Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
PREKLINIEK GD | WEEK 3
MAANDAG – KNO EN ABDOMINALE CHIRURGIE
KNO ONDERWIJS
ZELFSTUDIE ADEMHALING HOND
ADEMHALING BIJ HONDEN – DE NORMALE ADEMHALING
Costo-abdominale ademhaling
Ademhaling bij gezonde honden is costo-abdominaal, zonder bijgeluid, met nauwelijks beweging van
het lichaam, en met een lage frequentie (onder de 30/min in rust). In rust is de expiratie fase langer
dan de inspiratie fase.
Costo-abdominale ademhaling betekent dat de thorax en het abdomen gelijktijdig in dezelfde richting
bewegen: tijdens inspiratie allebei naar buiten toe en tijdens expiratie allebei naar binnen toe.
Waarom beweegt de buikwand naar buiten toe bij inspiratie? In een adempauze bolt het diafragma in
de thorax naar craniaal. Bij inspiratie trekken de intercostale spieren samen, waardoor de
thoraxwand naar buiten beweegt. Gelijktijdig trekt het diafragma ook samen, waardoor het
diafragma naar caudaal beweegt en afgeplat wordt. Deze afplatting van het diafragma duwt de
buikorganen naar caudaal, waardoor de buikwand zich uitzet.
Een video van twee Cavalier King Charles spaniels (6 en 8 jaar oud). De linker hond ademt
normaal en de rechter hond geforceerd en te snel. Bij de linker hond is er nauwelijks beweging van het
lichaam op te merken, maar bij de rechter hond beweegt het hele lichaam met de ademhaling mee.
Let op: bij de rechter hond zie je naast de adembeweging dat het lichaam ook met elke hartslag mee
beweegt (de frequentie van het hart is sneller dan die van de ademhaling).
Diagnose: De linker hond had geen respiratoire aandoening, de rechter hond had cardiaal longoedeem.
Een video van een Maltezer met costo-abdominale ademhaling, maar met een te snelle ademfrequentie.
Diagnose: Deze hond had een ernstige anemie (door immuun-gemedieerde afbraak).
Video van 10 jaar oude Labradoodle die hijgt. Hijgen is fysiologisch bij de hond. Bij stijging van de
ademfrequentie wordt de expiratoire fase korter en korter. Honden beginnen te hijgen als de inspiratoire en
expiratoire fases even lang worden. Hijgen gaat niet gepaard met bijgeluiden en er is ook geen sprake van
geforceerde ademhaling.
ADEMHALING BIJ HONDEN – ABNORMALE ADEMTYPES
Pendelende ademhaling. Een kruising hondje toont een pendelend adempatroon. Dit wil zeggen dat de
thoraxwand en de buikwand tegenovergestelde bewegingen laten zien. Tijdens inspiratie beweegt de
thoraxwand naar buiten toe, en de buikwand valt gelijktijdig samen.
Hoe ontstaat pendelende ademhaling?
We nemen bijvoorbeeld een liquothorax. In dit geval zorgt het vrije pleurale vocht voor afplatting
van het diafragma. Tijdens inspiratie kan het diafragma zich niet verder afplatten, dus alleen de
1
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
intercostale spieren zorgen voor de inspiratie. Door het uitrekken van de thoraxwand wordt het
diafragma "meegezogen", waardoor het diafragma, samen met de buikorganen naar craniaal
beweegt. Hierdoor valt de buikwand in.
Pendelende ademhaling wijst op een dysfunctie van het diafragma. Hiervoor kunnen meerdere
ziekteprocessen verantwoordelijk zijn, zoals pneumothorax, liquothorax, hernia diafragmatica en
paralyse van het diafragma. Alle andere respiratoire aandoeningen die tot chronische geforceerde
ademhaling leiden kunnen ook pendelende ademhaling veroorzaken door vermoeidheid van het
diafragma.
Hoe kan het diafragma vermoeid raken?
Het diafragma bevat dwarsgestreept spierweefsel, waarin zich hetzelfde mechanisme van vermoeiing en
uitputting kan voordoen als in dwarsgestreept skeletspierweefsel.
Abdominale ademhaling. Bij deze oude Jack Russell terriër valt een geforceerde expiratie op.
Dit kan men zien door het samentrekken van de buikspieren. Bij elke expiratie wordt ook een zacht
piepende geluid (vocalisatie) gehoord.
Diagnose: Deze hond had een gegeneraliseerde collaps van de lobale bronchiën door bronchomalacie.
Nasale stridor en labiaal ademen. Bij deze 1 jaar oude Franse bulldog zien we grote slappe ala nasales
(neusvleugels), die de neusingangen bij inspiratie afsluiten doordat ze naar binnen gezogen worden
(stenotische neusopeningen). Bij ademen met gesloten bek moet de hond veel kracht zetten om de lucht
door de neusopeningen naar binnen te zuigen en horen we een zachte inspiratoire nasale stridor.
Bij expiratie kan de lucht blijkbaar de neus ook niet goed passeren, want de hond laat de lucht voor een
deel via de bek ontsnappen. Dat zien we aan het labiale ademen bij expiratie.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de neus t.g.v. brachycephalic
obstructivesyndrome (BOS).
Ademgeluiden
De normale ademhaling is stil. Als er wel een geluid op te merken is, kan men op basis van
nauwkeurige inspectie van de patiënt en goed luisteren naar de specifieke aard van het bijgeluid vrij goed
lokaliseren waar de oorsprong van de geluid zit. Wat ook kan helpen om de oorsprong van een bijgeluid te
lokaliseren is proberen om het geluid zelf na te bootsen.
Pharyngeale stridor. Dit jonge mopshondje zit rustig op schoot bij de eigenaresse. Opvallend zijn de
mooi open staande neusopeningen. De hond ademt met een rustige frequentie. Zowel bij inspiratie als
bij expiratie is een snurkende pharyngeale stridor te horen. Dit wordt veroorzaakt door een relatief te
lang en te dik palatum molle, dat bij het ademen in de glottis komt te liggen.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de (oro)pharynx t.g.v. brachycephalic
obstructive syndrome (BOS).
Pharyngeale en laryngeale stridor. Deze 2 jaar oude obese mopshond is elders geopereerd aan
zowel het palatum molle, dat ingekort is, als aan de neusvleugels. De neusopeningen staan nu mooi
open. Toch heeft het hondje ernstige ademhalingsproblemen. Bekijk de verschijnselen bij het ademen
2
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
met de bek open en bij het ademen met de bek dicht (waarbij de hond door de neus ademt).
Ademen met open bek: Opvallend is een hoge ademfrequentie, terwijl geen lichamelijke inspanning
plaatsvindt. Bij een belemmerde voorste luchtweg is dit het eerste mechanisme van aanpassing:
het verhogen van de frequentie om het gewenste ademminuutvolume te realiseren. We horen zowel bij
inspiratie als bij expiratie een voornamelijk laryngeale, raspende stridor.
Oorzaak: de ruimte in de glottis is te klein. De hond had graad 3 larynxcollaps (eversie van de laryngeale
ventrikels, waarbij de processi cuneiformes en corniculati elkaar raken). De doorgangsruimte voor de lucht is
daarmee sterk verminderd. De stembandfunctie (abductie en adductie) is niet afwijkend.
