© Olaf Tijhuis
Jurisprudentiesamenvatting Burgerlijk Procesrecht
Hoorcollege I: Bewijsrecht
Voorgeschreven jurisprudentie:
HR 27 maart 1987, ECLI:NL:HR:1987:AG5563, NJ 1988/130 (De
Samenwerking/Geerlings)
Relevante feiten: Een kantonrechter heeft uitspraak gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van de Bedrijfshuurcommissie die de prees heeft
vergeleken met ‘vergelijkbare’ panden. Het rapport is niet aan partijen kenbaar gemaakt.
De kantonrechterheeft uitspraak
gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van
de
huurcommissie die heeft vergeleken
met ‘vergelijkbare’ panden. Het
rapport is aan pp. niet kenbaar
gemaakt.
De kantonrechterheeft uitspraak
gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van
de
1
,© Olaf Tijhuis
huurcommissie die heeft vergeleken
met ‘vergelijkbare’ panden. Het
rapport is aan pp. niet kenbaar
gemaakt.
Rechtsvraag: Kan het vertrouwelijke rapport als bewijsmiddel gebruikt worden?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
“De rechtbank heeft geoordeeld dat de omstandigheid dat bepaalde vertrouwelijke stukken alleen
aan de kantonrechter en niet aan partijen werden bekend gemaakt er niet aan afdoet dat de
kantonrechter niet in strijd is gekomen met voor beslissingen als de onderhavige geldende
motiveringseisen door het rapport van voormelde commissie en haar advies alsmede de gronden
waarop dit steunde over te nemen en tot de zijne te maken.
Tegen dit oordeel komt het middel terecht op. Het oordeel van de rechtbank verdraagt zich niet
met het beginsel dat de rechter slechts beslist aan de hand van stukken tot kennisneming waarvan
en uitlating waarover aan partijen voldoende gelegenheid is gegeven. Dit beginsel ligt ten
grondslag aan het op de onderhavige procedure van toepassing zijnde art. 429l Rv en komt ook tot
uitdrukking in de MvT op die bepaling .”
Conclusie/rechtsregel: De HR oordeelde in het kader van een verzoekschriftprocedure dat
een vertrouwelijk rapport van de Bedrijfshuuradviescommissie zich niet verdraagt met het
beginsel dat de rechter slechts beslist aan de hand van stukken tot kennisneming waarvan
en uitlating waarover aan partijen voldoende gelegenheid is gegeven. De rechter mag dus
niet beslissen op basis van feiten of rechten die hem bekend zijn geworden uit een ander
dan het procesdossier dat aan partijen ter beschikking is gesteld.
HR 18 december 1987, ECLI:NL:HR:1987:AD0115, NJ 1998/679
(Schook/Vergeer)
Relevante feiten: De rechtbank heeft door middel van een harer leden in de maand november 1985
op 2 verschillende tijdstippen, een keer op een doordeweekse dag en een keer op een zaterdag ter
plaatse een niet-officiële bezichtiging gehouden.'
Vervolgens grondt de rechtbank zijn oordeel op hetgeen het lid der rechtbank ter plaatse heeft
waargenomen; dat het gehuurde dient te worden aangemerkt als een voor het publiek toegankelijke
ruimte, die bestemd is voor rechtstreekse levering van goederen of dienstverlening.
Rechtsvraag: Is een niet-officiële bezichtiging toegestaan als bewijsmiddel?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
2
,© Olaf Tijhuis
“Het aan het oordeel ten grondslag leggen van niet van algemene bekendheid zijnde gegevens,
verkregen — zoals de rechtbank vermeldt — door een 'niet-officiële bezichtiging', verdraagt zich niet
met de wettelijke regeling der gerechtelijke plaatsopneming, welke de nodige waarborgen biedt voor
controle en bespreekbaarheid door partijen.”
Conclusie/rechtsregel: De HR oordeelde in het kader van een dagvaardingsprocedure dat een
‘niet officiële bezichtiging’ door een lid van de rechtbank (de rechter fietste bij wijze van
spreken elke dag langs het desbetreffende pand) met betrekking tot de vraag of een
bepaalde ruimte al dan niet een bedrijfsruimte was als bedoeld in art. 7:290 BW, zich niet
verdraagt met de wettelijke regeling der gerechtelijke plaatsopneming, welke de nodige
waarborgen biedt voor controle en bespreekbaarheid door partijen.
