Samenvatting Klinische OntwikkelingsPsychologie
Openingscollege: H1 (Parritz) en H3 (Parritz) (H4 van Mash is alleen lezen)
H1 Parritz: Introduc1on
In psychopathologie is het belangrijk het gedrag van het kind te vergelijken met ‘normaal’ gedrag. Maar wat
is ‘normaal’? Hiervoor wordt gekeken naar:
- Sta$s$cal deviance: de onregelma@gheid van emo@es, cogni@es en gedragingen. Er is mogelijk
een stoornis wanneer het kind te veel of te weinig van leeDijd verwacht gedrag vertoond.
- Socioculturele normen: overtuigingen en verwach@ngen (binnen een groep/ plek) over welke
emo@es, cogni@es en gedragingen normaal/ abnormaal zijn. Er is mogelijk een stoornis wanneer
het kind niet conformeert aan deze verwach@ngen. Houd wel in gedachten dat deze normen erg
kunnen verschillen tussen verschillende socioculturele groepen.
- Mental health defini$ons: theore@sch of klinisch gebaseerde begrippen van distress en disfunc@e.
Hier is het psychologisch welzijn van het kind de belangrijkste overweging. Er is mogelijk een
stoornis wanneer het kind een nega@eve kwaliteit van leven ervaart.
Psychopathologie = intense, frequente en/of aanhoudende maladap@eve patronen van emo@e, cogni@e en
gedrag. Ontwikkelingspsychopathologie breidt dit uit in de zin dat deze maladap@eve patronen voorkomen
in de context van typische/ normale ontwikkeling en resulteren in de huidige mogelijke beperkingen in
babies, kinderen en adolescenten.
Ontwikkelingsepidemiologie gaat over de frequen@es en patronen van stoornissen.
Prevalen@e = de propor@e van een popula@e met een stoornis.
Inciden@e = de snelheid waarmee nieuwe gevallen ontstaan.
Er wordt geschat dat in Amerika 13-16% van de schoolgaande kinderen voldoen aan de diagnos@sche
criteria voor een psychologische stoornis. Dit komt overeen met de schaVngen in andere werelddelen.
Deze prevalen@e houdt momenteel ook een s@jgende lijn aan, en wordt steeds groter.
H3 Parritz: Principles and Prac1ces of Developmental Psychopathology
In het ontwikkelingspsychologische raamwerk worden stoornissen beschreven als vertraging of disfunc@e.
Dit benadrukt de moeilijkheden van een bepaald kind op een bepaald moment in @jd. Ook worden
stoornissen gezien als ontwikkelend over @jd, waar één probleem tot meerdere problemen kan leiden, of
kleine problemen tot grote problemen.
Het developmental pathways perspec@ef stelt dat (mal)adapta@e in een eerder @jdspunt verbonden is met
(mal)adapta@e in een later @jdspunt.
Het is belangrijk te onthouden dat developmental pathways vaak niet rechte lijnen zijn, maar op en neer
gaande lijnen tussen adap@eve en maladap@eve ontwikkeling door bv. verandering en transforma@e.
(1) Verandering is vaak mogelijk en (2) wordt beperkt of juist mogelijk gemaakt door eerdere adapta@es.
Equifinaliteit = verschillende startpunten die leiden tot dezelfde uitkomst.
Mul@finaliteit = dezelfde startpunten die leiden tot verschillende uitkomsten.
Coherence (samenhang) = beginselen kunnen logisch en zinvol aan uitkomsten worden gekoppeld als de
variabelen die tot stabiliteit of verandering leiden worden geëvalueerd. Bijvoorbeeld wanneer kind dat
vroeger werd gepest door zijn/ haar oudere broers/ zussen, later andere (jongere) kinderen op school pest.
Risico = verhoogde gevoeligheid voor een stoornis.
Risicofactoren = individuele-, familie-, en sociale kenmerken verbonden met deze gevoeligheid.
,Beschermende factoren = individuele-, familie-, en sociale kenmerken verbonden met posi@eve adapta@e.
Een risicofactor voor een stoornis kan ook een beschermende factor zijn voor een andere stoornis.
Niet-specifiek risico = verhoogde gevoeligheid voor enig of meerdere soorten aandoeningen.
Specifiek risico = verhoogde gevoeligheid voor één specifieke stoornis.
Belangrijk is de individuele gevoeligheid/ vatbaar van het kind voor deze risicofactoren mee te nemen.
Drie soorten risicofactoren:
(1) Individuele risicofactoren: focus op het kind, bevat gene@ca, fysiologische processen, cogni@eve en
gedragsma@ge aanleg, etc.
