Soorten onderzoek
Onderzoekstype Wat is het? Kenmerken Voorbeeld
Grootschalig Onderzoek uitgevoerd in een - Vaak kwantitatief Een nationale enquête over
veldonderzoek natuurlijke setting met een - Gericht op het verzamelen van stemgedrag onder duizenden
grote steekproef brede, representatieve gegevens respondenten
- Vragenlijsten of surveys
Experiment Een gecontroleerde studie om - Experimentele en controlegroepen Een labexperiment om te
causale relaties te testen - Manipulatie van onafhankelijke testen of slaapgebrek invloed
variabelen heeft op reactietijd
- Controle over storende factoren
Etnografisch Kwalitatief onderzoek waarbij - Diepgaand en langdurig Een onderzoeker woont zes
veldonderzoek een onderzoeker een sociale - Vaak participerende observatie maanden in een afgelegen
groep of cultuur observeert en - Gericht op context en cultuur dorp om de lokale gewoonten
bestudeert te bestuderen
Mixed Methods Een combinatie van - Combineert sterke punten van beide Een onderzoek naar
Design kwantitatieve en kwalitatieve methoden studenttevredenheid:
onderzoeksmethoden in één - Kan simultaan of sequentieel enquêtecijfers + interviews
studie worden uitgevoerd
Retrospectief Onderzoek naar gebeurtenissen - Vaak gebruikt in medische of Analyse van ziekenhuisdossiers
onderzoek of gegevens uit het verleden historische studies om factoren bij sterfte door
- Gebaseerd op bestaande gegevens hartaanvallen te onderzoeken
of herinneringen
Prospectief onderzoek Onderzoek waarbij gegevens - Toekomstgericht Het volgen van een groep
vanaf nu worden verzameld en - Vaak longitudinaal rokers om het risico op
gevolgd over een bepaalde - Gericht op het voorkomen of longkanker te onderzoeken
periode voorspellen van uitkomsten
Retrospectief- Combinatie van retrospectief en - Integreert beide tijdsperspectieven. Analyse van oude medische
prospectief onderzoek prospectief onderzoek, waarbij - Geschikt voor complexe fenomenen. dossiers, gevolgd door nieuw
men kijkt naar historische onderzoek naar dezelfde
gegevens en nieuwe gegevens patiëntengroep.
verzamelt.
Longitudinaal Onderzoek dat dezelfde groep - Data worden herhaaldelijk Een studie naar de
onderzoek proefpersonen over een verzameld. ontwikkeling van
langere periode volgt. - Geschikt voor het analyseren van leesvaardigheid bij kinderen
veranderingen in de tijd. van 6 tot 18 jaar.
Continu onderzoek Een doorlopend onderzoek dat - Cyclisch karakter. Een jaarlijkse enquête over
op vaste momenten data - Vaak gebruikt in marktonderzoek of consumentengedrag bij het
verzamelt over een lange sociale trends. kiezen van supermarkten.
periode.
Overzicht: Kwalitatieve vs. kwantitatieve data-analyse
Kenmerk Kwalitatief Kwantitatief
Doel Begrijpen en beschrijven Verbanden en verschillen meten
Voorbeeldmethoden Thematische analyse, Correlatieberekeningen,
metafooranalyse gemiddelden vergelijken
Data Teksten, verhalen, veldnotities Numerieke data, zoals scores en
frequenties
Uitkomst Inzicht in gedrag, ervaringen en Cijfers, statistische verbanden en
meningen voorspellingen
Belangrijke kenmerken van wetenschap
Aspect Wat is het? Kenmerken Voorbeeld Rol in wetenschap
Theorievorming Het ontwikkelen van - Abstract en De evolutietheorie Leidt tot het formuleren
verklaringen of modellen conceptueel verklaart hoe soorten van hypothesen en het
om fenomenen te - Toetsbaar en zich aanpassen door structureren van
begrijpen en te aanpasbaar natuurlijke selectie onderzoek
voorspellen. - Biedt richting aan
onderzoek
,Empirische basis Het verzamelen van - Gebaseerd op feiten Het analyseren van Levert objectief bewijs
gegevens door - Kwantitatief of medische dossiers om de om theorieën te
waarnemingen, kwalitatief relatie tussen roken en ondersteunen of te
experimenten of - Toets theorieën en longkanker te weerleggen
metingen hypothesen onderzoeken
Systematische aanpak Een zorgvuldig en - Transparant en Een dubbelblind Garandeert
reproduceerbaar herhaalbaar experiment om de nauwkeurigheid en
onderzoeksproces - Vermijd willekeur effectiviteit van een validiteit van
- Zorgt voor nieuw medicijn te testen onderzoeksresultaten
betrouwbaarheid
Cumulatief karakter Het voortbouwen op - Wetenschap is een Nieuwe medicijnen Zorgt voor
eerdere kennis en continu proces worden ontwikkelt door wetenschappelijke
bevindingen - Nieuwe bevindingen eerdere bevindingen vooruitgang en
verfijnen of corrigeren over ziekteprocessen uit uitbreiding van kennis
bestaande kennis te breiden
Fundamenteel en praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek
Type onderzoek Wat is het? Kenmerken Doelstelling Voorbeeld
Fundamenteel Onderzoek dat gericht is - Theoretisch en conceptueel Het vergroten van begrip Het onderzoeken
onderzoek op het uitbreiden van van aard over fundamentele van de oorzaken
algemene kennis, - Gericht op algemene processen of en aard van
zonder directe wetenschappelijke mechanismen armoede in
praktische toepassing vooruitgang Nederland
- Vaak langetermijnfocus
Praktijkgericht Onderzoek dat - Systematisch en Het vinden van Het ontwikkelen
wetenschappelijk wetenschappelijke methodologisch uitgevoerd oplossingen voor concrete van een nieuwe
onderzoek methoden gebruikt om - Gebaseerd op bestaande problemen in de praktijk lesmethode om
een praktisch probleem wetenschappelijke kennis het begrijpend
op te lossen - Vaak interdisciplinair lezen op
basisscholen te
verbeteren
Praktijkgericht niet- Onderzoek dat zonder - Informeel en vaak minder Direct toepasbare Een enquête
wetenschappelijk strikte gestructureerd inzichten genereren onder
onderzoek wetenschappelijke - Gericht op snelle zonder dat medewerkers om
methoden wordt oplossingen wetenschappelijke precisie snel inzicht te
uitgevoerd om - Niet altijd reproduceerbaar nodig is krijgen in
praktische vragen te tevredenheid
beantwoorden over een nieuwe
werkregeling
Verschil tussen de regulatieve cyclus en de empirische cyclus
Aspect Regulatieve cyclus Empirische cyclus
Doel Het oplossen van praktijkgerichte problemen of het Het ontwikkelen, toetsen en uitbreiden van
ontwikkelen van interventies wetenschappelijke kennis
Focus Praktijkgericht: gericht op handelen en verbeteren Theoriegericht: gericht op het begrijpen van
in een specifieke context fenomenen en het opstellen en testen van
theorieën
Toepassing Vooral praktijkgericht (wetenschappelijk en niet- Vooral in fundamenteel en wetenschappelijk
wetenschappelijk) onderzoek onderzoek
Cyclische fasen - Probleemstelling - Observatie
- Diagnose - Inductie
- Planvorming - Deductie
- Interventie - Toetsing
- Evaluatie - Evaluatie
Startpunt Begint met een concreet praktijkprobleem Begint met een wetenschappelijke vraag of
observatie
, Einddoel Het implementeren van een oplossing en het Het bevestigen of ontkrachten van een hypothese
verbeteren van een specifieke situatie en bijdragen aan de wetenschappelijke kennisbasis
Iteratief karakter Ja, een cyclus kan meerdere keren worden Ja, cycli worden herhaald om theorieën verder te
doorlopen om het probleem verder te verfijnen en ontwikkelen en te verfijnen
op te lossen
Voorbeeld Het verbeteren van werkprocessen in een Onderzoek naar invloed van slaapgebrek op
organisatie door een probleemoplossende aanpak cognitieve prestaties via gecontroleerde
