Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Crew Resource Management (CRM)
Binnen deze onderwijseenheid staat Crew Resource Management (CRM) centraal. CRM
komt oorspronkelijk voort uit de luchtvaart, waar veel ongevallen plaatsvonden als gevolg
van menselijk falen. De definitie van CRM volgens de Bruijne en Bleeker is: "Het gebruiken
van alle aanwezige bronnen, zoals informatie, apparatuur en mensen, voor het bereiken van
een veilige en efficiënte vlucht". CRM werd voor het eerst in de gezondheidszorg
geïntroduceerd in de Verenigde Staten (VS). Vervolgens werd CRM ook in vele landen
buiten de VS geïmplementeerd en geëvalueerd (De Bruijne & Bleeker, 2013).
Het doel van CRM in de gezondheidszorg is om menselijke fouten te voorkomen of de
gevolgen van deze menselijke fouten te beperken, waardoor de patiëntveiligheid en de
kwaliteit van zorg verbeterd wordt. Dit wordt gedaan door het gebruik van alle aanwezige
bronnen zoals bovengenoemde, om een zo veilig mogelijke en efficiënte medische zorg te
kunnen bereiken. De focus van CRM ligt op het herkennen van dreigingen, de communicatie
tussen personen, teamwork, leiderschap en besluitvorming (De Bruijne & Bleeker, 2013).
Uit onderzoek blijkt dat de oorzaak van een incident vaak niet bij één persoon ligt, maar het
een gevolg is van verschillende aspecten. Door middel van een analyse op individueel,
team- en organisatieniveau, wordt gekeken welke factoren verantwoordelijk zijn voor het
(bijna) incident, om zo een optimaal situatiebewustzijn te creëren.
1.2 Crew Resource Management binnen het ziekenhuis Rijnstate Arnhem
Het Rijnstate ziekenhuis in Arnhem is ingericht voor alle vormen van zorg, van basiszorg tot
hooggespecialiseerde zorg en acute opvang. Vanuit de missie en visie biedt Rijnstate
hoogwaardige diagnostiek, behandeling en zorg aan hun patiënten. Rijnstate verhoogt het
niveau van de gezondheidszorg en het welzijn van de inwoners van de regio en biedt de
patiënten en hun netwerk snel en gemakkelijk toegang tot de expertise (Rijnstate, z.d).
Rijnstate besteedt veel aandacht aan het waarborgen en verbeteren van de kwaliteit van
zorg. Hiervoor wordt er gewerkt volgens een kwaliteitsmanagementsysteem wat gericht is op
de kwaliteit van zorg. Binnen dit systeem valt het veiligheidsmanagementsysteem (VMS),
een systeem gericht op de veiligheid van patiënten, medewerkers en bezoekers. Hieraan
wordt binnen Rijnstate gewerkt door middel van toetsing van de kwaliteit van veiligheid door
het Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg (NIAZ). Daarnaast bevat het VMS het
risicomanagement, wat gericht is op risico's voor schade aan de patiënt en/of de organisatie.
Hieraan ligt ten grondslag de veiligheidscultuur waar Rijnstate aan werkt door middel van
veiligheidscultuurmetingen. Aan risicomanagement wordt gewerkt door middel van Veilig
Incidenten Melden (VIM). Het doel hiervan is inzicht te krijgen in de oorzaken (bijna-)
incidenten. Hierdoor kunnen verbeteracties worden opgezet en herhaling van incidenten
worden voorkomen (Rijnstate, 2016).
Via het digitaal meldsysteem VIM kan elke medewerker een melding doen van een incident
in een van de volgende categorieën: zorg, bedrijf of medewerker. De gemelde incidenten in
de categorie zorg worden geanalyseerd door het VIM-team van de betreffende afdeling.
Hierbij is de VIM-coördinator die de melding ontvangt verantwoordelijk voor het onderzoek
van de meldingen en de afhandeling hiervan Deze coördinator registreert welke verbeter
maatregel wordt ingezet, die wordt uitgezet in een verbeter voorstel (Rijnstate, z.d). In een
Jaarverslag wordt de informatie over het aantal gemelde incidenten beschreven, waarbij de
verbeter maatregelen worden vastgelegd (Rijnstate, 2016).
