Introductie Geschiedenis van de Psychologie
Drie redenen waarom de geschiedenis van de psychologie relevant is:
1. Afstand nemen van zaken die tegenwoordig centraal staan en je afvragen door welke
historische omstandigheden deze tot stand zijn gekomen.
2. Psychologische verworvenheden in hun context zien. Toen werden er om deze methoden
gegniffeld, maar waarschijnlijk ver in de toekomst zullen ook onze huidige methoden in twijfel
worden getrokken.
3. Reflexiviteit; hoe wij als mensen naar onszelf kijken. Hoe is dit veranderd in de loop der tijd?
→ altering self-understanding
Drie paren van benadering (deze drie paren leiden tegenwoordig vaak tot compromissen):
1. Internalisme VS. Externalisme: aandacht puur op historische ontwikkelingen vs. externe
ontwikkelingen die het vakgebied hebben beïnvloed.
2. De great man approach VS. Zeitgeist approach: gebaseerd op grote namen vs.
omstandigheden van bepaalde tijd.
3. Presentisme VS. Historicism: bekijkt geschiedenis door hedendaagse bril en vindt huidige
situatie het beste vs. Verleden reconstrueren en hier recht aan doen.
Sophisticated presentism = compromis dat heden en verleden recht doet.
Auteurs kiezen voor personalistisch-contextuele benadering waarbij ze aan de hand van het werk
en leven van pioniers laten zien hoe centrale thema’s zich hebben ontwikkeld.
*Psychologen worden nog altijd beïnvloed door hun individuele, sociale, professionele en politieke
context.
*Boring wilde de status van psychologie versterken naar een op laboratoriumexperimenten
gebaseerde wetenschap, iets wat volgens hem onder druk stond door de ‘’soft minded” en
niet-wetenschappelijke aanpak.
* Het kruispunt tussen persoonlijke en intellectuele aspecten is een leidend thema binnen dit boek.
* R. Watson had de meeste invloed in de ontwikkeling van geschiedenis als een erkend subvak
binnen de psychologie. Heeft een community gecreëerd, een zomerinstituut en uiteindelijk de
oprichting van Cheiron.
Historiography = een collectieve term voor de theorie, geschiedenis, methoden en aannames tijdens
het schrijven van de geschiedenis.
* Laurel Furumoto kwam met new history of psychology/critical history of psychology =
reflecteren op diversiteit van het genre. Verder kijken dan de progressieve serie van grote prestaties
uit de geschiedenis van de psychologie.
Origin myth process: geschiedenis is selectief geschreven alsof men moeiteloos de ene prestatie na
de andere behaalde zonder rekening te houden met de complexiteit, onzorgvuldigheden of
tegenstrijdigheden die naar boven kwamen tijdens de processen.
Continuity-discontinuity debate: onenigheden over wanneer het verhaal van de “geschiedenis van
de psychologie” moet beginnen.
*Veld is lang gedomineerd door witte mannen. Dit veranderde pas rond 1980. Doordat vrouwen meer
een rol begonnen te spelen werd er steeds meer gekeken naar gender en ras. Veel van de historische
literatuur was ondersteunend voor hoe psychologische wetenschappen werden gebruikt om racisme
te ondersteunen.
*Hoe psychologie tot uiting komt in de wereld is verschillend. Zo is behaviorisme meer tot uiting
gekomen in de US dan waar dan ook = indegenization: het proces waar lokale contexten de
,ontwikkeling van de psychologie beïnvloeden. Dit boek richt zich vooral op de westerse psychologie
(Europa, US).
Drie criteria voor keuze pioniers:
1. Evident belangrijke bijdrage voor ontwikkeling psychologie.
2. Voldoende biografische info.
3. Moeten gezamenlijk goede afspiegeling vormen van de geschiedenis, antieke tijd tot nu.
Hoofdstuk 1: Foundations Ideas from Antiquity
Sophists: groep hoog aangeschreven leraren.
Gorgias zei dat hij iedereen kon overtuigen van elke mening, rondom elk onderwerp, zelfs als hij hier
zelf weinig tot niets vanaf wist.
Socrates wilde juist dat zijn studenten zouden waarderen wat waar en permanent is in tegenstelling
tot iets wat tijdelijk, gemakkelijk en populair is. Hij was tegen het idee, dat zijn ideeën opgeschreven
moesten worden.
Plato koos ervoor om Socrates en filosofie aan te hangen ipv Gorgias die succesvol was in
conventionele termen. Plato was het niet eens met Socrates en besloot zijn ideeën en bevindingen
wel op te schrijven, dit noemen we Socrates dialogues: zij werden de fundering met de nadruk op
aangeboren vs. aangeleerd nativisme, en voor rationalisme nadruk op redenering.
→ Plato richtte later de Academy op: een plek waar scholieren samen konden komen voor
intellectuele doeleinden.
