College aantekeningen Bijzonder Strafrecht (RGMUSTR002)

Hoorcollege 1 Bijzonder Strafrecht 17 november 2021
Inleiding en fiscaal recht
Al het strafrecht dat buiten het wetboek van strafvordering is geregeld valt binnen het bijzonder
strafrecht (denk aan de Wegenverkeerswet etc)

Er werd actieve overheidsbemoeienis gevraagd (vooral op gebied waar sociaal-economisch reht een
onderdeel speelt)
De opkomst van risico-maatschappij heeft gezorgd voor gevaarszettingsdelicten. We willen bepaalde
risico’s afzetten en daarvoor moesten regelingen komen

(Bijzonder) strafrecht in de verzorgingsstaat
Bescherming werknemer
 Ar. 6, lid 1, Arbeidsomstandighedenwet:
“1. De werkgever neemt bij het voeren van het arbeidsomstandighedenbeleid de
maatregelen die nodig zijn ter voorkoming en beperking van zware ongevallen waarbij
gevaarlijke stoffen zijn betrokken en de gevolgen daarvan voor de veiligheid en de
gezondheid van de in het bedrijf, de inrichting, of een deel daarvan werkzame werknemers.”
 handhaving vindt plaats via het strafrecht;
 Art. 1, sub 1, WED

Bescherming werknemer/volksgezondheid
- Art. 10 Tabakswet: ‘In de navolgende gevallen is de navolgende persoon of het navolgende
orgaan verplicht tot het instellen, aanduiden en handhaven van een rookverbod: (..) e. in een
horeca-inrichting: de exploitant van die horeca-inrichting; (…)’
- Art. 1 sub 4 WED
o Komt in aanmerking wanneer de tabakswet wordt overtreden

Bescherming milieu
 Art. 6.2 Waterwet:
Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktelichaam, tenzij a. een daartoe
strekkende vergunning is verleend {…}; b. daarvoor vrijstelling is verleend bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur; […]”
 Art 1a, sub 1 WED
o  strafrechtelijke handhaving

Bescherming van de kosmos
 Art. 3 lid 1, wet ruimtevaartactiviteiten:
o Het is verboden zonder daartoe verleende vergunning van onze minister
ruimtevaartactiviteiten als bedoeld in artikel 2 te verrichten
 Art. 1 sub 1 WED  strafrechtelijke handhaving
 Ruimtevaartactiviteiten: het lanceren, het bedienen van de vlucht of het geleiden van
ruimtevoorwerpen in de kosmische ruimte.

Bescherming integriteit financiële sector
 Art. 2:96 Wft
o Het is verboden in NL zonder een daartoe door de Autoriteit Financiële Markten
verleende vergunning belegginsdiensten te verlenen of belegginsactiviteiten te
verrichten
 Art. 1, sub 2, WED  strafrechtelijke handhaving



1

,Centrale vragen en problemen
 Strafrecht en de bescherming van nieuwe rechtsgoederen: expansie en aanpassing
o De expansie van het strafrecht zorgt voor allerlei dilemma’s;
o Strafrechtelijk handhaven? Vgl. ultimum of optimum remedium
o Waar ga je het codificeren? In wetboek van Sr/Sv of bijzondere wet? Vgl.
Rechtseenheid
 Strafrecht en de opkomst van bestuursrechtelijke handhaving: convergentie en samenloop
o Wisselwerking tussen rechtsgebieden; invloed op algemene leerstukken
o Afstemmingsvraagstukken
 Strafrecht, Europeanisering en internationalisering
o De EU is heel invloedrijk op dit gebied
o Rechtsbescherming; vgl. EVRM en EU
o Verplichtingen tot handhaving; vgl EU
Vgl. Studiebulletin; Vervaele, handboek, hfdst 2: lamp, lindeman, luchtman & vd
Vorm, hoofdstuk 3




AWR  neemt een speciale plaats in! Codificatiewet van alle gemeenschappelijke regels die gelden
voor alle belastingwetten
 Heffing van de belasting is hierin geregeld. Inning en invordering is hier niet zozeer in
geregeld
 Boete onderzoek komt hier ook in terug
 Handhavingstoezicht komt hier in terug
Abw  fiscale proces en het boeterecht
Sr/Sv  strafrechtelijk onderzoek
Materiele heffingswetten  regelen steeds 1 belasting soort
Lagere regelgeving AAFD + BBBB




