Jagers en Boeren
(tot 3000 v. Chr.)
Didactiek
Bij het opzetten van een geschiedenisles moet je eerst kennis van het onderwerp hebben, daarna moet je het lesdoel
voor ogen hebben en pas dan ga je beschrijven hoe je deze kennis zo aantrekkelijk mogelijk denkt over te brengen. Voor
een geschiedenisles focus je behalve op de vakinhoud ook op een aantal vragen:
o Hoe plaats je het onderwerp in de tijd?
o Welke beeldvorming zet je in?
o Welke bronnen zet je in?
o Welke verwerking kies je?
o Hoe ontwikkel je het historisch tijdsbesef van kinderen?
o Hoe laat je kinderen historisch denken en redeneren?
o Hoe sluit ik in deze les aan bij de kerndoelen?
In een geschiedenisles kun je de volgende onderdelen onderscheiden:
a. Algemene gegevens
o Vermeld je gegevens van de school, de groep, de groepsgrootte, naam van de groepsleerkracht, datum en
eventueel extra info over de school
b. Beginsituatie
o Beschrijf je wat kinderen al aan kennis en vaardigheden hebben opgedaan. Je geeft aan of je:
- Voortborduurt op zaken die zij al gehad hebben
- Terugkomt op een moeilijkheid
- Probeert een aanknopingspunt te vinden voor iets nieuws
c. Doelstellingen
o Formuleren van lesdoelstellingen in termen van concreet meetbaar leerlingengedrag
o Kunnen SMART ingevoerd worden (hoeft niet): Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en
Tijdgebonden
o De methodiek wordt volgens de KVA-doelen gehanteerd:
o Kennis/cognitieve doelstelling: welke begrippen en structuren moeten de kinderen naar aanleiding van de
les(sen) kennen?
- Vb: de leerlingen kunnen de volgende onderdelen van een kasteel benoemen; gracht, weergang…)
o Vaardigheidsdoelen: wat moeten de leerlingen naar aanleiding van de les(sen) kunnen?
- Vb: de leerlingen kunnen de afgebeelde voorwerpen plaatsen in het juiste tijdvak en de
voorwerpen op een tijdbalk de juiste plaats geven.
o Product- en procesdoelen: met een procesdoel wordt de doelstelling op langere termijn bedoeld.
Productdoelen zijn zoals hierboven. Productdoelen – korte termijn; procesdoelen – lange termijn.
- Vb: procesdoel: het ontwikkelen van historisch besef
o Persoonlijke doelstelling: de eigen leerdoelen van de student.
- Vb: ik probeer boeiend te vertellen door variatie in mijn stemgebruik
o Attitudedoelen: met je onderwijs beoog je niet zelden (bewust/onbewust) ook gedragsvormend bezig te
zijn.
d. Praktische voorbereiding (materialen, literatuur, bronnen)
o Je beschrijft kort welke acties je hebt ondernomen om deze les te kunnen geven
- Vermeld alle informatiebronnen
- Je beschrijft de leerling middelen die je gaat gebruiken
e. Aanbieding (didactische aanpak/leerling activiteiten): inleiding – kern – verwerking
o Beschrijving van de manier waarop je denkt dat je les moet gaan verlopen
- Verlopen volgens het stramien: inleiding – kern – afsluiting
o Inleiding is bijvoorbeeld een pakkend verhaaltje of een afbeelding
o Kern is het onderdeel waarbij de kinderen het onderwerp verwerven
o Bij de afsluiting ga je na of de leerlingen de doelen hebben behaald
o Organisatie: de groeperingsvorm of de rolverdeling tijdens de les
, o De tijdsduur: tijdsplanning. Plannen en schatten hoelang je per deel nodig hebt
f. Achtergrondinformatie (leerinhouden)
o Overzicht van kennis die volgens jou noodzakelijk is om deze les te geven. Deze info moet van voldoende
vakinhoudelijke kwaliteit zijn
o Je zorgt ervoor dat je boven de stof staat
g. Evaluatie en/of reflectie
o In hoeverre zijn de gestelde doelen bereikt?
o Schrijft op hoe de les verliep en waar je zaken anders/beter had kunnen
doen
h. Conclusie
o Vat samen wat de belangrijkste opbrengst voor de leerlingen en voor jou is.
o Trekt korte, heldere conclusies uit je evaluatie/reflectie
Voordelen van een lessencyclus
o Komt meer overeen met de onderwijspraktijk
o Je leert beter ordenen
o Je krijgt meer inzicht op wat er zoal met een onderwerp mogelijk is
o Je krijgt vaak aan intensiever contact met een klas
o Het geheel krijgt vaak meer diepgang
o Je hebt als student vaak een succeservaring
o Je boekt tijdswinst: 4 lessen voorbereiden over 1 onderwerp kost minder tijd dan de voorbereiding van 4 maal
1 les over verschillende onderwerpen
o Je kunt gericht vooruit werken
o Je beleeft er meer plezier aan
Invalshoeken en kernvragen
Door ‘cyclus’ denk je dat het om een afgerond geheel gaat. Het begrip is bedoeld om aan te geven dat in iedere
lessencyclus een aantal vaste aspecten voorkomt, waarmee je historische culturen met elkaar en met het heden kunt
vergelijken.
