Verpleegkundig leiderschap
Naam Simone
Studentnummer X
Groep GVE-2DUV-PLB
Cursuscode GVE-PL4
Docenten X
Begeleiders X
X
Inleverdatum 13 januari 2025
Versie Poging 1
,Fase 1 Voorbereiding op leiderschap
De afgelopen jaren is steeds meer aandacht voor de competentie verpleegkundig leiderschap. In het
beroepsprofiel staat het competentie model CanMEDS (Canadian Medical Education Directives for
specialists), waarbij deze competentie terugkomt in de rol “organisator”. Hierbij toont de
verpleegkundige leiderschap in verpleegkundig handelen, samenwerken met anderen, veiligheid en
het coördineren van zorg vanuit evidence based practice (EBP) met een onderzoekende en reflectieve
houding (Lambregts et al., 2016).
De National Health Service (NHS) definieert leiderschap als een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid. Zij gaan ervan uit dat iedereen bijdraagt aan het effectief functioneren van de
organisatie en daarmee het verbeteren van de patiëntenervaring en -uitkomsten (Lambregts et al.,
2016).
Kenmerken van leiderschap
Door leiderschap te tonen kan invloed worden uitgeoefend op de kwaliteit, veiligheid, effectiviteit en
persoonsgerichtheid van zorg. Hierdoor heeft de verpleegkundige invloed op zijn eigen ontwikkeling
en professionaliteit (persoonlijk leiderschap). Ook op die van studenten en collega’s binnen het team
of organisatie (professioneel leiderschap).
Bij professioneel leiderschap heeft de verpleegkundige een coachende houding. Hierin is zij een
voorbeeld voor anderen. Zij stimuleert veranderingen en weet anderen hierin te enthousiasmeren.
Zij is doortastend en communicatief sterk. Heeft overzicht over zorgprocessen op de afdeling en
organisatie. Van belang hierbij is om samen als team of organisatie te groeien en de anderen hierbij
te helpen.
Persoonlijk leiderschap gaat over je eigen kwaliteiten en valkuilen kennen, actief bezig gaan dit te
ontwikkelen, verdiepen en reflecteren (Vermeulen et al., 2020). Van belang is om nieuwsgierig te zijn
naar waarom dingen worden gedaan, zoals deze worden uitgevoerd en vervolgens een kritische blik
hierop te werpen (Van der Cingel, 2023).
Ook is er systeemleiderschap. Hierbij wordt verwacht kennis te hebben over sleutelfiguren en hen
weten te benaderen. Daarbij leiderschapsstijlen te herkennen en op de hoogte te zijn van functie en
deelname aan de Verpleegkundige Advies Raad (VAR) (Van Haaren & Kerstens, 2020).
Naast professioneel-, persoonlijk- en systeemleiderschap is er ook verpleegkundig leiderschap. In het
algemeen wordt verpleegkundig leiderschap gezien als het beïnvloeden van een groep, initiatief en
verantwoordelijkheid nemen Van Haaren & Kerstens, (2020). Vermeulen et al., (2020) beschrijft
verpleegkundig leiderschap als een manier van werken. Het hangt niet samen met een positie of
selecte groep. Het behoort tot een gezamenlijke prestatie, dat zichtbaar wordt in de praktijk.
Verpleegkundig leiderschap wordt gevormd door een grote mate van bewustzijn van de eigen
professionele rol te midden van andere rollen. Deze rollen kennen en herkennen. Daarbij het stellen
van reflectieve en onderzoekende vragen. Tevens gebruik te maken van EBP als rolmodel en het
verschil maken voor de uitkomst van patiënten, collega’s, zorgorganisatie en maatschappij. Daarbij
vult Bachelor Nursing (2020) aan: het tonen van regie over het eigen vakgebied vanuit een
ondernemende, coachende en resultaatgerichte houding (Lambregts et al., 2016).
Effectief coachen
Bij coachen gaat het om professionele begeleiding waardoor iemand zijn prestaties kan vergroten of
gesteund wordt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Mentorschap wordt uitgevoerd door een
meer ervaren persoon die op basis van eigen kennis en ervaring een minder ervaren persoon
adviseert en begeleidt (Vermeulen et al., 2020). Volgens Van Haaren & Kerstens, (2020) heeft
verpleegkundig leiderschap een positief effect op de uitkomsten van zorg. Daarbij beschrijft Wong et
al. (2013) vanuit een literatuurreview ondersteund dat positief verpleegkundig leiderschap van
invloed is op en hogere patiënttevredenheid en vermindering van nadelige gebeurtenissen.