experimenten
Details van de fasen in beide cycli
Regulatieve cyclus
1. Probleemstelling: Identificeer en beschrijf het probleem in een specifieke situatie.
2. Diagnose: Analyseer de oorzaken van het probleem en verzamel relevante gegevens.
3. Planvorming: Ontwerp een interventie of oplossing voor het probleem.
4. Interventie: Implementeer de oplossing in de praktijk.
5. Evaluatie: Beoordeel de effectiviteit van de oplossing en de impact op de situatie.
Empirische cyclus
1. Observatie: Verzamel gegevens over een fenomeen of probleem.
2. Inductie: Formuleer op basis van observaties een hypothese of theorie.
3. Deductie: Ontwikkel een toetsbare voorspelling uit de hypothese.
4. Toetsing: Voer een experiment of onderzoek uit om de voorspelling te testen.
5. Evaluatie: Beoordeel de resultaten en bepaal of de hypothese bevestigd of verworpen
wordt.
Verschil tussen empirisch-interpretatief en empirisch-analytisch
Aspect Empirisch-interpretatieve benadering Empirisch-analytische benadering
Doel Begrijpen en interpreteren van ervaringen, Verklaren van causale verbanden en
betekenissen en sociale processen generaliseerbare uitspraken doen
Onderzoeksvraag Hoe mensen situaties ervaren en welke betekenis Wat is het effect van X op Y en hoe zijn variabelen
ze eraan geven met elkaar verbonden?
Paradigma Kwalitatief: subjectieve en contextgebonden Kwantitatief: objectieve en meetbare werkelijkheid
werkelijkheid
Filosofisch uitgangspunt Constructivisme: kennis wordt geconstrueerd door Positivisme: kennis wordt verkregen door
sociale interacties en ervaringen objectieve waarneming en meting
Methoden - Interviews - Experimenten
- Observaties - Enquêtes
- Documentanalyse - Statistische analyse
Resultaat Diepgaande beschrijving van perspectieven en Algemene conclusies, vaak in de vorm van
betekenissen wetmatigheden of statistische verbanden
Voorbeeld Onderzoek naar hoe leerlingen zichzelf ervaren Onderzoek naar de relatie tussen lesmethodes en
tijdens groepswerk leerresultaten in wiskunde
Aspect Empirisch-interpretatieve benadering Empirisch-analytische benadering
Voordelen - Diepgaand inzicht: verkent de ervaringen, - Objectiviteit: richt zich op meetbare en
perspectieven en betekenissen van mensen observeerbare feiten
- Contextspecifiek: geschikt om complexe sociale of - Generaliseerbaarheid: resultaten zijn vaak
culturele processen te begrijpen toepasbaar op grotere populaties
- Flexibiliteit: methoden kunnen worden aangepast - Precisie: toepassing van statistische analyses
aan onverwachte bevindingen maakt het mogelijk om duidelijke verbanden aan te
- Kwalitatieve nuance: bruikbaar bij het begrijpen tonen
van unieke of nieuwe situaties - Toetsbaarheid: hypothesen kunnen op
systematische wijze worden bevestigd of
verworpen
Nadelen - Subjectiviteit: interpretatie van gegevens kan - Beperkt inzicht in betekenissen: richt zich op
beïnvloed worden door de onderzoeker cijfers en verbanden, niet op ervaringen
- Beperkte generaliseerbaarheid: resultaten zijn - Rigide methodologie: minder flexibel bij
vaak context specifiek onverwachte resultaten
- Arbeidsintensief: het verzamelen en analyseren - Complexe situaties moeilijk te verklaren:
, van kwalitatieve data kost veel tijd statistische verbanden verklaren niet altijd de
- Minder geschikt voor causale verbanden: kan onderliggende mechanismen
moeilijk aantonen of bepaalde effecten direct effect - Risico op reductie: menselijk gedrag kan te
hebben simplistisch worden weergegeven
De samenwerking tussen kwalitatieve en kwantitatieve
benaderingen.
Aspect Kwalitatief onderzoek Kwantitatief onderzoek
Overeenkomsten Beide benaderingen baseren zicht op empirische data en vinden een empirische basis essentieel voor
wetenschappelijke hypothesen
Startpunt Start met dataverzameling, waarna theorieën Start met een theorie, waaruit hypotheses worden
worden ontwikkelt (inductief) afgeleid en getest (deductief)
Aanpak - Maakt gebruik van subjectieve interpretaties en - Gebruikt grootschalige, gestandaardiseerde
kleinschalige studies methoden zoals enquêtes
- Richt zich op het begrijpen van sociale - Richt zich op generaliseerbare inzichten en
werkelijkheid en gedragspatronen in kleine groepen patronen in de populatie
Voorbeeld Onderzoek naar hoe leerlingen met Enquête onder duizenden leerlingen om te meten
taalachterstanden zich voelen in een inclusieve hoe vaak taalachterstanden voorkomen en welke
klasomgeving, via interviews en observaties groepen het meeste risico lopen
Samenwerking in de - Ontdekt gedragspatronen in specifieke groepen - Meet prevalentie en omvang van deze patronen in
praktijk - Zoomt in op hoe bijv. migranten of alleenstaande een grotere populatie
moeders armoede ervaren - Identificeert belangrijkste risicogroepen
Voordelen van - Verrijkt kwantitatieve analyses door theorieën en - Ondersteunt kwalitatieve interpretaties door
integratie gedragspatronen te bieden als basis voor prevalentie en risicogroepen te meten, wat helpt om
hypothesen gerichte vragen te stellen
- Geeft context en nuance aan cijfers
Conclusie De complexe problemen van vandaag vragen om samenwerking tussen beide benaderingen. Onderzoekers
moeten pragmatisch en flexibel zijn en de methodologie kiezen die het beste bij hun vraagstelling past
Verschil tussen verificatie en falsificatie
Aspect Verificatie Falsificatie
Definitie Het proces waarbij wordt gezocht naar bewijs dat Het proces waarbij wordt gezocht naar bewijs dat
een hypothese of wetenschappelijke uitspraak een hypothese of wetenschappelijke uitspraak
bevestigt weerlegt
Benadering Gericht op het ondersteunen en valideren van een Gericht op het actief proberen weerleggen van een
hypothese met behulp van waarnemingen en hypothese door tegenvoorbeelden of tegenstrijdig
experimenten bewijs te zoeken
Filosofische basis Wordt vaak geassocieerd met het positivisme, Gebaseerd op het falsificationisme van Karl Popper,
waarin men probeert kennis cumulatief op te waarin theorieën slechts tijdelijk geldig zijn zolang ze
bouwen. niet zijn weerlegd.
Kritiek Kan leiden tot confirmation bias: onderzoekers Voorkomt confirmation bias, maar kan rigide zijn:
zoeken vooral naar gegevens die hun hypothese sommige theorieën zijn moeilijk falsificeerbaar door
ondersteunen complexe omstandigheden
Belang in Zorgt voor een basis van bewijs en versterkt het Zorgt voor kritisch onderzoek en voorkomt dat
wetenschap vertrouwen in theorieën onjuiste theorieën blijven bestaan
Voorbeeld Onderzoek toont aan dat leerlingen die 8 uur slapen Het zoeken naar uitzonderingen: bijvoorbeeld
betere cijfers halen, door consistent hoge scores te leerlingen die ondanks 8 uur slaap toch slechte cijfers
meten in een onderzoeksgroep halen, om de hypothese te testen
Conclusie Verificatie biedt ondersteuning en bevestiging van Falsificatie dwingt tot een kritische houding en
kennis, maar moet voorzichtig worden toegepast om verhoogt betrouwbaarheid van wetenschappelijke
bias te vermijden theorieën
Verschil tussen objectiviteit en intersubjectiviteit
Aspect Objectiviteit Intersubjectiviteit
Definitie Het streven naar een volledig neutrale en Het bereiken van overeenstemming tussen
onbevooroordeelde benadering, onafhankelijk van meerdere personen over wat als waarheid of
persoonlijke mening of interpretatie. realiteit wordt gezien.
