Samenvatting duurzame delta 2
Hoorcollege 1
Fysisch geograaf: delta is een gebied waar getijde, golven en rivieren zorgen voor landschap vormende
processen. Een delta is erosie, sedimentatie en zand dat van de zeebodem omhoog komt en naar de kust gaat.
Dus bijna heel NL is een delta. Nu niet meer want de kust is vastgelegd, er zijn dijken gebouwd en er is
nauwelijks sedimentatie in het rivierengebied.
Ecoloog: delta is een ecosysteem met overgangen van zoet naar zout water. Nu nauwelijks te vinden want
dammen zorgen voor een scherpe scheiding van het water soort.
Waterbouwkundige ingenieur: delta is een gebied wat zowel overstroombaar is door de zee als rivieren.
Binnenvaartschipper: delta is een gebied met overslaghavens voor zee- en binnenvaart, die verbonden zijn door
langzaam stromende rivieren en brede kanalen. Moeten goed bevaarbaar zijn. Netwerk van kanalen, het
andere maakt niet uit.
Boer: delta is het gebied waar we wonen en de boerderij op staat. De directe omgeving.
Alle actoren hebben dus andere afbakeningen door achtergrond en ideeën.
Oorsprong van de term delta komt uit het grieks beschreven door Ptolomeus in Geographoa. Er was een
splitsing van een rivier, dat leek op een driehoek; driehoek in grieks alfabet is delta.
In 1830 kwam begrip opnieuw ter sprake: gebied waar zand en klei wordt afgezet door rivieren/zee en nieuw
land wordt gevormd. Na watersnoodramp werd het een woord uit de volksmond. Ze moesten naam geven aan
gebied waar ze moesten werken ipv beschrijving, die term werd ‘deltagebied’ en het plan werd deltaplan
genoemd.
Gebruik van term delta heeft twee samenhangende verhaallijnen: strijd tegen de zee / wij hebben geweldige
deltakennis (gevoel van trots). Blijkt ook uit monumenten. Kritiek is waterbouwhoogmoed en we overschatten
onszelf, we moeten kritisch blijven.
Term deltaplan heeft betekenis van iets krachtigs, iets oplossen.
framing
framing kan je vertalen als vangen van werkelijkheid in foto of schilderij. Je geeft betekenis aan dingen door
waarnemingen te organiseren en ordenen, je classificeert; wat telt wel en wat telt niet. Veel feiten maakt
framing nodig om betekenis te geven, alle actoren doen aan framing; wetenschappers noemen dit afbakenen
en theoretiseren.
In de natuurwetenschappen is framen een moeilijk begrip, zij bestuderen wereld als outsider; kijken neutraal
naar de wereld en meten is weten.
Nadenken over framing omdat; het creeert een waarheid (maar zijn altijd deelwaarheden), frames zijn
gebaseerd op aannames, raken altijd aan belangen, sluiten uit door (mis)representatie, liggen vaak ten
grondslag aan conflicten. Waterbeheer en ruimtelijke planning zitten vol met frames.
Reflectie op framing is belangrijk; gaat gepaard met re-framing, doorgronden complexe en open-ended
vraagstukken, achterhalen aannames, doorgrond actoren, reframing nodig voor bedenken van alternatieven en
nodig voor een duurzame delta.
Beknopte geschiedenis van mens – natuur – omgeving
Er waren ontginningen, verdeling van land en ontwikkeling van burgerij/zelfstandige boeren. Zelfbestuur
(heemreden) in polders door edelen, kerk, grondbezitters en stadsbesturen; probeerde leenheer weg te houden
-> eerste waterschappen. Conflicten tussen heemreden en steden; afsluiting van waterpeil en dam waardoor
achterland niks heeft. Dam lag vak midden in de stad.
Benadering deltawetenschappen
Positivistisch (globaal perspectief); werkelijkheid bestaat onafhankelijk van waarnemer, een mogelijke
verklaring, probleem is objectief af te bakenen, wetenschap is op afstand en onafhankelijk, kennis is neutraal.