HR 4 oktober 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZC2162, NJ 1998/45
(Goosen/Goosen)
Relevante feiten: Jan Goosen verstrekt een lening aan Wodania BV. De Broer van Jan Goosen
verbindt zich hieraan als hoofdelijk schuldenaar, door middel van een notariële akte.
Wodania gaat uiteindelijk failliet en betaalt de lening niet terug. Broer van Jan Goosen
betaalde een klein deel van de schuld aan Jan Goosen en bleef de rest verschuldigd. Jan
Goosen geeft hiervan melding aan zijn broer en laat jegens hem beslag leggen. De broer
verzet zich hiertegen en komt tot de ontdekking dat de bank waar Jan Goosen op zijn beurt
het geld voor de door hem gedane lening geleend had, een deel van de schuld had
kwijtgescholden. Aangezien deze ontdekking pas plaats vond in een latere procedure,
vordert de broer herroeping van die arresten op grond van bedrog (art. 382 (oud) Rv).
Met betrekking tot de waarheidsplicht van partijen, zoals geformuleerd in art. 21 (huidige
Rv), wordt verwezen naar deze uitspraak van de Hoge Raad. Het gaat hierbij dus om de vraag
of er sprake is van bedrog in het zojuist bedreven geschil tussen de broers Goosen.
Rechtsvraag: Wanneer is er sprake van bedrog in de zin van art. 382 (oud) Rv?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
R.o. 3.3 “Het in art. 382 onder 1° voorkomende woord 'bedrog' moet tezamen met de woorden 'of
arglist' worden opgevat als de weergave van één, hierna als 'bedrog' aan te duiden maatstaf. Van
bedrog in deze zin is reeds sprake wanneer een partij door haar oneerlijke proceshouding belet dat in
de procedure feiten aan het licht komen die tot een voor de tegenpartij gunstige afloop van die
procedure zouden hebben kunnen leiden. Dit zal zich onder meer voordoen wanneer een partij feiten
als hiervoor bedoeld verzwijgt, terwijl zij wist of behoorde te weten dat de tegenpartij niet met die
feiten bekend was of redelijkerwijs bekend behoorde te zijn. Uitgaande van de door het Hof
vastgestelde omstandigheden is het Hof in zijn bestreden arrest met de hiervoor omschreven
maatstaf niet in strijd gekomen.”
Conclusie/rechtsregel: Van bedrog in deze zin is reeds sprake wanneer een partij door haar
oneerlijke proceshouding belet dat in de procedure feiten aan het licht komen die tot een
voor de tegenpartij gunstige afloop van die procedure zouden hebben kunnen leiden. Dit zal
zich onder meer voordoen wanneer een partij feiten als hiervoor bedoeld verzwijgt, terwijl
3
, © Olaf Tijhuis
zij wist of behoorde te weten dat de tegenpartij niet met die feiten bekend was of
redelijkerwijs bekend behoorde te zijn.
HR 19 maart 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2874, NJ 1999/496 (Tankink/
Hartman)
Relevante feiten: Voor het begin van deze procedure deelde Tankink aan zijn wederpartij mede dat
hij beschikte over een geluidsopname waaruit het bewijs van zijn stellingen volgt. In eerste aanleg
heeft hij deze band niet in het geding gebracht. In hoger beroep stelde Tankink dat hij gaarne de
band op eerste verzoek ter griffie van het hof zou deponeren. Hij verbond aan dit aanbod de
voorwaarde dat de wederpartij daarin zou toestemmen omdat de band zonder instemming van
degene wiens stem daarop is te horen, is gemaakt. Het hof stelde de wederpartij in de gelegenheid
hierop te reageren. De wederpartij heeft vervolgens bij akte bepaalde voorwaarden gesteld aan het
gebruik van de band als bewijs. Daarna hebben partijen geen proceshandelingen meer verricht. Het
hof wees uiteindelijk de vordering van Tankink af.