Ademen met gesloten bek: Opvallend is direct het zeer geforceerde ademtype met ondersteuning
van abdominale musculatuur. Daarbij horen we een zeer duidelijke snuivende, nasale stridor.
Hoewel de neusopeningen mooi open staan heeft deze hond een ernstige nasale (dus in de neus zelf)
luchtwegbelemmering door zijn brachycephaliteit. De conchale structuren zijn `op elkaar gepropt' in
het zeer korte snuitje, waardoor de doorgang voor de lucht ernstig bemoeilijkt wordt.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de pharynx en larynx t.g.v.
brachycephalic obstructive syndrome (BOS).
Laryngeale stridor. 12 jaar oude grote Zwitserse Sennenhond in de polikamer.
Opvallend is: hijgen (hoge ademfrequentie), terwijl er geen lichamelijke inspanning wordt geleverd.
Zowel bij inspiratie als bij expiratie horen we 'te veel' van het ademhalingsgeluid, waarbij opvalt dat bij
expiratie de toon lager is dan bij inspiratie en met meer nadruk te horen is.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
- Verhoogde frequentie: wanneer de stembanden bij inspiratie onvoldoende kunnen abduceren
realiseert de hond het gewenste ademminuutvolume door de ademfrequentie te verhogen
- De stembanden hebben geen normale tonus meer (staan niet mooi strak gespannen maar fladderen
een klein beetje), daarom horen we meer geluid zowel bij in- als bij expiratie, waarbij de toonhoogte
lager wordt bij expiratie.
Diagnose: Deze hond had larynxparalyse in het beginstadium. Larynxparalyse is een degeneratieve, geleidelijk
progressieve aandoening.
Laryngeale stridor. Een oude Leonberger in de polikamer, duidelijk niet comfortabel, staat bij de deur,
wil naar buiten. Opvallend is: hijgen (hoge ademfrequentie), terwijl er geen lichamelijke inspanning
wordt geleverd. Bij inspiratie is er een zeer opvallend hoogtonig bijgeluid te horen, alsof de glottis bijna
wordt 'dichtgezogen' (wat ook daadwerkelijk gebeurt). Bij expiratie horen we ook meer ademgeluid dan
normaal. Het geluid is laagtoniger dan normaal.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
- Verhoogde frequentie: wanneer de stembanden bij inspiratie onvoldoende kunnen abduceren
realiseert de hond het gewenste ademminuutvolume door de ademfrequentie te verhogen.
- De stembanden hebben geen normale tonus meer (staan niet mooi strak gespannen maar fladderen
een klein beetje), daarom horen we meer geluid zowel bij in- als bij expiratie, waarbij de toonhoogte
lager wordt bij expiratie.
3
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
- Wanneer het verhogen van de ademfrequentie niet leidt tot het gewenste ademminuutvolume gaat
de hond geforceerd inademen (met meer kracht) om een groter teugvolume te realiseren. Daarbij
gaat de hond ook abdominale musculatuur gebruiken. Door de geforceerde inspiratie worden de
weke delen van de larynx echter juist naar binnen gezogen. Dit is het begin van een vicieuze cirkel:
voor de verhoogde ademarbeid is meer zuurstof nodig, die meer ademarbeid nodig maakt. De
geforceerde ademhaling leidt echter juist tot dicht zuigen van de glottis en tot slijmvlies irritatie en
glottis oedeem. Uiteindelijk ontstaat ernstige dyspnoe met hypoxie en hyperthermie en kan
verstikking optreden.
Diagnose: Deze hond had een larynxparalyse in het gevorderde stadium.
Tracheale stridor en hoesten. We zien hier een 7 jaar oude vrouwelijk gecastreerde kruising Chihuahua, die
sinds een jaar af en toe dit klinisch beeld vertoont. Bij oppervlakkig hijgen met open bek lijken er geen
problemen te bestaan. Wanneer de hond echter dieper gaat inademen horen we een wat rochelende
tracheale stridor bij de inspiratie.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
Het geluid wordt veroorzaakt door het afhangen (prolaberen) van de dorsale membraan in het lumen van de
trachea, zodat de dorsale membraan bij versterkte inspiratie gaat trillen of fladderen in het verkleinde
(gecollabeerde) lumen. In deze situatie bestaat er ook altijd een toename van de mucosale secretie in de
trachea, waardoor een rochelend (vochtig) geluid kan ontstaan. Bij de expiratie, die volgt op de diepere
inspiratie-actie, treedt op veel momenten direct een hoest actie op. Het geluid is een duidelijke tracheale
hoest, omdat het toeterende karakter van de stridor zich alleen in de trachea kan voordoen. Het toeterende
geluid bij het hoesten wordt veroorzaakt doordat de lucht, die met grote kracht wordt uitgeblazen de
prolaberende dorsale membraan in een verkleind (gecollabeerd) lumen in beweging zet.
Diagnose: Bij deze hond werd vastgesteld dat er sprake was van een dynamische collaps van met name het
laatste deel van de cervicale trachea (bij diepe inspiratie en bij hoesten). De afwijkende situatie in de
cervicale trachea (het collaberen na diepere inspiratie) genereert van tijd tot tijd een hoestprikkel. Bij
röntgendoorlichting bleek de cervicale trachea ter plaatse soms tot 100 % te collaberen. Deze hond had
daardoor ook problemen bij het verrichten van inspanning.
ZELFSTUDIE: BRACHYCEPHALIC SYNDROME (DUPRE & HEIDENREICH 2016)
Inleiding
Het brachycefaal obstructief ademhalingssyndroom (BOAS) komt voornamelijk voor bij brachycefale rassen
zoals de Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mopshond en Shih Tzu, en wordt gekenmerkt door anatomische
afwijkingen die leiden tot obstructie van de bovenste luchtwegen.
Anatomische Kenmerken: Brachycefale honden hebben een verkorte schedel, wat resulteert in een
verkorting en compressie van de neusholtes en nasofaryngeale passages. Dit leidt tot verhoogde inspiratoire
weerstand en ademhalingsmoeilijkheden. De belangrijkste anatomische afwijkingen zijn:
- Stenotische neusgaten: Vernauwde neusgaten die de luchtstroom beperken.
- Verlengd en verdikt zacht gehemelte: Het zachte gehemelte is vaak te lang en dik, waardoor het de
luchtweg naar de keelholte blokkeert.
- Abnormale conchae: Misvormde neusschelpen die de neusholtes verder vernauwen.
- Eversie van laryngeale zakjes: Uitstulping van de laryngeale zakjes in het strottenhoofd, wat de
luchtweg belemmert.
4
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
- Laryngeale collaps: Instorting van het strottenhoofd door chronische ademhalingsinspanning.
- Hypoplastische trachea: Een abnormaal smalle luchtpijp, vooral gezien bij rassen zoals de Engelse
Bulldog.
Klinische Symptomen: Honden met BOAS vertonen vaak de volgende symptomen:
- Snurken en stridor: Luidruchtige ademhaling, zowel tijdens slaap als bij waakzaamheid.
