Literatuuronderzoek WKO GGZ VS

Foutloos Leren als interventie bij patiënten met
een neurocognitieve stoornis door
alcoholgebruik
Een systematisch literatuuronderzoek

Samenvatting

Achtergrond: Chronisch alcoholgebruik kan leiden tot cognitieve stoornissen. Cognitieve
stoornissen bemoeilijken de behandeling, verhogen het risico op terugval in alcoholgebruik
en kunnen resulteren in verlies van autonomie en een afname van kwaliteit van leven.
Doel: Wetenschappelijk bewijs vinden voor het inzetten van Foutloos Leren als interventie bij
patiënten met een neurocognitieve stoornis door alcoholgebruik.
Methode: Er is gebruik gemaakt van de databases Medline and Pre-Medline (PubMed
alike), EMBASE en PsycINFO zijn gebruikt. De wetenschappelijke kwaliteit werd beoordeeld
met de JBI critical appraisal tool voor gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken en de
JBI critical appraisal tool voor cohortonderzoeken.
Resultaten: Vier van de studies hebben de effecten van Foutloos Leren vergeleken met
trial-and-error benadering, terwijl één studie alleen gekeken heeft naar de effecten van
Foutloos Leren.
Conclusie: Deze literatuurstudie biedt onvoldoende statistische bewijskracht voor het
aantonen dat Foutloos Leren effectiever is dan care as usual. Desondanks biedt het
waardevolle inzichten in de potentiële effectiviteit van Foutloos Leren bij het aanleren van
vaardigheden. Het is belangrijk om de bevindingen te repliceren om te onderzoeken of bij
voldoende statistische power een significant effect kan worden gevonden.




Michelle van der Meer
2023VSE
WKO 1
Kliniek Rotterdam Alexander, Antes
9 juli 2023
1756 woorden exclusief de woorden uit de tabellen en figuren.
2947 woorden inclusief de woorden uit de tabellen en figuren.
1

,Inleiding
Dit artikel betreft een literatuurstudie naar de interventie Foutloos Leren bij neurocognitieve
stoornissen door alcoholgebruik. Het aantal hulpvragers met alcoholgebruik bedroeg in 2015
29.000, wat neer komt op een landelijk gemiddelde van 174 op de 100.000 inwoners. Het
aandeel 55-plussers onder de alcoholhulpvragers is toegenomen (Verbeek, 2017). De
grootste groep hulpvragers wordt gevormd door de groep 40- tot 54-jarigen (Wisselink,
2016).


Chronisch overmatig alcoholgebruik kan leiden tot het geleidelijk ontstaan van cognitieve
stoornissen. Alcoholconsumptie van meer dan 21 glazen per week, vormt een risicofactor
voor de ontwikkeling van cognitieve stoornissen (Jue & Schilt, 2009). Het onderscheid tussen
cognitieve stoornissen die worden veroorzaakt door alcohol en die niet door alcohol worden
veroorzaakt, kan een uitdagende taak zijn vanwege de overlappende symptomen. Als gevolg
hiervan worden subtiele cognitieve stoornissen snel over het hoofd gezien (Walvoort et al.,
2017). Cognitieve stoornissen manifesteren zich als variërende mate van beperkingen in
diverse cognitieve domeinen, waaronder aandacht, het kortetermijngeheugen, visuospatiële
functies, executieve functies, cognitieve flexibiliteit, besluitvorming, werkgeheugen en
inhibitie (Wester & Kessels, 2012). Bovendien heeft alcoholgebruik nadelige effecten op de
sociale cognitie, die betrokken is bij emotieverwerking en sociale interacties, en kan leiden
tot verminderd oordeelsvermogen en gebrek aan probleembesef (Uekermann & Daum,
2008). Cognitieve stoornissen bemoeilijken de behandeling (Bates et al., 2013; Bruijnen et
al., 2013), vergroten het risico op terugval in alcoholgebruik en kunnen resulteren in verlies
van autonomie en een afname van kwaliteit van leven (Noël et al., 2002).


Bij individuen met een neurocognitieve stoornis door alcoholgebruik is niet het hele
geheugen aangetast. Het impliciete geheugen, blijkt gedeeltelijk gespaard te zijn gebleven
(Oudman et al., 2013). Dit geheugen speelt een rol bij het aanleren van vaardigheden die
worden verworven door middel van herhaling. Door gebruik te maken van procedures die het
intacte impliciete geheugen aanspreken, is het mogelijk om nieuwe kennis en vaardigheden
aan te leren. Care as usual (Trial-and-error benadering) gaat uit van het principe dat een
individu toegelaten wordt om fouten te maken en vervolgens gecorrigeerd wordt (leren met
vallen en opstaan) (Donaghey et al., 2010). Foutloos leren is een behandelmethode die
patiënten met een neurocognitieve stoornis door alcoholgebruik, inclusief het syndroom van
Korsakov, in staat stelt om nieuwe vaardigheden te verwerven of opnieuw aan te leren door
middel van een systematisch stappenplan.


2

, Het uitgangspunt van Foutloos Leren is dat fouten tijdens het leerproces worden voorkomen.
Door herhaaldelijk en foutloos een vaardigheid uit te voeren, wordt aangenomen dat het
lichaam automatisch leert welke stappen elkaar opvolgen (Rensen et al., 2017).
Het is onduidelijk of Foutloos leren effectiever is dat de huidige trial-and-error benadering
voor het aanleren van nieuwe vaardigheden bij patienten met een cognitieve stoornis door
alcoholgebruik.


Deze literatuurstudie heeft als doel wetenschappelijk bewijs vinden voor het inzetten van
Foutloos Leren (I) als interventie, in plaats van trial-and-error benadering (C), bij patiënten
met een neurocognitieve stoornis door alcoholgebruik (P) zodat deze interventie kan worden
ingezet om de effectiviteit van de vaardigheidstraining te vergroten en de kwaliteit van leven
te verbeteren (O). Het onderzoek gaat uit van de volgende onderzoeksvraag: Is Foutloos
Leren effectiever dan trial-and-error benadering (care-as-usual) voor het aanleren van
nieuwe vaardigheden bij patiënten met een neurocognitieve stoornis door alcoholgebruik?




3