Filosofische basis Gebaseerd op het idee dat waarheid onafhankelijk Gebaseerd op het idee dat waarheid ontstaat door
van menselijke interpretatie kan worden vastgesteld. consensus en gedeelde interpretaties tussen
, mensen.
Benadering Focus op feiten die losstaan van waarnemers of Focus op gedeelde percepties en overeenstemming
context. tussen waarnemers.
Kritiek Volledige objectiviteit kan onhaalbaar zijn, omdat Kan leiden tot groepsdenken of het negeren van
menselijke interpretaties altijd een rol spelen. afwijkende perspectieven.
Voorbeeld uit Het vaststellen van toetsresultaten op basis van Het gezamenlijk beoordelen van essays door
onderwijs vooraf vastgelegde, gestandaardiseerde criteria docenten, waarbij zij overeenstemming bereiken
zonder enige interpretatie. over de juiste scores.
Belang in Zorgt voor onafhankelijkheid en Zorgt voor transparantie en gedeelde validiteit in
wetenschap reproduceerbaarheid van onderzoeksresultaten. interpretaties van onderzoeksresultaten.
Conclusie Objectiviteit streeft naar neutraliteit en Intersubjectiviteit zorgt voor gedeelde inzichten en
onafhankelijkheid, maar kan beperkt zijn door validatie, maar vereist actieve samenwerking.
menselijke bias.
Meetniveau van variabelen
Aspect Nominaal Ordinaal Interval Ratio
Definitie Categorische data zonder Categorische data met een Data met gelijke afstanden Data met gelijke afstanden
rangorde. rangorde, maar zonder tussen waarden, maar tussen waarden en een
gelijke afstanden tussen zonder absoluut nulpunt. absoluut nulpunt.
categorieën.
Eigenschappen - Geen volgorde of - Heeft een volgorde of - Gelijke intervallen tussen - Gelijke intervallen tussen
hiërarchie rangorde waarden waarde
- Alleen classificatie. - Afstanden tussen - Geen absoluut nulpunt, - Heeft een absoluut
categorieën zijn niet gelijk dus verhoudingen hebben nulpunt, waardoor
of niet interpreteerbaar. geen betekenis. verhoudingen
betekenisvol zijn.
Rekenkundige Frequenties tellen. Rangordes vergelijken. Optellen en aftrekken. Alle rekenkundige
bewerkingen Gemiddelde berekenen. bewerkingen, inclusief
verhoudingen en
percentages.
Voorbeeld uit Het categoriseren van Het rangschikken van Toetsscores met gelijke De tijd die leerlingen nodig
onderwijs leerlingen op basis van leerlingen op basis van intervallen, zoals een IQ- hebben om een toets te
hun favoriete vak (bijv. prestatie (bijv. eerste, test (maar geen absoluut maken (bijv. 30 minuten,
wiskunde, Engels, tweede, derde plaats). nulpunt). 60 minuten).
geschiedenis).
Toepassing Geschikt voor identificatie Geschikt voor het Geschikt voor analyses Geschikt voor analyses
en classificatie. vastleggen van waarbij verschillen tussen waarbij verhoudingen
voorkeuren of rangordes. waarden belangrijk zijn. tussen waarden belangrijk
zijn.
Belang Identificeert categorieën Maakt rangorde mogelijk Biedt precieze verschillen Meest informatieve
zonder complexiteit. zonder exacte meting van tussen waarden, maar meetniveau, geschikt voor
verschillen. beperkt door het gedetailleerde analyses.
ontbreken van een
absoluut nulpunt.
Verschil tussen interne validiteit en externe validiteit
Aspect Interne validiteit Externe validiteit
Definitie De mate waarin een onderzoek aantoont dat een De mate waarin resultaten van een onderzoek kunnen
causaal verband bestaat tussen variabelen binnen de worden gegeneraliseerd naar andere situaties,
studie populaties of tijden
Focus Richt zich op de controle van storende variabelen en Richt zich op de generaliseerbaarheid van de
de juistheid van de causale conclusies bevindingen buiten de specifieke onderzoekssetting
Beïnvloed door - Experimentele controle - Representativiteit van de steekproef
- Eliminatie van storende variabelen - Realisme van de onderzoekssetting
- Kwaliteit van het onderzoeksontwerp - Relevantie voor de populatie
Belang Zorgt voor geloofwaardige en nauwkeurige conclusies Zorgt ervoor dat resultaten praktisch toepasbaar en
binnen het onderzoek breed relevant zijn
Risico bij lage Lage interne validiteit kan leiden tot onjuiste causale Lage externe validiteit kan leiden tot beperkte
validiteit conclusies toepasbaarheid van de resultaten in de echte wereld
Voorbeeld Een experiment dat de effectiviteit van een nieuwe Onderzoek naar de effectiviteit van een nieuwe
, lesmethode onderzoekt, waarbij storende variabelen lesmethode, met de vraag of deze ook werkt op
(zoals de docent of klasgrootte) worden gecontroleerd. andere scholen of in andere landen.
Samenvatting Controleert of onderzoek binnen de setting klopt Controleert of het onderzoek buiten de setting
relevant is
Soorten non-respons
Aspect Initiële non-respons Incidentele non-respons Uitval Item-non-respons
Definitie Het niet deelnemen aan Het tijdelijk niet Het stoppen van Het niet invullen of
het onderzoek vanaf het deelnemen of ontbreken deelname aan het beantwoorden van
begin, ondanks van gegevens in een deel onderzoek gedurende de specifieke vragen of items
uitnodiging. van het onderzoek. looptijd. binnen een vragenlijst.
Oorzaak - Geen interesse - Tijdelijke verhindering - Verlies van motivatie - Onbegrip van vragen
- Geen tijd - Onvolledige deelname - Wijziging in persoonlijke - Vergeten vragen in te
- Niet bereikt door aan specifieke omstandigheden vullen
uitnodiging. meetmomenten. - Verplaatsing of andere - Bewuste keuze om
praktische redenen. bepaalde vragen over te
slaan.
Gevolg voor Vermindert de Kan leiden tot onvolledige Vermindert de Leidt tot onvolledige
onderzoek representativiteit van de gegevens bij bepaalde steekproefgrootte en kan datasets, wat analyses of
steekproef. meetmomenten. de kracht van het interpretaties kan
onderzoek beïnvloeden. beperken.
Voorbeeld uit Leerlingen die niet Leerlingen die een Leerlingen die stoppen Leerlingen die specifieke
onderwijs deelnemen aan een specifieke vragenlijst met deelname aan een vragen over hun
onderzoek naar missen vanwege langlopend onderzoek thuissituatie niet invullen
leesvaardigheid ondanks afwezigheid tijdens de over studiemotivatie. in een enquête.
uitnodigingen of afname.
herinneringen.
Oplossing - Verbeterde - Flexibele - Regelmatig contact met - Vragen duidelijker
wervingsmethoden meetmomenten deelnemers formuleren
- Herinneringen sturen - Gegevens imputeren - Beloningen of incentives - Belang van complete
- Meer aantrekkelijke voor gemiste bieden antwoorden benadrukken
uitnodigingen. meetmomenten. - Tijdsinvestering - Vragenlijst
beperken. optimaliseren.
