Hoorcolleges + verplicht studiemateriaal.
Hoorcollege 1 - historie van de jeugdgezondheidszorg
- geen specifieke jaartallen kennen
- wel welke eeuw wat en volgorde van ziektes etc.
1. 18e en 19e eeuw: voor industriële revolutie
i.
- tijd van verlichting
- kind en gezin werd al als belangrijk gezien
- tijd daarvoor vooral als staatsman of militair gezien en nu als vader zijnde
de verlichting: artsen en economen “veel gezonde kinderen zijn een voorwaarde voor het
verwerven van rijkdom’
Middelnederlandse teksten: bijzondere aandacht voor het welvaren van het kind
Jean-jacques Rousseau
- goed onderwijs
- goede opvoeding
- aandacht voor gezondheid
ontstaan van disciplines pedagogiek, verloskunde en kindergeneeskunde.
- boeken voor kinderen die opvoedend waren.
- moderne visie op kind
- kind in gedicht streefde gewenst gedrag na en verafschuwde ongewenst gedrag
Voornaamste bedreigingen voor de gezondheid van kinderen - algemeen
- tetanus
- cholera
- pokken
- tyfus
- kinkhoest
- TBC
- difterie
Pokken
- virale infectieziekte (variola virus)
- zeer besmettelijk, besmetting via de luchtwegen
- Griepachtige symptomen en blaasjes op de huid
- overlijden door toxische verschijnselen
hoge impact op zuigeling- en kindersterfte → nadruk op 0-1 jarige dus echt zuigelingen.
met stijging van leeftijd minder.
, - preventie
1. Variolatie: gezond persoon infecteren met de inhoud van een pokpuist van
iemand die de ziekte in lichte mate had.
Edward Jener - met idee verder gaan denken
→ Eerste vaccinatie uitgevonden. Melkmeisjes die koeien molken gingen
minder vaak dood aan pokken.
2. Vaccinatie
1808 - napoleon voert vaccinatieplicht voor minder vermogenden in
1823 - vaccinatie verplicht bij schoolbezoek (pokkenbriefje)
1857 - pokkenbriefje weer ingetrokken
1871-1873 - pokkenepidemie
1872- wet op de besmettelijke ziekten (pokkenbriefje)
→ had alsnog vrij weinig resultaat: doordat niet iedereen naar school ging - geen leerplicht
Verzet tegen kinderarbeid
- kinderwetje van van houten 1874 → <12 jaar industrie verbod werken
- 1901: leerplicht tot 12 jaar
- indirecte vaccinatiedwang → 90% vaccinatiegraad
- 1928 - indirecte vaccinatiedwang opgeheven (bijwerkingen - hersenvliesontsteking)
- 1939 - inentingswet (verantwoorden bij weigering)
- 1976 - inentingswet ingetrokken
- 1980 - wereld pokkenvrij verklaard door WHO
Pokken = !!Enige infectieziekte ooit die uitgebannen werd!!!!!!
Cholera(‘de blauwe dood’)
- bacteriële darminfectie ziekte (vibrio cholerea)
- besmetting via eten van voedsel afkomstig uit of gewassen met besmet water,
drinken van besmet water
- symptomen: vreemde, blauwe gelaatskleur, uitpuilende ogen, diarree en braken met
uitdroging tot gevolg
tyfus
- Bacteriele darminfectieziekte (Salomonella typhi)
- Besmetting via eten van voedsel afkomstig uit of gewassen met besmet water,
drinken van besmet water
- symptomen: diarree en braken met uitdroging tot gevolg
→ lijken op elkaar.
Cholera en tyfus belangrijkste doodsoorzaak bij zuigelingen (kinderen onder de 1 jaar)
- immuunsysteem nog niet voldoende is ontwikkeld
, - veelvuldig gebruik van (besmet) water voor het schoonmaken van flessen/spenen,
voor het maken van pap en voor het verdunnen van melk.
1854- britse medicus John Snow ontdekt dat de oorzaak van cholera gezocht moet worden
in water
- waterpomp afgesloten en kwam er zo achter
1882- duitse medicus Koch ontdekt oorzaak zelf. Dat het over bacterien ging
2. de industriele revolutie - 19e eeuw
- tweede helft van 19e eeuw
Welke veranderingen in de leefomstandigheden bracht de industriële revolutie teweeg?:
- dicht op elkaar wonen
- gebrek aan sanitaire voorzieningen
- gebrek aan schoon drinkwater
- lage lonen
- tekort aan voedsel
- kinderarbeid
- alcoholisme
in 2021 was de zuigelingensterfte (sterfte in het eerste levensjaar per 1000
levendgeborenen) in Nederland 3,3%O (percentiel) → 0,33%
Wat was de zuigelingensterfte in Nederland halverwege de 19e eeuw? → 20% !!!!!