,Er zijn verschillende modellen om verpleegkundig leiderschap te verklaren. Hieronder wordt het
Clinical Leadership Competency Framework (CLCF), Health Leadership Model (HLM),
transformationeel- en situationeel leiderschap beschreven.
1.2 Modellen
CLCF-model
Van Haaren & Kerstens, (2020) beschrijft dat het National Health Service (NHS) vanuit het principe
shared decision making het CLCF-model heeft ontwikkeld. Dit bestaat uit vijf domeinen die essentieel
zijn voor effectief leiderschap. Hierbij is het principe dat leiden een gezamenlijke
verantwoordelijkheid is. Niet iedereen is een leider, maar iedereen kan wel een bijdrage leveren om
de patiëntenervaring en -uitkomst te verbeteren. De vijf domeinen zijn:
Persoonlijke kwaliteiten tonen
Ontwikkelen van zelfvertrouwen en verantwoordelijkheid nemen voor eigen acties en
ontwikkeling.
Werken met anderen
Samenwerken en effectief communiceren. Leiders moeten in staat zijn relaties op te
bouwen, teams te leiden en bijdragen aan een cultuur van respect en gelijkheid.
Zorgprocessen in goede banen leiden
Effectief organiseren en plannen van middelen, managen van werkdruk en leveren van
kwaliteitszorg.
Zorgprocessen verbeteren
Gaat met name over innovatie en kwaliteitsverbetering.
Koers bepalen
Visie, strategie en richting voor de toekomst. Hierbij anderen enthousiasmeren, concrete
doelen stellen en richting geven aan het team of organisatie.
HLM-model
Tevens beschrijft Van Haaren & Kerstens, (2020) het HLM-model. Hierbij wordt gekeken naar negen
gedragsdimensies die zorgen voor effectief leiderschap, ongeacht welk domein van leiderschap
wordt bekeken. De negen gedragsdimensies zijn:
Inspireren tot het nastreven van een gezamenlijk doel
Bekend zijn met de missie en visie van de organisatie. Daarbij begrip hebben van wat de
organisatie onder kwaliteit van zorg en dienstverlening verstaat. Hierin een rolmodel zijn
door de bijdrage zichtbaar te maken en collega’s hierin te ondersteunen, zoals het melden
van (bijna-)incidenten.
Leiden met zorg
Eerlijk en ethisch handelen. Weten wat de competenties zijn van collega’s en zorgen voor
een veilige omgeving waarin competenties tot uiting kunnen komen. Daarbij aandacht
hebben voor emoties, door de collega’s en team te ondersteunen en de aandacht te richten
de zorg.
, Informatie evalueren
Informatiebronnen gebruiken om de huidige zorg te evalueren en verbeteringen in te
brengen.
Verbinding zoeken
Verbinding creëren door actief luisteren en heldere communicatie. Bekend zijn met de
zorgverlening en werkwijze van de organisaties waarmee binnen de keten of netwerk wordt
samengewerkt. Hierbij de continuïteit van zorg waarborgen.
Delen van een gezamenlijke visie
De visie en doelen van de organisatie delen, zodat het team enthousiast kan worden en de
haalbaarheid kunnen beoordelen.
Betrokkenheid van een team nastreven
Stimuleren van een werkomgeving waarin collega’s zich verantwoordelijk en uitgedaagd
voelen om de kwaliteit van zorg te bevorderen. Inbreng van collega’s zijn inzichtelijk en
belangrijk gemaakt en worden zodanig ingezet.
Verantwoording afleggen
Bekend zijn met de doelen vanuit het team of organisatie. Hierin bijdragen om deze te
vertalen naar meetbare resultaten. Daarbij verantwoordelijkheid nemen voor eigen
handelen en leren van feedback.
Ontwikkeling van competenties
Ontwikkeling en groei van collega’s ondersteunen door mentoring, coaching en het bieden
van leermogelijkheden. Tevens je eigen kennis, vaardigheden en attitude blijven ontwikkelen
en hierop reflecteren.
Resultaatgerichte beïnvloeding
Bewust zijn van invloed op collega’s, andere disciplines of organisaties. Deze invloed inzetten
om het gewenste resultaat te behalen, door het plannen en uitvoeren van strategieën.
Theorie effectief coachen
In de afgelopen twintig jaar heeft coachen een enorme verandering gemaakt in het individueel
coachen van mensen. Van het zoeken naar oplossingen voor problemen tot coaching als lerende
interventie. De effecten van coaching worden door middel van wetenschappelijk onderzoek
onderzocht (Van Beek & Tijmes, 2020). Mentorschap begint bij een ervaren persoon die zijn kennis
en vaardigheden deelt met de onervaren persoon (Vermeulen et al., 2020).
