Inhoudsopgave
Les 1 ................................................................................................................................................................. 2
Les 2 ............................................................................................................................................................... 15
Les 3 ............................................................................................................................................................... 33
Les 4 ............................................................................................................................................................... 49
Les 5 ............................................................................................................................................................... 67
Les 6 ............................................................................................................................................................... 72
,Les 1
Menstruele cyclus
Kort gezegd, bestaat de menstruele cyclus uit het uitrijpingsproces van een eicel tot een Graafs follikel, waarna
de eisprong (ovulatie) plaatsvindt en uit het uitrijpingsproces van het baarmoederslijmvlies, het endometrium,
tot een goede voedingsbodem voor innesteling van een bevruchte eicel.
Als geen bevruchting plaatsvindt, vindt ook geen innesteling plaats en wordt het opgebouwde slijmvlies
afgestoten: de menstruatie.
De eerste menstruatie heet de menarche (rondom de puberteit, tussen de 10 en 16jr)
De laatste menstruatie heet de menopauze
De periode rondom de laatste menstruatie, wordt de peri menopauze genoemd, of het climacterium of de
overgang. Tijdens deze periode raken de eicellen, die al bij de geboorte in aanleg aanwezig zijn, op, waardoor
de oestrogeen en progesteron spiegels minder stabiel worden.
De menstruele cyclus is het best uit te leggen als je kijkt naar twee verschillende niveaus: die van het
endocriene systeem, het hormoonstelsel, en die van de uterus zelf. Bij het endocriene systeem onderscheiden
we de hypothalamus, dat het GnrH produceert. Zoals de naam al zegt, zorgt dit hormoon voor vrijmaking van
Gonadotropines. Gonade is een ander woord voor geslachtsorgaan, of geslachtsklier. Bij vrouwen zijn de
gonaden dus de eierstokken (ovaria). Bij mannen de testes (zaadballen).
Gonadotroop betekent: dat wat de werking van de gonaden, de geslachtsklieren, stimuleert.
GnRH stimuleert dan ook een andere klier, de hypofyse, om die gonadotrope hormonen af te geven. Wat zijn
nou die gonadotrope hormonen? Dat zijn FSH en LH.
FSH en LH hebben dus een stimulerende werking op het ovarium.
FSH zorgt daarbij voor uitrijping van follikels, tot een graafs follikel. LH stimuleert voornamelijk de ovulatie.
,Menstruele cyclus: endocrien
Tijdens de folliculaire fase geeft de hypofyse (in de hersenen) follikel stimulerend hormoon (FSH) af dat follikels
zal stimuleren tot groei. In de eierstok (ovarium) liggen meerdere follikels (een zogenaamd cohort), bevatten
elk een eicel (oöcyt). FSH zorgt ervoor dat deze follikels oestrogeen gaan produceren. Zodra de
oestrogeenconcentratie boven een bepaalde waarde komt, wordt door de hypofysevoorkwab een toenemende
mate ook het luteïniserend hormoon (LH) aan de circulatie afgegeven. Als de grootste follikel ongeveer een
diameter van 17-20 mm bereikt, is ie verworden tot de Graafse follikel. Dan zal de hypofyse piekgewijs LH
produceren, waarna de follikel ongeveer 24 tot 36 uur later zal springen (ovulatie, zie verder bij de eicel). Het
geproduceerde oestrogeen zorgt voor groei (= proliferatie) van het endometrium in de baarmoeder (uterus).
Deze periode van menstruele cyclus heet daarom ook proliferatieve fase.
De tweede fase wordt luteale fase genoemd en begint op het moment dat de follikel gesprongen is, en de eicel
er uit verdwenen is. Het follikel zonder eicel wordt geel lichaam (corpus luteum) genoemd. Onder invloed van
het LH zal het corpus luteum progesteron gaan produceren. Onder invloed van progesteron (en ook
oestrogenen) verandert het baarmoederslijmvlies waarbij de slijmklieren secreet produceren en afgeven, en zo
klaargemaakt wordt voor de innesteling van het embryo. Deze fase heet daarom ook wel de secretoire fase.
Het oestrogeen en progesteron tezamen verhinderen in deze fase dat een tweede follikel uitrijpt, door een
negatieve terugkoppeling naar de hypothalamus, waardoor tijdelijk geen GnRH wordt afgegeven. Als er geen
bevruchting en innesteling plaatsvindt, zal het gele lichaam, het corpus luteum, enkele dagen later stoppen
met de productie van voornml progesteron. Het baarmoederslijmvlies zal dan te gronde gaan en afgestoten
worden, de menstruatie. En dan begint de hele cyclus weer opnieuw
, Menstruele cyclus: uterus
In de eerste helft van de menstruele cyclus, de folliculaire fase, zal het baarmoederslijmvlies, het endometrium,
groeien onder invloed van oestrogeen.
