H4. De spijsvertering
Voedingstoffen
• Water
• Koolhydraten, Vetten en Eiwitten
o Grote moleculen, te groot voor opnamen darm,
eerst afbreken naar kleine bouwstenen = vertering.
• Vitaminen
o 2 soorten: wateroplosbare en vet oplosbare.
• Mineralen
Vertering start in de mondholte als voedsel wordt vermengt met speeksel, niet alleen kauwen.
In speeksel stoffen die koolhydraten verteren.
Splitsing tot kleinere bouwstenen, die door darmwand kunnen, door enzymen. Dit zijn
moleculen die zorgen voor bepaalde chemische reactie sneller verloopt = katalyseren.
Elke reactie eigen enzym, enzym wordt bij reactie niet verbruikt; bij reactie weinig enzym nodig.
Worden door exocriene klieren in het spijsverteringsstelsel geproduceerd en direct
uitgescheiden met spijsverteringssappen in het spijsverteringskanaal. ( in het speeksel).
Hormonen ook rol bij voedselafbraak, endocriene klieren produceren hormonen. Indirect,
regulerend effect op de spijsvertering. Eerst aan bloed afgegeven niet rechtstreeks in spijsstelsel .
Celstofwisseling, of metabolisme = hoe je lichaam energie en bouwstoffen uit eten haalt en
gebruikt. Denk aan een fabriek in je lichaam: het maakt dingen die je nodig hebt, zoals energie
om te bewegen, en breekt dingen af die je niet meer nodig hebt. Er zijn twee soorten processen:
Opbouw = anabolisme: Dit is als iets bouwen, bv spieren opbouwen of energie opslaan.
Afbraak = katabolisme: dingen slopen om energie vrij te maken, vet of suiker verbrand
• 1. os (= mond)
• 2. oesofagus (= slokdarm)
• 3a. gaster (= maag)
• 3b. pylorus (= maagportier)
• 4a. duodenum (= twaalfvingerige darm)
• 4b. jejunum (= nuchtere darm)
• 4c. ileum (= kronkeldarm)
• 5a. caecum (= blinde darm) met appendix vermiformis (= wormvormig aanhangsel)
• 5b. colon ascendens (= opstijgend deel dikke darm)
• 5c. colon transversum (= dwarsverlopend deel dikke darm)
• 5d. colon descendens (= dalend deel dikke darm)
• 5e. colon sigmoideum (S-vormig deel dikke darm)
• 5f. rectum (= endeldarm)
• 6. anus (= endeldarmuitgang)
• 7. hepar (= lever)
• 8. vesica fellea biliaris (= galblaas)
• 9. pancreas (= alvleesklier)
• 10. ductus hepaticus (= leverbuis)
• 11. ductus cysticus (= galblaasbuis)
• 12. ductus choledochus (= galbuis)
, Spijsverteringskanaal = tractus digestivus
Op de lippen gaat het verhoornde dekweefsel = epitheel van de huid over in het mondslijmvlies.
Verhemelte
Dak van mondholte gevormd door het palatum durum = harde verhemelte en palatum molle =
zachte verhemelte. Voorzijde harde verhemelte en het slijmvlies ligt daar stevig verankerd aan
het bot van de bovenkaak. Zachte gedeelte spier die uitloopt in de uvula = huig, voor het slikken.
Tong
Onderkant mond gevormd door de mondbodem met de lingua = tong, is aan achterzijde
verbonden met het tongbeen. Dwarsgestreept spierweefsel, omhuld door dik slijmvlies van
meerlagig plaveiselepitheel. Op tongbasis (achter in de keel) bevindt zich lymfoïd weefsel,
beschermt tegen infecties. Functie: fijnmaken voedsel, slikken en spreken.
Speekselklieren
• Glandulae sublinguales = ondertongspeekselklieren,
o afvoergang komt voor in de mond uit.