Soorten steekproef
Steekproef Definitie Selectiemethode Doel Voordelen Nadelen
Enkelvoudige Willekeurige Aselecte trekking, Representativiteit Eenvoudig, Minder
aselecte steekproef selectie van bijv. via loting of van de populatie objectief, goedkoop representatief bij
eenheden uit de toevalsgetallen behouden in overzichtelijke grote of complexe
gehele populatie situaties populaties
Gestratificeerde Populatie wordt Aselecte selectie Zorgt voor Verhoogt de Moeilijker te
steekproef verdeeld in strata binnen vooraf representatie van nauwkeurigheid organiseren en
(subgroepen) en gedefinieerde belangrijke voor subgroepen, tijdrovender
aselect uit elk subgroepen (strata) subgroepen meer specifieke
stratum wordt een uitspraken mogelijk
steekproef
getrokken
Clustersteekproef Populatie wordt Hele clusters Kostenbesparing, Goedkoop en Minder nauwkeurig
verdeeld in clusters worden vooral als clusters efficiënt bij dan aselecte
(groepen), waarna geselecteerd, en alle geografisch zijn geografisch steekproeven
een steekproef van eenheden binnen verdeeld verspreide
clusters wordt die clusters worden populaties
getrokken benaderd
Getrapte Combinatie van Eerst clusters Gebruikt voor grote, Kostenbesparend bij Meer complex, kans
steekproef meerdere selecteren, complexe grootschalige op hogere
steekproeftypen vervolgens een populaties onderzoeken foutmarges
waarbij binnen steekproef binnen
clusters een nieuwe die clusters trekken
steekproef wordt
getrokken
Quotasteekproef Interviewers Selectie door Verkrijgen van een Makkelijk te Geen aselecte
, selecteren interviewers op evenwichtige organiseren, snel selectie, niet
respondenten op basis van geslacht, verdeling van resultaat representatief
basis van vooraf leeftijd, etc. tot het kenmerken
bepaalde quotum is gevuld
kenmerken
(quotum)
Sneeuwbaleffect Respondenten Respondenten Gebruikt voor Handig voor Geen controle over
helpen om andere geven andere moeilijk te bereiken verbogen of moeilijk representativiteit,
respondenten te respondenten door of marginale bereikbare niet aselect
vinden, vaak bij (bijv. via netwerken) populaties populaties
moeilijk bereikbare
populaties
Gemakssteekproef Respondenten Respondenten Snelle, goedkope Gemakkelijk en snel Niet representatief,
worden worden gekozen manier voor uit te voeren lage validiteit
geselecteerd op omdat ze makkelijk verkennend
basis van gemak bereikbaar zijn onderzoek
(bijv. vrienden,
familie,
medestudenten)
X beïnvloedt Y via Z
Als je Z meeneemt, verdwijnt het directe
effect van X op Y volledig
X beïnvloedt Y deels direct en deels via Z
Het effect van X op Y wordt zwakker als je
Z meeneemt, maar blijft bestaan
Z beïnvloedt de sterkte of richting van het
effect van X op Y
Het effect van X op Y is verschillend voor
verschillende waarden van Z
De relatie tussen X en Y verdwijnt als je Z
meeneemt
Z is de echte reden voor de relatie tussen X en Y
De relatie tussen X en Y wordt zwakker als je Z
meeneemt, maar verdwijnt niet volledig
Z speelt een belangrijke rol
Z versterkt of onthult het effect van X op Y
Het effect van X op Y wordt sterker of
verandert in richting als je Z meeneemt
, Moderator vs. Mediator
Aspect Moderatie Mediatie
Definitie Moderatie onderzoekt hoe de relatie tussen twee Mediatie onderzoekt hoe een derde variabele
variabelen verandert, afhankelijk van een derde (mediator) de relatie tussen twee andere variabelen
variabele (moderator) verklaart
Rol van de derde De moderator beïnvloedt de sterkte of richting van de De mediator verklaart waarom of hoe de
variabele relatie tussen de onafhankelijke variabele (X) en de onafhankelijke variabele (X) effect heeft op de
afhankelijke variabele (Y) afhankelijke variabele (Y)
Invloed op relatie De relatie tussen X en Y kan sterker, zwakker of zelfs De relatie tussen X en Y verloopt (deels of volledig) via
X -> Y omgekeerd zijn, afhankelijk van de waarde van de de mediator
moderator
Voorbeeld De relatie tussen studietijd (X) en cijfers (Y) hangt af Studietijd (X) leidt tot betere cijfers (Y) omdat het leidt
van motivatie (moderator) tot een beter begrip van de stof (mediator)
Visualisatie X -> Y, beïnvloed door Z X -> Z -> Y
(moderator bepaalt hoe sterk X -> Y is) (mediator verklaart het effect van X op Y)
Belangrijkste bedreigingen interne validiteit
Bedreiging Wat is het? Hoe voorkom je het? Voorbeeld
Testeffect Wanneer deelnemers door eerdere - Gebruik geen voormeting (alleen Bij een onderzoek naar
metingen worden beïnvloed. nameting) leesvaardigheid scoren leerlingen
- Onderzoek het testeffect met een beter bij de nameting, omdat ze
Solomon-viergroependesign door de voormeting al geoefend
- Let op: zonder voormeting kun je hebben
veranderingen over tijd niet
onderzoeken
Instrumentatie Verschillen in de manier van meten - Gebruik dezelfde Bij een onderzoek naar
kunnen de resultaten beïnvloeden. meetinstrumenten en methoden rekenvaardigheid wordt de
voor alle metingen voormeting op papier afgenomen
en de nameting digitaal, wat
inconsistentie veroorzaakt
Verspreiding De controlegroep krijgt informatie - Vermijd contact tussen Tijdens een onderzoek naar een
(lekkage) over de stimulus van de deelnemers van verschillende nieuwe lesmethode bespreken
experimentele groep. Hierdoor groepen leerlingen uit de experimentele
lijken de groepen meer op elkaar, groep deze methode met de
wat conclusies bemoeilijkt leerlingen uit de controlegroep
Selectie Groepen verschillen in - Wijs deelnemers willekeurig toe In een onderzoek naar motivatie
achtergrondkenmerken, die ook aan groepen (randomisatie) blijkt dat de experimentele groep
invloed hebben op de afhankelijke - Bij bestaande groepen kun je gemiddeld jonger is dan de
variabele. Dit heet confounding groepen vergelijkbaar maken met controlegroep, wat de resultaten
matching beïnvloedt.
Proefleidereffect Verwachtingen van de proefleider - Gebruik een dubbelblind Een docent die weet welke
beïnvloeden deelnemers, onderzoek leerlingen een nieuwe lesmethode
bijvoorbeeld door onbewuste hints. - In sociale wetenschappen is dit volgen, kan hen onbewust meer
lastig, maar essentieel bij aandacht geven, wat de resultaten
bijvoorbeeld medisch onderzoek beïnvloedt.
Extern voorval Een gebeurtenis buiten het - Voeg een controlegroep toe Tijdens een onderzoek naar digitale
experiment beïnvloedt de - Houd de tijd tussen metingen zo leermiddelen verschijnt in het
afhankelijke variabele. kort mogelijk. nieuws een rapport over hun
effectiviteit, wat de resultaten
beïnvloedt.
Rijping Veranderingen door natuurlijke - Beperk de tijd tussen metingen Bij een langlopend onderzoek naar
groei of ontwikkeling van - Gebruik een controlegroep om te taalontwikkeling verbeteren
deelnemers zien of veranderingen door rijping leerlingen deels door natuurlijke
komen. rijping in plaats van door de
interventie.
Uitval Deelnemers stoppen met het - Beperk de looptijd van het In een onderzoek naar motivatie
experiment, vooral bij onderzoek stoppen vooral minder
langetermijnonderzoek. Als uitval - Analyseer uitval en corrigeer gemotiveerde leerlingen, waardoor
specifiek is, worden groepen statistisch als nodig. de resultaten scheef worden.
ongelijk.