(2) Familie risicofactoren: focus op de directe verzorgingsomgeving van het kind, bevat ouder
karakteris@eken als psychopathologie en opvoeds@jl, ruzies, scheidingen of werkloosheid, etc.
Moederlijke psychopathologie is een niet-specifieke risicofactor: het hebben van een moeder met een
serieuze psychologische stoornis is gerelateerd aan stoornisontwikkeling bij het kind, soms is deze hetzelfde
als die van de moeder maar vaak ook verschillend.
(3) Socioculturele risicofactoren: focus op de grotere omgeving van het kind, bevat vrienden, school, SES,
de buurt, etnische- en culturele achtergrond, etc.
Het aantal risicofactoren dat een kind ervaart is belangrijker dan het specifieke type risicofactor.
Ook is de @ming van risicofactoren belangrijk voor de invloed ervan.
Differen$al impact theory = veranderingen in de omgeving zorgen voor veranderingen in het individu en
deze veranderingen hangen af van de kwaliteit van de psychologische, socioculturele en economische
bronnen geleverd door de omgeving, gebalanceerd door de kwaliteit en kwan@teit van de blootstelling van
het individu aan risico.
Child maltreatment = fysiek misbruik, seksueel misbruik, psychologisch misbruik, of verwaarlozing.
Resilience = veerkracht, adapta@e in het licht van tegenspoed. Veerkracht is niet een eigenschap die
sommigen wel hebben en anderen niet, maar een dynamisch proces ontwikkelend over @jd. Veerkracht op
een bepaald level kan veerkracht op een ander level beïnvloeden.
Verschil ‘promo$ve factors’ en ‘protec$ve factors’ = promo$ve factors zijn eigenschappen en ervaringen
die posi@eve ontwikkeling en adapta@e supporten ongeacht het risicolevel. Protec$ve factors zijn
eigenschappen en ervaringen die posi@eve ontwikkeling en adapta@e supporten in aanwezigheid van risico.
Voor beschermende factoren heb je ook individuele, familie- en socioculturele beschermende factoren.
Beschermende factoren beïnvloeden de uitkomsten van het kind door (1) de impact van het risico te
verkleinen, (2) de nega@eve keVngreac@es na risico’s te verminderen, (3) self-esteem en self-efficacy te
behouden of op te bouwen en (4) mogelijkheden voor verbetering of groei te openen.
Nieuwe mogelijkheden kunnen ervaringen zijn die niet zo zeer plezierige gebeurtenissen zijn, maar zorgen
voor een behulpzame discon@nuïteit met het verleden.
De deficit-focused approach neemt aan dat kinderen met een hoog risicoachtergrond ‘kapot’ zijn en
‘gerepareerd’ moeten worden. De adapta$on-based approach neemt aan dat kinderen met een hoog
risicoachtergrond 'stress-aangepast' zijn in plaats van kwetsbaar.
, VAC 1 & VAC 2: H5 (Mash) en H6 (Mash)
H5 Mash: Intellectual Developmental Disorder (Intellectual Disability)
Er wordt gesproken van intellectual developmental disorder (IDD) (intellectuele ontwikkelingsstoornis) bij:
IQ-scores 2 SD’s onder het gemiddelde, limita@e in adap@ef func@oneren en begin voor het 18e levensjaar.
Intellectual developmental disorder is een neuro-ontwikkelingsstoornis. Er is limita@e in het mentale
vermogen wat leidt tot beperkingen in adap@ef func@oneren als conceptuele, sociale en prak@sche skills.
5.1 Intelligence and Intellectual Developmental Disorder (Intellectual Disability)
Vroeger werden mensen met IDD genegeerd en als ‘dom’ gezien. Mid-twin@gste eeuw veranderde dit.
Evolu@onaire degenera@etheorie kreeg groeiende aandacht rond 1900 als verklaring voor IDD.
Evolu@onaire degenera@etheorie schreef de intellectuele en sociale uitdagingen van kinderen met IDD toe
aan regressie naar een eerdere periode in de menselijke evolu@e.
Vanaf 1910 kreeg de eugene@ca beweging groeiende aandacht.
Eugene@ca = wetenschap gericht op alle invloeden die de aangeboren kwaliteiten van een ras verbeteren.
De verschijningen, func@onele vaardigheden en gedragingen van mensen met IDD werden gebruikt als
bewijs voor hun gebrek aan moraliteit à hier komen de termen moron en moral imbecile vandaan. Zij
werden gezien als een bedreiging voor de maatschappij.
