Hoorcollege week 1:
Bronnen van verbintenissen
- Verbintenissenrecht onderdeel van burgerlijk recht, is onderdeel van het
vermogensrecht (samen met het goederenrecht).
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien dit uit de wet voortvloeit
- Art. 6:213: een overeenkomst in de zin van deze titel is een meerzijdige
rechtshandeling, waarbij partijen een verbintenis aangaan.
Persoonlijke versus zakelijke rechten
- Blauboer/Berlips-arrest
Derdenbeding
Berlips verkocht naastliggende percelen aan Blauboer en Kloots met belofte
de tussenliggende weg op te hogen en te bestraten.
Weduwe Maks koopt deze weg – is zij verplicht de weg op te hogen en te
bestraten?
Hoge Raad: een partij kan de rechtsopvolger onder bijzondere titel niet binden
zonder dienst toestemming
Dus: verbintenissenrecht werkt niet absoluut; derden zijn niet gebonden aan
overeenkomst tussen twee partijen
Overeenkomst
- Art. 6:213 BW
- Rechtshandeling
- Handeling met een beoogd rechtsgevolg: zie over wilsverklaring art. 3:33, 3:35 en
6:248 lid 1 BW
- Belangrijk:
Contractsvrijheid
Dwingend en aanvullend recht
Bekijk altijd eerst of/wat partijen zijn overeengekomen!
Bronnen van verbintenissen
- Wet
Onrechtmatige daad, art. 6:162 BW
Zaakwaarneming, art. 6:198-202 BW
Onverschuldigde betaling, art. 6:203-211 BW
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW
Quint/Te Poel-arrest
o Overeenkomst tussen Te Poel en aannemer Quint voor bouw winkels
met bovenwoningen
o Hubertus is op zeker moment niet meer in staat om te betalen. Quint
wendt zicht tot de bank en komt erachter dat het perceel waarop
werd gebouwd niet in eigendom behoort aan Hubertus maar aan zijn
broer Heinrich.
o Heinrich is geen partij bij de overeenkomst, maar wordt door
natrekking eigenaar van de gebouwen
o Kan Quint betaling vorderen van Heinrich op grond van
ongerechtvaardigde verrijking?
, o De rechter mag niet zelf verbintenissen in het leven roepen als deze
niet uit de wet vloeien (toen geen bepaling over ongerechtvaardigde
verrijking).
o Hoge Raad: een verbintenis zou wel kunnen ontstaan als die past in
het stelsel van de wet en aansluit bij de wel in de wet geregelde
gevallen.
Bronnen waarnaar de wet verwijst:
- Gewoonte (art. 6:248 lid 1 BW)
- Ongeschreven recht
Redelijkheid en billijkheid (art. 6:2, 6:248 en 3:12 BW)
Regels van moraal bij de natuurlijke verbintenis (art. 6:3 lid 2 BW)
- Rechterlijke uitspraken
Onderhandelingen
Precontractuele fase
- Zijn partijen hier geheel vrij of niet?
- Nakoming (art. 3:296 BW)
- Toerekenbare tekortkoming in de nakoming geeft verplichting tot schadevergoeding
(art. 6:74 BW)
- Precontractuele fase wordt beheerst door beginselen van burgerlijk recht
Baris/Riezenkamp
- Onderhandelingen over koop hulpmotoren en andere onderdelen van Baris door
Riezenkamp, die een fabriek in bromfietsen wil beginnen
- Baris stelt dat tussen partijen een overeenkomst tot stand is gekomen en vordert
betaling van de koopsom van 110.000 gulden.
- Riezenkamp weigert betaling en verweert zich met de stelling dat hij gedwaald heeft
over de kostprijs voor het vervaardigen van een bromfiets als gevolg van mededeling
van Baris dat de kosten 135 gulden zouden bedragen (maar deze in werkelijkheid
lager bleek te zijn)
- Onderhandelingen over koop ***
- Beroep van Riezenkamp op dwaling slaagt. Dwalende heeft onderzoeksplicht, maar
men mag in de regel afgaan op de juistheid van mededelingen van de wederpartij.
- In de literatuur discussie over de grondslag voor verbintenissen in de precontractuele
fase: redelijkheid en billijkheid of de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm van art.
6:162 BW. Praktisch bestaat nauwelijks verschil tussen deze opvatting.
Problemen in de precontractuele fase
Twee gevalstypen:
1. Afgebroken onderhandelingen: overeenkomst niet ontstaan
2. Overeenkomst wel ontstaan, maar mogelijk vernietigbaar vanwege wilsgebrek of
schending van een zorgplicht
,Afgebroken onderhandelingen
Plas/Valburg
- Offerte ingediend voor bouwen zwembad
- Aannemer kreeg bericht dat zijn offerte was gekozen
- In een raadsvergadering daarna komt raadslid Donk met een andere offerte
- PBO stelt dat een overeenkomst tot stand is gekomen tussen haar en gemeente. Wie
heeft gelijk?
