Samenvatting ‘Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling’ –
Kwaliteitsinstituut Dyslexie (2013)
Hoofdstuk 1: Inleiding
Doelstelling protocol: het beschrijven van de optimale zorg voor cliënten met dyslexie,
gebaseerd op de huidige wetenschappelijke, beroepsinhoudelijke en maatschappelijke
inzichten. Deze zorg moet leiden tot een functioneel lees- en spellingsniveau. Protocol is
voornamelijk practice based, wil in de toekomst werken naar een evidence based
protocol. Het Protocol is bedoeld om:
• De zorg voor dyslexie in de gewenste richting te veranderen op basis van huidige
wetenschappelijke inzichten
• De uniformiteit en de kwaliteit van de zorg te verhogen
• Toegang tot de zorg te bewaken door het formuleren van de voorwaarden voor
verwijzing
• De kwaliteit van de zorg te waarborgen door het vastleggen van een
diagnostiekprotocol en een ‘best practice’ behandeling
• De taken en verantwoordelijkheden van onderwijs en zorg af te bakenen,
inzichtelijk te maken en de onderlinge samenwerking te stimuleren
• De behandelaar te ondersteunen bij de procedures en gegevensverwerking
rondom diagnostiek en behandeling.
Dyslexie: neurocognitieve functiestoornis, vereist deskundigheid op het gebied van
cognitieve informatieverwerking en de toepassing daarvan in diagnostiek en behandeling.
Hoofdstuk 2: Afbakening en beschrijving van dyslexie
Prevalentie: 9% ernstige lees- en spellingproblemen en 4% dyslexie in de onder- en
middenbouw van het basisonderwijs. Dyslexie wordt omschreven als: subtiele
stoornis in de ontwikkeling van de hersenen op basis van een genetische predispositie,
die leidt tot verstoringen in de verwerking van taalspecifieke informatie, die primair tot
uiting komt bij de verwerking van fonologisch-orthografische informatie en zich
voornamelijk uit in het moeizaam lezen en spellen van woorden. Na een aantal definities
is de werkdefinitie nu als volgt: dyslexie is een specifieke lees- en spellingstoornis met
een neurobiologische basis, die wordt veroorzaakt door cognitieve
verwerkingsstoornissen op het raakvlak van fonologische en orthografische
taalverwerking. Deze specifieke taalverwerkings-problemen wijken proportioneel af van
het overige cognitieve, en taalverwerkingsprofiel en leiden tot een ernstig probleem met
het lezen en spellen van woorden ondanks regelmatig onderwijs. Dit specifieke lees- en
spellingprobleem beperkt in ernstige mate een normale educatieve ontwikkeling, die op
grond van de overige cognitieve vaardigheden geïndiceerd zou zijn.
Belangrijkste kenmerken dyslexie: ernstige lees- en spellingsproblemen af te leiden
uit zwakke prestaties, traag/moeizaam leerproces is specifiek voor lezen en spellen, lees-
en spellingsproblemen betrekken zich op woord en subwoordniveau, verwerking van
spraakklanken is verstoord/vertraagd, snel serieel benoemen is verstoord/vertraagd,
visueel/orthografische woordherkenning is onnauwkeurig/vertraagd, koppelen van
visuele/auditieve letter/woordherkenning is verstoord/vertraagd & een minderheid
vertoont verbale werkgeheugenproblemen. Bijna alle kinderen met leesproblemen
hebben ook spellingsproblemen. De traagheid van lezen is uiteindelijk het meest
hardnekkige kenmerk.
Dyslexie moet onderscheiden worden van een algemeen leerprobleem (waarbij de
ontwikkeling van schoolse vaardigheden in brede zin traag verloopt), algemene
taalstoornis & een specifieke taalstoornis. Comorbiditeit (kunnen in sommige gevallen
de ernst van de problemen negatief beïnvloeden): auditieve/visuele
waarnemingsproblemen, ADHD, ASS, rekenproblemen, LVB.