Onderzoekstype Wat is het? Kenmerken Voorbeeld
Grootschalig Onderzoek uitgevoerd in een - Vaak kwantitatief Een nationale enquête over
veldonderzoek natuurlijke setting met een - Gericht op het verzamelen van stemgedrag onder duizenden
grote steekproef brede, representatieve gegevens respondenten
- Vragenlijsten of surveys
Experiment Een gecontroleerde studie om - Experimentele en controlegroepen Een labexperiment om te
causale relaties te testen - Manipulatie van onafhankelijke testen of slaapgebrek invloed
variabelen heeft op reactietijd
- Controle over storende factoren
Etnografisch Kwalitatief onderzoek waarbij - Diepgaand en langdurig Een onderzoeker woont zes
veldonderzoek een onderzoeker een sociale - Vaak participerende observatie maanden in een afgelegen
groep of cultuur observeert en - Gericht op context en cultuur dorp om de lokale gewoonten
bestudeert te bestuderen
Mixed Methods Een combinatie van - Combineert sterke punten van beide Een onderzoek naar
Design kwantitatieve en kwalitatieve methoden studenttevredenheid:
onderzoeksmethoden in één - Kan simultaan of sequentieel enquêtecijfers + interviews
studie worden uitgevoerd
Retrospectief Onderzoek naar gebeurtenissen - Vaak gebruikt in medische of Analyse van ziekenhuisdossiers
onderzoek of gegevens uit het verleden historische studies om factoren bij sterfte door
- Gebaseerd op bestaande gegevens hartaanvallen te onderzoeken
of herinneringen
Prospectief onderzoek Onderzoek waarbij gegevens - Toekomstgericht Het volgen van een groep
vanaf nu worden verzameld en - Vaak longitudinaal rokers om het risico op
gevolgd over een bepaalde - Gericht op het voorkomen of longkanker te onderzoeken
periode voorspellen van uitkomsten
Retrospectief- Combinatie van retrospectief en - Integreert beide tijdsperspectieven. Analyse van oude medische
prospectief onderzoek prospectief onderzoek, waarbij - Geschikt voor complexe fenomenen. dossiers, gevolgd door nieuw
men kijkt naar historische onderzoek naar dezelfde
gegevens en nieuwe gegevens patiëntengroep.
verzamelt.
Longitudinaal Onderzoek dat dezelfde groep - Data worden herhaaldelijk Een studie naar de
onderzoek proefpersonen over een verzameld. ontwikkeling van
langere periode volgt. - Geschikt voor het analyseren van leesvaardigheid bij kinderen
veranderingen in de tijd. van 6 tot 18 jaar.
Continu onderzoek Een doorlopend onderzoek dat - Cyclisch karakter. Een jaarlijkse enquête over
op vaste momenten data - Vaak gebruikt in marktonderzoek of consumentengedrag bij het
verzamelt over een lange sociale trends. kiezen van supermarkten.
periode.
Overzicht: Kwalitatieve vs. kwantitatieve data-analyse
Kenmerk Kwalitatief Kwantitatief
Doel Begrijpen en beschrijven Verbanden en verschillen meten
Voorbeeldmethoden Thematische analyse, Correlatieberekeningen,
metafooranalyse gemiddelden vergelijken
Data Teksten, verhalen, veldnotities Numerieke data, zoals scores en
frequenties
Uitkomst Inzicht in gedrag, ervaringen en Cijfers, statistische verbanden en
meningen voorspellingen
Belangrijke kenmerken van wetenschap
Aspect Wat is het? Kenmerken Voorbeeld Rol in wetenschap
Theorievorming Het ontwikkelen van - Abstract en De evolutietheorie Leidt tot het formuleren
verklaringen of modellen conceptueel verklaart hoe soorten van hypothesen en het
om fenomenen te - Toetsbaar en zich aanpassen door structureren van
begrijpen en te aanpasbaar natuurlijke selectie onderzoek
voorspellen. - Biedt richting aan
onderzoek
,Empirische basis Het verzamelen van - Gebaseerd op feiten Het analyseren van Levert objectief bewijs
gegevens door - Kwantitatief of medische dossiers om de om theorieën te
waarnemingen, kwalitatief relatie tussen roken en ondersteunen of te
experimenten of - Toets theorieën en longkanker te weerleggen
metingen hypothesen onderzoeken
Systematische aanpak Een zorgvuldig en - Transparant en Een dubbelblind Garandeert
reproduceerbaar herhaalbaar experiment om de nauwkeurigheid en
onderzoeksproces - Vermijd willekeur effectiviteit van een validiteit van
- Zorgt voor nieuw medicijn te testen onderzoeksresultaten
betrouwbaarheid
Cumulatief karakter Het voortbouwen op - Wetenschap is een Nieuwe medicijnen Zorgt voor
eerdere kennis en continu proces worden ontwikkelt door wetenschappelijke
bevindingen - Nieuwe bevindingen eerdere bevindingen vooruitgang en
verfijnen of corrigeren over ziekteprocessen uit uitbreiding van kennis
bestaande kennis te breiden
Fundamenteel en praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek
Type onderzoek Wat is het? Kenmerken Doelstelling Voorbeeld
Fundamenteel Onderzoek dat gericht is - Theoretisch en conceptueel Het vergroten van begrip Het onderzoeken
onderzoek op het uitbreiden van van aard over fundamentele van de oorzaken
algemene kennis, - Gericht op algemene processen of en aard van
zonder directe wetenschappelijke mechanismen armoede in
praktische toepassing vooruitgang Nederland
- Vaak langetermijnfocus
Praktijkgericht Onderzoek dat - Systematisch en Het vinden van Het ontwikkelen
wetenschappelijk wetenschappelijke methodologisch uitgevoerd oplossingen voor concrete van een nieuwe
onderzoek methoden gebruikt om - Gebaseerd op bestaande problemen in de praktijk lesmethode om
een praktisch probleem wetenschappelijke kennis het begrijpend
op te lossen - Vaak interdisciplinair lezen op
basisscholen te
verbeteren
Praktijkgericht niet- Onderzoek dat zonder - Informeel en vaak minder Direct toepasbare Een enquête
wetenschappelijk strikte gestructureerd inzichten genereren onder
onderzoek wetenschappelijke - Gericht op snelle zonder dat medewerkers om
methoden wordt oplossingen wetenschappelijke precisie snel inzicht te
uitgevoerd om - Niet altijd reproduceerbaar nodig is krijgen in
praktische vragen te tevredenheid
beantwoorden over een nieuwe
werkregeling
Verschil tussen de regulatieve cyclus en de empirische cyclus
Aspect Regulatieve cyclus Empirische cyclus
Doel Het oplossen van praktijkgerichte problemen of het Het ontwikkelen, toetsen en uitbreiden van
ontwikkelen van interventies wetenschappelijke kennis
Focus Praktijkgericht: gericht op handelen en verbeteren Theoriegericht: gericht op het begrijpen van
in een specifieke context fenomenen en het opstellen en testen van
theorieën
Toepassing Vooral praktijkgericht (wetenschappelijk en niet- Vooral in fundamenteel en wetenschappelijk
wetenschappelijk) onderzoek onderzoek
Cyclische fasen - Probleemstelling - Observatie
- Diagnose - Inductie
- Planvorming - Deductie
- Interventie - Toetsing
- Evaluatie - Evaluatie
Startpunt Begint met een concreet praktijkprobleem Begint met een wetenschappelijke vraag of
observatie
, Einddoel Het implementeren van een oplossing en het Het bevestigen of ontkrachten van een hypothese
verbeteren van een specifieke situatie en bijdragen aan de wetenschappelijke kennisbasis
Iteratief karakter Ja, een cyclus kan meerdere keren worden Ja, cycli worden herhaald om theorieën verder te
doorlopen om het probleem verder te verfijnen en ontwikkelen en te verfijnen
op te lossen
Voorbeeld Het verbeteren van werkprocessen in een Onderzoek naar invloed van slaapgebrek op
organisatie door een probleemoplossende aanpak cognitieve prestaties via gecontroleerde