Naam Simone
Studentnummer X
Groep GVE-2DUV-PLB
Cursuscode GVE-PL4
Docenten X
Begeleiders X
X
Inleverdatum 13 januari 2025
Versie Poging 1
,Fase 1 Voorbereiding op leiderschap
De afgelopen jaren is steeds meer aandacht voor de competentie verpleegkundig leiderschap. In het
beroepsprofiel staat het competentie model CanMEDS (Canadian Medical Education Directives for
specialists), waarbij deze competentie terugkomt in de rol “organisator”. Hierbij toont de
verpleegkundige leiderschap in verpleegkundig handelen, samenwerken met anderen, veiligheid en
het coördineren van zorg vanuit evidence based practice (EBP) met een onderzoekende en reflectieve
houding (Lambregts et al., 2016).
De National Health Service (NHS) definieert leiderschap als een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid. Zij gaan ervan uit dat iedereen bijdraagt aan het effectief functioneren van de
organisatie en daarmee het verbeteren van de patiëntenervaring en -uitkomsten (Lambregts et al.,
2016).
Kenmerken van leiderschap
Door leiderschap te tonen kan invloed worden uitgeoefend op de kwaliteit, veiligheid, effectiviteit en
persoonsgerichtheid van zorg. Hierdoor heeft de verpleegkundige invloed op zijn eigen ontwikkeling
en professionaliteit (persoonlijk leiderschap). Ook op die van studenten en collega’s binnen het team
of organisatie (professioneel leiderschap).
Bij professioneel leiderschap heeft de verpleegkundige een coachende houding. Hierin is zij een
voorbeeld voor anderen. Zij stimuleert veranderingen en weet anderen hierin te enthousiasmeren.
Zij is doortastend en communicatief sterk. Heeft overzicht over zorgprocessen op de afdeling en
organisatie. Van belang hierbij is om samen als team of organisatie te groeien en de anderen hierbij
te helpen.
Persoonlijk leiderschap gaat over je eigen kwaliteiten en valkuilen kennen, actief bezig gaan dit te
ontwikkelen, verdiepen en reflecteren (Vermeulen et al., 2020). Van belang is om nieuwsgierig te zijn
naar waarom dingen worden gedaan, zoals deze worden uitgevoerd en vervolgens een kritische blik
hierop te werpen (Van der Cingel, 2023).
Ook is er systeemleiderschap. Hierbij wordt verwacht kennis te hebben over sleutelfiguren en hen
weten te benaderen. Daarbij leiderschapsstijlen te herkennen en op de hoogte te zijn van functie en
deelname aan de Verpleegkundige Advies Raad (VAR) (Van Haaren & Kerstens, 2020).
Naast professioneel-, persoonlijk- en systeemleiderschap is er ook verpleegkundig leiderschap. In het
algemeen wordt verpleegkundig leiderschap gezien als het beïnvloeden van een groep, initiatief en
verantwoordelijkheid nemen Van Haaren & Kerstens, (2020). Vermeulen et al., (2020) beschrijft
verpleegkundig leiderschap als een manier van werken. Het hangt niet samen met een positie of
selecte groep. Het behoort tot een gezamenlijke prestatie, dat zichtbaar wordt in de praktijk.
Verpleegkundig leiderschap wordt gevormd door een grote mate van bewustzijn van de eigen
professionele rol te midden van andere rollen. Deze rollen kennen en herkennen. Daarbij het stellen
van reflectieve en onderzoekende vragen. Tevens gebruik te maken van EBP als rolmodel en het
verschil maken voor de uitkomst van patiënten, collega’s, zorgorganisatie en maatschappij. Daarbij
vult Bachelor Nursing (2020) aan: het tonen van regie over het eigen vakgebied vanuit een
ondernemende, coachende en resultaatgerichte houding (Lambregts et al., 2016).
Effectief coachen
Bij coachen gaat het om professionele begeleiding waardoor iemand zijn prestaties kan vergroten of
gesteund wordt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Mentorschap wordt uitgevoerd door een
meer ervaren persoon die op basis van eigen kennis en ervaring een minder ervaren persoon
adviseert en begeleidt (Vermeulen et al., 2020). Volgens Van Haaren & Kerstens, (2020) heeft
verpleegkundig leiderschap een positief effect op de uitkomsten van zorg. Daarbij beschrijft Wong et
al. (2013) vanuit een literatuurreview ondersteund dat positief verpleegkundig leiderschap van
invloed is op en hogere patiënttevredenheid en vermindering van nadelige gebeurtenissen.