Rechtsvraag: Had het Hof Tankink in de gelegenheid moeten stellen de geluidsband in het
geding te brengen en/of te reageren op de akte van de wederpartij?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
R.o. 3.7: “Voor het in het geding brengen van een geluidsband door een partij door middel van het
deponeren daarvan ter griffie met het doel daardoor bewijs te leveren is — evenals voor schriftelijk
bewijs — noch toestemming — van de wederpartij, noch een verzoek van de wederpartij, noch een
verzoek of opdracht van de rechter vereist. Hoewel het Tankink dus vrijstond de geluidsband in het
geding te brengen, heeft hij dit niet gedaan. Hij heeft in zijn memorie van antwoord in appel slechts
toegezegd de geluidsband 'op eerste verzoek' ter griffie te deponeren op voorwaarde dat Hartman de
instemming van Tenten in het geding zou brengen. Daarmee heeft Tankink zelf voor het in het geding
brengen van de geluidsband voorwaarden gesteld, die niet uit de wet volgen, en de mogelijkheid deze
band uit eigen beweging over te leggen niet benut. Onder deze omstandigheden was het Hof niet
verplicht om Tankink gelegenheid te geven de geluidsband alsnog ter griffie te deponeren of om in
zijn eindarrest nog terug te komen op de eerder ter sprake gekomen, doch niet in het geding
gebrachte geluidsband. Daaraan doet niet af dat het Hof Hartman in de gelegenheid heeft gesteld te
reageren op het door Tankink in zijn memorie van antwoord gedane aanbod. Anders dan het middel
aanvoert, kwam aan Tankink niet het recht toe om zijnerzijds te antwoorden op de reactie van
Hartman. Het Hof heeft derhalve geen rechtsregel geschonden en is niet tekortgeschoten in zijn
motiveringsplicht.”
Conclusie/rechtsregel: Volgens vaste rechtspraak van de HR hoeft schriftelijk bewijs niet te worden
aangeboden – het kan zonder toestemming van de rechter in de procedure worden ingebracht – en
de rechter behoeft een partij die schriftelijk bewijs aanbiedt dan ook niet in de gelegenheid te stellen
dat (alsnog) te doen.
HR 31 mei 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD9609, NJ 2003/589 (K/Aegon
Schadeverzekeringen)
Relevante feiten: Door slachtoffer van een verkeersongeval met whiplashklachten aangesproken WA-
verzekeraar vermoedt simulatie. Zij laat met het oog op haar bewijspositie in de bodemprocedure
het slachtoffer op openbare plaatsen met foto- en videocamera observeren. Het slachtoffer acht dit
een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer en vordert in dit kort geding afgifte c.q. vernietiging van
4
Jurisprudentiesamenvatting Burgerlijk Procesrecht
Hoorcollege I: Bewijsrecht
Voorgeschreven jurisprudentie:
HR 27 maart 1987, ECLI:NL:HR:1987:AG5563, NJ 1988/130 (De
Samenwerking/Geerlings)
Relevante feiten: Een kantonrechter heeft uitspraak gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van de Bedrijfshuurcommissie die de prees heeft
vergeleken met ‘vergelijkbare’ panden. Het rapport is niet aan partijen kenbaar gemaakt.
De kantonrechterheeft uitspraak
gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van
de
huurcommissie die heeft vergeleken
met ‘vergelijkbare’ panden. Het
rapport is aan pp. niet kenbaar
gemaakt.
De kantonrechterheeft uitspraak
gedaan over het vaststellen van een
huurprijs op basis van een advies van
de
1
,© Olaf Tijhuis
huurcommissie die heeft vergeleken
met ‘vergelijkbare’ panden. Het
rapport is aan pp. niet kenbaar
gemaakt.
Rechtsvraag: Kan het vertrouwelijke rapport als bewijsmiddel gebruikt worden?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
“De rechtbank heeft geoordeeld dat de omstandigheid dat bepaalde vertrouwelijke stukken alleen
aan de kantonrechter en niet aan partijen werden bekend gemaakt er niet aan afdoet dat de
kantonrechter niet in strijd is gekomen met voor beslissingen als de onderhavige geldende
motiveringseisen door het rapport van voormelde commissie en haar advies alsmede de gronden
waarop dit steunde over te nemen en tot de zijne te maken.
Tegen dit oordeel komt het middel terecht op. Het oordeel van de rechtbank verdraagt zich niet
met het beginsel dat de rechter slechts beslist aan de hand van stukken tot kennisneming waarvan
en uitlating waarover aan partijen voldoende gelegenheid is gegeven. Dit beginsel ligt ten
grondslag aan het op de onderhavige procedure van toepassing zijnde art. 429l Rv en komt ook tot
uitdrukking in de MvT op die bepaling .”