Later kwam Aristotle naar de Academy van Plato, later verliet hij de Academy, waarom dit gebeurde
worden meerdere redenen voor gegeven. Dit leidde ertoe dat Aristotle de eerste voorstander werd van
empirisme: dat zuivere kennis voortkomt uit zintuiglijke ervaringen van de externe wereld.
*Deze drie Griekse filosofen dragen bij aan de filosofische fundering voor het vak psychologie.
1. Het griekse mirakel en de pre-socratische filosofen
400 jaar voor Plato verspreidden de kolonisten van het Peloponnesische schiereiland zich, waardoor
Grieks sprekende koloniën zich vormden. Athene werd democratisch wat vaak leidde tot oorlogen. Het
woord barbaros werd opgedragen aan mensen die geen Grieks spraken.
In het vroege Griekse waren twee belangrijke woorden: logos (woord of redenering) en philosophia
(liefde of wijsheid).
Thales werd bekend door zijn accurate astronomische en meteorologische observaties, waar water
het belangrijkste component vormt. Later namen andere filosofen dit over en paste het aan, waar
meerdere elementen zoals lucht, vuur en aarde aan bod kwamen.
Griekse betekenis psyche = breath.
Latijns vertaalde psyche naar animal (animal describe living things).
Psyche refereert traditioneel naar ziel.
In het Engels wordt psyche vertaald naar mind.
Pythagoras schreef net als Socrates niets op. Had veel volgers en legde de nadruk op wiskundige
regelmatigheden en de relatie hiervan met de concrete ervaringen van de fysieke wereld.
Heraclitus had het over de ambigue relatie tussen stabiliteit en verandering (je kan nooit tweemaal in
dezelfde rivier stappen) en kwam met het idee van eenheid van tegenstellingen (een weg die omhoog
gaat, gaat ook weer omlaag).
Zeno kwam met het concept van oneindigheid.
,Protagoras (iets voor Socrates) focust puur op menselijke ervaringen. Ligt achter Gorgias (hoe kan
je mensen manipuleren en overtuigen) en is in tegenstelling tot Socrates.
Hippocrates was een goede dokter. Heeft medische documenten geschreven: Hippocrates Corpus:
beschrijven ziekten als een natuurlijk fenomeen i.p.v. iets spiritueels. Kwam met de humoral theory:
lichaam heeft vier vloeistoffen die in balans moeten zijn om gezond te zijn: 1. cholerisch (onrustig en
snel boos), 2. melancholisch (neerslachtig), 3. sangistisch (optimistisch, energie), 4. flegmatisch
(rustig en sloom). Nadruk op de waarde van balans en aanpassing.
→ kwam met On the Sacred Disease: beroemde behandeling voor epilepsie.
→ Hippocratic Oath, tegenwoordig ondertekenen artsen deze ethische standaarden nog steeds voor
het uitvoeren van hun werk.
2. Het leven en gedachten van Socrates
Biografie Socrates: geboren in Athene, werd eerst sculptor zoals zijn vader, heeft in drie oorlogen
gevochten, trouwde een jongere vrouw en kreeg drie zonen, besloot een leraar te worden, rekende
een beetje tot niets voor zijn diensten, Xenophon was een van zijn bekendste studenten, werd
gearresteerd toen hij 70 was voor negatief beinvloeden jeugd en verraad tegen Athene, werd tot dood
veroordeeld en moest het gif hemlock drinken, men beschreef hem als iemand die alles aan iedereen
kon leren, als eerbieding en moedig, zichtbaar en controversioneel, kan mensen opjutten, was
bescheiden. Dialoog Meno beschrijft dat de menselijke ziel onsterfbaar is en reïncarneert, een
extreme versie van nativisme.
3. Leven en filosofie van Plato
Biografie Plato: aristocratische familie die fundering legde voor democratie, geboortenaam was
Aristoteles maar omdat hij breed (platon) was werd hij Plato genoemd, wordt gespeculeerd dat hij een
goede atleet was, hij was 25 toen Socrates de doodstraf kreeg, richtte de Academy op, wiskundig en
astronomisch, voegde de vraag toe wat de relatie is tussen aangeboren kennis en het waarnemen van
de externe wereld, onderscheid tussen appearances (wat je waarneemt) en ideal forms = idealisme
(algemene denkbeelden van subjecten), kwam met The Republic; allegory of the cave, hoe
converteren mensen wat ze waarnemen tot bewuste sensaties, geloofde dat de menselijke ziel drie
basis componenten had; gedomineerd door lusten (ordinaire volk), gedomineerd door moed (soldaten
die samenleving beschermen), gedomineerd door redenering (elite), voorkeur voor nature en
erfelijkheid, geloofde niet in democratie, wel in oliarchie (elite), veel bekende afgestudeerden van zijn
Academy waaronder Aristotle.