,Nuttig om te begrijpen hoe deltasysteem werkt en te begrijpen wat effecten van maatregelen kunnen zijn.
Toegepast door natuurwetenschappers en sociaal-wetenschappers.
Niet alleen nu observeren maar ook vroeger en later, kijken naar lange termijn
Constructivistisch (leefwereldperspectief); werkelijkheid bestaat afhankelijk van waarnemer, meerdere
mogelijke verklaringen, meerdere theorieën van wat probleem is, wetenschap is context gebonden, kennis is
subjectief. Nuttig om te begrijpen wat de standpunten en het gedrag is van actoren in delta’s, te begrijpen hoe
conflicten in deltas ontstaan, nuttig om te beoordelen van ontwikkelingen en beleid in deltas op duurzaamheid,
rechtvaardigheid. Toegepast door antropologen, filosofen en sociaal-wetenschappers.
Vooral naar het nu kijken, korte termijn.
DPSIR
D=driver: achterliggende kracht, menselijk handelen en processen
R=response: politieke en maatschappelijke keuzes om driver te verminderen
P=pressure: druk op het systeem, wordt iets onttrokken/afgenomen/toegevoegd/uitgestoten van/naar het
systeem
R: poli. En maatsch. Keuzes om P te verminden
S=state: verandering in de toestand van het systeem, kenmerken van systeem veranderen
I=impact: gevolg voor mens en natuur
Volkerak
Deltawerken: haringvlietdam, brouwersdam, oosterschelde kering, measlant kering.
Zit blauwalg in volkerak. Dat is een bacterie in stilstaan zoet water met voedingsstoffen bij warm weer. Dit geeft
gezondheidsproblemen aan mensen en sterfte van waterdieren.
Oplossingen: doorspoelen met rivierwater in de hoop dat het weggaat. Verzilting maakt het een brakwater
meer en zorgt dat er geen blauwalg meer is.
Deze modellen en oplossingen zijn aangepast om meer legitimiteit te verkrijgen en ze zijn gebaseerd op
aannames.
Om te kiezen wilt Rijkswaterstaat eerst meerdere effectstudies en experimenten uitvoeren en een expert
judgement inschakelen.
Uiteindelijk gekozen voor verzilting, uiteindelijk kwamen er droge zomers en was verzilting van het meer van de
baan
Literatuur
NL delta is zeegedomineerd, veel sediment en sterke stroming heeft NL kustlijn gevormd. 1 e stedelijk
nederzettingen waren op natuurlijk hoogte en veilig voor overstromingen, drainagetechnologie en dijkbouw
creëerde nieuwe mogelijkheden voor stedelijke uitbreiding. Volgens waterschappen was bouw op dijk gevaarlijk
voor sterkte en onderhoud ervan. Zeestadsteden combineerde overstroming verdedigingen met militaire
verdedigingssystemen met representatieve uitstraling. Meest monumentaal van stad was dam. Elementen van
hydraulische techniek vormden belangrijkste raamwerk voor stedelijk cultuur. Estuaria waren moeilijk te
bebouwen maar aantrekkelijk voor verstedelijking. Estuaria verloor uiteindelijk functie door verbetering in
technologie en bouwen op andere plekken in NL.
Kwam project delta werken; betere veiligheid en betere agrarische omstandigheden in zw-NL, deze doelen
toonde noodzaak om grootschalige infrastructuur te bouwen. Zo ontstond uiteindelijk randstad en een nieuw
evenwicht tussen centrum en periferie. Waterbeheer was niet meer voor individuele steden maar voor
Rijkswaterstaat. Uiteindelijk groeide de bezorgdheid voor de ecologie en hier kwamen oplossingen voor.
Toekomst van NL delta is sterk afhankelijk van internationale overeenkomsten en samenwerkingen. Beleid met
betrekking tot RO flink veranderd. Er kwam meer samenwerking met de natuur. Dit is lastig in complex
bebouwde gebieden.