Adap@ef func@oneren = hoe effec@ef individuen omgaan met gewone levenseisen en hoe goed ze in staat
zijn zelfstandig te leven en zich aan de gemeenschapsnormen te houden. Drie categorieën adap@ef
func@oneren: conceptueel, sociaal en prak@sch.
Algemeen intellectueel func@oneren = gedefinieerd door een intelligen@equo@ënt (bijvoorbeeld IQ)
gebaseerd op een beoordeling met één of meer intelligen@etests.
IQ: gemiddelde van 100, met SD van 15. Een IQ van 70 of lager betekent beneden gemiddeld func@oneren.
Het IQ van een individu blijD stabiel over de loop van @jd, maar de juiste omgevingsomstandigheden
kunnen er wel voor zorgen dat kinderen met een laag IQ hun volledig poten@eel kunnen behalen.
IQ-scores zijn over de afgelopen eeuw erg gestegen (het Flynn effect), dit komt niet alleen door verbeterde
omstandigheden, maar ook door intellectuele groei en ontwikkeling.
IQ-scores van zwarte popula@es zijn gemiddeld 1 hele standaarddevia@e lager dan dat van wike popula@es.
Dit wordt verklaard door economische en sociale ongelijkheden.
5.2 Features of Intellectual Developmental Disorder
Met de juiste begeleiding kunnen kinderen met milde intellectuele beperkingen gewoon hun dagelijkse
rou@ne uitvoeren net als andere kinderen. Kinderen met erns@ge beperkingen hebben meer toezicht nodig.
DSM-5-TR criteria voor IDD:
A. Beperkingen in intellectuele func@es als redeneren, probleemoplossen, plannen, abstract denken,
oordelen, academisch leren en leren van ervaringen.
B. Beperkingen in adap@ef func@oneren wat zorgt voor het niet voldoen aan de ontwikkelings- en
sociaalculturele normen voor persoonlijke onanankelijkheid en sociale verantwoordelijkheid. Deze
beperkingen moeten zorgen voor limita@e in func@oneren in het dagelijks leven als communica@e,
sociale par@cipa@e en onanankelijk leven.
C. Intellectuele en adap@eve beperkingen moeten voor 18e levensjaar begonnen zijn.
Een diagnose van IDD specificeert het level van de beperking in mild, moderate, severe of profound.
Let op: de DSM-5 gebruikt dus geen specifieke IQ-grenswaarden voor de diagnose.
Openingscollege: H1 (Parritz) en H3 (Parritz) (H4 van Mash is alleen lezen)
H1 Parritz: Introduc1on
In psychopathologie is het belangrijk het gedrag van het kind te vergelijken met ‘normaal’ gedrag. Maar wat
is ‘normaal’? Hiervoor wordt gekeken naar:
- Sta$s$cal deviance: de onregelma@gheid van emo@es, cogni@es en gedragingen. Er is mogelijk
een stoornis wanneer het kind te veel of te weinig van leeDijd verwacht gedrag vertoond.
- Socioculturele normen: overtuigingen en verwach@ngen (binnen een groep/ plek) over welke
emo@es, cogni@es en gedragingen normaal/ abnormaal zijn. Er is mogelijk een stoornis wanneer
het kind niet conformeert aan deze verwach@ngen. Houd wel in gedachten dat deze normen erg
kunnen verschillen tussen verschillende socioculturele groepen.
- Mental health defini$ons: theore@sch of klinisch gebaseerde begrippen van distress en disfunc@e.
Hier is het psychologisch welzijn van het kind de belangrijkste overweging. Er is mogelijk een
stoornis wanneer het kind een nega@eve kwaliteit van leven ervaart.
Psychopathologie = intense, frequente en/of aanhoudende maladap@eve patronen van emo@e, cogni@e en
gedrag. Ontwikkelingspsychopathologie breidt dit uit in de zin dat deze maladap@eve patronen voorkomen
in de context van typische/ normale ontwikkeling en resulteren in de huidige mogelijke beperkingen in
babies, kinderen en adolescenten.
Ontwikkelingsepidemiologie gaat over de frequen@es en patronen van stoornissen.
Prevalen@e = de propor@e van een popula@e met een stoornis.
Inciden@e = de snelheid waarmee nieuwe gevallen ontstaan.
Er wordt geschat dat in Amerika 13-16% van de schoolgaande kinderen voldoen aan de diagnos@sche
criteria voor een psychologische stoornis. Dit komt overeen met de schaVngen in andere werelddelen.
Deze prevalen@e houdt momenteel ook een s@jgende lijn aan, en wordt steeds groter.
H3 Parritz: Principles and Prac1ces of Developmental Psychopathology
In het ontwikkelingspsychologische raamwerk worden stoornissen beschreven als vertraging of disfunc@e.