4. Aristotle en empirisme
Zijn vader was dokter van de Macedonische koning, inspiratie, ging naar Plato Academy, trouwde met
de koning zijn nicht, werkte samen met Theophrastus, tutor van zoon koning Alexander (de Grote),
eigen school genaamd Lyceum → Peripatetic School, veel behandelingen en 150 boeken
geschreven, observatie + systematische classificatie (begin van taxonomie), the mind speelde ook
een rol (organizer) bij observatie empirische wereld, Pery Psyche; eerste systematische werk
psychologie, kwam met scale of nature; planten (nourishment + reproduction = vegetative soul) →
simpele dieren (locomotion, sensation) → slimmere dieren (memory + imagination = sensitive soul))
→ mensen (reasoning) = rational soul. Menselijke psyche bestaat uit categories; substance,
quantity, quality, location/time/relation, activity → The organon (series of writings describing subjects).
Aristotelian logic = fundamenteel aspect van Westerse filosofie.
5. Atomische voetnoot: Democritus, Epicurus en Lucretius
Democritus formuleerde de atomic theory dat objecten uit atomen bestaan, random samenkomen
en niet oneindig is. Kritiek vanwege randomheid, dit was namelijk in strijd met de nature of causality
(iedere gebeurtenis moet een doel hebben).
→ eeuw later kwam Epicurus; had een school The Garden, sloot zich aan bij atomic theory, wat een
onpopulair verhaal bleef.
→ Lucretius volgde als minderheid de Epicurean filosofie en schreef er een gedicht over De Rerum
,Natura.
Aristoteles: alle gebeurtenissen bestaan uit vier componenten: material cause (material), formal cause
(idea or plan behind it), efficient cause (action/interactions) en final cause (purpose).
6. Drie Islamitische Pioniers
Al-Kindi, leider van House of Wisdom, bewaarde klassieke Griekse geschriften. Kwam met
Indo-Arabic numerals; 1 tot 9 en 0, begin van algebra and number theory.
Alhazen kwam met de Book of Optics en legde de fundering voor visuele wetenschappers. Camera
Obscura.
Avicenna kwam met Canon of Medicine; behandelingen en medicijnen voor ziekten en The book of
the cure/Book of Healing; encyclopedie met allerlei onderwerpen van Aristoteles voegde waarde toe
aan de discussie rondom de ziel, namelijk, dat er een verschil is tussen "interior" en ‘’exterior’’. Interior
had het over emoties en motieven. Voegde ook wat toe aan het concept van rational soul, in zijn
beroemde floating man thought experiment, zelfbewustzijn was innerlijk capaciteit van de
menselijke rationele ziel.
7. Europa’s intellectuele her-ontwaking
Leonardo Fibonacci ging verder met de number theory en kwam met het boek Liber Abaci, waarin er
nu optelsommen gemaakt werden.
Christenen en islamitische scholieren gingen samenwerken om zo klassieke leerstof weer in Europa te
introduceren.
Aquinas, een gelovige, noemde Aristoteles “The Philopspher” en zorgde ervoor dat zijn werk een
intrinsieke kern vormde van christelijke doctrines.
H2 Descartes, Locke and Leibniz
1. Descartes beschreef dat ons hoofd en lichaam twee gescheiden entiteiten zijn, die samenwerken.
Zijn idee werd uiteindelijk verder uitgewerkt door Locke en Leibniz. Een combinatie van hun ideeën
werd uiteindelijk de fundering voor onze moderne studie naar psychologie.
Descartes kwam met een nieuwe discipline analytic geometry de studie van vormen i.c.m. algebra.
De afstand van de X-as en de Y-as staat bekend als de Cartesian coordinates. Hiermee kun je
afstanden van bepaalde objecten/vormen t.o.v. de ruimte berekenen. Ook kwam hij met simple
natures, de basisonderdelen van psychologische fenomenen. Hij twijfelde systematisch aan zijn
zintuiglijke ervaringen wat hem bracht tot twee onderdelen: extension (de ruimte die een object of
lichaam inneemt) & motion (hoe het verlengde van een object of lichaam zich beweegt).
→ Galileo kwam tegelijkertijd met hetzelfde idee, primary qualities: vorm, kwantiteit en beweging.
Alles werkt samen met ons lichaam waardoor secondary qualities ontstaan; zicht, geluid, geur en
gevoel.
Descartes schreef hier een boek over en tevens over het feit dat de aarde om de zon draait, echter, is
Galileo destijds hiervoor veroordeeld door de kerk en heeft hij veel martelingen moeten doorstaan. Hij
besloot het boek niet uit te brengen, maar liet een manuscript achter die na zijn dood werd
gepubliceerd.
Descartes Physics: zijn werk leek op het werk van Democritus, maar verschilde op één vlak.