Het endometrium wordt dikker door celgroei (proliferatie). Deze fase heet daarom ook wel de proliferatieve
fase. Het maakt zich klaar voor innesteling van een embryo. Na de eisprong zal het corpus luteum eveneens
oestrogeen produceren, maar voornamelijk progesteron. Progesteron zorgt ervoor dat de klieren in het
endometrium hun secreet uitstorten. Daarom heet deze fase ook wel de secretoire fase. Va de 5e dag na de
eisprong is het endometrium optimaal voor een innesteling. Waarschijnlijk zit in het secreet stoffen die dit
innestelingsproces reguleren.
Indien een embryo innestelt zal het zelf een hormoon produceren, het zwangerschapshormoon hCG. Dit zorgt
ervoor dat het corpus luteum nog tijdelijk blijft bestaan waardoor progesteron geproduceerd blijft worden tot
ongeveer de 8e week van de zwangerschap. Hierna neemt de placenta de productie van progesteron over. Als
een zwangerschap uitblijft zal het corpus luteum te gronde gaan en de productie van progesteron stoppen.
Daling van progesteron zorgt voor verval van endometrium, en dan uiteindelijk afstoting gevolgd door een
vaginale menstruele bloeding. Deze bloeding verschilt van vrouw tot vrouw en van cyclus tot cyclus, maar
duurt normaal 3 tot 7 dagen waarbij er een totaal bloedverlies is van rond de tien centiliter (vergelijkbaar met
een half kopje).
Conceptie
De meest vruchtbare periode bij de vrouw
De eisprong vindt plaats ongeveer 14 dagen voor de eerste dag van de volgende te verwachten menstruatie.
Bij een regulaire cyclus van 28 dagen is dat ongeveer op dag 14 na de eerste dag van de voorafgaande
menstruatie.
Eicellen zijn 12-24 in leven, spermacellen verliezen na 48u hun bevruchtend vermogen. Zij kunnen 4 tot 7
dagen in de baarmoeder overleven.
Les 1 ................................................................................................................................................................. 2
Les 2 ............................................................................................................................................................... 15
Les 3 ............................................................................................................................................................... 33
Les 4 ............................................................................................................................................................... 49
Les 5 ............................................................................................................................................................... 67
Les 6 ............................................................................................................................................................... 72
,Les 1
Menstruele cyclus
Kort gezegd, bestaat de menstruele cyclus uit het uitrijpingsproces van een eicel tot een Graafs follikel, waarna
de eisprong (ovulatie) plaatsvindt en uit het uitrijpingsproces van het baarmoederslijmvlies, het endometrium,
tot een goede voedingsbodem voor innesteling van een bevruchte eicel.
Als geen bevruchting plaatsvindt, vindt ook geen innesteling plaats en wordt het opgebouwde slijmvlies
afgestoten: de menstruatie.
De eerste menstruatie heet de menarche (rondom de puberteit, tussen de 10 en 16jr)
De laatste menstruatie heet de menopauze
De periode rondom de laatste menstruatie, wordt de peri menopauze genoemd, of het climacterium of de
overgang. Tijdens deze periode raken de eicellen, die al bij de geboorte in aanleg aanwezig zijn, op, waardoor
de oestrogeen en progesteron spiegels minder stabiel worden.
De menstruele cyclus is het best uit te leggen als je kijkt naar twee verschillende niveaus: die van het
endocriene systeem, het hormoonstelsel, en die van de uterus zelf. Bij het endocriene systeem onderscheiden
we de hypothalamus, dat het GnrH produceert. Zoals de naam al zegt, zorgt dit hormoon voor vrijmaking van
Gonadotropines. Gonade is een ander woord voor geslachtsorgaan, of geslachtsklier. Bij vrouwen zijn de
gonaden dus de eierstokken (ovaria). Bij mannen de testes (zaadballen).
Gonadotroop betekent: dat wat de werking van de gonaden, de geslachtsklieren, stimuleert.
GnRH stimuleert dan ook een andere klier, de hypofyse, om die gonadotrope hormonen af te geven. Wat zijn
nou die gonadotrope hormonen? Dat zijn FSH en LH.
FSH en LH hebben dus een stimulerende werking op het ovarium.