Verbeteren van hygiëne en leefomstandigheden - omhoog, verlaagd zuigelingen sterfte.
vaccinaties komen veel later.
Preventie: drinkwater
voorheen
- welgestelde: water uit de Vecht van de Versch-water sociëteit of licht bier
- armen: uiterst ongezond grachtenwater
Jacob van lennep: geïnvesteerd in waterleiding
rond 1900 - 40% van nederlandse bevolking schoon drinkwater
nu - de leiding is recent uit bedrijf gegaan
Preventie hygiëne
1806 - onderwijswet hygiëne van leerlingen en schoollokalen
→ miasmata voorkomen (wat in lucht rondzwerfte qua ziektes)
, 1847- Samuel Sarphati zorgde voor inzameling afval
1848- hygienisten reinigden grachten en straten van amsterdam:
→ gaf 50% minder cholera gevallen
1853 - Amsterdam had een georganiseerde stadsreiniging.
Samuel Sarphati, oprichter van Meel- en Broodfabriek (1855): fabriek die 9000 goedkope
broden per dag produceerde voor de armen.
Regionale verschillen in zuigelingensterfte:
verschil in:
- kwaliteit van drinkwater
- bevolkingsdichtheid
sociale verschillen in zuigelingensterfte
hogere sociale lagen kunnen
- riskante stedelijke gebieden mijden
- nieuwe hygienische/sanitaire regels eerder in de praktijk brengen
niet veel verschil tussen groepen werkende, maar wel verschil tussen provincies
- borstvoeding wel of niet geven
Epidemiologische transitie: overgang van de dominatie van besmettelijke ziekten in een
dominatie van chronische ziekten
Drie fasen:
1. tijdperk van epi-/epidemieën en hongersnood (pestilence and famine) → sterfte
hoog, gedomineerd door infectieziekten
2. tijdperk van afnemende epi-/pandemieën → infectieziekten op retour, zuigelingen-
en kindersterfte daalt
3. tijdperk van degeneratieve en door de mens veroorzaakte aandoening → meeste
mensen overleven kindertijd
→ ziektes die door onze leefstijl komen: gewicht en roken
3. Naar het instituut jeugdgezondheidszorg - 20e eeuw
voornaamste bedreigingen van kinderen:
Poliomyelitis
- virale infectieziekte
- feco-orale besmettingsroute
Hoorcollege 1 - historie van de jeugdgezondheidszorg
- geen specifieke jaartallen kennen
- wel welke eeuw wat en volgorde van ziektes etc.
1. 18e en 19e eeuw: voor industriële revolutie
i.
- tijd van verlichting
- kind en gezin werd al als belangrijk gezien
- tijd daarvoor vooral als staatsman of militair gezien en nu als vader zijnde
de verlichting: artsen en economen “veel gezonde kinderen zijn een voorwaarde voor het
verwerven van rijkdom’
Middelnederlandse teksten: bijzondere aandacht voor het welvaren van het kind
Jean-jacques Rousseau
- goed onderwijs
- goede opvoeding
- aandacht voor gezondheid
ontstaan van disciplines pedagogiek, verloskunde en kindergeneeskunde.
- boeken voor kinderen die opvoedend waren.
- moderne visie op kind
- kind in gedicht streefde gewenst gedrag na en verafschuwde ongewenst gedrag
Voornaamste bedreigingen voor de gezondheid van kinderen - algemeen
- tetanus
- cholera
- pokken
- tyfus
- kinkhoest
- TBC
- difterie
Pokken
- virale infectieziekte (variola virus)
- zeer besmettelijk, besmetting via de luchtwegen
- Griepachtige symptomen en blaasjes op de huid
- overlijden door toxische verschijnselen
hoge impact op zuigeling- en kindersterfte → nadruk op 0-1 jarige dus echt zuigelingen.
met stijging van leeftijd minder.
, - preventie
1. Variolatie: gezond persoon infecteren met de inhoud van een pokpuist van
iemand die de ziekte in lichte mate had.
Edward Jener - met idee verder gaan denken
→ Eerste vaccinatie uitgevonden. Melkmeisjes die koeien molken gingen
minder vaak dood aan pokken.