- Inspiratoire dyspneu: Moeite met inademen, vooral tijdens inspanning of opwinding.
- Inspanningsintolerantie: Snel vermoeid raken bij fysieke activiteit.
- Cyanose: Blauwverkleuring van slijmvliezen door zuurstoftekort.
- Flauwvallen: Bewustzijnsverlies door ernstige ademhalingsobstructie.
- Gastro-intestinale symptomen: Braken of regurgitatie, mogelijk door verhoogde intra-thoracale
druk.
Diagnose: De diagnose van BOAS wordt gesteld op basis van een combinatie van anamnese, klinisch
onderzoek en beeldvorming. Belangrijke diagnostische stappen zijn:
- Fysiek onderzoek: Observatie van ademhalingspatronen en inspectie van de neusgaten en
mondholte.
- Beeldvorming: Röntgenfoto's of CT-scans om de anatomie van de schedel en luchtwegen te
evalueren.
- Laryngoscopie en bronchoscopie: Directe visualisatie van het strottenhoofd en de luchtpijp om de
mate van obstructie te beoordelen.
Behandelingsopties: De behandeling van BOAS varieert afhankelijk van de ernst van de symptomen en kan
zowel conservatieve als chirurgische benaderingen omvatten.
- Conservatieve behandeling:
o Gewichtsbeheersing: Overgewicht kan de ademhalingsproblemen verergeren;
gewichtsverlies kan de symptomen verminderen.
o Omgevingsaanpassingen: Vermijden van hitte, stress en overmatige inspanning om
ademhalingsstress te minimaliseren.
o Medicatie: Gebruik van ontstekingsremmers, bronchodilatoren of sedativa om de
ademhaling te vergemakkelijken.
- Chirurgische interventies:
o Correctie van stenotische neusgaten: Verwijderen van wigvormige stukjes weefsel uit de
neusvleugels om de opening te vergroten.
o Resectie of verkorting van het verlengde zachte gehemelte: Verwijderen van het
overtollige deel van het zachte gehemelte om de luchtweg vrij te maken.
o Verwijdering van everted laryngeale zakjes: Chirurgisch verwijderen van de uitgezakte
laryngeale zakjes om de luchtweg te verbeteren.
o Behandeling van laryngeale collaps: In gevorderde gevallen kan een gedeeltelijke
laryngectomie of tracheostomie noodzakelijk zijn.
Vroege chirurgische interventie wordt vaak aanbevolen om progressie van de aandoening en secundaire
complicaties te voorkomen. Het succes van de behandeling hangt af van de tijdigheid van de interventie en de
ernst van de anatomische afwijkingen.
Prognose: Met tijdige en adequate behandeling kunnen veel honden met BOAS een verbeterde
levenskwaliteit ervaren. Echter, vanwege de aangeboren anatomische kenmerken van brachycefale rassen, is
voortdurende monitoring en mogelijk levenslange zorg noodzakelijk om terugkerende symptomen te
beheersen.
ZELFSTUDIE: LARYNGEAL PARA LYSIS IN DOGS (MILLARD & TOBIAS 2009)
Laryngeale verlamming is een ziekte die voornamelijk voorkomt bij grote hondenrassen en resulteert in
obstructie van de luchtwegen, wat leidt tot dyspneu (moeilijkheden met ademhalen). De aandoening ontstaat
5
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
door disfunctie van de caudale laryngeale zenuwen, die de spieren van het strottenhoofd aansteken, met
uitzondering van de cricothyroideus-spier. Wanneer deze zenuwen niet goed functioneren, kan de
cricoarytenoideus dorsalis-spier de arytenoïden niet meer naar buiten trekken, en is er verlies van de
mogelijkheid om actief de glottis samen te trekken of de stembanden te ontspannen.
Etiologie (Oorzaken):
Laryngeale verlamming kan zowel aangeboren als verworven zijn.
1. Aangeboren laryngeale verlamming: Deze vorm komt voor bij rassen zoals de Bouvier des Flandres,
Dalmatische honden, Rottweilers en Siberische Husky's. Het wordt vaak gezien bij honden jonger dan
één jaar.
2. Verworven laryngeale verlamming: Deze kan ontstaan door trauma of iatrogene schade
(bijvoorbeeld tijdens een schildklieroperatie) aan de recurrerende laryngeale zenuw. Soms is de
oorzaak compressie van deze zenuw door een massale tumor in de nek of mediastinum.
3. Idiopathische laryngeale verlamming: Dit is de meest voorkomende vorm bij oudere honden,
waarbij de oorzaak onbekend is. Het wordt vaak gezien als een onderdeel van een bredere perifere
neuropathie. Studies suggereren dat laryngeale verlamming een teken kan zijn van algemene
zenuwdegeneratie, waarbij de honden symptomen van perifere neuropathie vertonen, zoals atrofie
van de craniale tibiale spier en axonale degeneratie van de peroneale zenuw.
Signalement: Laryngeale verlamming wordt het vaakst gezien bij oudere, grote hondenrassen, met name
Labrador Retrievers. De gemiddelde leeftijd bij presentatie van symptomen is ongeveer 10 jaar. Mannelijke
honden worden vaker getroffen dan vrouwelijke honden.
Klinische Symptomen: De symptomen van laryngeale verlamming verergeren naarmate de laryngeale
functie verder afneemt. In de vroege stadia van de ziekte kunnen eigenaren veranderingen in het stemgeluid
opmerken, zoals heesheid of inspiratoire stridor (een piepende ademhaling bij inademen), evenals
verminderde inspanningscapaciteit. Veel eigenaren geloven in eerste instantie dat de terughoudendheid van
hun hond om te bewegen simpelweg een teken van veroudering is.
Andere symptomen kunnen zijn:
- Dysfagie (moeite met slikken): Dit kan optreden, mogelijk als gevolg van perifere neuropathie.
- Braken: Eigenaren denken misschien dat hun hond braakt, maar het kan ook regurgitatie zijn door
een gelijktijdige slokdarmziekte of kokhalzen door een gehemelte dat zich heeft verlengd door
inspanningsdyspneu (moeilijk ademhalen door een obstructie in de luchtwegen).
Naarmate de laryngeale spieren aan beide zijden verlamd raken, kunnen de honden ernstige dyspneu
(ademnood), cyanose (blauwverkleuring van de slijmvliezen door zuurstoftekort) en syncope (flauwvallen)
ontwikkelen.
Verergerende factoren:
- Inspanning
- Overgewicht
- Opwinding
- Verhoogde omgevingstemperatuur
Deze factoren kunnen de symptomen verergeren en leiden tot een spoedeisende presentatie.
6
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
Complicaties:
- Longontsteking (pneumonie): Aangetaste honden kunnen pneumonie of pulmonale oedeem
ontwikkelen, wat de ademhalingsmoeilijkheden verder verergert.
- Aspiratie: Het onvermogen om de glottis goed samen te trekken tijdens het slikken vergroot het risico
op aspiratie, wat kan leiden tot longinfecties.
- Pulmonale oedeem: Dit kan ontstaan door veranderingen in de intrathoracale druk en hypoxie
(zuurstoftekort), die de doorlaatbaarheid van de alveolaire capillaire membranen verhoogt, wat leidt
tot longvochtophoping.