, Frames bepalen wat relevant is. Conflicten over frames door verschillen in interpretaties vooral bij
controversiële milieukwesties. Essentieel om framing kwesties te herkennen en identificeren. Een kader is het
makkelijkst maar van sommigen actoren verdwijnen dan de feiten. Tegenstelling tussen feiten en waarden zijn
diepgeworteld.
Interpratieve beleidsanalyse; richt op hoe beleid en de kennis waarop ze zijn gebaseerd betekenis krijgen en
hoe interpretaties keuzes stuurt.
Framen in teksten identificeren: opnemen en uitsluiten; weten wat wel en geen deel uitmaakt van de studie,
metaforen; vergelijkingen in tekst zien die onderwerp op bepaalde manier karakteriseren. Categorisatie kan
goede route zijn om verg. in framing te bestuderen. Verhaallijn; wat wordt er verteld, wat gebeurt er en door
wie wordt het verteld? Zo kan je zien hoe de actor wordt ingekaderd.
Als mensen handelen in de wereld door deze te interpreteren via een bepaald kader, zullen ze de wereld
organiseren volgens dat kader. Om te kunnen reflecteren op kaders moet je ze expliciet kunnen maken door ze
uit te drukken in woorden, beelden of andere symbolische representaties.
2 benaderingen kaders bestuderen: kaders zijn een ding die moeten worden onthuld, kaders ontstaan in
interactie, contrasterende teksten of gesprekken. Framing als proces laat zien dat kaders flexibel en
onderhandelbaar zijn in menselijke interactie.
Hoorcollege 6
Tot de 18e eeuw was er geen aandacht voor het milieu. De enige reden dat bos
beschermd werd, was voor de jacht. Er waren wel problemen maar werd geen aandacht
gegeven. Als er wel aandacht was, was in het voordeel van de mens en niet voor de
dieren.
In de 19e eeuw was er voor het eerst aandacht voor natuurverlies, kwam door urbanisatie
en industrialisatie. Daardoor was het slecht in de stad en wilde elite naar de natuur
verhuizen. Dit ging gepaard met waardering voor de natuur. Belangstelling voor de natuur
leidde tot meer bescherming en er kwamen beschermde natuurgebieden. Een andere
zorg was de exploitatie van grondstoffen en dat het uiteindelijk zou opraken (door de
industrialisatie).
In de 20e eeuw was er voor het eerst aandacht voor milieuproblemen. Veel aandacht
kreeg de stofwolken in de VS en dit zorgde dat een milieuvraagstuk voor het eerst brede
aandacht kreeg. Tijdens de new deal in de jaren 30 werden er ook mensen ingezet om
stukken land te herbossen die niet geschikt waren voor landbouw; de eerste keer dat er
grootschalige aanpakken waren voor het milieuprobleem.
Tussen 1960 en 1970 was er een alarmerende publicatie; ze hoorde steeds minder vogels
(silent spring), dit kwam door de slechte lucht. Daarnaast waren er zorgen of er genoeg
grondstoffen waren om de bevolkingsgroei bij te houden en was er vergiftiging van het
water en de landbouwgrond. Hierdoor verschoof de focus van natuurbehoud naar
verontreiniging en gezondheid. Dit leidde tot activisme en dat resulteerde in strengere
milieuwetgeving in de westerse landen.
1972: Eerste VN milieuconferentie. Slecht milieu gevolg van domheid en te weinig
investeringen.
1980: Verbreding naar duurzame ontwikkelingen. ‘duurzame ontwikkeling is een
ontwikkeling die tegemoetkomt aan de noden van het heden, zonder de mogelijkheden
van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien te beperken’. Een positief
punt van deze definitie is dat het toekomstgericht is, negatief punt is dat het heel
mensgericht is en niet natuurgericht, natuur geen waarde tenzij het door de mens
gebruikt kan worden; onjuist om aan te nemen dat economische groei en planeet gezond
Hoorcollege 1
Fysisch geograaf: delta is een gebied waar getijde, golven en rivieren zorgen voor landschap vormende
processen. Een delta is erosie, sedimentatie en zand dat van de zeebodem omhoog komt en naar de kust gaat.