2. Vaccinatie
1808 - napoleon voert vaccinatieplicht voor minder vermogenden in
1823 - vaccinatie verplicht bij schoolbezoek (pokkenbriefje)
1857 - pokkenbriefje weer ingetrokken
1871-1873 - pokkenepidemie
1872- wet op de besmettelijke ziekten (pokkenbriefje)
→ had alsnog vrij weinig resultaat: doordat niet iedereen naar school ging - geen leerplicht
Verzet tegen kinderarbeid
- kinderwetje van van houten 1874 → <12 jaar industrie verbod werken
- 1901: leerplicht tot 12 jaar
- indirecte vaccinatiedwang → 90% vaccinatiegraad
- 1928 - indirecte vaccinatiedwang opgeheven (bijwerkingen - hersenvliesontsteking)
- 1939 - inentingswet (verantwoorden bij weigering)
- 1976 - inentingswet ingetrokken
- 1980 - wereld pokkenvrij verklaard door WHO
Pokken = !!Enige infectieziekte ooit die uitgebannen werd!!!!!!
Cholera(‘de blauwe dood’)
- bacteriële darminfectie ziekte (vibrio cholerea)
- besmetting via eten van voedsel afkomstig uit of gewassen met besmet water,
drinken van besmet water
- symptomen: vreemde, blauwe gelaatskleur, uitpuilende ogen, diarree en braken met
uitdroging tot gevolg
tyfus
- Bacteriele darminfectieziekte (Salomonella typhi)
- Besmetting via eten van voedsel afkomstig uit of gewassen met besmet water,
drinken van besmet water
- symptomen: diarree en braken met uitdroging tot gevolg
→ lijken op elkaar.
Cholera en tyfus belangrijkste doodsoorzaak bij zuigelingen (kinderen onder de 1 jaar)
- immuunsysteem nog niet voldoende is ontwikkeld
, - veelvuldig gebruik van (besmet) water voor het schoonmaken van flessen/spenen,
voor het maken van pap en voor het verdunnen van melk.
1854- britse medicus John Snow ontdekt dat de oorzaak van cholera gezocht moet worden
in water
- waterpomp afgesloten en kwam er zo achter
1882- duitse medicus Koch ontdekt oorzaak zelf. Dat het over bacterien ging
2. de industriele revolutie - 19e eeuw
- tweede helft van 19e eeuw
Welke veranderingen in de leefomstandigheden bracht de industriële revolutie teweeg?:
- dicht op elkaar wonen
- gebrek aan sanitaire voorzieningen
- gebrek aan schoon drinkwater
- lage lonen
- tekort aan voedsel
- kinderarbeid
- alcoholisme
in 2021 was de zuigelingensterfte (sterfte in het eerste levensjaar per 1000
levendgeborenen) in Nederland 3,3%O (percentiel) → 0,33%
Wat was de zuigelingensterfte in Nederland halverwege de 19e eeuw? → 20% !!!!!
Verbeteren van hygiëne en leefomstandigheden - omhoog, verlaagd zuigelingen sterfte.
vaccinaties komen veel later.
Preventie: drinkwater
voorheen
- welgestelde: water uit de Vecht van de Versch-water sociëteit of licht bier
- armen: uiterst ongezond grachtenwater
Jacob van lennep: geïnvesteerd in waterleiding
rond 1900 - 40% van nederlandse bevolking schoon drinkwater
nu - de leiding is recent uit bedrijf gegaan
Preventie hygiëne
1806 - onderwijswet hygiëne van leerlingen en schoollokalen
→ miasmata voorkomen (wat in lucht rondzwerfte qua ziektes)
, 1847- Samuel Sarphati zorgde voor inzameling afval
1848- hygienisten reinigden grachten en straten van amsterdam:
→ gaf 50% minder cholera gevallen
1853 - Amsterdam had een georganiseerde stadsreiniging.
Samuel Sarphati, oprichter van Meel- en Broodfabriek (1855): fabriek die 9000 goedkope
broden per dag produceerde voor de armen.
Regionale verschillen in zuigelingensterfte:
verschil in:
- kwaliteit van drinkwater
- bevolkingsdichtheid
sociale verschillen in zuigelingensterfte
hogere sociale lagen kunnen
- riskante stedelijke gebieden mijden
- nieuwe hygienische/sanitaire regels eerder in de praktijk brengen
niet veel verschil tussen groepen werkende, maar wel verschil tussen provincies
- borstvoeding wel of niet geven
Epidemiologische transitie: overgang van de dominatie van besmettelijke ziekten in een
dominatie van chronische ziekten
Drie fasen:
1. tijdperk van epi-/epidemieën en hongersnood (pestilence and famine) → sterfte
hoog, gedomineerd door infectieziekten
2. tijdperk van afnemende epi-/pandemieën → infectieziekten op retour, zuigelingen-
en kindersterfte daalt
3. tijdperk van degeneratieve en door de mens veroorzaakte aandoening → meeste
mensen overleven kindertijd
→ ziektes die door onze leefstijl komen: gewicht en roken
3. Naar het instituut jeugdgezondheidszorg - 20e eeuw
voornaamste bedreigingen van kinderen:
Poliomyelitis
- virale infectieziekte
- feco-orale besmettingsroute
