HC1 - Inleiding
De wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of voorgestelde) aanwezigheid
van andere mensen
Sociale psychologie:
- Fascinatie voor invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke
gedachten, gevoelens, en gedragingen
- Brede en precieze discipline
- Onderliggende patroon analyseren
- Eigenstandige discipline plus unieke combinatie van diverse wetenschappelijke
disciplines, ook een hub-science
- Processen uit ontwikkelingspsychologie, persoonlijkheidspsychologie en functieleer
- Toepassingen in organisatie, gezondheids en klinische psychologie
- Raakvlakken met sociologie, rechten, economie etc
Symbolische interactionisme: hoe er met ons wordt omgegaan deugt zo niet daarom nemen
wij dit symbool mee om te laten zien hoe we het niet pikken
Complot denken drie motieven
1. Epistemologisch: wat gebeurt hier? hoe moet ik dit duiden?
2. Existentieel: ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
3. Identificatie: ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor
Axioma’s sociale psychologie
- (Kurt Lewin) Menselijk denken, doen en voelen is een functie van de situatie waarin
we zijn maar ook de persoon = f(persoon x situatie)
- (Thomas & Thomas) If people define situations as real, they are real in their
consequences
- Hoe mensen situatie waarin ze bevinden warnemen kleurt heel vaak je gedrag
- Mens construeert eigen realiteit: het denken, doen en voelen van mensen wordt
sterk beïnvloed door de situatie, of liever door hun interpretatie van de situatie
(social construal)
- Situatie perceptie cognitie motivatie gedrag
Vragen in sociale psychologie
- Sociale psychologie gaat over datgene wat je bediscussieert met vrienden etc.
- - Hoe zit het leven in elkaar?
- Sociale psychologie gaat ook over oplossen belangrijke sociale en maatschappelijke
problemen
- - Hoe houden we de samenleving bij elkaar?
Axioma’s sociale psychologie
- Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens en gedragingen
- Door fysieke omgeving neem je het anders waar (voorbeeld grootte 2 cirkels)
, - (Heider & Simmel) De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals),
vaak in termen van persoonseigenschappen (video driehoeken en cirkel)
Constructie van sociale realiteit: wat we mooi vinden zijn we zelf heel erg bezig als individu
maar wordt ook cultureel bepaald
Invloed van sociale omgeving
- Heel vaak heel snel kan er bepaalde norm ontstaan hoe je je moet gedragen en daar
ga je je naar gedragen (groeps conformiteit, groepsdruk)
- Je moet je realiseren dat het sociale beïnvloeding is, maar dat is het vaak niet je bent
overvallen hierdoor activeert behaviour inhibition system dan doe je even niks ben je
aan het interpreteren wat je doet en dan ga je snel mee met de crowd
Invloed van sociale omgeving: fundamentele attributiefout
- We zijn heel erg bezig met interpreteren van wie zit er eigenlijk in onze omgeving,
wat voor iemand is dat
- Je gaat dan oorzaken van gedrag toeschrijven aan persoonlijkheidseigenschappen
(Lee Ross)
- We onderschatten vaak de invloed van de situatie, dat mensen bepaalde dingen doen
omdat ze in bepaalde situatie zitten en overschatten rol van persoonlijkheid
Invloed van sociale omgeving: self-fulfilling prophecy
- (On)geloof in een persoon veroorzaakt dat (on)geloof in de persoon realiteit wordt:
self-fulfilling prophecy
- Na het vormen van eerste indruk zijn we vaak ook actief bezig om daarop volgens
gedrag te interpreteren
- Pygmalion-effect (Ovidius), toneelstuk van Bernard Shaw
- Waarom is deze prophecy zo voorhardend: mensen geven niet graag toe dat ze zich
vergissen, integendeel
- Ze zoeken meteen de bevestiging van hun eerste indruk, van alle informatie die
binnenkomt, blijft vooral de ‘zie je wel’-indruk hangen
Die inzichten van wat mensen doen, denken en voelen kan je ook gebruiken om bijv.