Democritus sprak van een leegte of vacuüm om beweging van elementen/lichamen heen. Descartes
had het over lucht wat niet waarneembaar was, maar deze ruimte opvulde. De lucht zorgde voor
transport van lichtstralen die het oog in samenwerking met het zenuwstel kon waarnemen.
Descartes analyseerde het verteren van voedsel, bloedcirculatie, de verzorging en groei van het
lichaam, de ademhaling, slapen en wakker zijn, hoe je de buitenwereld waarneemt, fantaseren,
geheugen, verlangen en emoties en de bewegingen van het lichaam. Hij zei dat dit allemaal
, automatische gebeurde, net als een klok. Hij sneed in dieren om dingen te onderzoeken. Kwam zo op
een vloeistof animal spirits, nu bekend als cerebrale vloeistof. Zijn reflextheorie vormde de basis
voor neurobiologie. Een proces waarbij een stimulus een response teweeg brengt.
→ een onvrijwillige reflex wordt een unconditioned reflex genoemd.
→ een acquired response is aangeleerd op basis van een ervaring.
Descartes gaf aan dat wij als mensen i.t.t. dieren rationeel kunnen denken, wat aansluit op Aristotels
rational soul principe. Hij verving zijn principes van vegative en sensitive souls met mechanische
uitleg.
* Hoe bloed stroomt in het lichaam was voor hem een verklaring voor waarom iemand bijvoorbeeld
agressief reageert of juist niet (dan stroomt het hard, met veel kracht), of wanneer iemand slaapt.
Bekend werk van Descartes is Discourse on Method, waarin hij eigenlijk aangeeft dat hij niet kon
twijfelen aan zijn twijfel; I think, therefore I am, bekende zin in filosofie. Hij kwam met innate ideas;
ideeën of waarnemingen die puur vanuit de nadenkende ziel komen (aangeboren). Geloofde in de
integriteit van menselijke gedachten en de perfectie die god had gecreëerd: matter and mind → later
het empirisme.
Vanwege zijn scheiding tussen lichaam en geest wordt hij gezien als een (interactive) dualist.
Hij dacht dat de pineal gland (zetel van de ziel) de plek was vanuit waar zintuiglijke informatie tot de
ziel kwam en interacteerde met het lichaam. Passions kwamen hiervandaan, de bewuste
gewaarwording van liefde, woede, angst of verlangen.
* Zijn bevindingen vormden het basisprincipe voor het interpersoonlijke conflict principe van Freud.
2. John Locke was het veelal eens met Descartes behalve met zijn idee van een constant actief brein
met innate ideeën. Leibniz was het hier dan wel weer mee eens en liet het fysieke gedeelte wat meer
vallen. Hij schreef het boek An Essay Concerning Human Understanding en Leibniz het boek New
Essays on Human Understand. Ze hadden veel gemeen, maar hebben elkaar nooit een gesprek
met elkaar gevoerd.
Locke was geleerd om zaken vanuit meerdere perspectieven te bekijken. Werd bevriend met Boyle
die bekend stond om Boyle’s law; volume van gas wordt beïnvloed door de druk die erop uitgeoefend
wordt. Los van de klassieke leer op Oxford, gingen sommige studenten, waaronder Locke, in het
geheim een meer observationele aanpak hanteren → later Royal Society of London.
Hij werd bevriend met politicus Sir Anthony Ashley Cooper, en werd tevens zijn dokter. Vanwege
politieke onrust vluchtte hij naar Nederland onder een valse naam. Kwam uiteindelijk weer terug naar
Engeland waar de troon was afgepakt door de dochter van de huidige koning met haar NL man,
William van Oranje, hij hoorde toen bij het exclusieve groepje van de nieuwe koningin en werd de
meest bekende filosoof van Engeland.
Locke kwam met het idee van sensations van de externe wereld en reflections van de operaties in
het brein. Het begint als kind met simple ideas, hoe iets voelt, klinkt etc. Wanneer ervaringen zich
herhalen vormen zich complex ideas (voorbeeld van een appel eten) --> association of ideas →
law of association by contiguity & law of association by similarity. Sluit aan bij idee van
Descartes en Galileo over primary en secondary qualities.
Hij beschrijf intuitive knowledge (dingen die je duidelijk waarneemt, kleuren /vormen),
demonstrative knowledge (redenering & geometrie) en sensitive knowledge (patronen van
gevoelsmatige ervaringen). William Molyneux, droeg hier aan bij (test blinde).
Locke werd gemotiveerd door het vraagstuk over het limiet van menselijke kennis en een discussie
over morele, religieuze en politieke onenigheden. Thomas Hobbe zag de wereld niet positief en
kwam met het social contract, samenkomen in groepen om tegen andere groepen te kunnen staan.
Locke accepteerde dit, maar bleef wat positiever in de wereld staan. Zijn laatste jaren leefde hij bij
Lady Damaris Cudworth Masham.