Bij honden die stabiel zijn, wordt eerst een grondig lichamelijk onderzoek uitgevoerd om de oorzaak van de
symptomen te achterhalen.
1. Lichamelijk Onderzoek:
o Thoraxauscultatie: Het is belangrijk om naar aanwijzingen van longontsteking of pulmonale
oedeem te luisteren, zoals harde ruis, piepen of crepitaties. Ook hartgeruis of
hartritmestoornissen moeten worden gecontroleerd.
o Polscontrole: De arteriële polsen moeten worden gevoeld om het ritme, de symmetrie en de
sterkte te beoordelen, wat kan helpen om cardiovasculaire afwijkingen te identificeren die
bijdragen aan inspanningsintolerantie.
2. Neurologisch Onderzoek: Een volledig neurologisch onderzoek is essentieel om tekenen van
polyneuropathie te identificeren, zoals verminderde posturale reacties, gebrekkige reflexen en
afwijkingen van de hersenzenuwen.
3. Rectale Temperatuur: Een rectale temperatuur moet worden genomen om systemische tekenen
van hitteberoerte (zoals petechiën, overmatig hijgen, instorting en abnormale gedragsveranderingen)
te evalueren, ongeacht de lichaamstemperatuur van het moment. Dit is belangrijk omdat honden
met acute laryngeale verlamming meer vatbaar zijn voor hyperthermie door een belemmerde
luchtwegen. Hitteberoerte door langdurige hyperthermie kan leiden tot multiorganfalen en zelfs de
dood.
o Lichaamstemperatuur ≥ 106°F (41°C): Bij een hoge temperatuur of tekenen van
hitteberoerte moeten aanvullende diagnostische tests (zoals coagulatiepanelen,
onmiddellijke evaluatie van glucose- en elektrolytspiegels) en ondersteunende
behandelingen worden uitgevoerd.
4. Bloedonderzoek:
o Volledig bloedonderzoek (CBC) en serum biochemisch profiel zijn doorgaans normaal,
tenzij er gelijktijdige ziektes aanwezig zijn.
o Bij honden met perifere zwakte, inspanningsintolerantie, megaösophagus of andere tekenen
van polyneuropathie, moeten vrije thyroxine- en schildklierstimulerend hormoon (TSH)-
concentraties worden gemeten om hypothyreoïdie uit te sluiten, en
acetylcholinereceptorantistoffen worden gemeten om myasthenia gravis uit te sluiten. Het
verband tussen laryngeale verlamming en deze aandoeningen is echter niet goed begrepen,
omdat medische behandeling voor hypothyreoïdie of myasthenia gravis waarschijnlijk de
zenuwfunctie van het strottenhoofd niet herstelt.
5. Beeldvorming:
o Thoracale radiografie: Dit is belangrijk om andere oorzaken van dyspneu
(ademhalingsmoeilijkheden) en inspanningsintolerantie uit te sluiten, en om te controleren
op gelijktijdige aandoeningen bij honden met laryngeale verlamming. De longvelden moeten
7
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
worden gecontroleerd op aanwijzingen van aspiratiepneumonie en niet-cardiogene
pulmonale oedeem, die kunnen optreden bij obstructie van de bovenste luchtwegen.
o Honden met laryngeale verlamming door polyneuropathie of neuromusculaire aandoeningen
zoals myasthenia gravis kunnen een megaösophagus ontwikkelen, wat het risico op
aspiratiepneumonie vergroot.
o Contrast-slokdarmecho (esofagografie) met videofluoroscopie: Dit kan noodzakelijk zijn
om een definitieve diagnose van verminderde slokdarmmotiliteit te stellen. Het is echter
geen routineprocedure, omdat de voordelen en risico’s van contrast-slokdarmecho moeten
worden afgewogen.
o Transorale laryngoscopie: Laryngeale verlamming wordt meestal gediagnosticeerd door
middel van transorale laryngoscopie onder een licht anesthesieniveau. Het is belangrijk om
voorzichtig te zijn met de hoeveelheid anesthesie, aangezien overmatige toediening van
verdovende middelen de laryngeale beweging kan remmen.
Medische Behandeling: Honden met acute cyanose of instorting vereisen spoedeisende zorg. Aanvullende
zuurstof moet worden toegediend om hypoxie te verlichten, en een intraveneuze katheter wordt geplaatst
voor medicatie en vochttoediening. Honden die ernstige ademhalingsmoeilijkheden of angst vertonen,
kunnen sedatie nodig hebben met acepromazine en butorphanol. Als laryngeale oedeem wordt vermoed,
kunnen corticosteroïden zoals dexamethason of prednisolon intraveneus worden gegeven. Honden met
ernstige hyperthermie worden behandeld met sedativa, intraveneuze vloeistoffen, koelwaterbaden en
ventilatoren, terwijl de rectale temperatuur continu moet worden gecontroleerd. Als een hond cyanotisch
blijft of ernstige ademhalingsmoeilijkheden heeft ondanks zuurstoftherapie, kan intubatie en lichte
anesthesie nodig zijn, met mogelijk tracheostomie voor langdurige periodes van intubatie. In ernstige
gevallen kan mechanische ventilatie noodzakelijk zijn.
Voor honden met milde symptomen kan een conservatieve benadering worden gevolgd, waarbij stress,
opwinding en hoge omgevingstemperaturen worden vermeden, en gewichtsverlies wordt aangeraden.
Eigenaren moeten geïnformeerd worden dat laryngeale verlamming progressief is en dat chirurgie vaak nodig
wordt als de symptomen verergeren.
Chirurgische Behandeling: Het doel van chirurgie is om de rima glottidis te vergroten, zodat de
luchtweerstand tijdens de inademing wordt verminderd. Chirurgische technieken zijn onder andere
unilaterale arytenoïde lateralization (UAL), partiële arytenoïdectomie, stembandresectie en castellated
laryngofissure. In sommige gevallen kan een softpalateresectie nodig zijn als het zachte gehemelte is
vergroot door verlengd negatieve luchtdruk. UAL is de meest gebruikte techniek, waarbij een hechting wordt
geplaatst tussen de arytenoïde en de cricoïde of thyroid kraakbeenderen om te voorkomen dat de arytenoïden
tijdens de inademing naar binnen bewegen. Complicaties bij UAL kunnen onder meer aspiratiepneumonie,
hoesten, gaggen, sutuurfalen, en gastrische dilatatie-volvulus zijn, met een risico op overlijden door
ademhalingsproblemen. Bij bilaterale arytenoïde lateralization is het risico op complicaties en overlijden
hoger, dus deze techniek wordt niet aanbevolen.
Bij honden die een stembandresectie ondergaan, wordt het stembandproces unilateraal of bilateraal
verwijderd. Partiële arytenoïdectomie houdt in dat een deel van de arytenoïde kraakbeen wordt verwijderd
en kan worden gecombineerd met een stembandresectie. Desondanks wordt UAL het vaakst uitgevoerd voor
de behandeling van laryngeale verlamming bij honden.