Bij terugkerende aspecten van de cyclus kun je 4 vaste invalshoeken onderscheiden:
1. Economische invalshoek; hoe is de opbrengst verdeeld? Hoe is de productie georganiseerd?
Ten aanzien van de (sociaal-) economische aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Verschillende maatschappijtypen
- Te weten de maatschappijtypen, samenleving van de jager-verzamelaar(nomadische samenleving), de
landbouwsamenleving (agrarisch-sedentaire samenleving), de landbouw stedelijke samenleving
(agrarisch-urbane samenleving), industriële samenleving en de informatiesamenleving
- De overgangen naar nieuwe maatschappijtypen
2. Culturele invalshoek; hoe worden betekenissen met betrekking tot heden en verleden overdraagbaar
gemaakt? Hoe geeft men uiting aan een eigen identiteit?
Ten aanzien van de culturele aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Culturele verscheidenheid
- De wijze waarop mensen: zin hebben gegeven aan hun bestaan (religieuze en maatschappelijke
stroming), hun werkelijkheid verbeeld hebben (kunst en literatuur)
- De plaats van het individu binnen een cultuur
3. Politieke invalshoek; hoe is de macht verdeeld? Hoe is macht zichtbaar? Hoe leven mensen samen?
Ten aanzien van de (sociaal-) politieke aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Het begrip macht in micro- en macrosituaties: van gezin tot staatsbestel
- Emancipatiebewegingen/revoluties waardoor machtsstructuren zijn veranderd
4. Ecologische invalshoek; welke mogelijkheden bied een omgeving aan een menselijke gemeenschap? Hoe zien
flora en fauna eruit?
Ten aanzien van de ecologische aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- De invloed van het natuurlijke milieu op de cultuur
- De houding van de groep ten opzichte van de natuur
(tot 3000 v. Chr.)
Didactiek
Bij het opzetten van een geschiedenisles moet je eerst kennis van het onderwerp hebben, daarna moet je het lesdoel
voor ogen hebben en pas dan ga je beschrijven hoe je deze kennis zo aantrekkelijk mogelijk denkt over te brengen. Voor
een geschiedenisles focus je behalve op de vakinhoud ook op een aantal vragen:
o Hoe plaats je het onderwerp in de tijd?
o Welke beeldvorming zet je in?
o Welke bronnen zet je in?
o Welke verwerking kies je?
o Hoe ontwikkel je het historisch tijdsbesef van kinderen?
o Hoe laat je kinderen historisch denken en redeneren?
o Hoe sluit ik in deze les aan bij de kerndoelen?
In een geschiedenisles kun je de volgende onderdelen onderscheiden:
a. Algemene gegevens
o Vermeld je gegevens van de school, de groep, de groepsgrootte, naam van de groepsleerkracht, datum en
eventueel extra info over de school
b. Beginsituatie
o Beschrijf je wat kinderen al aan kennis en vaardigheden hebben opgedaan. Je geeft aan of je:
- Voortborduurt op zaken die zij al gehad hebben
- Terugkomt op een moeilijkheid
- Probeert een aanknopingspunt te vinden voor iets nieuws
c. Doelstellingen
o Formuleren van lesdoelstellingen in termen van concreet meetbaar leerlingengedrag
o Kunnen SMART ingevoerd worden (hoeft niet): Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en
Tijdgebonden
o De methodiek wordt volgens de KVA-doelen gehanteerd:
o Kennis/cognitieve doelstelling: welke begrippen en structuren moeten de kinderen naar aanleiding van de
les(sen) kennen?
- Vb: de leerlingen kunnen de volgende onderdelen van een kasteel benoemen; gracht, weergang…)
o Vaardigheidsdoelen: wat moeten de leerlingen naar aanleiding van de les(sen) kunnen?
- Vb: de leerlingen kunnen de afgebeelde voorwerpen plaatsen in het juiste tijdvak en de
voorwerpen op een tijdbalk de juiste plaats geven.
o Product- en procesdoelen: met een procesdoel wordt de doelstelling op langere termijn bedoeld.
Productdoelen zijn zoals hierboven. Productdoelen – korte termijn; procesdoelen – lange termijn.