Kwaliteitsinstituut Dyslexie (2013)
Hoofdstuk 1: Inleiding
Doelstelling protocol: het beschrijven van de optimale zorg voor cliënten met dyslexie,
gebaseerd op de huidige wetenschappelijke, beroepsinhoudelijke en maatschappelijke
inzichten. Deze zorg moet leiden tot een functioneel lees- en spellingsniveau. Protocol is
voornamelijk practice based, wil in de toekomst werken naar een evidence based
protocol. Het Protocol is bedoeld om:
• De zorg voor dyslexie in de gewenste richting te veranderen op basis van huidige
wetenschappelijke inzichten
• De uniformiteit en de kwaliteit van de zorg te verhogen
• Toegang tot de zorg te bewaken door het formuleren van de voorwaarden voor
verwijzing
• De kwaliteit van de zorg te waarborgen door het vastleggen van een
diagnostiekprotocol en een ‘best practice’ behandeling
• De taken en verantwoordelijkheden van onderwijs en zorg af te bakenen,
inzichtelijk te maken en de onderlinge samenwerking te stimuleren
• De behandelaar te ondersteunen bij de procedures en gegevensverwerking
rondom diagnostiek en behandeling.
Dyslexie: neurocognitieve functiestoornis, vereist deskundigheid op het gebied van
cognitieve informatieverwerking en de toepassing daarvan in diagnostiek en behandeling.
Hoofdstuk 2: Afbakening en beschrijving van dyslexie
Prevalentie: 9% ernstige lees- en spellingproblemen en 4% dyslexie in de onder- en
middenbouw van het basisonderwijs. Dyslexie wordt omschreven als: subtiele
stoornis in de ontwikkeling van de hersenen op basis van een genetische predispositie,
die leidt tot verstoringen in de verwerking van taalspecifieke informatie, die primair tot
uiting komt bij de verwerking van fonologisch-orthografische informatie en zich
voornamelijk uit in het moeizaam lezen en spellen van woorden. Na een aantal definities
is de werkdefinitie nu als volgt: dyslexie is een specifieke lees- en spellingstoornis met
een neurobiologische basis, die wordt veroorzaakt door cognitieve
verwerkingsstoornissen op het raakvlak van fonologische en orthografische
taalverwerking. Deze specifieke taalverwerkings-problemen wijken proportioneel af van
het overige cognitieve, en taalverwerkingsprofiel en leiden tot een ernstig probleem met
het lezen en spellen van woorden ondanks regelmatig onderwijs. Dit specifieke lees- en
spellingprobleem beperkt in ernstige mate een normale educatieve ontwikkeling, die op
grond van de overige cognitieve vaardigheden geïndiceerd zou zijn.
Belangrijkste kenmerken dyslexie: ernstige lees- en spellingsproblemen af te leiden
uit zwakke prestaties, traag/moeizaam leerproces is specifiek voor lezen en spellen, lees-
en spellingsproblemen betrekken zich op woord en subwoordniveau, verwerking van
spraakklanken is verstoord/vertraagd, snel serieel benoemen is verstoord/vertraagd,
visueel/orthografische woordherkenning is onnauwkeurig/vertraagd, koppelen van
visuele/auditieve letter/woordherkenning is verstoord/vertraagd & een minderheid
vertoont verbale werkgeheugenproblemen. Bijna alle kinderen met leesproblemen
hebben ook spellingsproblemen. De traagheid van lezen is uiteindelijk het meest
hardnekkige kenmerk.
Dyslexie moet onderscheiden worden van een algemeen leerprobleem (waarbij de
ontwikkeling van schoolse vaardigheden in brede zin traag verloopt), algemene
taalstoornis & een specifieke taalstoornis. Comorbiditeit (kunnen in sommige gevallen
de ernst van de problemen negatief beïnvloeden): auditieve/visuele
waarnemingsproblemen, ADHD, ASS, rekenproblemen, LVB.