Dit benadrukt de moeilijkheden van een bepaald kind op een bepaald moment in @jd. Ook worden
stoornissen gezien als ontwikkelend over @jd, waar één probleem tot meerdere problemen kan leiden, of
kleine problemen tot grote problemen.
Het developmental pathways perspec@ef stelt dat (mal)adapta@e in een eerder @jdspunt verbonden is met
(mal)adapta@e in een later @jdspunt.
Het is belangrijk te onthouden dat developmental pathways vaak niet rechte lijnen zijn, maar op en neer
gaande lijnen tussen adap@eve en maladap@eve ontwikkeling door bv. verandering en transforma@e.
(1) Verandering is vaak mogelijk en (2) wordt beperkt of juist mogelijk gemaakt door eerdere adapta@es.
Equifinaliteit = verschillende startpunten die leiden tot dezelfde uitkomst.
Mul@finaliteit = dezelfde startpunten die leiden tot verschillende uitkomsten.
Coherence (samenhang) = beginselen kunnen logisch en zinvol aan uitkomsten worden gekoppeld als de
variabelen die tot stabiliteit of verandering leiden worden geëvalueerd. Bijvoorbeeld wanneer kind dat
vroeger werd gepest door zijn/ haar oudere broers/ zussen, later andere (jongere) kinderen op school pest.
Risico = verhoogde gevoeligheid voor een stoornis.
Risicofactoren = individuele-, familie-, en sociale kenmerken verbonden met deze gevoeligheid.
,Beschermende factoren = individuele-, familie-, en sociale kenmerken verbonden met posi@eve adapta@e.
Een risicofactor voor een stoornis kan ook een beschermende factor zijn voor een andere stoornis.
Niet-specifiek risico = verhoogde gevoeligheid voor enig of meerdere soorten aandoeningen.
Specifiek risico = verhoogde gevoeligheid voor één specifieke stoornis.
Belangrijk is de individuele gevoeligheid/ vatbaar van het kind voor deze risicofactoren mee te nemen.
Drie soorten risicofactoren:
(1) Individuele risicofactoren: focus op het kind, bevat gene@ca, fysiologische processen, cogni@eve en
gedragsma@ge aanleg, etc.
(2) Familie risicofactoren: focus op de directe verzorgingsomgeving van het kind, bevat ouder
karakteris@eken als psychopathologie en opvoeds@jl, ruzies, scheidingen of werkloosheid, etc.
Moederlijke psychopathologie is een niet-specifieke risicofactor: het hebben van een moeder met een
serieuze psychologische stoornis is gerelateerd aan stoornisontwikkeling bij het kind, soms is deze hetzelfde
als die van de moeder maar vaak ook verschillend.
(3) Socioculturele risicofactoren: focus op de grotere omgeving van het kind, bevat vrienden, school, SES,
de buurt, etnische- en culturele achtergrond, etc.
Het aantal risicofactoren dat een kind ervaart is belangrijker dan het specifieke type risicofactor.
Ook is de @ming van risicofactoren belangrijk voor de invloed ervan.
Differen$al impact theory = veranderingen in de omgeving zorgen voor veranderingen in het individu en
deze veranderingen hangen af van de kwaliteit van de psychologische, socioculturele en economische
bronnen geleverd door de omgeving, gebalanceerd door de kwaliteit en kwan@teit van de blootstelling van
het individu aan risico.
Child maltreatment = fysiek misbruik, seksueel misbruik, psychologisch misbruik, of verwaarlozing.
Resilience = veerkracht, adapta@e in het licht van tegenspoed. Veerkracht is niet een eigenschap die
sommigen wel hebben en anderen niet, maar een dynamisch proces ontwikkelend over @jd. Veerkracht op
een bepaald level kan veerkracht op een ander level beïnvloeden.
Verschil ‘promo$ve factors’ en ‘protec$ve factors’ = promo$ve factors zijn eigenschappen en ervaringen
die posi@eve ontwikkeling en adapta@e supporten ongeacht het risicolevel. Protec$ve factors zijn
eigenschappen en ervaringen die posi@eve ontwikkeling en adapta@e supporten in aanwezigheid van risico.
Voor beschermende factoren heb je ook individuele, familie- en socioculturele beschermende factoren.
Beschermende factoren beïnvloeden de uitkomsten van het kind door (1) de impact van het risico te
verkleinen, (2) de nega@eve keVngreac@es na risico’s te verminderen, (3) self-esteem en self-efficacy te
behouden of op te bouwen en (4) mogelijkheden voor verbetering of groei te openen.