Drie redenen waarom de geschiedenis van de psychologie relevant is:
1. Afstand nemen van zaken die tegenwoordig centraal staan en je afvragen door welke
historische omstandigheden deze tot stand zijn gekomen.
2. Psychologische verworvenheden in hun context zien. Toen werden er om deze methoden
gegniffeld, maar waarschijnlijk ver in de toekomst zullen ook onze huidige methoden in twijfel
worden getrokken.
3. Reflexiviteit; hoe wij als mensen naar onszelf kijken. Hoe is dit veranderd in de loop der tijd?
→ altering self-understanding
Drie paren van benadering (deze drie paren leiden tegenwoordig vaak tot compromissen):
1. Internalisme VS. Externalisme: aandacht puur op historische ontwikkelingen vs. externe
ontwikkelingen die het vakgebied hebben beïnvloed.
2. De great man approach VS. Zeitgeist approach: gebaseerd op grote namen vs.
omstandigheden van bepaalde tijd.
3. Presentisme VS. Historicism: bekijkt geschiedenis door hedendaagse bril en vindt huidige
situatie het beste vs. Verleden reconstrueren en hier recht aan doen.
Sophisticated presentism = compromis dat heden en verleden recht doet.
Auteurs kiezen voor personalistisch-contextuele benadering waarbij ze aan de hand van het werk
en leven van pioniers laten zien hoe centrale thema’s zich hebben ontwikkeld.
*Psychologen worden nog altijd beïnvloed door hun individuele, sociale, professionele en politieke
context.
*Boring wilde de status van psychologie versterken naar een op laboratoriumexperimenten
gebaseerde wetenschap, iets wat volgens hem onder druk stond door de ‘’soft minded” en
niet-wetenschappelijke aanpak.
* Het kruispunt tussen persoonlijke en intellectuele aspecten is een leidend thema binnen dit boek.
* R. Watson had de meeste invloed in de ontwikkeling van geschiedenis als een erkend subvak
binnen de psychologie. Heeft een community gecreëerd, een zomerinstituut en uiteindelijk de
oprichting van Cheiron.
Historiography = een collectieve term voor de theorie, geschiedenis, methoden en aannames tijdens
het schrijven van de geschiedenis.
* Laurel Furumoto kwam met new history of psychology/critical history of psychology =
reflecteren op diversiteit van het genre. Verder kijken dan de progressieve serie van grote prestaties
uit de geschiedenis van de psychologie.
Origin myth process: geschiedenis is selectief geschreven alsof men moeiteloos de ene prestatie na
de andere behaalde zonder rekening te houden met de complexiteit, onzorgvuldigheden of
tegenstrijdigheden die naar boven kwamen tijdens de processen.
Continuity-discontinuity debate: onenigheden over wanneer het verhaal van de “geschiedenis van
de psychologie” moet beginnen.
*Veld is lang gedomineerd door witte mannen. Dit veranderde pas rond 1980. Doordat vrouwen meer
een rol begonnen te spelen werd er steeds meer gekeken naar gender en ras. Veel van de historische
literatuur was ondersteunend voor hoe psychologische wetenschappen werden gebruikt om racisme
te ondersteunen.
*Hoe psychologie tot uiting komt in de wereld is verschillend. Zo is behaviorisme meer tot uiting
gekomen in de US dan waar dan ook = indegenization: het proces waar lokale contexten de
,ontwikkeling van de psychologie beïnvloeden. Dit boek richt zich vooral op de westerse psychologie
(Europa, US).
Drie criteria voor keuze pioniers:
1. Evident belangrijke bijdrage voor ontwikkeling psychologie.
2. Voldoende biografische info.
3. Moeten gezamenlijk goede afspiegeling vormen van de geschiedenis, antieke tijd tot nu.
Hoofdstuk 1: Foundations Ideas from Antiquity
Sophists: groep hoog aangeschreven leraren.
Gorgias zei dat hij iedereen kon overtuigen van elke mening, rondom elk onderwerp, zelfs als hij hier
zelf weinig tot niets vanaf wist.
Socrates wilde juist dat zijn studenten zouden waarderen wat waar en permanent is in tegenstelling
tot iets wat tijdelijk, gemakkelijk en populair is. Hij was tegen het idee, dat zijn ideeën opgeschreven
moesten worden.
Plato koos ervoor om Socrates en filosofie aan te hangen ipv Gorgias die succesvol was in
conventionele termen. Plato was het niet eens met Socrates en besloot zijn ideeën en bevindingen
wel op te schrijven, dit noemen we Socrates dialogues: zij werden de fundering met de nadruk op
aangeboren vs. aangeleerd nativisme, en voor rationalisme nadruk op redenering.
→ Plato richtte later de Academy op: een plek waar scholieren samen konden komen voor
intellectuele doeleinden.
