zin is een wet die algemeen verbindende voorschriften bevat. De nadruk ligt hierbij op de inhoud van de
wet. Een wet in materiële zin wordt ook wel een algemeen verbindend voorschrift (avv) genoemd.
● Kenmerken van een AVV:
○ Algemene werking: De regeling is niet gericht tot specifieke personen, maar geldt voor iedereen die onder de
voorwaarden van de regeling valt.
○ Herhaalde toepassing: De regeling is niet eenmalig, maar kan steeds opnieuw worden toegepast.