2

,Heffingsmethodieken
Heffing: is het formeel vaststellen van de belastingschuld en die belastingschuld vloeit voort uit de
materiele belastingwetten
 Art 11-18a AWR: aanslagbelasting – navordering
o De aanslag wordt vastgesteld door de Inspecteur
o De belastingplichtige wordt uitgenodigd om aangifte te doen. Hij doet dan de
aangifte. Het is een hulpmiddel voor de Inspecteur
o De belastingverplichting staat pas wanneneer de aangifte klaar is (?)
o Als het uiteindelijk niet juist is kan er een navordering plaatsvinden
 Art. 19-20 AWR: heffing bij wege van voldoening of afdracht op aangifte – naheffing
o Aangiftebelastingen
o Deze worden op aangifte voldaan.
 Als je voor jezelf betaald  omzetbelasting
 Als je schuld van een ander betaalt (loonbelasting)  afdrachtsbelasting
o Hier is de aangifte een hulpmiddel voor de belastingplichtige
 Relevantie voor bestuurlijke boeten (67a e.v. AWR)
 Hoe weet je of het aanslagbelasting of aangifte belasting is? – Staat in de specifieke heffingswet

Bij aanslagbelasting staat de belatingsverplichting vast wanneer Inspecteur de aanslag heeft
vastgesteld
Bij aangiftebelasting stelt de belastingplichtige zelf vast wat de aangifte is

Aangifteplicht
Aangifteplicht; art. 6 e.v. AWR (kernplicht)  ziet op beide belastingsoorten!!
 Functie aangifte
o Vaststellen of de belastingplichtige met opzet of grove schuld heeft gehandeld
wanneer er iets verkeerd gaat
 Art. 6 lid 1  uitnodiging tot doen van aangifte
o Als je bent uitgenodigd ben je verplicht deze aangifte te doen ogv art. 8 AWR
o Je moet de gegevens die hierbij horen ‘stellig, duidelijk en zonder voorbehoud’
overdragen
 Art. 7: ‘opgave van gegevens’
Sancties als je dit niet doet:
 Bestuursrechtelijk: omkering bewijslast en boeten
o Omkering van de bewijslast  als je geen aangifte doet, moet de belastingplichtige
dan zelf aantonen dat de aangifte wel juist is (?)
 Strafrechtelijk: misdrijven van art. 69 AWR
 Nemo tenetur?  als je bijv zwart geld moet opgeven
Boezelman & Gijsen H8, Bakker H9

De bijkomende fiscale plichten (art. 47 e.v. awr)
Welke plichten? Bijvoorbeeld:
 Voor ‘een ieder’ – desgevraagd (medewerking te verlenen aan de fiscus)
o Art. 47 AWR
o Art. 49 AWR
o Art. 50 AWR
 Voor ‘administratieplichtigen’ (ondernemers) – desgevraagd en/of spontaan (medewerking
te verlenen aan de fiscus)
o Art. 52 AWR
o Art. 53 AWR
Je ziet hier dus 2 normadressaten

3

, Sancties: bestuursrechtelijk en strafrechtelijk
 Omkering van de bewijslast
 Vergrijpboete
 Via het strafrecht zijn het overtredingen in de zin van art. 68 AWR en met opzet zijn het
misdrijven in de zin van art. 69 AWR

De fiscale rechtshandhaving
 Drie soorten fiscale plichten
o Doen van aangifte (aangifteplicht)
o Bijkomende fiscale verplichtingen
o Betalen van belastingschuld
 Gevolgen voor handhaving

Gevolgen voor handhaving
Fiscaal straf- en boeterecht
Sancties op overtreding van drie kernplichten
• Niet-punitief: omkering bewijslast (art. 25, lid 3, en 27e AWR) of civiele vordering tot
nakoming
• Strafvervolging – wel punitief (68/69/69a AWR)
• Fiscale boete – ook punitief (67a-67f AWR)
Je moet dus steeds kijken of het een punitieve sanctie is of een niet punitieve sanctie

Fiscaal strafrecht
• AWR: twee typen fiscale strafbaarstellingen
• art. 68 – overtredingen
• art. 69 & 69a – misdrijven

De strafbare feiten in de AWR
Het onderscheid hiertussen is van belang voor vh, of poging
Art. 68 – overtredingen
• Schending bijkomende fiscale verplichtingen
• Het moet een concrete medewerkingsplicht zijn
• Geen opzet of schuld, wel AVAS
• Geen overtredingen van aangifte- of betaalplicht! Deze zijn voor een deel strafbaar via art. 69
(met opzet) of via bestuurlijke boete

Art. 69 en 69a – misdrijven [alleen doleus!]
• 69: Alle overtredingen van art. 68 (maar dan met opzet) en niet, niet tijdig of onjuist of
onvolledig doen van aangifte (met opzet)
• 69a: overtredingen betaalplicht (het niet betalen bij aangiftebelasting)
• Twee typen misdrijven
• 69 lid 1: 4 jaar of geldboete 4e categorie of – indien dat bedrag hoger is …
• 69 lid 2 en 69a: 6 jaar of geldboete 5e categorie of – indien dat bedrag hoger is …
Culpa komt in het fiscaal strafrecht niet voor!!

Art. 69 AWR: opzet en strekkingsvereiste
Opzet: willens en wetens handelen, bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden dat bijvoorbeeld de
aangifte onjuist is gedaan




4