Later kwam Aristotle naar de Academy van Plato, later verliet hij de Academy, waarom dit gebeurde
worden meerdere redenen voor gegeven. Dit leidde ertoe dat Aristotle de eerste voorstander werd van
empirisme: dat zuivere kennis voortkomt uit zintuiglijke ervaringen van de externe wereld.
*Deze drie Griekse filosofen dragen bij aan de filosofische fundering voor het vak psychologie.
1. Het griekse mirakel en de pre-socratische filosofen
400 jaar voor Plato verspreidden de kolonisten van het Peloponnesische schiereiland zich, waardoor
Grieks sprekende koloniën zich vormden. Athene werd democratisch wat vaak leidde tot oorlogen. Het
woord barbaros werd opgedragen aan mensen die geen Grieks spraken.
In het vroege Griekse waren twee belangrijke woorden: logos (woord of redenering) en philosophia
(liefde of wijsheid).
Thales werd bekend door zijn accurate astronomische en meteorologische observaties, waar water
het belangrijkste component vormt. Later namen andere filosofen dit over en paste het aan, waar
meerdere elementen zoals lucht, vuur en aarde aan bod kwamen.
Griekse betekenis psyche = breath.
Latijns vertaalde psyche naar animal (animal describe living things).
Psyche refereert traditioneel naar ziel.
In het Engels wordt psyche vertaald naar mind.
Pythagoras schreef net als Socrates niets op. Had veel volgers en legde de nadruk op wiskundige
regelmatigheden en de relatie hiervan met de concrete ervaringen van de fysieke wereld.
Heraclitus had het over de ambigue relatie tussen stabiliteit en verandering (je kan nooit tweemaal in
dezelfde rivier stappen) en kwam met het idee van eenheid van tegenstellingen (een weg die omhoog
gaat, gaat ook weer omlaag).
Zeno kwam met het concept van oneindigheid.
,Protagoras (iets voor Socrates) focust puur op menselijke ervaringen. Ligt achter Gorgias (hoe kan
je mensen manipuleren en overtuigen) en is in tegenstelling tot Socrates.
Hippocrates was een goede dokter. Heeft medische documenten geschreven: Hippocrates Corpus:
beschrijven ziekten als een natuurlijk fenomeen i.p.v. iets spiritueels. Kwam met de humoral theory:
lichaam heeft vier vloeistoffen die in balans moeten zijn om gezond te zijn: 1. cholerisch (onrustig en
snel boos), 2. melancholisch (neerslachtig), 3. sangistisch (optimistisch, energie), 4. flegmatisch
(rustig en sloom). Nadruk op de waarde van balans en aanpassing.
→ kwam met On the Sacred Disease: beroemde behandeling voor epilepsie.
→ Hippocratic Oath, tegenwoordig ondertekenen artsen deze ethische standaarden nog steeds voor
het uitvoeren van hun werk.
2. Het leven en gedachten van Socrates
Biografie Socrates: geboren in Athene, werd eerst sculptor zoals zijn vader, heeft in drie oorlogen
gevochten, trouwde een jongere vrouw en kreeg drie zonen, besloot een leraar te worden, rekende
een beetje tot niets voor zijn diensten, Xenophon was een van zijn bekendste studenten, werd
gearresteerd toen hij 70 was voor negatief beinvloeden jeugd en verraad tegen Athene, werd tot dood
veroordeeld en moest het gif hemlock drinken, men beschreef hem als iemand die alles aan iedereen
kon leren, als eerbieding en moedig, zichtbaar en controversioneel, kan mensen opjutten, was
bescheiden. Dialoog Meno beschrijft dat de menselijke ziel onsterfbaar is en reïncarneert, een
extreme versie van nativisme.
3. Leven en filosofie van Plato
Biografie Plato: aristocratische familie die fundering legde voor democratie, geboortenaam was
Aristoteles maar omdat hij breed (platon) was werd hij Plato genoemd, wordt gespeculeerd dat hij een
goede atleet was, hij was 25 toen Socrates de doodstraf kreeg, richtte de Academy op, wiskundig en
astronomisch, voegde de vraag toe wat de relatie is tussen aangeboren kennis en het waarnemen van
de externe wereld, onderscheid tussen appearances (wat je waarneemt) en ideal forms = idealisme
(algemene denkbeelden van subjecten), kwam met The Republic; allegory of the cave, hoe
converteren mensen wat ze waarnemen tot bewuste sensaties, geloofde dat de menselijke ziel drie
basis componenten had; gedomineerd door lusten (ordinaire volk), gedomineerd door moed (soldaten
die samenleving beschermen), gedomineerd door redenering (elite), voorkeur voor nature en
erfelijkheid, geloofde niet in democratie, wel in oliarchie (elite), veel bekende afgestudeerden van zijn
Academy waaronder Aristotle.