Conclusie/rechtsregel: De HR oordeelde in het kader van een verzoekschriftprocedure dat
een vertrouwelijk rapport van de Bedrijfshuuradviescommissie zich niet verdraagt met het
beginsel dat de rechter slechts beslist aan de hand van stukken tot kennisneming waarvan
en uitlating waarover aan partijen voldoende gelegenheid is gegeven. De rechter mag dus
niet beslissen op basis van feiten of rechten die hem bekend zijn geworden uit een ander
dan het procesdossier dat aan partijen ter beschikking is gesteld.
HR 18 december 1987, ECLI:NL:HR:1987:AD0115, NJ 1998/679
(Schook/Vergeer)
Relevante feiten: De rechtbank heeft door middel van een harer leden in de maand november 1985
op 2 verschillende tijdstippen, een keer op een doordeweekse dag en een keer op een zaterdag ter
plaatse een niet-officiële bezichtiging gehouden.'
Vervolgens grondt de rechtbank zijn oordeel op hetgeen het lid der rechtbank ter plaatse heeft
waargenomen; dat het gehuurde dient te worden aangemerkt als een voor het publiek toegankelijke
ruimte, die bestemd is voor rechtstreekse levering van goederen of dienstverlening.
Rechtsvraag: Is een niet-officiële bezichtiging toegestaan als bewijsmiddel?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
2
,© Olaf Tijhuis
“Het aan het oordeel ten grondslag leggen van niet van algemene bekendheid zijnde gegevens,
verkregen — zoals de rechtbank vermeldt — door een 'niet-officiële bezichtiging', verdraagt zich niet
met de wettelijke regeling der gerechtelijke plaatsopneming, welke de nodige waarborgen biedt voor
controle en bespreekbaarheid door partijen.”
Conclusie/rechtsregel: De HR oordeelde in het kader van een dagvaardingsprocedure dat een
‘niet officiële bezichtiging’ door een lid van de rechtbank (de rechter fietste bij wijze van
spreken elke dag langs het desbetreffende pand) met betrekking tot de vraag of een
bepaalde ruimte al dan niet een bedrijfsruimte was als bedoeld in art. 7:290 BW, zich niet
verdraagt met de wettelijke regeling der gerechtelijke plaatsopneming, welke de nodige
waarborgen biedt voor controle en bespreekbaarheid door partijen.
HR 4 oktober 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZC2162, NJ 1998/45
(Goosen/Goosen)
Relevante feiten: Jan Goosen verstrekt een lening aan Wodania BV. De Broer van Jan Goosen
verbindt zich hieraan als hoofdelijk schuldenaar, door middel van een notariële akte.
Wodania gaat uiteindelijk failliet en betaalt de lening niet terug. Broer van Jan Goosen
betaalde een klein deel van de schuld aan Jan Goosen en bleef de rest verschuldigd. Jan
Goosen geeft hiervan melding aan zijn broer en laat jegens hem beslag leggen. De broer
verzet zich hiertegen en komt tot de ontdekking dat de bank waar Jan Goosen op zijn beurt
het geld voor de door hem gedane lening geleend had, een deel van de schuld had
kwijtgescholden. Aangezien deze ontdekking pas plaats vond in een latere procedure,
vordert de broer herroeping van die arresten op grond van bedrog (art. 382 (oud) Rv).
Met betrekking tot de waarheidsplicht van partijen, zoals geformuleerd in art. 21 (huidige
Rv), wordt verwezen naar deze uitspraak van de Hoge Raad. Het gaat hierbij dus om de vraag
of er sprake is van bedrog in het zojuist bedreven geschil tussen de broers Goosen.
Rechtsvraag: Wanneer is er sprake van bedrog in de zin van art. 382 (oud) Rv?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
R.o. 3.3 “Het in art. 382 onder 1° voorkomende woord 'bedrog' moet tezamen met de woorden 'of
arglist' worden opgevat als de weergave van één, hierna als 'bedrog' aan te duiden maatstaf. Van
bedrog in deze zin is reeds sprake wanneer een partij door haar oneerlijke proceshouding belet dat in
de procedure feiten aan het licht komen die tot een voor de tegenpartij gunstige afloop van die
procedure zouden hebben kunnen leiden. Dit zal zich onder meer voordoen wanneer een partij feiten
als hiervoor bedoeld verzwijgt, terwijl zij wist of behoorde te weten dat de tegenpartij niet met die
feiten bekend was of redelijkerwijs bekend behoorde te zijn. Uitgaande van de door het Hof
vastgestelde omstandigheden is het Hof in zijn bestreden arrest met de hiervoor omschreven
maatstaf niet in strijd gekomen.”