• Glandulae submandibulares = onderkaakspeekselklieren,
o mondt uit ter hoogte van de middelste snijtand
• Glandulae parotidea = oorspeekselklieren
o Kaakhoek onder het oor, mondt uit in de wang,
ter hoogte van 2de ware kies.
Speeksel
1 liter per dag. Bestaat uit: water, slijm en enzymen. Afscheiding
2 manieren: zien/ruiken (zintuigelijk) of door het kauwen (mechanisch)
Voedsel wordt vloeibaar gemaakt en start ontleding koolhydraten. Het speekselenzym amylase
splitst een deel van amylum = zetmeel in maltose = een suiker.
Gebit – tanden en kiezen, kauwen, spreken en slikken
Farynx = keelholte, kruisen de voedselweg en de luchtweg.
Bestaat uit: nasofarynx = neus-keelholte, ook neusgangen en buizen van Eustachius op uitkome
Bij overgang neus- naar keelholte lymfoïd weefsel in de wand: het adenoïd = neusamandel.
Orofarynx = mond- keelholte met de tonsillen = keelamandel.
Tijdens slikbeweging sluit de epiglottis = strottenklepje de weg naar de trachea = luchtpijp af.
Neusholte beschermt door huig, faalt mechanisme dan verslikt men zich en ga je hoesten.
Oesofagus = slokdarm
Positie: in de borstholte voor de wervelkolom, achter de luchtpijp. Loopt van keelholte naar de
maag, waarbij diafragma = middenrif wordt doorboord. Diafragma scheidt borst- buikholte.
Slokdarm is bekleed met mucosa = slijmvlies. De wand bestaat uit: submucosa = bindweefsel
met bloedvaten, zenuwen, lymfevaten, een spierlaag met lengte- en kringspieren en dun laagje
bindweefsel. Mond- keelholte willekeurige spieren, spieren slokdarm onwillekeurig. Bovenaan
dwarsgestreept en gaat verder in glad spierweefsel. Door peristaltische bewegingen voedsel
naar maag getransporteerd. Géén spijsverteringssappen in slokdarmwand geproduceerd.
Voedingstoffen
• Water
• Koolhydraten, Vetten en Eiwitten
o Grote moleculen, te groot voor opnamen darm,
eerst afbreken naar kleine bouwstenen = vertering.
• Vitaminen
o 2 soorten: wateroplosbare en vet oplosbare.
• Mineralen
Vertering start in de mondholte als voedsel wordt vermengt met speeksel, niet alleen kauwen.
In speeksel stoffen die koolhydraten verteren.
Splitsing tot kleinere bouwstenen, die door darmwand kunnen, door enzymen. Dit zijn
moleculen die zorgen voor bepaalde chemische reactie sneller verloopt = katalyseren.
Elke reactie eigen enzym, enzym wordt bij reactie niet verbruikt; bij reactie weinig enzym nodig.
Worden door exocriene klieren in het spijsverteringsstelsel geproduceerd en direct
uitgescheiden met spijsverteringssappen in het spijsverteringskanaal. ( in het speeksel).
Hormonen ook rol bij voedselafbraak, endocriene klieren produceren hormonen. Indirect,
regulerend effect op de spijsvertering. Eerst aan bloed afgegeven niet rechtstreeks in spijsstelsel .
Celstofwisseling, of metabolisme = hoe je lichaam energie en bouwstoffen uit eten haalt en
gebruikt. Denk aan een fabriek in je lichaam: het maakt dingen die je nodig hebt, zoals energie
om te bewegen, en breekt dingen af die je niet meer nodig hebt. Er zijn twee soorten processen:
Opbouw = anabolisme: Dit is als iets bouwen, bv spieren opbouwen of energie opslaan.