Dus bijna heel NL is een delta. Nu niet meer want de kust is vastgelegd, er zijn dijken gebouwd en er is
nauwelijks sedimentatie in het rivierengebied.
Ecoloog: delta is een ecosysteem met overgangen van zoet naar zout water. Nu nauwelijks te vinden want
dammen zorgen voor een scherpe scheiding van het water soort.
Waterbouwkundige ingenieur: delta is een gebied wat zowel overstroombaar is door de zee als rivieren.
Binnenvaartschipper: delta is een gebied met overslaghavens voor zee- en binnenvaart, die verbonden zijn door
langzaam stromende rivieren en brede kanalen. Moeten goed bevaarbaar zijn. Netwerk van kanalen, het
andere maakt niet uit.
Boer: delta is het gebied waar we wonen en de boerderij op staat. De directe omgeving.
Alle actoren hebben dus andere afbakeningen door achtergrond en ideeën.
Oorsprong van de term delta komt uit het grieks beschreven door Ptolomeus in Geographoa. Er was een
splitsing van een rivier, dat leek op een driehoek; driehoek in grieks alfabet is delta.
In 1830 kwam begrip opnieuw ter sprake: gebied waar zand en klei wordt afgezet door rivieren/zee en nieuw
land wordt gevormd. Na watersnoodramp werd het een woord uit de volksmond. Ze moesten naam geven aan
gebied waar ze moesten werken ipv beschrijving, die term werd ‘deltagebied’ en het plan werd deltaplan
genoemd.
Gebruik van term delta heeft twee samenhangende verhaallijnen: strijd tegen de zee / wij hebben geweldige
deltakennis (gevoel van trots). Blijkt ook uit monumenten. Kritiek is waterbouwhoogmoed en we overschatten
onszelf, we moeten kritisch blijven.
Term deltaplan heeft betekenis van iets krachtigs, iets oplossen.
framing
framing kan je vertalen als vangen van werkelijkheid in foto of schilderij. Je geeft betekenis aan dingen door
waarnemingen te organiseren en ordenen, je classificeert; wat telt wel en wat telt niet. Veel feiten maakt
framing nodig om betekenis te geven, alle actoren doen aan framing; wetenschappers noemen dit afbakenen
en theoretiseren.
In de natuurwetenschappen is framen een moeilijk begrip, zij bestuderen wereld als outsider; kijken neutraal
naar de wereld en meten is weten.
Nadenken over framing omdat; het creeert een waarheid (maar zijn altijd deelwaarheden), frames zijn
gebaseerd op aannames, raken altijd aan belangen, sluiten uit door (mis)representatie, liggen vaak ten
grondslag aan conflicten. Waterbeheer en ruimtelijke planning zitten vol met frames.
Reflectie op framing is belangrijk; gaat gepaard met re-framing, doorgronden complexe en open-ended
vraagstukken, achterhalen aannames, doorgrond actoren, reframing nodig voor bedenken van alternatieven en
nodig voor een duurzame delta.
Beknopte geschiedenis van mens – natuur – omgeving
Er waren ontginningen, verdeling van land en ontwikkeling van burgerij/zelfstandige boeren. Zelfbestuur
(heemreden) in polders door edelen, kerk, grondbezitters en stadsbesturen; probeerde leenheer weg te houden
-> eerste waterschappen. Conflicten tussen heemreden en steden; afsluiting van waterpeil en dam waardoor
achterland niks heeft. Dam lag vak midden in de stad.
Benadering deltawetenschappen
Positivistisch (globaal perspectief); werkelijkheid bestaat onafhankelijk van waarnemer, een mogelijke
verklaring, probleem is objectief af te bakenen, wetenschap is op afstand en onafhankelijk, kennis is neutraal.