, Hoofdstuk 2: Probleemanalyse
2.1 Casus beschrijving
De casus speelt zich af tijdens een dagdienst. Na de overdracht en het inlezen van
de patiënten, begonnen een verpleegkundige en ik aan de dienst. We pakten de
medicatie en stapten bij de eerste patiënt naar binnen. Mevrouw Peters lag in bed
wakker te worden. Mevrouw Peters had een infuus met continu NaCl voor extra
vochttoediening. We deden controles en vroegen aan de patiënt of zij zich al wou
opfrissen. De patiënt ging hiermee akkoord, dus de wij begonnen spullen te
verzamelen om haar te helpen met wassen en omkleden. Ik pakte de warme swash
doekjes van de gang en liep terug richting de patiëntenkamer. De verpleegkundige
zou de schone kleding uit de kast halen. Toen ik de kamer op liep zag ik de
verpleegkundige de infuuslijn van het infuus afkoppelen. Toen mevrouw Peters weer
opgefrist en omgekleed was, koppelde de verpleegkundige dezelfde infuuslijn weer
aan. In het protocol Infuus: perifere i.v. canule; alle zorg rondom infuus therapie staat:
'Een eenmaal afgekoppeld infuussysteem mag niet opnieuw worden aangesloten. Bij
het opnieuw aansluiten van een infuussysteem bestaat de kans dat een patiënt het
systeem van een andere patiënt krijgt aangekoppeld. Tevens bestaat de kans dat een
afgekoppeld systeem gedurende de afkoppeling geïnfecteerd is geraakt.'
2.2 Klinisch redeneren
De patiëntveiligheid van mevrouw Peters had mogelijk in gevaar kunnen komen, dit doordat
er micro-organismen via de open verbinding in de bloedbaan terecht konden komen. Dit had
infectie kunnen veroorzaken, wat kon leiden tot sepsis. Sepsis is een klinisch syndroom dat
wordt veroorzaakt door een schadelijke respons van de gastheer op binnendringende micro-
organismen of zijn toxinen. Nagenoeg elke infectie kan resulteren in sepsis. Het is de meest
voorkomende oorzaak van overlijden van patiënten die zijn opgenomen in het ziekenhuis.
(Van der Meer et al, 2016). Doordat de patiëntveiligheid van mevrouw Peters mogelijk in
gevaar kon komen gebruik ik dit onderwerp voor mijn CRM-opdracht.
1.3 Analyse en onderbouwing aan de hand van de vier aspecten van CRM
Situatie bewustzijn:
Situatiebewustzijn wordt onderverdeeld in drie niveaus:
1. De perceptie van de huidige situatie, waarbij een zo volledig mogelijk beeld wordt
verkregen van de huidige situatie (De Bruijne & Bleeker, 2013). Hierbij gaat het over hetgeen
wat iemand waarneemt.
2. De interpretatie van de waarneming, dat wil zeggen het interpreteren van de informatie,
het onderkennen van patronen en begrijpen van consequenties. (De Bruijne & Bleeker,
2013)
3. Op basis van niveau 1 en 2 kunnen anticiperen op de toekomst door te voorspellen wat
zal gebeuren als een actie wel of niet ondernomen wordt, ook wel projectie. (De Bruijne &
Bleeker, 2013)
De perceptie gaat over wat een persoon waarneemt (De Bruijne & Bleeker, 2013).