8
PREKLINIEK GD | WEEK 3
MAANDAG – KNO EN ABDOMINALE CHIRURGIE
KNO ONDERWIJS
ZELFSTUDIE ADEMHALING HOND
ADEMHALING BIJ HONDEN – DE NORMALE ADEMHALING
Costo-abdominale ademhaling
Ademhaling bij gezonde honden is costo-abdominaal, zonder bijgeluid, met nauwelijks beweging van
het lichaam, en met een lage frequentie (onder de 30/min in rust). In rust is de expiratie fase langer
dan de inspiratie fase.
Costo-abdominale ademhaling betekent dat de thorax en het abdomen gelijktijdig in dezelfde richting
bewegen: tijdens inspiratie allebei naar buiten toe en tijdens expiratie allebei naar binnen toe.
Waarom beweegt de buikwand naar buiten toe bij inspiratie? In een adempauze bolt het diafragma in
de thorax naar craniaal. Bij inspiratie trekken de intercostale spieren samen, waardoor de
thoraxwand naar buiten beweegt. Gelijktijdig trekt het diafragma ook samen, waardoor het
diafragma naar caudaal beweegt en afgeplat wordt. Deze afplatting van het diafragma duwt de
buikorganen naar caudaal, waardoor de buikwand zich uitzet.
Een video van twee Cavalier King Charles spaniels (6 en 8 jaar oud). De linker hond ademt
normaal en de rechter hond geforceerd en te snel. Bij de linker hond is er nauwelijks beweging van het
lichaam op te merken, maar bij de rechter hond beweegt het hele lichaam met de ademhaling mee.
Let op: bij de rechter hond zie je naast de adembeweging dat het lichaam ook met elke hartslag mee
beweegt (de frequentie van het hart is sneller dan die van de ademhaling).
Diagnose: De linker hond had geen respiratoire aandoening, de rechter hond had cardiaal longoedeem.
Een video van een Maltezer met costo-abdominale ademhaling, maar met een te snelle ademfrequentie.
Diagnose: Deze hond had een ernstige anemie (door immuun-gemedieerde afbraak).
Video van 10 jaar oude Labradoodle die hijgt. Hijgen is fysiologisch bij de hond. Bij stijging van de
ademfrequentie wordt de expiratoire fase korter en korter. Honden beginnen te hijgen als de inspiratoire en
expiratoire fases even lang worden. Hijgen gaat niet gepaard met bijgeluiden en er is ook geen sprake van
geforceerde ademhaling.
ADEMHALING BIJ HONDEN – ABNORMALE ADEMTYPES
Pendelende ademhaling. Een kruising hondje toont een pendelend adempatroon. Dit wil zeggen dat de
thoraxwand en de buikwand tegenovergestelde bewegingen laten zien. Tijdens inspiratie beweegt de
thoraxwand naar buiten toe, en de buikwand valt gelijktijdig samen.
Hoe ontstaat pendelende ademhaling?
We nemen bijvoorbeeld een liquothorax. In dit geval zorgt het vrije pleurale vocht voor afplatting
van het diafragma. Tijdens inspiratie kan het diafragma zich niet verder afplatten, dus alleen de
1
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
intercostale spieren zorgen voor de inspiratie. Door het uitrekken van de thoraxwand wordt het
diafragma "meegezogen", waardoor het diafragma, samen met de buikorganen naar craniaal
beweegt. Hierdoor valt de buikwand in.
Pendelende ademhaling wijst op een dysfunctie van het diafragma. Hiervoor kunnen meerdere
ziekteprocessen verantwoordelijk zijn, zoals pneumothorax, liquothorax, hernia diafragmatica en
paralyse van het diafragma. Alle andere respiratoire aandoeningen die tot chronische geforceerde
ademhaling leiden kunnen ook pendelende ademhaling veroorzaken door vermoeidheid van het
diafragma.
Hoe kan het diafragma vermoeid raken?
Het diafragma bevat dwarsgestreept spierweefsel, waarin zich hetzelfde mechanisme van vermoeiing en
uitputting kan voordoen als in dwarsgestreept skeletspierweefsel.
Abdominale ademhaling. Bij deze oude Jack Russell terriër valt een geforceerde expiratie op.
Dit kan men zien door het samentrekken van de buikspieren. Bij elke expiratie wordt ook een zacht
piepende geluid (vocalisatie) gehoord.
Diagnose: Deze hond had een gegeneraliseerde collaps van de lobale bronchiën door bronchomalacie.
Nasale stridor en labiaal ademen. Bij deze 1 jaar oude Franse bulldog zien we grote slappe ala nasales
(neusvleugels), die de neusingangen bij inspiratie afsluiten doordat ze naar binnen gezogen worden
(stenotische neusopeningen). Bij ademen met gesloten bek moet de hond veel kracht zetten om de lucht
door de neusopeningen naar binnen te zuigen en horen we een zachte inspiratoire nasale stridor.
Bij expiratie kan de lucht blijkbaar de neus ook niet goed passeren, want de hond laat de lucht voor een
deel via de bek ontsnappen. Dat zien we aan het labiale ademen bij expiratie.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de neus t.g.v. brachycephalic
obstructivesyndrome (BOS).
Ademgeluiden
De normale ademhaling is stil. Als er wel een geluid op te merken is, kan men op basis van
nauwkeurige inspectie van de patiënt en goed luisteren naar de specifieke aard van het bijgeluid vrij goed
lokaliseren waar de oorsprong van de geluid zit. Wat ook kan helpen om de oorsprong van een bijgeluid te
lokaliseren is proberen om het geluid zelf na te bootsen.
Pharyngeale stridor. Dit jonge mopshondje zit rustig op schoot bij de eigenaresse. Opvallend zijn de
mooi open staande neusopeningen. De hond ademt met een rustige frequentie. Zowel bij inspiratie als
bij expiratie is een snurkende pharyngeale stridor te horen. Dit wordt veroorzaakt door een relatief te
lang en te dik palatum molle, dat bij het ademen in de glottis komt te liggen.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de (oro)pharynx t.g.v. brachycephalic
obstructive syndrome (BOS).
Pharyngeale en laryngeale stridor. Deze 2 jaar oude obese mopshond is elders geopereerd aan
zowel het palatum molle, dat ingekort is, als aan de neusvleugels. De neusopeningen staan nu mooi
open. Toch heeft het hondje ernstige ademhalingsproblemen. Bekijk de verschijnselen bij het ademen
2
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
met de bek open en bij het ademen met de bek dicht (waarbij de hond door de neus ademt).
Ademen met open bek: Opvallend is een hoge ademfrequentie, terwijl geen lichamelijke inspanning
plaatsvindt. Bij een belemmerde voorste luchtweg is dit het eerste mechanisme van aanpassing:
het verhogen van de frequentie om het gewenste ademminuutvolume te realiseren. We horen zowel bij
inspiratie als bij expiratie een voornamelijk laryngeale, raspende stridor.
Oorzaak: de ruimte in de glottis is te klein. De hond had graad 3 larynxcollaps (eversie van de laryngeale
ventrikels, waarbij de processi cuneiformes en corniculati elkaar raken). De doorgangsruimte voor de lucht is
daarmee sterk verminderd. De stembandfunctie (abductie en adductie) is niet afwijkend.