- ‘Verdichte’ relatie:
Stadium 1: vrijheid
Stadium 2: afbreken mag nog, maar niet zonder kostenvergoeding (negatief
contract belang)
Stadium 3: afbreken in strijd met redelijkheid en billijkheid; bij vertrouwen
dat in ieder geval enigerlei contract uit de onderhandelingen zou voortkomen
is er ook plaats voor de vergoeding van de gederfde winst (positief contract
belang)
- Beperking van de vrije mededinging en contractsvrijheid door:
Mogelijke schadeclaim bij afgebroken onderhandelingen
Kosten juridisch advies
Mogelijk afzien van aanbod uit vrees voor aansprakelijkheid
Juridische procedures bij afgebroken onderhandelingen
Hoge transactiekosten
Toepassing Plas/Valburg-doctrine
- De Ruiterij/MBO
- ABB/Staat
Mogelijk is dat men na een periode waarin het afbreken van de onderhandelingen
partijen niet meer vrijstond, terugkeert naar het eerste of tweede
onderhandelingsstadium
- Samenvatting van alle rechtspraak: CBB/JPO
Weer meer ruimte voor contractsvrijheid. Tegelijk is het Nederlands recht op dit
punt nog steeds strikter dan bijvoorbeeld het Engelse recht waar de contractsvrijheid
voorop staat.
Praktische aanpak onderhandelingen
Kader waarbinnen onderhandelingen plaatsvinden helder maken:
- Sluiten rompovereenkomst
- Onderhandelen onder voorbehoud
Precontractuele fase: overeenkomst wel ontstaan
- Welke verplichtingen gelden tussen partijen en hoe zijn ze van invloed op de gesloten
overeenkomst?
- KLM/CCC-arrest
- De Treek/Dexia – aandelenlease
Bijzondere (precontractuele) zorgplicht van de bank beschermen tegen
lichtvaardigheid e.d. volgt uit redelijkheid en billijkheid reikwijdte hangt af van
de omstandigheden
Sanctie: dwaling, maar niet altijd. i.h.a. schadevergoeding:
, Eventueel: aftrek wegens eigen schuld
Grondslag: contract of onrechtmatige daad
Precontractuele fase
- Contractsvrijheid staat voorop
- Begrenzing in het beginsel van redelijkheid en billijkheid en bijzondere zorgplichten
Rechtshandelingen
- Art. 3:33 BW definitie
Wil
Die op rechtsgevolg is gericht
Die zich door een verklaring heeft geopenbaard (verklaring kan in iedere vorm
art. 3:37 lid 1 BW)
- Geen beroep op ontbreken van wil bij gerechtvaardigd vertrouwen art. 3:35 BW
- Werking zodra ontvangen art. 3:37 lid 3 BW en elektronisch contracteren
toegankelijk art. 6:227c lid 3 BW
- Soorten:
Meerzijdige, bijvoorbeeld overeenkomst (door meerdere personen)
Eenzijdige (door één persoon)
Gericht of niet gericht
Wat is schenking art. 7:175 BW?
Grondbeginselen van het overeenkomstenrecht
- Contractsvrijheid
Uitzondering inhoudelijk is mogelijk zeden/openbare orde art. 3:40 BW
- Vormvrijheid (consensualisme), art. 3:37 lid 1 BW
Uitzonderingen vormvoorschriften art. 3:39 BW
- Verbindende kracht (pacta sunt servanda)
- Aanvulling/beperking redelijkheid en billijkheid art. 6:2 en 248 BW
Overeenkomst
- Art. 6:217 BW
Aanbod (art. 3:33 en 35 BW), art. 3:37 lid 1 en 3 (herroeping art. 6:219)
Aanvaarding daarvan art. 3:33 en 35 BW, art. 3:37 lid 1 en 3 BW (afwijking
antwoord aanbod art. 6:225 lid 1 en 2)
- Elektronisch contracteren, bijvoorbeeld webshop
B2B + B2C, art. 6:227b, 6:227c uit E-commerce Richtlijn 2000/31
B2C, art. 6:230g-230k, art. 6:230m-230s, 6:230v uit Richtlijn
consumentenrechten 2011/83, met name 14 dagen ontbindingstermijn art.
6:230o BW
Nota bene: verschil Verordening (werkt rechtstreeks, bijvoorbeeld DSA
2022/2065) en Richtlijn (behoeft implementatie).
Algemene voorwaarden algemeen
- Definities, art. 6:231 sub a BW
Algemene voorwaarden = één of meer bedingen die zijn opgesteld om in een
aantal overeenkomsten te worden opgenomen, m.u.v. kernbedingen =
Bronnen van verbintenissen
- Verbintenissenrecht onderdeel van burgerlijk recht, is onderdeel van het
vermogensrecht (samen met het goederenrecht).