4. Aristotle en empirisme
Zijn vader was dokter van de Macedonische koning, inspiratie, ging naar Plato Academy, trouwde met
de koning zijn nicht, werkte samen met Theophrastus, tutor van zoon koning Alexander (de Grote),
eigen school genaamd Lyceum → Peripatetic School, veel behandelingen en 150 boeken
geschreven, observatie + systematische classificatie (begin van taxonomie), the mind speelde ook
een rol (organizer) bij observatie empirische wereld, Pery Psyche; eerste systematische werk
psychologie, kwam met scale of nature; planten (nourishment + reproduction = vegetative soul) →
simpele dieren (locomotion, sensation) → slimmere dieren (memory + imagination = sensitive soul))
→ mensen (reasoning) = rational soul. Menselijke psyche bestaat uit categories; substance,
quantity, quality, location/time/relation, activity → The organon (series of writings describing subjects).
Aristotelian logic = fundamenteel aspect van Westerse filosofie.
5. Atomische voetnoot: Democritus, Epicurus en Lucretius
Democritus formuleerde de atomic theory dat objecten uit atomen bestaan, random samenkomen
en niet oneindig is. Kritiek vanwege randomheid, dit was namelijk in strijd met de nature of causality
(iedere gebeurtenis moet een doel hebben).
→ eeuw later kwam Epicurus; had een school The Garden, sloot zich aan bij atomic theory, wat een
onpopulair verhaal bleef.
→ Lucretius volgde als minderheid de Epicurean filosofie en schreef er een gedicht over De Rerum
,Natura.
Aristoteles: alle gebeurtenissen bestaan uit vier componenten: material cause (material), formal cause
(idea or plan behind it), efficient cause (action/interactions) en final cause (purpose).
6. Drie Islamitische Pioniers
Al-Kindi, leider van House of Wisdom, bewaarde klassieke Griekse geschriften. Kwam met
Indo-Arabic numerals; 1 tot 9 en 0, begin van algebra and number theory.
Alhazen kwam met de Book of Optics en legde de fundering voor visuele wetenschappers. Camera
Obscura.
Avicenna kwam met Canon of Medicine; behandelingen en medicijnen voor ziekten en The book of
the cure/Book of Healing; encyclopedie met allerlei onderwerpen van Aristoteles voegde waarde toe
aan de discussie rondom de ziel, namelijk, dat er een verschil is tussen "interior" en ‘’exterior’’. Interior
had het over emoties en motieven. Voegde ook wat toe aan het concept van rational soul, in zijn
beroemde floating man thought experiment, zelfbewustzijn was innerlijk capaciteit van de
menselijke rationele ziel.
7. Europa’s intellectuele her-ontwaking
Leonardo Fibonacci ging verder met de number theory en kwam met het boek Liber Abaci, waarin er
nu optelsommen gemaakt werden.
Christenen en islamitische scholieren gingen samenwerken om zo klassieke leerstof weer in Europa te
introduceren.
Aquinas, een gelovige, noemde Aristoteles “The Philopspher” en zorgde ervoor dat zijn werk een
intrinsieke kern vormde van christelijke doctrines.
H2 Descartes, Locke and Leibniz
1. Descartes beschreef dat ons hoofd en lichaam twee gescheiden entiteiten zijn, die samenwerken.
Zijn idee werd uiteindelijk verder uitgewerkt door Locke en Leibniz. Een combinatie van hun ideeën
werd uiteindelijk de fundering voor onze moderne studie naar psychologie.
Descartes kwam met een nieuwe discipline analytic geometry de studie van vormen i.c.m. algebra.
De afstand van de X-as en de Y-as staat bekend als de Cartesian coordinates. Hiermee kun je
afstanden van bepaalde objecten/vormen t.o.v. de ruimte berekenen. Ook kwam hij met simple
natures, de basisonderdelen van psychologische fenomenen. Hij twijfelde systematisch aan zijn
zintuiglijke ervaringen wat hem bracht tot twee onderdelen: extension (de ruimte die een object of
lichaam inneemt) & motion (hoe het verlengde van een object of lichaam zich beweegt).
→ Galileo kwam tegelijkertijd met hetzelfde idee, primary qualities: vorm, kwantiteit en beweging.
Alles werkt samen met ons lichaam waardoor secondary qualities ontstaan; zicht, geluid, geur en
gevoel.
Descartes schreef hier een boek over en tevens over het feit dat de aarde om de zon draait, echter, is
Galileo destijds hiervoor veroordeeld door de kerk en heeft hij veel martelingen moeten doorstaan. Hij
besloot het boek niet uit te brengen, maar liet een manuscript achter die na zijn dood werd
gepubliceerd.
Descartes Physics: zijn werk leek op het werk van Democritus, maar verschilde op één vlak.