Ademen met gesloten bek: Opvallend is direct het zeer geforceerde ademtype met ondersteuning
van abdominale musculatuur. Daarbij horen we een zeer duidelijke snuivende, nasale stridor.
Hoewel de neusopeningen mooi open staan heeft deze hond een ernstige nasale (dus in de neus zelf)
luchtwegbelemmering door zijn brachycephaliteit. De conchale structuren zijn `op elkaar gepropt' in
het zeer korte snuitje, waardoor de doorgang voor de lucht ernstig bemoeilijkt wordt.
Diagnose: Dit hondje heeft een voorste luchtweg obstructie t.h.v. de pharynx en larynx t.g.v.
brachycephalic obstructive syndrome (BOS).
Laryngeale stridor. 12 jaar oude grote Zwitserse Sennenhond in de polikamer.
Opvallend is: hijgen (hoge ademfrequentie), terwijl er geen lichamelijke inspanning wordt geleverd.
Zowel bij inspiratie als bij expiratie horen we 'te veel' van het ademhalingsgeluid, waarbij opvalt dat bij
expiratie de toon lager is dan bij inspiratie en met meer nadruk te horen is.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
- Verhoogde frequentie: wanneer de stembanden bij inspiratie onvoldoende kunnen abduceren
realiseert de hond het gewenste ademminuutvolume door de ademfrequentie te verhogen
- De stembanden hebben geen normale tonus meer (staan niet mooi strak gespannen maar fladderen
een klein beetje), daarom horen we meer geluid zowel bij in- als bij expiratie, waarbij de toonhoogte
lager wordt bij expiratie.
Diagnose: Deze hond had larynxparalyse in het beginstadium. Larynxparalyse is een degeneratieve, geleidelijk
progressieve aandoening.
Laryngeale stridor. Een oude Leonberger in de polikamer, duidelijk niet comfortabel, staat bij de deur,
wil naar buiten. Opvallend is: hijgen (hoge ademfrequentie), terwijl er geen lichamelijke inspanning
wordt geleverd. Bij inspiratie is er een zeer opvallend hoogtonig bijgeluid te horen, alsof de glottis bijna
wordt 'dichtgezogen' (wat ook daadwerkelijk gebeurt). Bij expiratie horen we ook meer ademgeluid dan
normaal. Het geluid is laagtoniger dan normaal.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
- Verhoogde frequentie: wanneer de stembanden bij inspiratie onvoldoende kunnen abduceren
realiseert de hond het gewenste ademminuutvolume door de ademfrequentie te verhogen.
- De stembanden hebben geen normale tonus meer (staan niet mooi strak gespannen maar fladderen
een klein beetje), daarom horen we meer geluid zowel bij in- als bij expiratie, waarbij de toonhoogte
lager wordt bij expiratie.
3
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
- Wanneer het verhogen van de ademfrequentie niet leidt tot het gewenste ademminuutvolume gaat
de hond geforceerd inademen (met meer kracht) om een groter teugvolume te realiseren. Daarbij
gaat de hond ook abdominale musculatuur gebruiken. Door de geforceerde inspiratie worden de
weke delen van de larynx echter juist naar binnen gezogen. Dit is het begin van een vicieuze cirkel:
voor de verhoogde ademarbeid is meer zuurstof nodig, die meer ademarbeid nodig maakt. De
geforceerde ademhaling leidt echter juist tot dicht zuigen van de glottis en tot slijmvlies irritatie en
glottis oedeem. Uiteindelijk ontstaat ernstige dyspnoe met hypoxie en hyperthermie en kan
verstikking optreden.
Diagnose: Deze hond had een larynxparalyse in het gevorderde stadium.
Tracheale stridor en hoesten. We zien hier een 7 jaar oude vrouwelijk gecastreerde kruising Chihuahua, die
sinds een jaar af en toe dit klinisch beeld vertoont. Bij oppervlakkig hijgen met open bek lijken er geen
problemen te bestaan. Wanneer de hond echter dieper gaat inademen horen we een wat rochelende
tracheale stridor bij de inspiratie.
Oorzaak van dit beeld en geluid:
Het geluid wordt veroorzaakt door het afhangen (prolaberen) van de dorsale membraan in het lumen van de
trachea, zodat de dorsale membraan bij versterkte inspiratie gaat trillen of fladderen in het verkleinde
(gecollabeerde) lumen. In deze situatie bestaat er ook altijd een toename van de mucosale secretie in de
trachea, waardoor een rochelend (vochtig) geluid kan ontstaan. Bij de expiratie, die volgt op de diepere
inspiratie-actie, treedt op veel momenten direct een hoest actie op. Het geluid is een duidelijke tracheale
hoest, omdat het toeterende karakter van de stridor zich alleen in de trachea kan voordoen. Het toeterende
geluid bij het hoesten wordt veroorzaakt doordat de lucht, die met grote kracht wordt uitgeblazen de
prolaberende dorsale membraan in een verkleind (gecollabeerd) lumen in beweging zet.
Diagnose: Bij deze hond werd vastgesteld dat er sprake was van een dynamische collaps van met name het
laatste deel van de cervicale trachea (bij diepe inspiratie en bij hoesten). De afwijkende situatie in de
cervicale trachea (het collaberen na diepere inspiratie) genereert van tijd tot tijd een hoestprikkel. Bij
röntgendoorlichting bleek de cervicale trachea ter plaatse soms tot 100 % te collaberen. Deze hond had
daardoor ook problemen bij het verrichten van inspanning.
ZELFSTUDIE: BRACHYCEPHALIC SYNDROME (DUPRE & HEIDENREICH 2016)
Inleiding
Het brachycefaal obstructief ademhalingssyndroom (BOAS) komt voornamelijk voor bij brachycefale rassen
zoals de Engelse Bulldog, Franse Bulldog, Mopshond en Shih Tzu, en wordt gekenmerkt door anatomische
afwijkingen die leiden tot obstructie van de bovenste luchtwegen.
Anatomische Kenmerken: Brachycefale honden hebben een verkorte schedel, wat resulteert in een
verkorting en compressie van de neusholtes en nasofaryngeale passages. Dit leidt tot verhoogde inspiratoire
weerstand en ademhalingsmoeilijkheden. De belangrijkste anatomische afwijkingen zijn:
- Stenotische neusgaten: Vernauwde neusgaten die de luchtstroom beperken.
- Verlengd en verdikt zacht gehemelte: Het zachte gehemelte is vaak te lang en dik, waardoor het de
luchtweg naar de keelholte blokkeert.
- Abnormale conchae: Misvormde neusschelpen die de neusholtes verder vernauwen.
- Eversie van laryngeale zakjes: Uitstulping van de laryngeale zakjes in het strottenhoofd, wat de
luchtweg belemmert.
4
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
- Laryngeale collaps: Instorting van het strottenhoofd door chronische ademhalingsinspanning.
- Hypoplastische trachea: Een abnormaal smalle luchtpijp, vooral gezien bij rassen zoals de Engelse
Bulldog.
Klinische Symptomen: Honden met BOAS vertonen vaak de volgende symptomen:
- Snurken en stridor: Luidruchtige ademhaling, zowel tijdens slaap als bij waakzaamheid.
