Week 1 Opsporingsfase
1.1 Actoren in de rechtshandhaving
- Het handhaven van de wetten/regels
- Law enforcement: the activity of making certain that the laws of an area are obeyed
(Cambridge English Dictionary)
- Er zijn veel verschillende instanties om te zorgen voor deze naleving
- Hierbinnen zijn twee paradigma’s te onderscheiden:
• Straffen-doctrine: instanties moeten straffen bij overtreden wetten/regels
• ‘Doen naleven’-doctrine: instanties moeten zorgen dat de wetten/regels
worden nageleefd. Eventueel kan dit met straffen maar hoeft niet. Preventief
surveilleren bijvoorbeeld ook mogelijk.
Binnen dit vak zijn actoren in de rechtshandhaving:
‘Functionarissen van verschillende instanties die een officiële taak hebben bij de handhaving
van het (straf)recht en de vervolging en afdoening van strafbare feiten’.
Er zijn ontzettend veel actoren, denk bijvoorbeeld aan de rechter of politie maar ook de
kinderbescherming.
De strafrechtsketen kan worden gezien als een trechter. Uit de trechter volgt dat als je de
hele strafrechtsketen doorloopt, er steeds meer zaken afvallen. Dus van alle door
slachtoffers ondervonden misdrijven, leidt maar een heel klein deel tot bestraffing.
In theorie ziet de strafrechtsketen er als volgt uit:
BOD = bijzondere opsporingsdienst
DJI = Dienst Justitiële Inrichtingen
1
,Maar in de praktijk blijkt dit anders te zijn:
Binnen de keten wordt veel samengewerkt met andere instanties zoals de NS of de GGD. De
aanpak van veiligheid is namelijk veel te complex en vraagt daarom vaardigheid vanuit veel
verschillende hoeken.
Ook wordt er samengewerkt met instanties buiten de publieke sector:
- Private partijen (banken, providers, energiemaatschappij)
- Media en social media (twitteren met buurtbewoners)
- Burgers
• Preventie (bv. woninginbraken)
• Burgerparticipatie (bv. AmberAlert)
Naast samenwerking is er vaak ook veel frictie tussen de verschillende partijen, bijvoorbeeld
tussen de politie/OM en advocaten.
1.2 Politie
De politie is ‘een rechtshandhavende overheidsinstantie met geweldsmonopolie’. Echter, de
politie is niet de enige die dit doet en doet meer dan alleen dit.
Over de hele wereld heeft de politie drie dingen gemeen:
- Overheidsinstantie
- ‘Lange arm van de wet’ (oftewel belast met rechtshandhaving)
- Meestal het geweldsmonopolie
Organisatie
Geschiedenis van de politieorganisatie:
2
, Bij het duale stelsel hadden grote gemeentes een eigen gemeentepolitie en kleinere
gemeentes werden door de rijkspolitie bediend. Er was dus sprake van een territoriale
scheiding.
Bij het regionale stelsel ging de KLPD over zaken die grensoverschrijdend waren, oftewel
waar meerdere korpsen bij waren betrokken. Dus ‘decentraal, tenzij’ nationaal optreden
vanaf hoger niveau nodig was.
Ook bij de Nationale Politie zijn er verschillende regionale eenheden maar deze werken
allemaal op dezelfde manier. Dit wordt centraal georganiseerd en de regio’s zijn niet meer
autonoom.
De verdeling van het regionaal stelsel leek heel erg op de verdeling van de veiligheidsregio’s.
De nieuwe indeling lijkt meer op die van de rechterlijke kaart. Dit komt ten goede van de
coördinatie bij opsporing. Tegelijkertijd gaat dit wel ten koste van de organisatie van de
openbare orde en hulpverlening (veiligheidsregio’s).
De hoofdstructuur bestaat dus uit deze niveaus met verschillende eenheden:
- Landelijke eenheid: verantwoordelijk voor regio overschrijdend en specialistisch
werk
- Politiedienstencentrum: hart van de aansturing van alle operaties op zowel landelijk
als lokaal niveau.
- Districten: deze hebben robuuste basisteams (lokaal) en een districtsrecherche voor
criminaliteit met een hoge impact. Ook is er een flexteam voor ondersteuning dat
probleemgericht te werk gaat.
- Basisteam: ofwel basispolitiezorg, voert de kerntaken van de politie uit
(wijkagenten). Elk basisteam heeft één opsporingsmedewerker die ondersteund bij
de opsporing van veel voorkomende criminaliteit.