In de bovenstaande beschreven casus was de desbetreffende collega wel op de hoogte van
het huidige protocol. Dit blijkt uit een gesprek met de collega. Het protocol staat in Zenya en
hierin staat beschreven dat een eenmaal afgekoppeld infuussysteem niet opnieuw mag
worden aangesloten. De kans bestaat namelijk dat een afgekoppeld systeem gedurende de
afkoppeling geïnfecteerd is geraakt. De desbetreffende collega gaf tijdens een gesprek aan
dat ze mevrouw Peters, middels het afkoppelen van het infuussysteem, meer privacy, vrijheid
en zelfredzaamheid wilde bieden, ook gezien mevrouw Peters een jonge vrouw is. De
1.1 Crew Resource Management (CRM)
Binnen deze onderwijseenheid staat Crew Resource Management (CRM) centraal. CRM
komt oorspronkelijk voort uit de luchtvaart, waar veel ongevallen plaatsvonden als gevolg
van menselijk falen. De definitie van CRM volgens de Bruijne en Bleeker is: "Het gebruiken
van alle aanwezige bronnen, zoals informatie, apparatuur en mensen, voor het bereiken van
een veilige en efficiënte vlucht". CRM werd voor het eerst in de gezondheidszorg
geïntroduceerd in de Verenigde Staten (VS). Vervolgens werd CRM ook in vele landen
buiten de VS geïmplementeerd en geëvalueerd (De Bruijne & Bleeker, 2013).
Het doel van CRM in de gezondheidszorg is om menselijke fouten te voorkomen of de
gevolgen van deze menselijke fouten te beperken, waardoor de patiëntveiligheid en de
kwaliteit van zorg verbeterd wordt. Dit wordt gedaan door het gebruik van alle aanwezige
bronnen zoals bovengenoemde, om een zo veilig mogelijke en efficiënte medische zorg te
kunnen bereiken. De focus van CRM ligt op het herkennen van dreigingen, de communicatie
tussen personen, teamwork, leiderschap en besluitvorming (De Bruijne & Bleeker, 2013).
Uit onderzoek blijkt dat de oorzaak van een incident vaak niet bij één persoon ligt, maar het
een gevolg is van verschillende aspecten. Door middel van een analyse op individueel,
team- en organisatieniveau, wordt gekeken welke factoren verantwoordelijk zijn voor het
(bijna) incident, om zo een optimaal situatiebewustzijn te creëren.
1.2 Crew Resource Management binnen het ziekenhuis Rijnstate Arnhem
Het Rijnstate ziekenhuis in Arnhem is ingericht voor alle vormen van zorg, van basiszorg tot
hooggespecialiseerde zorg en acute opvang. Vanuit de missie en visie biedt Rijnstate
hoogwaardige diagnostiek, behandeling en zorg aan hun patiënten. Rijnstate verhoogt het
niveau van de gezondheidszorg en het welzijn van de inwoners van de regio en biedt de
patiënten en hun netwerk snel en gemakkelijk toegang tot de expertise (Rijnstate, z.d).
Rijnstate besteedt veel aandacht aan het waarborgen en verbeteren van de kwaliteit van
zorg. Hiervoor wordt er gewerkt volgens een kwaliteitsmanagementsysteem wat gericht is op
de kwaliteit van zorg. Binnen dit systeem valt het veiligheidsmanagementsysteem (VMS),
een systeem gericht op de veiligheid van patiënten, medewerkers en bezoekers. Hieraan
wordt binnen Rijnstate gewerkt door middel van toetsing van de kwaliteit van veiligheid door
het Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg (NIAZ). Daarnaast bevat het VMS het
risicomanagement, wat gericht is op risico's voor schade aan de patiënt en/of de organisatie.
Hieraan ligt ten grondslag de veiligheidscultuur waar Rijnstate aan werkt door middel van
veiligheidscultuurmetingen. Aan risicomanagement wordt gewerkt door middel van Veilig
Incidenten Melden (VIM). Het doel hiervan is inzicht te krijgen in de oorzaken (bijna-)
incidenten. Hierdoor kunnen verbeteracties worden opgezet en herhaling van incidenten
worden voorkomen (Rijnstate, 2016).
Via het digitaal meldsysteem VIM kan elke medewerker een melding doen van een incident
in een van de volgende categorieën: zorg, bedrijf of medewerker. De gemelde incidenten in
de categorie zorg worden geanalyseerd door het VIM-team van de betreffende afdeling.
Hierbij is de VIM-coördinator die de melding ontvangt verantwoordelijk voor het onderzoek
van de meldingen en de afhandeling hiervan Deze coördinator registreert welke verbeter
maatregel wordt ingezet, die wordt uitgezet in een verbeter voorstel (Rijnstate, z.d). In een
Jaarverslag wordt de informatie over het aantal gemelde incidenten beschreven, waarbij de
verbeter maatregelen worden vastgelegd (Rijnstate, 2016).