bepaalde normen in sociale realiteit te creëren
Onderwerpen sociale psychologie
- Attitudes en attitudeverandering
- Peer pressure: niet zo zeer bijv. de docent die wat zegt dat invloed heeft op wat je
doet maar vooral je peers, mensen met wie je in college zit zou invloed op je gedrag
hebben
Cold-hot empathy gap (Loewenstein): als wij in bepaalde stresserende situaties nooit hebben
meegemaakt kan het heel moeilijk zijn om ons te verplaatsen in situatie met name de
gevoelens die ze daardoor maken
- Het is een probleem dat mensen zich vaak niet kunnen verplaatsen in gevoelens die
onder doormaakt
, - Eerste plaats perspective taking dat je weet wat mensen denken wat ze daar ervaren
maar vooral ook empathie dat je gevoelens snapt
- Je moet dan vaak iets soortgelijks zelf ervaren/doormaken
Het basisprincipe van de sociale psychologie
2 manieren van informatie verwerken:
- Gecontroleerd: dat je heel precies bezig bent met informatie verwerken op
systematische wijze over dingen die centraal zijn in jou normen en je doet dat
rationalistisch je zet al je cognitieve capaciteit in om goed na te denken
- Automatisch: we doen ze heel oppervlakkig, heuristisch (Chaiken) over dingen die
niet essentieel voor ons zijn, perifere (Petty) informatieverwerking dus niet centraal
wie we zijn maar kenmerk da niet heel belangrijk voor ons is en vaak is het denken
heel ervaringsleren, experimenteel (Epstein) wat je meemaakt en dat maakt meteen
dat je denkt hoe je moet reageren het geeft directe bron van informatie waar je niet
heel lang over na hoeft te denken
Wanneer wat?
- Willen: gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf gerelateerd
- Kunnen: genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie
- Schema’s en heuristieken als je niet anders wilt, niet anders kunt
Pardon, mag ik even voor?
- Reden geven m.b.v. het woord ‘want’ werkt zo goed dat het niet eens uitmaakt wat je
erachter zet
- Werkt omdat mensen informatie oppervlakkig verwerken: heuristische informatie
verwerking
Shooter bias
Impliciete stereotypen
- Bij het woord zwart reageren witte Amerikaanse proefpersoon sneller op woorden
zoals lui, vijandig, muzikaal en atletisch stereotypen
- Ook zien ze ambigue stimuli sneller aan voor vuurwapen
Bijvoorbeeld: Amadou Diallo
- 4 februari 1999: vier politiemannen zien hem per abuis aan voor serieverkrachter
waar ze op zoek naar zijn, wanneer hij id uit zak wilt halen vuren ze 41 schoten op
hem af
Voorbeeld onderzoek impliciete stereotypen
- Keith Payne 2001, misperceiving weapon: als jij bijv. witte studenten in amerika in
aanraking brengt met stereotypen over zwarte mensen gaan ze eerder bepaalde
ambigue stimuli aanzien, waarnemen als zijn wapen
- Correll et al 2002: foto’s van mannen 0.6 sec die iets in hand hebben en als wapen is
moet je schieten anders niet
Gecontroleerd onderzoek
, - Je maakt eerder fouten vooral als je wit bent naar zwarte stimulus persoon toe
Waartoe leiden we op?
- Veel verschillende sociale situaties: in de sociale psychologie worden veel
verschillende benaderingen en invalshoek gebruikt en heel veel thema’s en
onderwerpen bestudeerd
- Een boeiend vak, over sociale verschijnselen, met intellectuele diepgang en met
verschillende toepassingen en beroepsperspectieven
HC2 - Vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Tolerantie: andere meningen, culturen, gewoontes, je staat er voor opendankzij tolerantie
ontmoet je nieuwe mensen
- Vooroordelen, stereotypen en discriminatie zijn niet allen heel expliciet motivationeel
tot stand komt maar ook vaak verborgen onbewust impliciet tot stand komt
Waarom en hoe treedt het op?
1. Effecten:
- In verenigde staten was als je wit geboren was een privilege
- Mensen deden mee aan KKK: mensen van kleur achtervolgen en angstaanjaagden
- In verenigde staten hadden mensen van kleur aparte ingang restaurant: expliciete
vooroordelen discriminatie stereotype
- 10% nederlanders racist
- Ook veel verborgener vaak met humor (dom blondje)
Voorbeeld: sekse begint al vroeg
- Baby meisjes worden in het roze gekleed en jongens in het blauw
- We zorgen er heel duidelijk voor wat de sekse is
Huilende babies
- Jongentje huilt omdat hij boos is
- Meisje huilt omdat ze bang is
- Deze gedrag toeschrijving past bij de stereotypen die je hebt: jongens meer kwaaierig
meisjes meer bangig
Effecten op gedrag
- Aantal vrouwen op bijvoorbeeld onderwijsniveaus loopt erg achter bij aantal mannen
- Mensen gaan vaak dat hogere beroepen bijv. hoogleraar mannen zijn dus zeggen ze in
briefen etc hij en zijn
Effecten treden heel gemakkelijk op
- Blue eyes brown eye voorbeeld van hoe snel sociale categorisatie omarmt kan
worden in tot intergroep spanningen kan leiden
De wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of voorgestelde) aanwezigheid
van andere mensen
Sociale psychologie:
- Fascinatie voor invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke
gedachten, gevoelens, en gedragingen
- Brede en precieze discipline
- Onderliggende patroon analyseren
- Eigenstandige discipline plus unieke combinatie van diverse wetenschappelijke
disciplines, ook een hub-science
- Processen uit ontwikkelingspsychologie, persoonlijkheidspsychologie en functieleer
- Toepassingen in organisatie, gezondheids en klinische psychologie
- Raakvlakken met sociologie, rechten, economie etc
Symbolische interactionisme: hoe er met ons wordt omgegaan deugt zo niet daarom nemen