Conclusie/rechtsregel: Van bedrog in deze zin is reeds sprake wanneer een partij door haar
oneerlijke proceshouding belet dat in de procedure feiten aan het licht komen die tot een
voor de tegenpartij gunstige afloop van die procedure zouden hebben kunnen leiden. Dit zal
zich onder meer voordoen wanneer een partij feiten als hiervoor bedoeld verzwijgt, terwijl
3
, © Olaf Tijhuis
zij wist of behoorde te weten dat de tegenpartij niet met die feiten bekend was of
redelijkerwijs bekend behoorde te zijn.
HR 19 maart 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2874, NJ 1999/496 (Tankink/
Hartman)
Relevante feiten: Voor het begin van deze procedure deelde Tankink aan zijn wederpartij mede dat
hij beschikte over een geluidsopname waaruit het bewijs van zijn stellingen volgt. In eerste aanleg
heeft hij deze band niet in het geding gebracht. In hoger beroep stelde Tankink dat hij gaarne de
band op eerste verzoek ter griffie van het hof zou deponeren. Hij verbond aan dit aanbod de
voorwaarde dat de wederpartij daarin zou toestemmen omdat de band zonder instemming van
degene wiens stem daarop is te horen, is gemaakt. Het hof stelde de wederpartij in de gelegenheid
hierop te reageren. De wederpartij heeft vervolgens bij akte bepaalde voorwaarden gesteld aan het
gebruik van de band als bewijs. Daarna hebben partijen geen proceshandelingen meer verricht. Het
hof wees uiteindelijk de vordering van Tankink af.
Rechtsvraag: Had het Hof Tankink in de gelegenheid moeten stellen de geluidsband in het
geding te brengen en/of te reageren op de akte van de wederpartij?
Overwegingen HR:
De HR overwoog als volgt:
R.o. 3.7: “Voor het in het geding brengen van een geluidsband door een partij door middel van het
deponeren daarvan ter griffie met het doel daardoor bewijs te leveren is — evenals voor schriftelijk
bewijs — noch toestemming — van de wederpartij, noch een verzoek van de wederpartij, noch een
verzoek of opdracht van de rechter vereist. Hoewel het Tankink dus vrijstond de geluidsband in het
geding te brengen, heeft hij dit niet gedaan. Hij heeft in zijn memorie van antwoord in appel slechts
toegezegd de geluidsband 'op eerste verzoek' ter griffie te deponeren op voorwaarde dat Hartman de
instemming van Tenten in het geding zou brengen. Daarmee heeft Tankink zelf voor het in het geding
brengen van de geluidsband voorwaarden gesteld, die niet uit de wet volgen, en de mogelijkheid deze
band uit eigen beweging over te leggen niet benut. Onder deze omstandigheden was het Hof niet
verplicht om Tankink gelegenheid te geven de geluidsband alsnog ter griffie te deponeren of om in
zijn eindarrest nog terug te komen op de eerder ter sprake gekomen, doch niet in het geding
gebrachte geluidsband. Daaraan doet niet af dat het Hof Hartman in de gelegenheid heeft gesteld te
reageren op het door Tankink in zijn memorie van antwoord gedane aanbod. Anders dan het middel
aanvoert, kwam aan Tankink niet het recht toe om zijnerzijds te antwoorden op de reactie van
Hartman. Het Hof heeft derhalve geen rechtsregel geschonden en is niet tekortgeschoten in zijn
motiveringsplicht.”
Conclusie/rechtsregel: Volgens vaste rechtspraak van de HR hoeft schriftelijk bewijs niet te worden
aangeboden – het kan zonder toestemming van de rechter in de procedure worden ingebracht – en
de rechter behoeft een partij die schriftelijk bewijs aanbiedt dan ook niet in de gelegenheid te stellen
dat (alsnog) te doen.
HR 31 mei 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD9609, NJ 2003/589 (K/Aegon
Schadeverzekeringen)
Relevante feiten: Door slachtoffer van een verkeersongeval met whiplashklachten aangesproken WA-
verzekeraar vermoedt simulatie. Zij laat met het oog op haar bewijspositie in de bodemprocedure
het slachtoffer op openbare plaatsen met foto- en videocamera observeren. Het slachtoffer acht dit
een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer en vordert in dit kort geding afgifte c.q. vernietiging van
4