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien dit uit de wet voortvloeit
- Art. 6:213: een overeenkomst in de zin van deze titel is een meerzijdige
rechtshandeling, waarbij partijen een verbintenis aangaan.
Persoonlijke versus zakelijke rechten
- Blauboer/Berlips-arrest
Derdenbeding
Berlips verkocht naastliggende percelen aan Blauboer en Kloots met belofte
de tussenliggende weg op te hogen en te bestraten.
Weduwe Maks koopt deze weg – is zij verplicht de weg op te hogen en te
bestraten?
Hoge Raad: een partij kan de rechtsopvolger onder bijzondere titel niet binden
zonder dienst toestemming
Dus: verbintenissenrecht werkt niet absoluut; derden zijn niet gebonden aan
overeenkomst tussen twee partijen
Overeenkomst
- Art. 6:213 BW
- Rechtshandeling
- Handeling met een beoogd rechtsgevolg: zie over wilsverklaring art. 3:33, 3:35 en
6:248 lid 1 BW
- Belangrijk:
Contractsvrijheid
Dwingend en aanvullend recht
Bekijk altijd eerst of/wat partijen zijn overeengekomen!
Bronnen van verbintenissen
- Wet
Onrechtmatige daad, art. 6:162 BW
Zaakwaarneming, art. 6:198-202 BW
Onverschuldigde betaling, art. 6:203-211 BW
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW
Quint/Te Poel-arrest
o Overeenkomst tussen Te Poel en aannemer Quint voor bouw winkels
met bovenwoningen
o Hubertus is op zeker moment niet meer in staat om te betalen. Quint
wendt zicht tot de bank en komt erachter dat het perceel waarop
werd gebouwd niet in eigendom behoort aan Hubertus maar aan zijn
broer Heinrich.
o Heinrich is geen partij bij de overeenkomst, maar wordt door
natrekking eigenaar van de gebouwen
o Kan Quint betaling vorderen van Heinrich op grond van
ongerechtvaardigde verrijking?
, o De rechter mag niet zelf verbintenissen in het leven roepen als deze
niet uit de wet vloeien (toen geen bepaling over ongerechtvaardigde
verrijking).
o Hoge Raad: een verbintenis zou wel kunnen ontstaan als die past in
het stelsel van de wet en aansluit bij de wel in de wet geregelde
gevallen.
Bronnen waarnaar de wet verwijst:
- Gewoonte (art. 6:248 lid 1 BW)
- Ongeschreven recht
Redelijkheid en billijkheid (art. 6:2, 6:248 en 3:12 BW)
Regels van moraal bij de natuurlijke verbintenis (art. 6:3 lid 2 BW)
- Rechterlijke uitspraken
Onderhandelingen
Precontractuele fase
- Zijn partijen hier geheel vrij of niet?
- Nakoming (art. 3:296 BW)
- Toerekenbare tekortkoming in de nakoming geeft verplichting tot schadevergoeding
(art. 6:74 BW)
- Precontractuele fase wordt beheerst door beginselen van burgerlijk recht
Baris/Riezenkamp
- Onderhandelingen over koop hulpmotoren en andere onderdelen van Baris door
Riezenkamp, die een fabriek in bromfietsen wil beginnen
- Baris stelt dat tussen partijen een overeenkomst tot stand is gekomen en vordert
betaling van de koopsom van 110.000 gulden.
- Riezenkamp weigert betaling en verweert zich met de stelling dat hij gedwaald heeft
over de kostprijs voor het vervaardigen van een bromfiets als gevolg van mededeling
van Baris dat de kosten 135 gulden zouden bedragen (maar deze in werkelijkheid
lager bleek te zijn)
- Onderhandelingen over koop ***
- Beroep van Riezenkamp op dwaling slaagt. Dwalende heeft onderzoeksplicht, maar
men mag in de regel afgaan op de juistheid van mededelingen van de wederpartij.
- In de literatuur discussie over de grondslag voor verbintenissen in de precontractuele
fase: redelijkheid en billijkheid of de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm van art.
6:162 BW. Praktisch bestaat nauwelijks verschil tussen deze opvatting.
Problemen in de precontractuele fase
Twee gevalstypen:
1. Afgebroken onderhandelingen: overeenkomst niet ontstaan
2. Overeenkomst wel ontstaan, maar mogelijk vernietigbaar vanwege wilsgebrek of
schending van een zorgplicht
,Afgebroken onderhandelingen
Plas/Valburg
- Offerte ingediend voor bouwen zwembad
- Aannemer kreeg bericht dat zijn offerte was gekozen
- In een raadsvergadering daarna komt raadslid Donk met een andere offerte
- PBO stelt dat een overeenkomst tot stand is gekomen tussen haar en gemeente. Wie
heeft gelijk?