,Nuttig om te begrijpen hoe deltasysteem werkt en te begrijpen wat effecten van maatregelen kunnen zijn.
Toegepast door natuurwetenschappers en sociaal-wetenschappers.
Niet alleen nu observeren maar ook vroeger en later, kijken naar lange termijn
Constructivistisch (leefwereldperspectief); werkelijkheid bestaat afhankelijk van waarnemer, meerdere
mogelijke verklaringen, meerdere theorieën van wat probleem is, wetenschap is context gebonden, kennis is
subjectief. Nuttig om te begrijpen wat de standpunten en het gedrag is van actoren in delta’s, te begrijpen hoe
conflicten in deltas ontstaan, nuttig om te beoordelen van ontwikkelingen en beleid in deltas op duurzaamheid,
rechtvaardigheid. Toegepast door antropologen, filosofen en sociaal-wetenschappers.
Vooral naar het nu kijken, korte termijn.
DPSIR
D=driver: achterliggende kracht, menselijk handelen en processen
R=response: politieke en maatschappelijke keuzes om driver te verminderen
P=pressure: druk op het systeem, wordt iets onttrokken/afgenomen/toegevoegd/uitgestoten van/naar het
systeem
R: poli. En maatsch. Keuzes om P te verminden
S=state: verandering in de toestand van het systeem, kenmerken van systeem veranderen
I=impact: gevolg voor mens en natuur
Volkerak
Deltawerken: haringvlietdam, brouwersdam, oosterschelde kering, measlant kering.
Zit blauwalg in volkerak. Dat is een bacterie in stilstaan zoet water met voedingsstoffen bij warm weer. Dit geeft
gezondheidsproblemen aan mensen en sterfte van waterdieren.
Oplossingen: doorspoelen met rivierwater in de hoop dat het weggaat. Verzilting maakt het een brakwater
meer en zorgt dat er geen blauwalg meer is.
Deze modellen en oplossingen zijn aangepast om meer legitimiteit te verkrijgen en ze zijn gebaseerd op
aannames.
Om te kiezen wilt Rijkswaterstaat eerst meerdere effectstudies en experimenten uitvoeren en een expert
judgement inschakelen.
Uiteindelijk gekozen voor verzilting, uiteindelijk kwamen er droge zomers en was verzilting van het meer van de
baan
Literatuur
NL delta is zeegedomineerd, veel sediment en sterke stroming heeft NL kustlijn gevormd. 1 e stedelijk
nederzettingen waren op natuurlijk hoogte en veilig voor overstromingen, drainagetechnologie en dijkbouw
creëerde nieuwe mogelijkheden voor stedelijke uitbreiding. Volgens waterschappen was bouw op dijk gevaarlijk
voor sterkte en onderhoud ervan. Zeestadsteden combineerde overstroming verdedigingen met militaire
verdedigingssystemen met representatieve uitstraling. Meest monumentaal van stad was dam. Elementen van
hydraulische techniek vormden belangrijkste raamwerk voor stedelijk cultuur. Estuaria waren moeilijk te
bebouwen maar aantrekkelijk voor verstedelijking. Estuaria verloor uiteindelijk functie door verbetering in
technologie en bouwen op andere plekken in NL.
Kwam project delta werken; betere veiligheid en betere agrarische omstandigheden in zw-NL, deze doelen
toonde noodzaak om grootschalige infrastructuur te bouwen. Zo ontstond uiteindelijk randstad en een nieuw
evenwicht tussen centrum en periferie. Waterbeheer was niet meer voor individuele steden maar voor
Rijkswaterstaat. Uiteindelijk groeide de bezorgdheid voor de ecologie en hier kwamen oplossingen voor.
Toekomst van NL delta is sterk afhankelijk van internationale overeenkomsten en samenwerkingen. Beleid met
betrekking tot RO flink veranderd. Er kwam meer samenwerking met de natuur. Dit is lastig in complex
bebouwde gebieden.