- Inspiratoire dyspneu: Moeite met inademen, vooral tijdens inspanning of opwinding.
- Inspanningsintolerantie: Snel vermoeid raken bij fysieke activiteit.
- Cyanose: Blauwverkleuring van slijmvliezen door zuurstoftekort.
- Flauwvallen: Bewustzijnsverlies door ernstige ademhalingsobstructie.
- Gastro-intestinale symptomen: Braken of regurgitatie, mogelijk door verhoogde intra-thoracale
druk.
Diagnose: De diagnose van BOAS wordt gesteld op basis van een combinatie van anamnese, klinisch
onderzoek en beeldvorming. Belangrijke diagnostische stappen zijn:
- Fysiek onderzoek: Observatie van ademhalingspatronen en inspectie van de neusgaten en
mondholte.
- Beeldvorming: Röntgenfoto's of CT-scans om de anatomie van de schedel en luchtwegen te
evalueren.
- Laryngoscopie en bronchoscopie: Directe visualisatie van het strottenhoofd en de luchtpijp om de
mate van obstructie te beoordelen.
Behandelingsopties: De behandeling van BOAS varieert afhankelijk van de ernst van de symptomen en kan
zowel conservatieve als chirurgische benaderingen omvatten.
- Conservatieve behandeling:
o Gewichtsbeheersing: Overgewicht kan de ademhalingsproblemen verergeren;
gewichtsverlies kan de symptomen verminderen.
o Omgevingsaanpassingen: Vermijden van hitte, stress en overmatige inspanning om
ademhalingsstress te minimaliseren.
o Medicatie: Gebruik van ontstekingsremmers, bronchodilatoren of sedativa om de
ademhaling te vergemakkelijken.
- Chirurgische interventies:
o Correctie van stenotische neusgaten: Verwijderen van wigvormige stukjes weefsel uit de
neusvleugels om de opening te vergroten.
o Resectie of verkorting van het verlengde zachte gehemelte: Verwijderen van het
overtollige deel van het zachte gehemelte om de luchtweg vrij te maken.
o Verwijdering van everted laryngeale zakjes: Chirurgisch verwijderen van de uitgezakte
laryngeale zakjes om de luchtweg te verbeteren.
o Behandeling van laryngeale collaps: In gevorderde gevallen kan een gedeeltelijke
laryngectomie of tracheostomie noodzakelijk zijn.
Vroege chirurgische interventie wordt vaak aanbevolen om progressie van de aandoening en secundaire
complicaties te voorkomen. Het succes van de behandeling hangt af van de tijdigheid van de interventie en de
ernst van de anatomische afwijkingen.
Prognose: Met tijdige en adequate behandeling kunnen veel honden met BOAS een verbeterde
levenskwaliteit ervaren. Echter, vanwege de aangeboren anatomische kenmerken van brachycefale rassen, is
voortdurende monitoring en mogelijk levenslange zorg noodzakelijk om terugkerende symptomen te
beheersen.
ZELFSTUDIE: LARYNGEAL PARA LYSIS IN DOGS (MILLARD & TOBIAS 2009)
Laryngeale verlamming is een ziekte die voornamelijk voorkomt bij grote hondenrassen en resulteert in
obstructie van de luchtwegen, wat leidt tot dyspneu (moeilijkheden met ademhalen). De aandoening ontstaat
5
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
door disfunctie van de caudale laryngeale zenuwen, die de spieren van het strottenhoofd aansteken, met
uitzondering van de cricothyroideus-spier. Wanneer deze zenuwen niet goed functioneren, kan de
cricoarytenoideus dorsalis-spier de arytenoïden niet meer naar buiten trekken, en is er verlies van de
mogelijkheid om actief de glottis samen te trekken of de stembanden te ontspannen.
Etiologie (Oorzaken):
Laryngeale verlamming kan zowel aangeboren als verworven zijn.
1. Aangeboren laryngeale verlamming: Deze vorm komt voor bij rassen zoals de Bouvier des Flandres,
Dalmatische honden, Rottweilers en Siberische Husky's. Het wordt vaak gezien bij honden jonger dan
één jaar.
2. Verworven laryngeale verlamming: Deze kan ontstaan door trauma of iatrogene schade
(bijvoorbeeld tijdens een schildklieroperatie) aan de recurrerende laryngeale zenuw. Soms is de
oorzaak compressie van deze zenuw door een massale tumor in de nek of mediastinum.
3. Idiopathische laryngeale verlamming: Dit is de meest voorkomende vorm bij oudere honden,
waarbij de oorzaak onbekend is. Het wordt vaak gezien als een onderdeel van een bredere perifere
neuropathie. Studies suggereren dat laryngeale verlamming een teken kan zijn van algemene
zenuwdegeneratie, waarbij de honden symptomen van perifere neuropathie vertonen, zoals atrofie
van de craniale tibiale spier en axonale degeneratie van de peroneale zenuw.
Signalement: Laryngeale verlamming wordt het vaakst gezien bij oudere, grote hondenrassen, met name
Labrador Retrievers. De gemiddelde leeftijd bij presentatie van symptomen is ongeveer 10 jaar. Mannelijke
honden worden vaker getroffen dan vrouwelijke honden.
Klinische Symptomen: De symptomen van laryngeale verlamming verergeren naarmate de laryngeale
functie verder afneemt. In de vroege stadia van de ziekte kunnen eigenaren veranderingen in het stemgeluid
opmerken, zoals heesheid of inspiratoire stridor (een piepende ademhaling bij inademen), evenals
verminderde inspanningscapaciteit. Veel eigenaren geloven in eerste instantie dat de terughoudendheid van
hun hond om te bewegen simpelweg een teken van veroudering is.
Andere symptomen kunnen zijn:
- Dysfagie (moeite met slikken): Dit kan optreden, mogelijk als gevolg van perifere neuropathie.
- Braken: Eigenaren denken misschien dat hun hond braakt, maar het kan ook regurgitatie zijn door
een gelijktijdige slokdarmziekte of kokhalzen door een gehemelte dat zich heeft verlengd door
inspanningsdyspneu (moeilijk ademhalen door een obstructie in de luchtwegen).
Naarmate de laryngeale spieren aan beide zijden verlamd raken, kunnen de honden ernstige dyspneu
(ademnood), cyanose (blauwverkleuring van de slijmvliezen door zuurstoftekort) en syncope (flauwvallen)
ontwikkelen.
Verergerende factoren:
- Inspanning
- Overgewicht
- Opwinding
- Verhoogde omgevingstemperatuur
Deze factoren kunnen de symptomen verergeren en leiden tot een spoedeisende presentatie.
6
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
Complicaties:
- Longontsteking (pneumonie): Aangetaste honden kunnen pneumonie of pulmonale oedeem
ontwikkelen, wat de ademhalingsmoeilijkheden verder verergert.
- Aspiratie: Het onvermogen om de glottis goed samen te trekken tijdens het slikken vergroot het risico
op aspiratie, wat kan leiden tot longinfecties.
- Pulmonale oedeem: Dit kan ontstaan door veranderingen in de intrathoracale druk en hypoxie
(zuurstoftekort), die de doorlaatbaarheid van de alveolaire capillaire membranen verhoogt, wat leidt
tot longvochtophoping.