Afbraak = katabolisme: dingen slopen om energie vrij te maken, vet of suiker verbrand
• 1. os (= mond)
• 2. oesofagus (= slokdarm)
• 3a. gaster (= maag)
• 3b. pylorus (= maagportier)
• 4a. duodenum (= twaalfvingerige darm)
• 4b. jejunum (= nuchtere darm)
• 4c. ileum (= kronkeldarm)
• 5a. caecum (= blinde darm) met appendix vermiformis (= wormvormig aanhangsel)
• 5b. colon ascendens (= opstijgend deel dikke darm)
• 5c. colon transversum (= dwarsverlopend deel dikke darm)
• 5d. colon descendens (= dalend deel dikke darm)
• 5e. colon sigmoideum (S-vormig deel dikke darm)
• 5f. rectum (= endeldarm)
• 6. anus (= endeldarmuitgang)
• 7. hepar (= lever)
• 8. vesica fellea biliaris (= galblaas)
• 9. pancreas (= alvleesklier)
• 10. ductus hepaticus (= leverbuis)
• 11. ductus cysticus (= galblaasbuis)
• 12. ductus choledochus (= galbuis)
, Spijsverteringskanaal = tractus digestivus
Op de lippen gaat het verhoornde dekweefsel = epitheel van de huid over in het mondslijmvlies.
Verhemelte
Dak van mondholte gevormd door het palatum durum = harde verhemelte en palatum molle =
zachte verhemelte. Voorzijde harde verhemelte en het slijmvlies ligt daar stevig verankerd aan
het bot van de bovenkaak. Zachte gedeelte spier die uitloopt in de uvula = huig, voor het slikken.
Tong
Onderkant mond gevormd door de mondbodem met de lingua = tong, is aan achterzijde
verbonden met het tongbeen. Dwarsgestreept spierweefsel, omhuld door dik slijmvlies van
meerlagig plaveiselepitheel. Op tongbasis (achter in de keel) bevindt zich lymfoïd weefsel,
beschermt tegen infecties. Functie: fijnmaken voedsel, slikken en spreken.
Speekselklieren
• Glandulae sublinguales = ondertongspeekselklieren,
o afvoergang komt voor in de mond uit.
• Glandulae submandibulares = onderkaakspeekselklieren,
o mondt uit ter hoogte van de middelste snijtand
• Glandulae parotidea = oorspeekselklieren
o Kaakhoek onder het oor, mondt uit in de wang,
ter hoogte van 2de ware kies.
Speeksel
1 liter per dag. Bestaat uit: water, slijm en enzymen. Afscheiding
2 manieren: zien/ruiken (zintuigelijk) of door het kauwen (mechanisch)
Voedsel wordt vloeibaar gemaakt en start ontleding koolhydraten. Het speekselenzym amylase
splitst een deel van amylum = zetmeel in maltose = een suiker.
Gebit – tanden en kiezen, kauwen, spreken en slikken
Farynx = keelholte, kruisen de voedselweg en de luchtweg.
Bestaat uit: nasofarynx = neus-keelholte, ook neusgangen en buizen van Eustachius op uitkome
Bij overgang neus- naar keelholte lymfoïd weefsel in de wand: het adenoïd = neusamandel.
Orofarynx = mond- keelholte met de tonsillen = keelamandel.
Tijdens slikbeweging sluit de epiglottis = strottenklepje de weg naar de trachea = luchtpijp af.
Neusholte beschermt door huig, faalt mechanisme dan verslikt men zich en ga je hoesten.
Oesofagus = slokdarm
Positie: in de borstholte voor de wervelkolom, achter de luchtpijp. Loopt van keelholte naar de
maag, waarbij diafragma = middenrif wordt doorboord. Diafragma scheidt borst- buikholte.
Slokdarm is bekleed met mucosa = slijmvlies. De wand bestaat uit: submucosa = bindweefsel
met bloedvaten, zenuwen, lymfevaten, een spierlaag met lengte- en kringspieren en dun laagje
bindweefsel. Mond- keelholte willekeurige spieren, spieren slokdarm onwillekeurig. Bovenaan
dwarsgestreept en gaat verder in glad spierweefsel. Door peristaltische bewegingen voedsel
naar maag getransporteerd. Géén spijsverteringssappen in slokdarmwand geproduceerd.