Nieuwe mogelijkheden kunnen ervaringen zijn die niet zo zeer plezierige gebeurtenissen zijn, maar zorgen
voor een behulpzame discon@nuïteit met het verleden.
De deficit-focused approach neemt aan dat kinderen met een hoog risicoachtergrond ‘kapot’ zijn en
‘gerepareerd’ moeten worden. De adapta$on-based approach neemt aan dat kinderen met een hoog
risicoachtergrond 'stress-aangepast' zijn in plaats van kwetsbaar.
, VAC 1 & VAC 2: H5 (Mash) en H6 (Mash)
H5 Mash: Intellectual Developmental Disorder (Intellectual Disability)
Er wordt gesproken van intellectual developmental disorder (IDD) (intellectuele ontwikkelingsstoornis) bij:
IQ-scores 2 SD’s onder het gemiddelde, limita@e in adap@ef func@oneren en begin voor het 18e levensjaar.
Intellectual developmental disorder is een neuro-ontwikkelingsstoornis. Er is limita@e in het mentale
vermogen wat leidt tot beperkingen in adap@ef func@oneren als conceptuele, sociale en prak@sche skills.
5.1 Intelligence and Intellectual Developmental Disorder (Intellectual Disability)
Vroeger werden mensen met IDD genegeerd en als ‘dom’ gezien. Mid-twin@gste eeuw veranderde dit.
Evolu@onaire degenera@etheorie kreeg groeiende aandacht rond 1900 als verklaring voor IDD.
Evolu@onaire degenera@etheorie schreef de intellectuele en sociale uitdagingen van kinderen met IDD toe
aan regressie naar een eerdere periode in de menselijke evolu@e.
Vanaf 1910 kreeg de eugene@ca beweging groeiende aandacht.
Eugene@ca = wetenschap gericht op alle invloeden die de aangeboren kwaliteiten van een ras verbeteren.
De verschijningen, func@onele vaardigheden en gedragingen van mensen met IDD werden gebruikt als
bewijs voor hun gebrek aan moraliteit à hier komen de termen moron en moral imbecile vandaan. Zij
werden gezien als een bedreiging voor de maatschappij.
Adap@ef func@oneren = hoe effec@ef individuen omgaan met gewone levenseisen en hoe goed ze in staat
zijn zelfstandig te leven en zich aan de gemeenschapsnormen te houden. Drie categorieën adap@ef
func@oneren: conceptueel, sociaal en prak@sch.
Algemeen intellectueel func@oneren = gedefinieerd door een intelligen@equo@ënt (bijvoorbeeld IQ)
gebaseerd op een beoordeling met één of meer intelligen@etests.
IQ: gemiddelde van 100, met SD van 15. Een IQ van 70 of lager betekent beneden gemiddeld func@oneren.
Het IQ van een individu blijD stabiel over de loop van @jd, maar de juiste omgevingsomstandigheden
kunnen er wel voor zorgen dat kinderen met een laag IQ hun volledig poten@eel kunnen behalen.
IQ-scores zijn over de afgelopen eeuw erg gestegen (het Flynn effect), dit komt niet alleen door verbeterde
omstandigheden, maar ook door intellectuele groei en ontwikkeling.
IQ-scores van zwarte popula@es zijn gemiddeld 1 hele standaarddevia@e lager dan dat van wike popula@es.
Dit wordt verklaard door economische en sociale ongelijkheden.
5.2 Features of Intellectual Developmental Disorder
Met de juiste begeleiding kunnen kinderen met milde intellectuele beperkingen gewoon hun dagelijkse
rou@ne uitvoeren net als andere kinderen. Kinderen met erns@ge beperkingen hebben meer toezicht nodig.
DSM-5-TR criteria voor IDD:
A. Beperkingen in intellectuele func@es als redeneren, probleemoplossen, plannen, abstract denken,
oordelen, academisch leren en leren van ervaringen.
B. Beperkingen in adap@ef func@oneren wat zorgt voor het niet voldoen aan de ontwikkelings- en
sociaalculturele normen voor persoonlijke onanankelijkheid en sociale verantwoordelijkheid. Deze
beperkingen moeten zorgen voor limita@e in func@oneren in het dagelijks leven als communica@e,
sociale par@cipa@e en onanankelijk leven.
C. Intellectuele en adap@eve beperkingen moeten voor 18e levensjaar begonnen zijn.
Een diagnose van IDD specificeert het level van de beperking in mild, moderate, severe of profound.
Let op: de DSM-5 gebruikt dus geen specifieke IQ-grenswaarden voor de diagnose.