wij dit symbool mee om te laten zien hoe we het niet pikken
Complot denken drie motieven
1. Epistemologisch: wat gebeurt hier? hoe moet ik dit duiden?
2. Existentieel: ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
3. Identificatie: ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor
Axioma’s sociale psychologie
- (Kurt Lewin) Menselijk denken, doen en voelen is een functie van de situatie waarin
we zijn maar ook de persoon = f(persoon x situatie)
- (Thomas & Thomas) If people define situations as real, they are real in their
consequences
- Hoe mensen situatie waarin ze bevinden warnemen kleurt heel vaak je gedrag
- Mens construeert eigen realiteit: het denken, doen en voelen van mensen wordt
sterk beïnvloed door de situatie, of liever door hun interpretatie van de situatie
(social construal)
- Situatie perceptie cognitie motivatie gedrag
Vragen in sociale psychologie
- Sociale psychologie gaat over datgene wat je bediscussieert met vrienden etc.
- - Hoe zit het leven in elkaar?
- Sociale psychologie gaat ook over oplossen belangrijke sociale en maatschappelijke
problemen
- - Hoe houden we de samenleving bij elkaar?
Axioma’s sociale psychologie
- Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens en gedragingen
- Door fysieke omgeving neem je het anders waar (voorbeeld grootte 2 cirkels)
, - (Heider & Simmel) De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals),
vaak in termen van persoonseigenschappen (video driehoeken en cirkel)
Constructie van sociale realiteit: wat we mooi vinden zijn we zelf heel erg bezig als individu
maar wordt ook cultureel bepaald
Invloed van sociale omgeving
- Heel vaak heel snel kan er bepaalde norm ontstaan hoe je je moet gedragen en daar
ga je je naar gedragen (groeps conformiteit, groepsdruk)
- Je moet je realiseren dat het sociale beïnvloeding is, maar dat is het vaak niet je bent
overvallen hierdoor activeert behaviour inhibition system dan doe je even niks ben je
aan het interpreteren wat je doet en dan ga je snel mee met de crowd
Invloed van sociale omgeving: fundamentele attributiefout
- We zijn heel erg bezig met interpreteren van wie zit er eigenlijk in onze omgeving,
wat voor iemand is dat
- Je gaat dan oorzaken van gedrag toeschrijven aan persoonlijkheidseigenschappen
(Lee Ross)
- We onderschatten vaak de invloed van de situatie, dat mensen bepaalde dingen doen
omdat ze in bepaalde situatie zitten en overschatten rol van persoonlijkheid
Invloed van sociale omgeving: self-fulfilling prophecy
- (On)geloof in een persoon veroorzaakt dat (on)geloof in de persoon realiteit wordt:
self-fulfilling prophecy
- Na het vormen van eerste indruk zijn we vaak ook actief bezig om daarop volgens
gedrag te interpreteren
- Pygmalion-effect (Ovidius), toneelstuk van Bernard Shaw
- Waarom is deze prophecy zo voorhardend: mensen geven niet graag toe dat ze zich
vergissen, integendeel
- Ze zoeken meteen de bevestiging van hun eerste indruk, van alle informatie die
binnenkomt, blijft vooral de ‘zie je wel’-indruk hangen
Die inzichten van wat mensen doen, denken en voelen kan je ook gebruiken om bijv.