- Vb: procesdoel: het ontwikkelen van historisch besef
o Persoonlijke doelstelling: de eigen leerdoelen van de student.
- Vb: ik probeer boeiend te vertellen door variatie in mijn stemgebruik
o Attitudedoelen: met je onderwijs beoog je niet zelden (bewust/onbewust) ook gedragsvormend bezig te
zijn.
d. Praktische voorbereiding (materialen, literatuur, bronnen)
o Je beschrijft kort welke acties je hebt ondernomen om deze les te kunnen geven
- Vermeld alle informatiebronnen
- Je beschrijft de leerling middelen die je gaat gebruiken
e. Aanbieding (didactische aanpak/leerling activiteiten): inleiding – kern – verwerking
o Beschrijving van de manier waarop je denkt dat je les moet gaan verlopen
- Verlopen volgens het stramien: inleiding – kern – afsluiting
o Inleiding is bijvoorbeeld een pakkend verhaaltje of een afbeelding
o Kern is het onderdeel waarbij de kinderen het onderwerp verwerven
o Bij de afsluiting ga je na of de leerlingen de doelen hebben behaald
o Organisatie: de groeperingsvorm of de rolverdeling tijdens de les
, o De tijdsduur: tijdsplanning. Plannen en schatten hoelang je per deel nodig hebt
f. Achtergrondinformatie (leerinhouden)
o Overzicht van kennis die volgens jou noodzakelijk is om deze les te geven. Deze info moet van voldoende
vakinhoudelijke kwaliteit zijn
o Je zorgt ervoor dat je boven de stof staat
g. Evaluatie en/of reflectie
o In hoeverre zijn de gestelde doelen bereikt?
o Schrijft op hoe de les verliep en waar je zaken anders/beter had kunnen
doen
h. Conclusie
o Vat samen wat de belangrijkste opbrengst voor de leerlingen en voor jou is.
o Trekt korte, heldere conclusies uit je evaluatie/reflectie
Voordelen van een lessencyclus
o Komt meer overeen met de onderwijspraktijk
o Je leert beter ordenen
o Je krijgt meer inzicht op wat er zoal met een onderwerp mogelijk is
o Je krijgt vaak aan intensiever contact met een klas
o Het geheel krijgt vaak meer diepgang
o Je hebt als student vaak een succeservaring
o Je boekt tijdswinst: 4 lessen voorbereiden over 1 onderwerp kost minder tijd dan de voorbereiding van 4 maal
1 les over verschillende onderwerpen
o Je kunt gericht vooruit werken
o Je beleeft er meer plezier aan
Invalshoeken en kernvragen
Door ‘cyclus’ denk je dat het om een afgerond geheel gaat. Het begrip is bedoeld om aan te geven dat in iedere
lessencyclus een aantal vaste aspecten voorkomt, waarmee je historische culturen met elkaar en met het heden kunt
vergelijken.
Bij terugkerende aspecten van de cyclus kun je 4 vaste invalshoeken onderscheiden:
1. Economische invalshoek; hoe is de opbrengst verdeeld? Hoe is de productie georganiseerd?
Ten aanzien van de (sociaal-) economische aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Verschillende maatschappijtypen
- Te weten de maatschappijtypen, samenleving van de jager-verzamelaar(nomadische samenleving), de
landbouwsamenleving (agrarisch-sedentaire samenleving), de landbouw stedelijke samenleving
(agrarisch-urbane samenleving), industriële samenleving en de informatiesamenleving
- De overgangen naar nieuwe maatschappijtypen
2. Culturele invalshoek; hoe worden betekenissen met betrekking tot heden en verleden overdraagbaar
gemaakt? Hoe geeft men uiting aan een eigen identiteit?
Ten aanzien van de culturele aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Culturele verscheidenheid
- De wijze waarop mensen: zin hebben gegeven aan hun bestaan (religieuze en maatschappelijke
stroming), hun werkelijkheid verbeeld hebben (kunst en literatuur)
- De plaats van het individu binnen een cultuur
3. Politieke invalshoek; hoe is de macht verdeeld? Hoe is macht zichtbaar? Hoe leven mensen samen?
Ten aanzien van de (sociaal-) politieke aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- Het begrip macht in micro- en macrosituaties: van gezin tot staatsbestel
- Emancipatiebewegingen/revoluties waardoor machtsstructuren zijn veranderd
4. Ecologische invalshoek; welke mogelijkheden bied een omgeving aan een menselijke gemeenschap? Hoe zien
flora en fauna eruit?
Ten aanzien van de ecologische aspecten krijgen kinderen van en inzicht in:
- De invloed van het natuurlijke milieu op de cultuur
- De houding van de groep ten opzichte van de natuur