, Hoofdstuk 2: Probleemanalyse
2.1 Casus beschrijving
De casus speelt zich af tijdens een dagdienst. Na de overdracht en het inlezen van
de patiënten, begonnen een verpleegkundige en ik aan de dienst. We pakten de
medicatie en stapten bij de eerste patiënt naar binnen. Mevrouw Peters lag in bed
wakker te worden. Mevrouw Peters had een infuus met continu NaCl voor extra
vochttoediening. We deden controles en vroegen aan de patiënt of zij zich al wou
opfrissen. De patiënt ging hiermee akkoord, dus de wij begonnen spullen te
verzamelen om haar te helpen met wassen en omkleden. Ik pakte de warme swash
doekjes van de gang en liep terug richting de patiëntenkamer. De verpleegkundige
zou de schone kleding uit de kast halen. Toen ik de kamer op liep zag ik de
verpleegkundige de infuuslijn van het infuus afkoppelen. Toen mevrouw Peters weer
opgefrist en omgekleed was, koppelde de verpleegkundige dezelfde infuuslijn weer
aan. In het protocol Infuus: perifere i.v. canule; alle zorg rondom infuus therapie staat:
'Een eenmaal afgekoppeld infuussysteem mag niet opnieuw worden aangesloten. Bij
het opnieuw aansluiten van een infuussysteem bestaat de kans dat een patiënt het
systeem van een andere patiënt krijgt aangekoppeld. Tevens bestaat de kans dat een
afgekoppeld systeem gedurende de afkoppeling geïnfecteerd is geraakt.'
2.2 Klinisch redeneren
De patiëntveiligheid van mevrouw Peters had mogelijk in gevaar kunnen komen, dit doordat
er micro-organismen via de open verbinding in de bloedbaan terecht konden komen. Dit had
infectie kunnen veroorzaken, wat kon leiden tot sepsis. Sepsis is een klinisch syndroom dat
wordt veroorzaakt door een schadelijke respons van de gastheer op binnendringende micro-
organismen of zijn toxinen. Nagenoeg elke infectie kan resulteren in sepsis. Het is de meest
voorkomende oorzaak van overlijden van patiënten die zijn opgenomen in het ziekenhuis.
(Van der Meer et al, 2016). Doordat de patiëntveiligheid van mevrouw Peters mogelijk in
gevaar kon komen gebruik ik dit onderwerp voor mijn CRM-opdracht.
1.3 Analyse en onderbouwing aan de hand van de vier aspecten van CRM
Situatie bewustzijn:
Situatiebewustzijn wordt onderverdeeld in drie niveaus:
1. De perceptie van de huidige situatie, waarbij een zo volledig mogelijk beeld wordt
verkregen van de huidige situatie (De Bruijne & Bleeker, 2013). Hierbij gaat het over hetgeen
wat iemand waarneemt.
2. De interpretatie van de waarneming, dat wil zeggen het interpreteren van de informatie,
het onderkennen van patronen en begrijpen van consequenties. (De Bruijne & Bleeker,
2013)
3. Op basis van niveau 1 en 2 kunnen anticiperen op de toekomst door te voorspellen wat
zal gebeuren als een actie wel of niet ondernomen wordt, ook wel projectie. (De Bruijne &
Bleeker, 2013)
De perceptie gaat over wat een persoon waarneemt (De Bruijne & Bleeker, 2013).
In de bovenstaande beschreven casus was de desbetreffende collega wel op de hoogte van
het huidige protocol. Dit blijkt uit een gesprek met de collega. Het protocol staat in Zenya en
hierin staat beschreven dat een eenmaal afgekoppeld infuussysteem niet opnieuw mag
worden aangesloten. De kans bestaat namelijk dat een afgekoppeld systeem gedurende de
afkoppeling geïnfecteerd is geraakt. De desbetreffende collega gaf tijdens een gesprek aan
dat ze mevrouw Peters, middels het afkoppelen van het infuussysteem, meer privacy, vrijheid
en zelfredzaamheid wilde bieden, ook gezien mevrouw Peters een jonge vrouw is. De
