Hoorcollege aantekeningen

Hoorcollege 1:
Presterende overheid
Veel verschillende vormen van (financieel) presterend bestuur
- Subsidies
- Uitkeringen
- Tegemoetkomingen
- Prijzen
- Enz.

Nederland subsidieland
- Op vele beleidsterreinen mogelijk om subsidies te krijgen
- Op zowel centraal als decentraal niveau

Van ongeregeld en ondoorzichtig bestuur naar Titel 4.2 Awb
- Tot 1998 weinig subsidierecht omdat het om een gunst van de overheid zou gaan dus
geen regels nodig zouden zijn
- Want: presterend overheidsoptreden
- In 1998: titel 4.2 Awb; enorme omslag
- De eis van een wettelijke grondslag en een algemeen wettelijke met veel flexibiliteit

Het begin: wat is een subsidie?
- Definitie in art. 4:21 lid 1 Awb:
 Aanspraak op financiële middelen
 Bestuursorgaan
 Met het oog op bepaalde activiteiten
 Geen betaling
- Materiële definitie
- Nog dagelijkse discussie

Aanspraak op financiële middelen
- Een aanspraak op geld;
- Subsidie à fonds perdu: betaling zonder zicht op terugbetaling;
- Maar daadwerkelijk en definitieve overdracht is niet noodzakelijk:
 Garantie: wel economisch voordeel, maar geld wordt niet altijd daadwerkelijk
uitgekeerd; (organiseren olympische spelen)
 Lening: tijdelijke aanspraak op geld.

Door een bestuursorgaan verstrekt
- A-bestuursorganen (art. 1:1 onder a Awb)
- B-bestuursorgaan (art. 1:1 onder b Awb)
 Een persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed
 Privaatrechtelijke rechtspersoon (stichting, BV, NV)
 Wettelijk b-bestuursorganen (of juist niet, zie de Machtigingswet oprichting
Invest-NL, Kamerdossier 35 123, NV Invest NL is geen bestuursorgaan)
 Buitenwettelijke bestuursorganen:
Inhoudelijke (overwegende mate) en financieel vereiste (Schiphol-uitspraak)

,Met het oog op bepaalde activiteiten
- Gebonden overdracht van financiële middelen:
 Deelneming is geen subsidie;
 Prijzen zijn geen subsidie;
- Stimuleren van bepaalde wenselijke activiteiten in het algemeen belang;
 Sociale uitkeringen en inkomensvoorzieningen geen subsidie;
 Schadevergoeding is geen subsidie;

Geen betaling
- Geen betaling voor een commerciële opdracht;
- Hoe herken je een commerciële opdracht?
 Niet aan de rechtsvorm, maar aan de inhoud!
- Relatie met de overheidsopdracht?
- Criteria volgens de MvT:
 De omvang van de financiële verstrekkingen in relatie tot de kostpost: bij
subsidie vergoed je in beginsel niet meer dan de kostprijs, bij een opdracht zit
daar vaak ook nog winst bij.
 De initiatiefnemer
 Eventuele markttransacties tussen de subsidieontvanger en derden.

Waarom die dagelijkse discussie?
- Subsidies moeten worden verstrekt volgens de regels van het subsidierecht en
besluiten daarover kunnen worden voorgelegd aan de bestuursrechter, dat wordt
soms lastig ervaren;
- Soms wordt het bestaan van uitgebreide flexibele regeling van titel 4.2 Awb juist als
voordeel gezien, voor een snelle vormgeving van begunstigende regelingen:

Aan welke normen is de overheid gebonden? Normen van het publiekrecht? Of als het geen
subsidie is, welke normen gelden dan  meestal privaatrecht.
En wie biedt er dan rechtsbescherming? Bestuursrechter of civiele rechter.

Wat is er geregeld in titel 4.2 Awb?
- Veel! In totaal 80 artikelen van dwingend, regelend, aanvullend en facultatief recht
- Wat gaan we bespreken:
 Wettelijke grondslag
 Verdeelsystemen
 Proces van subsidie verlenen
 Onregelmatigheden
 De rol van het vertrouwensbeginsel in het subsidierecht

Wettelijke grondslag
- Democratische legitimatie;
- Ratio: beheersing overheidsuitgaven en rechtszekerheid
- Wettelijk voorschrift:
 Algemeen verbindend voorschrift: regeling van een orgaan dat aan de
Grondwet of een wet in formele zin regelgevende bevoegdheid ontleent;
 Rijk: te herleiden tot wet in formele zin;

,  Decentrale overheden: autonome verordeningen
- Over delegatiemogelijkheden bepaalt Titel 4.2 Awb niets. Gebeurt in de praktijk op
grote schaal!

Uitzonderingen
- Spoedeisende subsidies (art. 4:23 lid 3 sub a Awb)
- Heel soms bij Europese subsidies (art. 4:23 lid3 sub d Awb)
- Begrotingssubsidies (art. 4:23 lid 3 sub c Awb)
 Ontvanger
 Maximale bedrag
- Incidentele subsidies (art. 4:23 lid 3 sub d Awb)
 Beperkt aantal ontvangers
 Min of meer eenmalige activiteiten
 Ten hoogste vier jaar
- Bevoegdheid tot subsidieverstrekking wordt ambtshalve getoetst door de
bestuursrechter
- Wat als een wettelijke grondslag ten onrechte ontbreekt? Je mag als burger niet
slechter af zijn, je mag je subsidie houden maar het geschil is niet beslecht, en je mag
de fout herstellen en dus een wettelijke grondslag creëren.

Verdeling van schaarse subsidiegelden
- Begrotingsvoorbehoud (art. 4:34 Awb)
- Het subsidieplafond (art. 4:25 Awb e.v.)
 Bij of krachtens wettelijk voorschrift
 Verplichte weigeringsgrond
 Geldt niet na juridische procedures
 De verdeelwijze moet bij of krachtens wettelijk voorschrift bekend worden
gemaakt.

Een plafond vraagt om een verdeelwijze
- Wie het eerst komt, wie het eerst maalt
- Tenderprocedure; wie heeft het mooiste voorstel?  Leidt makkelijk tot geschillen
- Loting
- Evenredige verdeling

Vooral de tenderprocedure leidt tot geschillen
- Hoe bepaal je op een transparante wijze welke voorstellen de beste zijn?
- Zie bijvoorbeeld Uitspraak Digeteken
- De jurisprudentie over schaarse subsidies is ook relevant voor de verdeling van
andere schaarse publieke rechten zoals overheidsopdrachten, concessies en
vergunningen.

Proces van subsidieverlening
- Hoofdregel: twee beschikkingen (art. 4:29 Awb)
 Verlening: voorwaardelijke aanspraak
 U, aanvrager bent geselecteerd om dit bedrag te ontvangen u moet een
aantal stukken met informatie leveren