bepaalde normen in sociale realiteit te creëren
Onderwerpen sociale psychologie
- Attitudes en attitudeverandering
- Peer pressure: niet zo zeer bijv. de docent die wat zegt dat invloed heeft op wat je
doet maar vooral je peers, mensen met wie je in college zit zou invloed op je gedrag
hebben
Cold-hot empathy gap (Loewenstein): als wij in bepaalde stresserende situaties nooit hebben
meegemaakt kan het heel moeilijk zijn om ons te verplaatsen in situatie met name de
gevoelens die ze daardoor maken
- Het is een probleem dat mensen zich vaak niet kunnen verplaatsen in gevoelens die
onder doormaakt
, - Eerste plaats perspective taking dat je weet wat mensen denken wat ze daar ervaren
maar vooral ook empathie dat je gevoelens snapt
- Je moet dan vaak iets soortgelijks zelf ervaren/doormaken
Het basisprincipe van de sociale psychologie
2 manieren van informatie verwerken:
- Gecontroleerd: dat je heel precies bezig bent met informatie verwerken op
systematische wijze over dingen die centraal zijn in jou normen en je doet dat
rationalistisch je zet al je cognitieve capaciteit in om goed na te denken
- Automatisch: we doen ze heel oppervlakkig, heuristisch (Chaiken) over dingen die
niet essentieel voor ons zijn, perifere (Petty) informatieverwerking dus niet centraal
wie we zijn maar kenmerk da niet heel belangrijk voor ons is en vaak is het denken
heel ervaringsleren, experimenteel (Epstein) wat je meemaakt en dat maakt meteen
dat je denkt hoe je moet reageren het geeft directe bron van informatie waar je niet
heel lang over na hoeft te denken
Wanneer wat?
- Willen: gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf gerelateerd
- Kunnen: genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie
- Schema’s en heuristieken als je niet anders wilt, niet anders kunt
Pardon, mag ik even voor?
- Reden geven m.b.v. het woord ‘want’ werkt zo goed dat het niet eens uitmaakt wat je
erachter zet
- Werkt omdat mensen informatie oppervlakkig verwerken: heuristische informatie
verwerking
Shooter bias
Impliciete stereotypen
- Bij het woord zwart reageren witte Amerikaanse proefpersoon sneller op woorden
zoals lui, vijandig, muzikaal en atletisch stereotypen
- Ook zien ze ambigue stimuli sneller aan voor vuurwapen
Bijvoorbeeld: Amadou Diallo
- 4 februari 1999: vier politiemannen zien hem per abuis aan voor serieverkrachter
waar ze op zoek naar zijn, wanneer hij id uit zak wilt halen vuren ze 41 schoten op
hem af
Voorbeeld onderzoek impliciete stereotypen
- Keith Payne 2001, misperceiving weapon: als jij bijv. witte studenten in amerika in
aanraking brengt met stereotypen over zwarte mensen gaan ze eerder bepaalde
ambigue stimuli aanzien, waarnemen als zijn wapen
- Correll et al 2002: foto’s van mannen 0.6 sec die iets in hand hebben en als wapen is
moet je schieten anders niet
Gecontroleerd onderzoek
, - Je maakt eerder fouten vooral als je wit bent naar zwarte stimulus persoon toe
Waartoe leiden we op?
- Veel verschillende sociale situaties: in de sociale psychologie worden veel
verschillende benaderingen en invalshoek gebruikt en heel veel thema’s en
onderwerpen bestudeerd
- Een boeiend vak, over sociale verschijnselen, met intellectuele diepgang en met
verschillende toepassingen en beroepsperspectieven
HC2 - Vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Tolerantie: andere meningen, culturen, gewoontes, je staat er voor opendankzij tolerantie
ontmoet je nieuwe mensen
- Vooroordelen, stereotypen en discriminatie zijn niet allen heel expliciet motivationeel
tot stand komt maar ook vaak verborgen onbewust impliciet tot stand komt
Waarom en hoe treedt het op?
1. Effecten:
- In verenigde staten was als je wit geboren was een privilege
- Mensen deden mee aan KKK: mensen van kleur achtervolgen en angstaanjaagden
- In verenigde staten hadden mensen van kleur aparte ingang restaurant: expliciete
vooroordelen discriminatie stereotype
- 10% nederlanders racist
- Ook veel verborgener vaak met humor (dom blondje)
Voorbeeld: sekse begint al vroeg
- Baby meisjes worden in het roze gekleed en jongens in het blauw
- We zorgen er heel duidelijk voor wat de sekse is
Huilende babies
- Jongentje huilt omdat hij boos is
- Meisje huilt omdat ze bang is
- Deze gedrag toeschrijving past bij de stereotypen die je hebt: jongens meer kwaaierig
meisjes meer bangig
Effecten op gedrag
- Aantal vrouwen op bijvoorbeeld onderwijsniveaus loopt erg achter bij aantal mannen
- Mensen gaan vaak dat hogere beroepen bijv. hoogleraar mannen zijn dus zeggen ze in
briefen etc hij en zijn
Effecten treden heel gemakkelijk op
- Blue eyes brown eye voorbeeld van hoe snel sociale categorisatie omarmt kan
worden in tot intergroep spanningen kan leiden