experimenten
Details van de fasen in beide cycli
Regulatieve cyclus
1. Probleemstelling: Identificeer en beschrijf het probleem in een specifieke situatie.
2. Diagnose: Analyseer de oorzaken van het probleem en verzamel relevante gegevens.
3. Planvorming: Ontwerp een interventie of oplossing voor het probleem.
4. Interventie: Implementeer de oplossing in de praktijk.
5. Evaluatie: Beoordeel de effectiviteit van de oplossing en de impact op de situatie.
Empirische cyclus
1. Observatie: Verzamel gegevens over een fenomeen of probleem.
2. Inductie: Formuleer op basis van observaties een hypothese of theorie.
3. Deductie: Ontwikkel een toetsbare voorspelling uit de hypothese.
4. Toetsing: Voer een experiment of onderzoek uit om de voorspelling te testen.
5. Evaluatie: Beoordeel de resultaten en bepaal of de hypothese bevestigd of verworpen
wordt.
Verschil tussen empirisch-interpretatief en empirisch-analytisch
Aspect Empirisch-interpretatieve benadering Empirisch-analytische benadering
Doel Begrijpen en interpreteren van ervaringen, Verklaren van causale verbanden en
betekenissen en sociale processen generaliseerbare uitspraken doen
Onderzoeksvraag Hoe mensen situaties ervaren en welke betekenis Wat is het effect van X op Y en hoe zijn variabelen
ze eraan geven met elkaar verbonden?
Paradigma Kwalitatief: subjectieve en contextgebonden Kwantitatief: objectieve en meetbare werkelijkheid
werkelijkheid
Filosofisch uitgangspunt Constructivisme: kennis wordt geconstrueerd door Positivisme: kennis wordt verkregen door
sociale interacties en ervaringen objectieve waarneming en meting
Methoden - Interviews - Experimenten
- Observaties - Enquêtes
- Documentanalyse - Statistische analyse
Resultaat Diepgaande beschrijving van perspectieven en Algemene conclusies, vaak in de vorm van
betekenissen wetmatigheden of statistische verbanden
Voorbeeld Onderzoek naar hoe leerlingen zichzelf ervaren Onderzoek naar de relatie tussen lesmethodes en
tijdens groepswerk leerresultaten in wiskunde
Aspect Empirisch-interpretatieve benadering Empirisch-analytische benadering
Voordelen - Diepgaand inzicht: verkent de ervaringen, - Objectiviteit: richt zich op meetbare en
perspectieven en betekenissen van mensen observeerbare feiten
- Contextspecifiek: geschikt om complexe sociale of - Generaliseerbaarheid: resultaten zijn vaak
culturele processen te begrijpen toepasbaar op grotere populaties
- Flexibiliteit: methoden kunnen worden aangepast - Precisie: toepassing van statistische analyses
aan onverwachte bevindingen maakt het mogelijk om duidelijke verbanden aan te
- Kwalitatieve nuance: bruikbaar bij het begrijpen tonen
van unieke of nieuwe situaties - Toetsbaarheid: hypothesen kunnen op
systematische wijze worden bevestigd of
verworpen
Nadelen - Subjectiviteit: interpretatie van gegevens kan - Beperkt inzicht in betekenissen: richt zich op
beïnvloed worden door de onderzoeker cijfers en verbanden, niet op ervaringen
- Beperkte generaliseerbaarheid: resultaten zijn - Rigide methodologie: minder flexibel bij
vaak context specifiek onverwachte resultaten
- Arbeidsintensief: het verzamelen en analyseren - Complexe situaties moeilijk te verklaren:
, van kwalitatieve data kost veel tijd statistische verbanden verklaren niet altijd de
- Minder geschikt voor causale verbanden: kan onderliggende mechanismen
moeilijk aantonen of bepaalde effecten direct effect - Risico op reductie: menselijk gedrag kan te
hebben simplistisch worden weergegeven
De samenwerking tussen kwalitatieve en kwantitatieve
benaderingen.
Aspect Kwalitatief onderzoek Kwantitatief onderzoek
Overeenkomsten Beide benaderingen baseren zicht op empirische data en vinden een empirische basis essentieel voor
wetenschappelijke hypothesen
Startpunt Start met dataverzameling, waarna theorieën Start met een theorie, waaruit hypotheses worden
worden ontwikkelt (inductief) afgeleid en getest (deductief)
Aanpak - Maakt gebruik van subjectieve interpretaties en - Gebruikt grootschalige, gestandaardiseerde
kleinschalige studies methoden zoals enquêtes
- Richt zich op het begrijpen van sociale - Richt zich op generaliseerbare inzichten en
werkelijkheid en gedragspatronen in kleine groepen patronen in de populatie
Voorbeeld Onderzoek naar hoe leerlingen met Enquête onder duizenden leerlingen om te meten
taalachterstanden zich voelen in een inclusieve hoe vaak taalachterstanden voorkomen en welke
klasomgeving, via interviews en observaties groepen het meeste risico lopen
Samenwerking in de - Ontdekt gedragspatronen in specifieke groepen - Meet prevalentie en omvang van deze patronen in
praktijk - Zoomt in op hoe bijv. migranten of alleenstaande een grotere populatie
moeders armoede ervaren - Identificeert belangrijkste risicogroepen
Voordelen van - Verrijkt kwantitatieve analyses door theorieën en - Ondersteunt kwalitatieve interpretaties door
integratie gedragspatronen te bieden als basis voor prevalentie en risicogroepen te meten, wat helpt om
hypothesen gerichte vragen te stellen
- Geeft context en nuance aan cijfers
Conclusie De complexe problemen van vandaag vragen om samenwerking tussen beide benaderingen. Onderzoekers
moeten pragmatisch en flexibel zijn en de methodologie kiezen die het beste bij hun vraagstelling past
Verschil tussen verificatie en falsificatie
Aspect Verificatie Falsificatie
Definitie Het proces waarbij wordt gezocht naar bewijs dat Het proces waarbij wordt gezocht naar bewijs dat
een hypothese of wetenschappelijke uitspraak een hypothese of wetenschappelijke uitspraak
bevestigt weerlegt
Benadering Gericht op het ondersteunen en valideren van een Gericht op het actief proberen weerleggen van een
hypothese met behulp van waarnemingen en hypothese door tegenvoorbeelden of tegenstrijdig
experimenten bewijs te zoeken
Filosofische basis Wordt vaak geassocieerd met het positivisme, Gebaseerd op het falsificationisme van Karl Popper,
waarin men probeert kennis cumulatief op te waarin theorieën slechts tijdelijk geldig zijn zolang ze
bouwen. niet zijn weerlegd.
Kritiek Kan leiden tot confirmation bias: onderzoekers Voorkomt confirmation bias, maar kan rigide zijn:
zoeken vooral naar gegevens die hun hypothese sommige theorieën zijn moeilijk falsificeerbaar door
ondersteunen complexe omstandigheden
Belang in Zorgt voor een basis van bewijs en versterkt het Zorgt voor kritisch onderzoek en voorkomt dat
wetenschap vertrouwen in theorieën onjuiste theorieën blijven bestaan
Voorbeeld Onderzoek toont aan dat leerlingen die 8 uur slapen Het zoeken naar uitzonderingen: bijvoorbeeld
betere cijfers halen, door consistent hoge scores te leerlingen die ondanks 8 uur slaap toch slechte cijfers
meten in een onderzoeksgroep halen, om de hypothese te testen
Conclusie Verificatie biedt ondersteuning en bevestiging van Falsificatie dwingt tot een kritische houding en
kennis, maar moet voorzichtig worden toegepast om verhoogt betrouwbaarheid van wetenschappelijke
bias te vermijden theorieën
Verschil tussen objectiviteit en intersubjectiviteit
Aspect Objectiviteit Intersubjectiviteit
Definitie Het streven naar een volledig neutrale en Het bereiken van overeenstemming tussen
onbevooroordeelde benadering, onafhankelijk van meerdere personen over wat als waarheid of
persoonlijke mening of interpretatie. realiteit wordt gezien.