FSH zorgt daarbij voor uitrijping van follikels, tot een graafs follikel. LH stimuleert voornamelijk de ovulatie.
,Menstruele cyclus: endocrien
Tijdens de folliculaire fase geeft de hypofyse (in de hersenen) follikel stimulerend hormoon (FSH) af dat follikels
zal stimuleren tot groei. In de eierstok (ovarium) liggen meerdere follikels (een zogenaamd cohort), bevatten
elk een eicel (oöcyt). FSH zorgt ervoor dat deze follikels oestrogeen gaan produceren. Zodra de
oestrogeenconcentratie boven een bepaalde waarde komt, wordt door de hypofysevoorkwab een toenemende
mate ook het luteïniserend hormoon (LH) aan de circulatie afgegeven. Als de grootste follikel ongeveer een
diameter van 17-20 mm bereikt, is ie verworden tot de Graafse follikel. Dan zal de hypofyse piekgewijs LH
produceren, waarna de follikel ongeveer 24 tot 36 uur later zal springen (ovulatie, zie verder bij de eicel). Het
geproduceerde oestrogeen zorgt voor groei (= proliferatie) van het endometrium in de baarmoeder (uterus).
Deze periode van menstruele cyclus heet daarom ook proliferatieve fase.
De tweede fase wordt luteale fase genoemd en begint op het moment dat de follikel gesprongen is, en de eicel
er uit verdwenen is. Het follikel zonder eicel wordt geel lichaam (corpus luteum) genoemd. Onder invloed van
het LH zal het corpus luteum progesteron gaan produceren. Onder invloed van progesteron (en ook
oestrogenen) verandert het baarmoederslijmvlies waarbij de slijmklieren secreet produceren en afgeven, en zo
klaargemaakt wordt voor de innesteling van het embryo. Deze fase heet daarom ook wel de secretoire fase.
Het oestrogeen en progesteron tezamen verhinderen in deze fase dat een tweede follikel uitrijpt, door een
negatieve terugkoppeling naar de hypothalamus, waardoor tijdelijk geen GnRH wordt afgegeven. Als er geen
bevruchting en innesteling plaatsvindt, zal het gele lichaam, het corpus luteum, enkele dagen later stoppen
met de productie van voornml progesteron. Het baarmoederslijmvlies zal dan te gronde gaan en afgestoten
worden, de menstruatie. En dan begint de hele cyclus weer opnieuw
, Menstruele cyclus: uterus
In de eerste helft van de menstruele cyclus, de folliculaire fase, zal het baarmoederslijmvlies, het endometrium,
groeien onder invloed van oestrogeen.
Het endometrium wordt dikker door celgroei (proliferatie). Deze fase heet daarom ook wel de proliferatieve
fase. Het maakt zich klaar voor innesteling van een embryo. Na de eisprong zal het corpus luteum eveneens
oestrogeen produceren, maar voornamelijk progesteron. Progesteron zorgt ervoor dat de klieren in het
endometrium hun secreet uitstorten. Daarom heet deze fase ook wel de secretoire fase. Va de 5e dag na de
eisprong is het endometrium optimaal voor een innesteling. Waarschijnlijk zit in het secreet stoffen die dit
innestelingsproces reguleren.
Indien een embryo innestelt zal het zelf een hormoon produceren, het zwangerschapshormoon hCG. Dit zorgt
ervoor dat het corpus luteum nog tijdelijk blijft bestaan waardoor progesteron geproduceerd blijft worden tot
ongeveer de 8e week van de zwangerschap. Hierna neemt de placenta de productie van progesteron over. Als
een zwangerschap uitblijft zal het corpus luteum te gronde gaan en de productie van progesteron stoppen.
Daling van progesteron zorgt voor verval van endometrium, en dan uiteindelijk afstoting gevolgd door een
vaginale menstruele bloeding. Deze bloeding verschilt van vrouw tot vrouw en van cyclus tot cyclus, maar
duurt normaal 3 tot 7 dagen waarbij er een totaal bloedverlies is van rond de tien centiliter (vergelijkbaar met
een half kopje).
Conceptie
De meest vruchtbare periode bij de vrouw
De eisprong vindt plaats ongeveer 14 dagen voor de eerste dag van de volgende te verwachten menstruatie.
Bij een regulaire cyclus van 28 dagen is dat ongeveer op dag 14 na de eerste dag van de voorafgaande
menstruatie.
Eicellen zijn 12-24 in leven, spermacellen verliezen na 48u hun bevruchtend vermogen. Zij kunnen 4 tot 7
dagen in de baarmoeder overleven.