3
1.1 Actoren in de rechtshandhaving
- Het handhaven van de wetten/regels
- Law enforcement: the activity of making certain that the laws of an area are obeyed
(Cambridge English Dictionary)
- Er zijn veel verschillende instanties om te zorgen voor deze naleving
- Hierbinnen zijn twee paradigma’s te onderscheiden:
• Straffen-doctrine: instanties moeten straffen bij overtreden wetten/regels
• ‘Doen naleven’-doctrine: instanties moeten zorgen dat de wetten/regels
worden nageleefd. Eventueel kan dit met straffen maar hoeft niet. Preventief
surveilleren bijvoorbeeld ook mogelijk.
Binnen dit vak zijn actoren in de rechtshandhaving:
‘Functionarissen van verschillende instanties die een officiële taak hebben bij de handhaving
van het (straf)recht en de vervolging en afdoening van strafbare feiten’.
Er zijn ontzettend veel actoren, denk bijvoorbeeld aan de rechter of politie maar ook de
kinderbescherming.
De strafrechtsketen kan worden gezien als een trechter. Uit de trechter volgt dat als je de
hele strafrechtsketen doorloopt, er steeds meer zaken afvallen. Dus van alle door
slachtoffers ondervonden misdrijven, leidt maar een heel klein deel tot bestraffing.
In theorie ziet de strafrechtsketen er als volgt uit:
BOD = bijzondere opsporingsdienst
DJI = Dienst Justitiële Inrichtingen
1
,Maar in de praktijk blijkt dit anders te zijn:
Binnen de keten wordt veel samengewerkt met andere instanties zoals de NS of de GGD. De
aanpak van veiligheid is namelijk veel te complex en vraagt daarom vaardigheid vanuit veel
verschillende hoeken.
Ook wordt er samengewerkt met instanties buiten de publieke sector:
- Private partijen (banken, providers, energiemaatschappij)
- Media en social media (twitteren met buurtbewoners)
- Burgers
• Preventie (bv. woninginbraken)
• Burgerparticipatie (bv. AmberAlert)
Naast samenwerking is er vaak ook veel frictie tussen de verschillende partijen, bijvoorbeeld
tussen de politie/OM en advocaten.
1.2 Politie
De politie is ‘een rechtshandhavende overheidsinstantie met geweldsmonopolie’. Echter, de
politie is niet de enige die dit doet en doet meer dan alleen dit.
Over de hele wereld heeft de politie drie dingen gemeen:
- Overheidsinstantie
- ‘Lange arm van de wet’ (oftewel belast met rechtshandhaving)
- Meestal het geweldsmonopolie
Organisatie
Geschiedenis van de politieorganisatie:
2
, Bij het duale stelsel hadden grote gemeentes een eigen gemeentepolitie en kleinere
gemeentes werden door de rijkspolitie bediend. Er was dus sprake van een territoriale
scheiding.
Bij het regionale stelsel ging de KLPD over zaken die grensoverschrijdend waren, oftewel
waar meerdere korpsen bij waren betrokken. Dus ‘decentraal, tenzij’ nationaal optreden
vanaf hoger niveau nodig was.
Ook bij de Nationale Politie zijn er verschillende regionale eenheden maar deze werken
allemaal op dezelfde manier. Dit wordt centraal georganiseerd en de regio’s zijn niet meer
autonoom.
De verdeling van het regionaal stelsel leek heel erg op de verdeling van de veiligheidsregio’s.
De nieuwe indeling lijkt meer op die van de rechterlijke kaart. Dit komt ten goede van de
coördinatie bij opsporing. Tegelijkertijd gaat dit wel ten koste van de organisatie van de
openbare orde en hulpverlening (veiligheidsregio’s).
De hoofdstructuur bestaat dus uit deze niveaus met verschillende eenheden:
- Landelijke eenheid: verantwoordelijk voor regio overschrijdend en specialistisch
werk
- Politiedienstencentrum: hart van de aansturing van alle operaties op zowel landelijk
als lokaal niveau.
- Districten: deze hebben robuuste basisteams (lokaal) en een districtsrecherche voor
criminaliteit met een hoge impact. Ook is er een flexteam voor ondersteuning dat
probleemgericht te werk gaat.
- Basisteam: ofwel basispolitiezorg, voert de kerntaken van de politie uit
(wijkagenten). Elk basisteam heeft één opsporingsmedewerker die ondersteund bij
de opsporing van veel voorkomende criminaliteit.
3