, Frames bepalen wat relevant is. Conflicten over frames door verschillen in interpretaties vooral bij
controversiële milieukwesties. Essentieel om framing kwesties te herkennen en identificeren. Een kader is het
makkelijkst maar van sommigen actoren verdwijnen dan de feiten. Tegenstelling tussen feiten en waarden zijn
diepgeworteld.
Interpratieve beleidsanalyse; richt op hoe beleid en de kennis waarop ze zijn gebaseerd betekenis krijgen en
hoe interpretaties keuzes stuurt.
Framen in teksten identificeren: opnemen en uitsluiten; weten wat wel en geen deel uitmaakt van de studie,
metaforen; vergelijkingen in tekst zien die onderwerp op bepaalde manier karakteriseren. Categorisatie kan
goede route zijn om verg. in framing te bestuderen. Verhaallijn; wat wordt er verteld, wat gebeurt er en door
wie wordt het verteld? Zo kan je zien hoe de actor wordt ingekaderd.
Als mensen handelen in de wereld door deze te interpreteren via een bepaald kader, zullen ze de wereld
organiseren volgens dat kader. Om te kunnen reflecteren op kaders moet je ze expliciet kunnen maken door ze
uit te drukken in woorden, beelden of andere symbolische representaties.
2 benaderingen kaders bestuderen: kaders zijn een ding die moeten worden onthuld, kaders ontstaan in
interactie, contrasterende teksten of gesprekken. Framing als proces laat zien dat kaders flexibel en
onderhandelbaar zijn in menselijke interactie.
Hoorcollege 6
Tot de 18e eeuw was er geen aandacht voor het milieu. De enige reden dat bos
beschermd werd, was voor de jacht. Er waren wel problemen maar werd geen aandacht
gegeven. Als er wel aandacht was, was in het voordeel van de mens en niet voor de
dieren.
In de 19e eeuw was er voor het eerst aandacht voor natuurverlies, kwam door urbanisatie
en industrialisatie. Daardoor was het slecht in de stad en wilde elite naar de natuur
verhuizen. Dit ging gepaard met waardering voor de natuur. Belangstelling voor de natuur
leidde tot meer bescherming en er kwamen beschermde natuurgebieden. Een andere
zorg was de exploitatie van grondstoffen en dat het uiteindelijk zou opraken (door de
industrialisatie).
In de 20e eeuw was er voor het eerst aandacht voor milieuproblemen. Veel aandacht
kreeg de stofwolken in de VS en dit zorgde dat een milieuvraagstuk voor het eerst brede
aandacht kreeg. Tijdens de new deal in de jaren 30 werden er ook mensen ingezet om
stukken land te herbossen die niet geschikt waren voor landbouw; de eerste keer dat er
grootschalige aanpakken waren voor het milieuprobleem.
Tussen 1960 en 1970 was er een alarmerende publicatie; ze hoorde steeds minder vogels
(silent spring), dit kwam door de slechte lucht. Daarnaast waren er zorgen of er genoeg
grondstoffen waren om de bevolkingsgroei bij te houden en was er vergiftiging van het
water en de landbouwgrond. Hierdoor verschoof de focus van natuurbehoud naar
verontreiniging en gezondheid. Dit leidde tot activisme en dat resulteerde in strengere
milieuwetgeving in de westerse landen.
1972: Eerste VN milieuconferentie. Slecht milieu gevolg van domheid en te weinig
investeringen.
1980: Verbreding naar duurzame ontwikkelingen. ‘duurzame ontwikkeling is een
ontwikkeling die tegemoetkomt aan de noden van het heden, zonder de mogelijkheden
van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien te beperken’. Een positief
punt van deze definitie is dat het toekomstgericht is, negatief punt is dat het heel
mensgericht is en niet natuurgericht, natuur geen waarde tenzij het door de mens
gebruikt kan worden; onjuist om aan te nemen dat economische groei en planeet gezond