,Er zijn verschillende modellen om verpleegkundig leiderschap te verklaren. Hieronder wordt het
Clinical Leadership Competency Framework (CLCF), Health Leadership Model (HLM),
transformationeel- en situationeel leiderschap beschreven.
1.2 Modellen
CLCF-model
Van Haaren & Kerstens, (2020) beschrijft dat het National Health Service (NHS) vanuit het principe
shared decision making het CLCF-model heeft ontwikkeld. Dit bestaat uit vijf domeinen die essentieel
zijn voor effectief leiderschap. Hierbij is het principe dat leiden een gezamenlijke
verantwoordelijkheid is. Niet iedereen is een leider, maar iedereen kan wel een bijdrage leveren om
de patiëntenervaring en -uitkomst te verbeteren. De vijf domeinen zijn:
Persoonlijke kwaliteiten tonen
Ontwikkelen van zelfvertrouwen en verantwoordelijkheid nemen voor eigen acties en
ontwikkeling.
Werken met anderen
Samenwerken en effectief communiceren. Leiders moeten in staat zijn relaties op te
bouwen, teams te leiden en bijdragen aan een cultuur van respect en gelijkheid.
Zorgprocessen in goede banen leiden
Effectief organiseren en plannen van middelen, managen van werkdruk en leveren van
kwaliteitszorg.
Zorgprocessen verbeteren
Gaat met name over innovatie en kwaliteitsverbetering.
Koers bepalen
Visie, strategie en richting voor de toekomst. Hierbij anderen enthousiasmeren, concrete
doelen stellen en richting geven aan het team of organisatie.
HLM-model
Tevens beschrijft Van Haaren & Kerstens, (2020) het HLM-model. Hierbij wordt gekeken naar negen
gedragsdimensies die zorgen voor effectief leiderschap, ongeacht welk domein van leiderschap
wordt bekeken. De negen gedragsdimensies zijn:
Inspireren tot het nastreven van een gezamenlijk doel
Bekend zijn met de missie en visie van de organisatie. Daarbij begrip hebben van wat de
organisatie onder kwaliteit van zorg en dienstverlening verstaat. Hierin een rolmodel zijn
door de bijdrage zichtbaar te maken en collega’s hierin te ondersteunen, zoals het melden
van (bijna-)incidenten.
Leiden met zorg
Eerlijk en ethisch handelen. Weten wat de competenties zijn van collega’s en zorgen voor
een veilige omgeving waarin competenties tot uiting kunnen komen. Daarbij aandacht
hebben voor emoties, door de collega’s en team te ondersteunen en de aandacht te richten
de zorg.
, Informatie evalueren
Informatiebronnen gebruiken om de huidige zorg te evalueren en verbeteringen in te
brengen.
Verbinding zoeken
Verbinding creëren door actief luisteren en heldere communicatie. Bekend zijn met de
zorgverlening en werkwijze van de organisaties waarmee binnen de keten of netwerk wordt
samengewerkt. Hierbij de continuïteit van zorg waarborgen.
Delen van een gezamenlijke visie
De visie en doelen van de organisatie delen, zodat het team enthousiast kan worden en de
haalbaarheid kunnen beoordelen.
Betrokkenheid van een team nastreven
Stimuleren van een werkomgeving waarin collega’s zich verantwoordelijk en uitgedaagd
voelen om de kwaliteit van zorg te bevorderen. Inbreng van collega’s zijn inzichtelijk en
belangrijk gemaakt en worden zodanig ingezet.
Verantwoording afleggen
Bekend zijn met de doelen vanuit het team of organisatie. Hierin bijdragen om deze te
vertalen naar meetbare resultaten. Daarbij verantwoordelijkheid nemen voor eigen
handelen en leren van feedback.
Ontwikkeling van competenties
Ontwikkeling en groei van collega’s ondersteunen door mentoring, coaching en het bieden
van leermogelijkheden. Tevens je eigen kennis, vaardigheden en attitude blijven ontwikkelen
en hierop reflecteren.
Resultaatgerichte beïnvloeding
Bewust zijn van invloed op collega’s, andere disciplines of organisaties. Deze invloed inzetten
om het gewenste resultaat te behalen, door het plannen en uitvoeren van strategieën.
Theorie effectief coachen
In de afgelopen twintig jaar heeft coachen een enorme verandering gemaakt in het individueel
coachen van mensen. Van het zoeken naar oplossingen voor problemen tot coaching als lerende
interventie. De effecten van coaching worden door middel van wetenschappelijk onderzoek
onderzocht (Van Beek & Tijmes, 2020). Mentorschap begint bij een ervaren persoon die zijn kennis
en vaardigheden deelt met de onervaren persoon (Vermeulen et al., 2020).