Filosofische basis Gebaseerd op het idee dat waarheid onafhankelijk Gebaseerd op het idee dat waarheid ontstaat door
van menselijke interpretatie kan worden vastgesteld. consensus en gedeelde interpretaties tussen
, mensen.
Benadering Focus op feiten die losstaan van waarnemers of Focus op gedeelde percepties en overeenstemming
context. tussen waarnemers.
Kritiek Volledige objectiviteit kan onhaalbaar zijn, omdat Kan leiden tot groepsdenken of het negeren van
menselijke interpretaties altijd een rol spelen. afwijkende perspectieven.
Voorbeeld uit Het vaststellen van toetsresultaten op basis van Het gezamenlijk beoordelen van essays door
onderwijs vooraf vastgelegde, gestandaardiseerde criteria docenten, waarbij zij overeenstemming bereiken
zonder enige interpretatie. over de juiste scores.
Belang in Zorgt voor onafhankelijkheid en Zorgt voor transparantie en gedeelde validiteit in
wetenschap reproduceerbaarheid van onderzoeksresultaten. interpretaties van onderzoeksresultaten.
Conclusie Objectiviteit streeft naar neutraliteit en Intersubjectiviteit zorgt voor gedeelde inzichten en
onafhankelijkheid, maar kan beperkt zijn door validatie, maar vereist actieve samenwerking.
menselijke bias.
Meetniveau van variabelen
Aspect Nominaal Ordinaal Interval Ratio
Definitie Categorische data zonder Categorische data met een Data met gelijke afstanden Data met gelijke afstanden
rangorde. rangorde, maar zonder tussen waarden, maar tussen waarden en een
gelijke afstanden tussen zonder absoluut nulpunt. absoluut nulpunt.
categorieën.
Eigenschappen - Geen volgorde of - Heeft een volgorde of - Gelijke intervallen tussen - Gelijke intervallen tussen
hiërarchie rangorde waarden waarde
- Alleen classificatie. - Afstanden tussen - Geen absoluut nulpunt, - Heeft een absoluut
categorieën zijn niet gelijk dus verhoudingen hebben nulpunt, waardoor
of niet interpreteerbaar. geen betekenis. verhoudingen
betekenisvol zijn.
Rekenkundige Frequenties tellen. Rangordes vergelijken. Optellen en aftrekken. Alle rekenkundige
bewerkingen Gemiddelde berekenen. bewerkingen, inclusief
verhoudingen en
percentages.
Voorbeeld uit Het categoriseren van Het rangschikken van Toetsscores met gelijke De tijd die leerlingen nodig
onderwijs leerlingen op basis van leerlingen op basis van intervallen, zoals een IQ- hebben om een toets te
hun favoriete vak (bijv. prestatie (bijv. eerste, test (maar geen absoluut maken (bijv. 30 minuten,
wiskunde, Engels, tweede, derde plaats). nulpunt). 60 minuten).
geschiedenis).
Toepassing Geschikt voor identificatie Geschikt voor het Geschikt voor analyses Geschikt voor analyses
en classificatie. vastleggen van waarbij verschillen tussen waarbij verhoudingen
voorkeuren of rangordes. waarden belangrijk zijn. tussen waarden belangrijk
zijn.
Belang Identificeert categorieën Maakt rangorde mogelijk Biedt precieze verschillen Meest informatieve
zonder complexiteit. zonder exacte meting van tussen waarden, maar meetniveau, geschikt voor
verschillen. beperkt door het gedetailleerde analyses.
ontbreken van een
absoluut nulpunt.
Verschil tussen interne validiteit en externe validiteit
Aspect Interne validiteit Externe validiteit
Definitie De mate waarin een onderzoek aantoont dat een De mate waarin resultaten van een onderzoek kunnen
causaal verband bestaat tussen variabelen binnen de worden gegeneraliseerd naar andere situaties,
studie populaties of tijden
Focus Richt zich op de controle van storende variabelen en Richt zich op de generaliseerbaarheid van de
de juistheid van de causale conclusies bevindingen buiten de specifieke onderzoekssetting
Beïnvloed door - Experimentele controle - Representativiteit van de steekproef
- Eliminatie van storende variabelen - Realisme van de onderzoekssetting
- Kwaliteit van het onderzoeksontwerp - Relevantie voor de populatie
Belang Zorgt voor geloofwaardige en nauwkeurige conclusies Zorgt ervoor dat resultaten praktisch toepasbaar en
binnen het onderzoek breed relevant zijn
Risico bij lage Lage interne validiteit kan leiden tot onjuiste causale Lage externe validiteit kan leiden tot beperkte
validiteit conclusies toepasbaarheid van de resultaten in de echte wereld
Voorbeeld Een experiment dat de effectiviteit van een nieuwe Onderzoek naar de effectiviteit van een nieuwe
, lesmethode onderzoekt, waarbij storende variabelen lesmethode, met de vraag of deze ook werkt op
(zoals de docent of klasgrootte) worden gecontroleerd. andere scholen of in andere landen.
Samenvatting Controleert of onderzoek binnen de setting klopt Controleert of het onderzoek buiten de setting
relevant is
Soorten non-respons
Aspect Initiële non-respons Incidentele non-respons Uitval Item-non-respons
Definitie Het niet deelnemen aan Het tijdelijk niet Het stoppen van Het niet invullen of
het onderzoek vanaf het deelnemen of ontbreken deelname aan het beantwoorden van
begin, ondanks van gegevens in een deel onderzoek gedurende de specifieke vragen of items
uitnodiging. van het onderzoek. looptijd. binnen een vragenlijst.
Oorzaak - Geen interesse - Tijdelijke verhindering - Verlies van motivatie - Onbegrip van vragen
- Geen tijd - Onvolledige deelname - Wijziging in persoonlijke - Vergeten vragen in te
- Niet bereikt door aan specifieke omstandigheden vullen
uitnodiging. meetmomenten. - Verplaatsing of andere - Bewuste keuze om
praktische redenen. bepaalde vragen over te
slaan.
Gevolg voor Vermindert de Kan leiden tot onvolledige Vermindert de Leidt tot onvolledige
onderzoek representativiteit van de gegevens bij bepaalde steekproefgrootte en kan datasets, wat analyses of
steekproef. meetmomenten. de kracht van het interpretaties kan
onderzoek beïnvloeden. beperken.
Voorbeeld uit Leerlingen die niet Leerlingen die een Leerlingen die stoppen Leerlingen die specifieke
onderwijs deelnemen aan een specifieke vragenlijst met deelname aan een vragen over hun
onderzoek naar missen vanwege langlopend onderzoek thuissituatie niet invullen
leesvaardigheid ondanks afwezigheid tijdens de over studiemotivatie. in een enquête.
uitnodigingen of afname.
herinneringen.
Oplossing - Verbeterde - Flexibele - Regelmatig contact met - Vragen duidelijker
wervingsmethoden meetmomenten deelnemers formuleren
- Herinneringen sturen - Gegevens imputeren - Beloningen of incentives - Belang van complete
- Meer aantrekkelijke voor gemiste bieden antwoorden benadrukken
uitnodigingen. meetmomenten. - Tijdsinvestering - Vragenlijst
beperken. optimaliseren.