- ‘Verdichte’ relatie:
Stadium 1: vrijheid
Stadium 2: afbreken mag nog, maar niet zonder kostenvergoeding (negatief
contract belang)
Stadium 3: afbreken in strijd met redelijkheid en billijkheid; bij vertrouwen
dat in ieder geval enigerlei contract uit de onderhandelingen zou voortkomen
is er ook plaats voor de vergoeding van de gederfde winst (positief contract
belang)
- Beperking van de vrije mededinging en contractsvrijheid door:
Mogelijke schadeclaim bij afgebroken onderhandelingen
Kosten juridisch advies
Mogelijk afzien van aanbod uit vrees voor aansprakelijkheid
Juridische procedures bij afgebroken onderhandelingen
Hoge transactiekosten
Toepassing Plas/Valburg-doctrine
- De Ruiterij/MBO
- ABB/Staat
Mogelijk is dat men na een periode waarin het afbreken van de onderhandelingen
partijen niet meer vrijstond, terugkeert naar het eerste of tweede
onderhandelingsstadium
- Samenvatting van alle rechtspraak: CBB/JPO
Weer meer ruimte voor contractsvrijheid. Tegelijk is het Nederlands recht op dit
punt nog steeds strikter dan bijvoorbeeld het Engelse recht waar de contractsvrijheid
voorop staat.
Praktische aanpak onderhandelingen
Kader waarbinnen onderhandelingen plaatsvinden helder maken:
- Sluiten rompovereenkomst
- Onderhandelen onder voorbehoud
Precontractuele fase: overeenkomst wel ontstaan
- Welke verplichtingen gelden tussen partijen en hoe zijn ze van invloed op de gesloten
overeenkomst?
- KLM/CCC-arrest
- De Treek/Dexia – aandelenlease
Bijzondere (precontractuele) zorgplicht van de bank beschermen tegen
lichtvaardigheid e.d. volgt uit redelijkheid en billijkheid reikwijdte hangt af van
de omstandigheden
Sanctie: dwaling, maar niet altijd. i.h.a. schadevergoeding:
, Eventueel: aftrek wegens eigen schuld
Grondslag: contract of onrechtmatige daad
Precontractuele fase
- Contractsvrijheid staat voorop
- Begrenzing in het beginsel van redelijkheid en billijkheid en bijzondere zorgplichten
Rechtshandelingen
- Art. 3:33 BW definitie
Wil
Die op rechtsgevolg is gericht
Die zich door een verklaring heeft geopenbaard (verklaring kan in iedere vorm
art. 3:37 lid 1 BW)
- Geen beroep op ontbreken van wil bij gerechtvaardigd vertrouwen art. 3:35 BW
- Werking zodra ontvangen art. 3:37 lid 3 BW en elektronisch contracteren
toegankelijk art. 6:227c lid 3 BW
- Soorten:
Meerzijdige, bijvoorbeeld overeenkomst (door meerdere personen)
Eenzijdige (door één persoon)
Gericht of niet gericht
Wat is schenking art. 7:175 BW?
Grondbeginselen van het overeenkomstenrecht
- Contractsvrijheid
Uitzondering inhoudelijk is mogelijk zeden/openbare orde art. 3:40 BW
- Vormvrijheid (consensualisme), art. 3:37 lid 1 BW
Uitzonderingen vormvoorschriften art. 3:39 BW
- Verbindende kracht (pacta sunt servanda)
- Aanvulling/beperking redelijkheid en billijkheid art. 6:2 en 248 BW
Overeenkomst
- Art. 6:217 BW
Aanbod (art. 3:33 en 35 BW), art. 3:37 lid 1 en 3 (herroeping art. 6:219)
Aanvaarding daarvan art. 3:33 en 35 BW, art. 3:37 lid 1 en 3 BW (afwijking
antwoord aanbod art. 6:225 lid 1 en 2)
- Elektronisch contracteren, bijvoorbeeld webshop
B2B + B2C, art. 6:227b, 6:227c uit E-commerce Richtlijn 2000/31
B2C, art. 6:230g-230k, art. 6:230m-230s, 6:230v uit Richtlijn
consumentenrechten 2011/83, met name 14 dagen ontbindingstermijn art.
6:230o BW
Nota bene: verschil Verordening (werkt rechtstreeks, bijvoorbeeld DSA
2022/2065) en Richtlijn (behoeft implementatie).
Algemene voorwaarden algemeen
- Definities, art. 6:231 sub a BW
Algemene voorwaarden = één of meer bedingen die zijn opgesteld om in een
aantal overeenkomsten te worden opgenomen, m.u.v. kernbedingen =