Democritus sprak van een leegte of vacuüm om beweging van elementen/lichamen heen. Descartes
had het over lucht wat niet waarneembaar was, maar deze ruimte opvulde. De lucht zorgde voor
transport van lichtstralen die het oog in samenwerking met het zenuwstel kon waarnemen.
Descartes analyseerde het verteren van voedsel, bloedcirculatie, de verzorging en groei van het
lichaam, de ademhaling, slapen en wakker zijn, hoe je de buitenwereld waarneemt, fantaseren,
geheugen, verlangen en emoties en de bewegingen van het lichaam. Hij zei dat dit allemaal
, automatische gebeurde, net als een klok. Hij sneed in dieren om dingen te onderzoeken. Kwam zo op
een vloeistof animal spirits, nu bekend als cerebrale vloeistof. Zijn reflextheorie vormde de basis
voor neurobiologie. Een proces waarbij een stimulus een response teweeg brengt.
→ een onvrijwillige reflex wordt een unconditioned reflex genoemd.
→ een acquired response is aangeleerd op basis van een ervaring.
Descartes gaf aan dat wij als mensen i.t.t. dieren rationeel kunnen denken, wat aansluit op Aristotels
rational soul principe. Hij verving zijn principes van vegative en sensitive souls met mechanische
uitleg.
* Hoe bloed stroomt in het lichaam was voor hem een verklaring voor waarom iemand bijvoorbeeld
agressief reageert of juist niet (dan stroomt het hard, met veel kracht), of wanneer iemand slaapt.
Bekend werk van Descartes is Discourse on Method, waarin hij eigenlijk aangeeft dat hij niet kon
twijfelen aan zijn twijfel; I think, therefore I am, bekende zin in filosofie. Hij kwam met innate ideas;
ideeën of waarnemingen die puur vanuit de nadenkende ziel komen (aangeboren). Geloofde in de
integriteit van menselijke gedachten en de perfectie die god had gecreëerd: matter and mind → later
het empirisme.
Vanwege zijn scheiding tussen lichaam en geest wordt hij gezien als een (interactive) dualist.
Hij dacht dat de pineal gland (zetel van de ziel) de plek was vanuit waar zintuiglijke informatie tot de
ziel kwam en interacteerde met het lichaam. Passions kwamen hiervandaan, de bewuste
gewaarwording van liefde, woede, angst of verlangen.
* Zijn bevindingen vormden het basisprincipe voor het interpersoonlijke conflict principe van Freud.
2. John Locke was het veelal eens met Descartes behalve met zijn idee van een constant actief brein
met innate ideeën. Leibniz was het hier dan wel weer mee eens en liet het fysieke gedeelte wat meer
vallen. Hij schreef het boek An Essay Concerning Human Understanding en Leibniz het boek New
Essays on Human Understand. Ze hadden veel gemeen, maar hebben elkaar nooit een gesprek
met elkaar gevoerd.
Locke was geleerd om zaken vanuit meerdere perspectieven te bekijken. Werd bevriend met Boyle
die bekend stond om Boyle’s law; volume van gas wordt beïnvloed door de druk die erop uitgeoefend
wordt. Los van de klassieke leer op Oxford, gingen sommige studenten, waaronder Locke, in het
geheim een meer observationele aanpak hanteren → later Royal Society of London.
Hij werd bevriend met politicus Sir Anthony Ashley Cooper, en werd tevens zijn dokter. Vanwege
politieke onrust vluchtte hij naar Nederland onder een valse naam. Kwam uiteindelijk weer terug naar
Engeland waar de troon was afgepakt door de dochter van de huidige koning met haar NL man,
William van Oranje, hij hoorde toen bij het exclusieve groepje van de nieuwe koningin en werd de
meest bekende filosoof van Engeland.
Locke kwam met het idee van sensations van de externe wereld en reflections van de operaties in
het brein. Het begint als kind met simple ideas, hoe iets voelt, klinkt etc. Wanneer ervaringen zich
herhalen vormen zich complex ideas (voorbeeld van een appel eten) --> association of ideas →
law of association by contiguity & law of association by similarity. Sluit aan bij idee van
Descartes en Galileo over primary en secondary qualities.
Hij beschrijf intuitive knowledge (dingen die je duidelijk waarneemt, kleuren /vormen),
demonstrative knowledge (redenering & geometrie) en sensitive knowledge (patronen van
gevoelsmatige ervaringen). William Molyneux, droeg hier aan bij (test blinde).
Locke werd gemotiveerd door het vraagstuk over het limiet van menselijke kennis en een discussie
over morele, religieuze en politieke onenigheden. Thomas Hobbe zag de wereld niet positief en
kwam met het social contract, samenkomen in groepen om tegen andere groepen te kunnen staan.
Locke accepteerde dit, maar bleef wat positiever in de wereld staan. Zijn laatste jaren leefde hij bij
Lady Damaris Cudworth Masham.