Soorten steekproef
Steekproef Definitie Selectiemethode Doel Voordelen Nadelen
Enkelvoudige Willekeurige Aselecte trekking, Representativiteit Eenvoudig, Minder
aselecte steekproef selectie van bijv. via loting of van de populatie objectief, goedkoop representatief bij
eenheden uit de toevalsgetallen behouden in overzichtelijke grote of complexe
gehele populatie situaties populaties
Gestratificeerde Populatie wordt Aselecte selectie Zorgt voor Verhoogt de Moeilijker te
steekproef verdeeld in strata binnen vooraf representatie van nauwkeurigheid organiseren en
(subgroepen) en gedefinieerde belangrijke voor subgroepen, tijdrovender
aselect uit elk subgroepen (strata) subgroepen meer specifieke
stratum wordt een uitspraken mogelijk
steekproef
getrokken
Clustersteekproef Populatie wordt Hele clusters Kostenbesparing, Goedkoop en Minder nauwkeurig
verdeeld in clusters worden vooral als clusters efficiënt bij dan aselecte
(groepen), waarna geselecteerd, en alle geografisch zijn geografisch steekproeven
een steekproef van eenheden binnen verdeeld verspreide
clusters wordt die clusters worden populaties
getrokken benaderd
Getrapte Combinatie van Eerst clusters Gebruikt voor grote, Kostenbesparend bij Meer complex, kans
steekproef meerdere selecteren, complexe grootschalige op hogere
steekproeftypen vervolgens een populaties onderzoeken foutmarges
waarbij binnen steekproef binnen
clusters een nieuwe die clusters trekken
steekproef wordt
getrokken
Quotasteekproef Interviewers Selectie door Verkrijgen van een Makkelijk te Geen aselecte
, selecteren interviewers op evenwichtige organiseren, snel selectie, niet
respondenten op basis van geslacht, verdeling van resultaat representatief
basis van vooraf leeftijd, etc. tot het kenmerken
bepaalde quotum is gevuld
kenmerken
(quotum)
Sneeuwbaleffect Respondenten Respondenten Gebruikt voor Handig voor Geen controle over
helpen om andere geven andere moeilijk te bereiken verbogen of moeilijk representativiteit,
respondenten te respondenten door of marginale bereikbare niet aselect
vinden, vaak bij (bijv. via netwerken) populaties populaties
moeilijk bereikbare
populaties
Gemakssteekproef Respondenten Respondenten Snelle, goedkope Gemakkelijk en snel Niet representatief,
worden worden gekozen manier voor uit te voeren lage validiteit
geselecteerd op omdat ze makkelijk verkennend
basis van gemak bereikbaar zijn onderzoek
(bijv. vrienden,
familie,
medestudenten)
X beïnvloedt Y via Z
Als je Z meeneemt, verdwijnt het directe
effect van X op Y volledig
X beïnvloedt Y deels direct en deels via Z
Het effect van X op Y wordt zwakker als je
Z meeneemt, maar blijft bestaan
Z beïnvloedt de sterkte of richting van het
effect van X op Y
Het effect van X op Y is verschillend voor
verschillende waarden van Z
De relatie tussen X en Y verdwijnt als je Z
meeneemt
Z is de echte reden voor de relatie tussen X en Y
De relatie tussen X en Y wordt zwakker als je Z
meeneemt, maar verdwijnt niet volledig
Z speelt een belangrijke rol
Z versterkt of onthult het effect van X op Y
Het effect van X op Y wordt sterker of
verandert in richting als je Z meeneemt
, Moderator vs. Mediator
Aspect Moderatie Mediatie
Definitie Moderatie onderzoekt hoe de relatie tussen twee Mediatie onderzoekt hoe een derde variabele
variabelen verandert, afhankelijk van een derde (mediator) de relatie tussen twee andere variabelen
variabele (moderator) verklaart
Rol van de derde De moderator beïnvloedt de sterkte of richting van de De mediator verklaart waarom of hoe de
variabele relatie tussen de onafhankelijke variabele (X) en de onafhankelijke variabele (X) effect heeft op de
afhankelijke variabele (Y) afhankelijke variabele (Y)
Invloed op relatie De relatie tussen X en Y kan sterker, zwakker of zelfs De relatie tussen X en Y verloopt (deels of volledig) via
X -> Y omgekeerd zijn, afhankelijk van de waarde van de de mediator
moderator
Voorbeeld De relatie tussen studietijd (X) en cijfers (Y) hangt af Studietijd (X) leidt tot betere cijfers (Y) omdat het leidt
van motivatie (moderator) tot een beter begrip van de stof (mediator)
Visualisatie X -> Y, beïnvloed door Z X -> Z -> Y
(moderator bepaalt hoe sterk X -> Y is) (mediator verklaart het effect van X op Y)
Belangrijkste bedreigingen interne validiteit
Bedreiging Wat is het? Hoe voorkom je het? Voorbeeld
Testeffect Wanneer deelnemers door eerdere - Gebruik geen voormeting (alleen Bij een onderzoek naar
metingen worden beïnvloed. nameting) leesvaardigheid scoren leerlingen
- Onderzoek het testeffect met een beter bij de nameting, omdat ze
Solomon-viergroependesign door de voormeting al geoefend
- Let op: zonder voormeting kun je hebben
veranderingen over tijd niet
onderzoeken
Instrumentatie Verschillen in de manier van meten - Gebruik dezelfde Bij een onderzoek naar
kunnen de resultaten beïnvloeden. meetinstrumenten en methoden rekenvaardigheid wordt de
voor alle metingen voormeting op papier afgenomen
en de nameting digitaal, wat
inconsistentie veroorzaakt
Verspreiding De controlegroep krijgt informatie - Vermijd contact tussen Tijdens een onderzoek naar een
(lekkage) over de stimulus van de deelnemers van verschillende nieuwe lesmethode bespreken
experimentele groep. Hierdoor groepen leerlingen uit de experimentele
lijken de groepen meer op elkaar, groep deze methode met de
wat conclusies bemoeilijkt leerlingen uit de controlegroep
Selectie Groepen verschillen in - Wijs deelnemers willekeurig toe In een onderzoek naar motivatie
achtergrondkenmerken, die ook aan groepen (randomisatie) blijkt dat de experimentele groep
invloed hebben op de afhankelijke - Bij bestaande groepen kun je gemiddeld jonger is dan de
variabele. Dit heet confounding groepen vergelijkbaar maken met controlegroep, wat de resultaten
matching beïnvloedt.
Proefleidereffect Verwachtingen van de proefleider - Gebruik een dubbelblind Een docent die weet welke
beïnvloeden deelnemers, onderzoek leerlingen een nieuwe lesmethode
bijvoorbeeld door onbewuste hints. - In sociale wetenschappen is dit volgen, kan hen onbewust meer
lastig, maar essentieel bij aandacht geven, wat de resultaten
bijvoorbeeld medisch onderzoek beïnvloedt.
Extern voorval Een gebeurtenis buiten het - Voeg een controlegroep toe Tijdens een onderzoek naar digitale
experiment beïnvloedt de - Houd de tijd tussen metingen zo leermiddelen verschijnt in het
afhankelijke variabele. kort mogelijk. nieuws een rapport over hun
effectiviteit, wat de resultaten
beïnvloedt.
Rijping Veranderingen door natuurlijke - Beperk de tijd tussen metingen Bij een langlopend onderzoek naar
groei of ontwikkeling van - Gebruik een controlegroep om te taalontwikkeling verbeteren
deelnemers zien of veranderingen door rijping leerlingen deels door natuurlijke
komen. rijping in plaats van door de
interventie.
Uitval Deelnemers stoppen met het - Beperk de looptijd van het In een onderzoek naar motivatie
experiment, vooral bij onderzoek stoppen vooral minder
langetermijnonderzoek. Als uitval - Analyseer uitval en corrigeer gemotiveerde leerlingen, waardoor
specifiek is, worden groepen statistisch als nodig. de resultaten scheef worden.
ongelijk.