Bij honden die stabiel zijn, wordt eerst een grondig lichamelijk onderzoek uitgevoerd om de oorzaak van de
symptomen te achterhalen.
1. Lichamelijk Onderzoek:
o Thoraxauscultatie: Het is belangrijk om naar aanwijzingen van longontsteking of pulmonale
oedeem te luisteren, zoals harde ruis, piepen of crepitaties. Ook hartgeruis of
hartritmestoornissen moeten worden gecontroleerd.
o Polscontrole: De arteriële polsen moeten worden gevoeld om het ritme, de symmetrie en de
sterkte te beoordelen, wat kan helpen om cardiovasculaire afwijkingen te identificeren die
bijdragen aan inspanningsintolerantie.
2. Neurologisch Onderzoek: Een volledig neurologisch onderzoek is essentieel om tekenen van
polyneuropathie te identificeren, zoals verminderde posturale reacties, gebrekkige reflexen en
afwijkingen van de hersenzenuwen.
3. Rectale Temperatuur: Een rectale temperatuur moet worden genomen om systemische tekenen
van hitteberoerte (zoals petechiën, overmatig hijgen, instorting en abnormale gedragsveranderingen)
te evalueren, ongeacht de lichaamstemperatuur van het moment. Dit is belangrijk omdat honden
met acute laryngeale verlamming meer vatbaar zijn voor hyperthermie door een belemmerde
luchtwegen. Hitteberoerte door langdurige hyperthermie kan leiden tot multiorganfalen en zelfs de
dood.
o Lichaamstemperatuur ≥ 106°F (41°C): Bij een hoge temperatuur of tekenen van
hitteberoerte moeten aanvullende diagnostische tests (zoals coagulatiepanelen,
onmiddellijke evaluatie van glucose- en elektrolytspiegels) en ondersteunende
behandelingen worden uitgevoerd.
4. Bloedonderzoek:
o Volledig bloedonderzoek (CBC) en serum biochemisch profiel zijn doorgaans normaal,
tenzij er gelijktijdige ziektes aanwezig zijn.
o Bij honden met perifere zwakte, inspanningsintolerantie, megaösophagus of andere tekenen
van polyneuropathie, moeten vrije thyroxine- en schildklierstimulerend hormoon (TSH)-
concentraties worden gemeten om hypothyreoïdie uit te sluiten, en
acetylcholinereceptorantistoffen worden gemeten om myasthenia gravis uit te sluiten. Het
verband tussen laryngeale verlamming en deze aandoeningen is echter niet goed begrepen,
omdat medische behandeling voor hypothyreoïdie of myasthenia gravis waarschijnlijk de
zenuwfunctie van het strottenhoofd niet herstelt.
5. Beeldvorming:
o Thoracale radiografie: Dit is belangrijk om andere oorzaken van dyspneu
(ademhalingsmoeilijkheden) en inspanningsintolerantie uit te sluiten, en om te controleren
op gelijktijdige aandoeningen bij honden met laryngeale verlamming. De longvelden moeten
7
, Prekliniek gezelschapsdieren – week 3 | Jonker, G.G. (Gemma)
worden gecontroleerd op aanwijzingen van aspiratiepneumonie en niet-cardiogene
pulmonale oedeem, die kunnen optreden bij obstructie van de bovenste luchtwegen.
o Honden met laryngeale verlamming door polyneuropathie of neuromusculaire aandoeningen
zoals myasthenia gravis kunnen een megaösophagus ontwikkelen, wat het risico op
aspiratiepneumonie vergroot.
o Contrast-slokdarmecho (esofagografie) met videofluoroscopie: Dit kan noodzakelijk zijn
om een definitieve diagnose van verminderde slokdarmmotiliteit te stellen. Het is echter
geen routineprocedure, omdat de voordelen en risico’s van contrast-slokdarmecho moeten
worden afgewogen.
o Transorale laryngoscopie: Laryngeale verlamming wordt meestal gediagnosticeerd door
middel van transorale laryngoscopie onder een licht anesthesieniveau. Het is belangrijk om
voorzichtig te zijn met de hoeveelheid anesthesie, aangezien overmatige toediening van
verdovende middelen de laryngeale beweging kan remmen.
Medische Behandeling: Honden met acute cyanose of instorting vereisen spoedeisende zorg. Aanvullende
zuurstof moet worden toegediend om hypoxie te verlichten, en een intraveneuze katheter wordt geplaatst
voor medicatie en vochttoediening. Honden die ernstige ademhalingsmoeilijkheden of angst vertonen,
kunnen sedatie nodig hebben met acepromazine en butorphanol. Als laryngeale oedeem wordt vermoed,
kunnen corticosteroïden zoals dexamethason of prednisolon intraveneus worden gegeven. Honden met
ernstige hyperthermie worden behandeld met sedativa, intraveneuze vloeistoffen, koelwaterbaden en
ventilatoren, terwijl de rectale temperatuur continu moet worden gecontroleerd. Als een hond cyanotisch
blijft of ernstige ademhalingsmoeilijkheden heeft ondanks zuurstoftherapie, kan intubatie en lichte
anesthesie nodig zijn, met mogelijk tracheostomie voor langdurige periodes van intubatie. In ernstige
gevallen kan mechanische ventilatie noodzakelijk zijn.
Voor honden met milde symptomen kan een conservatieve benadering worden gevolgd, waarbij stress,
opwinding en hoge omgevingstemperaturen worden vermeden, en gewichtsverlies wordt aangeraden.
Eigenaren moeten geïnformeerd worden dat laryngeale verlamming progressief is en dat chirurgie vaak nodig
wordt als de symptomen verergeren.
Chirurgische Behandeling: Het doel van chirurgie is om de rima glottidis te vergroten, zodat de
luchtweerstand tijdens de inademing wordt verminderd. Chirurgische technieken zijn onder andere
unilaterale arytenoïde lateralization (UAL), partiële arytenoïdectomie, stembandresectie en castellated
laryngofissure. In sommige gevallen kan een softpalateresectie nodig zijn als het zachte gehemelte is
vergroot door verlengd negatieve luchtdruk. UAL is de meest gebruikte techniek, waarbij een hechting wordt
geplaatst tussen de arytenoïde en de cricoïde of thyroid kraakbeenderen om te voorkomen dat de arytenoïden
tijdens de inademing naar binnen bewegen. Complicaties bij UAL kunnen onder meer aspiratiepneumonie,
hoesten, gaggen, sutuurfalen, en gastrische dilatatie-volvulus zijn, met een risico op overlijden door
ademhalingsproblemen. Bij bilaterale arytenoïde lateralization is het risico op complicaties en overlijden
hoger, dus deze techniek wordt niet aanbevolen.
Bij honden die een stembandresectie ondergaan, wordt het stembandproces unilateraal of bilateraal
verwijderd. Partiële arytenoïdectomie houdt in dat een deel van de arytenoïde kraakbeen wordt verwijderd
en kan worden gecombineerd met een stembandresectie. Desondanks wordt UAL het vaakst uitgevoerd voor
de behandeling van laryngeale verlamming bij honden.
8
