Forensische Victimologie - Hoorcolleges
Week 1 Emancipatie en juridische kaders 1
Week 2 Het Schadefonds Geweldsmisdrijven 16
Week 3 Getraumatiseerde slachtoffers 21
Week 4 30
Deel I Nepslachtoffers 30
Deel II Risicotaxatie 40
Week 5 Beslissen over slachtofferervaringen 48
,Week 1 Emancipatie en juridische kaders
Groepsopdracht → vermeld in reflectie ook hoe samenwerking is verlopen
Strafbaar feit = een menselijke gedraging die past binnen een wettelijke delictsomschrijving,
die wederrechtelijk is en aan de schuld van de verdachte is te wijten
Slachtoffer = natuurlijke personen en rechtspersonen die schade lijden door een strafbaar
feit. Naasten/nabestaanden kunnen eveneens als slachtoffer worden aangemerkt
(secundaire slachtoffers)
Schade = nadeel dat voortvloeit uit een bepaalde gebeurtenis (strafbaar feit). Iemand/iets
komt in een slechte toestand terecht dan waarin deze persoon/voorwerp zou hebben
verkeerd als het feit zich niet had voorgedaan
Compensatie = het bieden van financiële prestatie in verband met geleden schade
Forensische Victimologie en TVOH → slachtoffers naar buiten met behulp van BOOS
● Allemaal spreekrecht
● Emancipatie van slachtoffers
● Geloofwaardigheid van de slachtoffers → betrouwbaarheid van verklaringen
● Arbowet (1999) = werkgevers zijn verplicht om seksuele intimidatie op de werkvloer
tegen te gaan
1. Slachtofferemancipatie: een korte geschiedenis
Verschillende factoren
● Toegenomen mondigheid burgers
○ Mondigheid van burgers bijvoorbeeld als gevolg van de opkomst van radio en
televisie. Hierdoor kregen mensen een podium om ongenoegens te uiten en
konden ze een groter publiek bereiken
● Terroristische acties in de jaren ‘70 vorige eeuw
○ Molukken
● Vrouwenbeweging
○ Mondigheid van burgers
● Toename criminaliteit
○ Omgekeerd verband tussen een verklarende factor en de uitkomst die men
probeert te verklaren kan niet worden uitgesloten. Zo kan niet worden
uitgesloten dat de slachtofferemancipatie ervoor heeft gezorgd dat meer
mensen aangifte zijn gaan doen, met als gevolg dat de criminaliteitscijfers
stegen
○ Routine activiteiten/ gelegenheidstheorie → bijv vrouwen meer werken
(buitenshuis) dus er ontstaat meer gelegenheid voor slachtofferschap van
deze vrouwen en dus meer gelegenheid voor criminaliteit
Neveneffect van de slachtofferrol
● Gevreesde emotionalisering van het strafproces
● De mogelijk ongunstige invloed op een zorgvuldige beantwoording van de
kernvragen van het strafproces
● De toegenomen, maar niet-onproblematische,v betekenis van de behandeling van de
vordering tot schadevergoeding door de benadeelde partij
1
,De meeste factoren hebben een ‘endogeen’ karakter → niet de primaire oorzaak van
slachtofferemancipatie (bijv. dat burgers mondiger werden was bijvoorbeeld ook het gevolg
van de opkomst van radio en televisie. Hierdoor kregen mensen een podium om
ongenoegens te uiten en konden ze een groter publiek gebruiken)
● Endogeniteit → verschillende verklaringen hangen met elkaar samen (dat vrouwen
voor hun rechten opkwamen kan bijv te maken hebben met het feit dat burgers
mondiger werden)
● Endogeniteit → wanneer een omgekeerd verband tussen een verklarende factor en
de uitkomst die men probeert te verklaren niet kan worden uitgesloten (zo kan niet
worden uitgesloten dat de slachtofferemancipatie ervoor heeft gezorgd dat meer
mensen aangifte gaan doen, met als gevolg dat de criminaliteitscijfers stegen)
Exogene factoren → factoren die niet door andere factoren worden verklaard (e.g. opkomst
van radio en televisie)
Succesvolle slachtofferbeweging
Kenmerken
● Geschikte aanleiding
○ Bijv The Voice
● Vertolker met aanzien (‘law of the few’)
○ Bijv Tim Hofman in BOOS
○ Tentamenvraag = wat is the law of the view (zie college opname)
● Wetenschappelijke onderbouwing
○ Verwijzing naar resultaten van onderzoek waaruit de omvang van het
probleem blijkt
● Juiste timing en politiek klimaat
○ Is de periode van de slachtofferbeweging politiek georiënteerd op
slachtofferschap?
● Media-aandacht
○ Als een slachtoffer veel media-aandacht krijgt, kan dit bijdragen aan de
slachtofferbeweging
→ Geen limitatieve voorwaarden voor een succesvolle slachtofferbeweging; soms zijn 1 of 2
kenmerken voldoende om veranderingen ten behoeve van een groep slachtoffers in gang te
zetten. Dé slachtofferbeweging bestaat dus niet
Voorbeeld tentamenvraag: Welke van de tijdens het eerste hoorcollege genoemde
kenmerken van een succesvolle slachtofferbeweging hebben een endogeen karakter? Leg
uit waarom.
Kenmerk Endogeen/ Uitleg
exogeen
Aanleiding Exogeen De aanleiding is vaak een externe gebeurtenis,
zoals een schandaal of misdrijf. Dit is buiten de
controle van de beweging zelf
Vertolker met aanzien Endogeen Een slachtofferbeweging kan bewust een
invloedrijke spreker kiezen. Dit komt voort uit
een strategie van de beweging zelf
Wetenschappelijke Endogeen De beweging zelf kan onderzoek verzamelen en
2
, onderbouwing gebruiken om haar boodschap te versterken,
waardoor het een interne factor is
Juiste timing en politiek Exogeen Politieke en maatschappelijke omstandigheden
klimaat veranderen onafhankelijk van de beweging en
kunnen een kans bieden of juist weerstand
oproepen
Media-aandacht Exogeen Hoewel een beweging mediacontact kan
zoeken, blijft media-aandacht grotendeels
afhankelijk van externe factoren zoals
journalistieke keuzes en actualiteiten
Endogeen = vanuit beweging zelf
Exogeen = vanuit externe factoren
Relevante cases
1. WOII
Vlak na de oorlog: slachtoffermarginalisatie
Neurenbergprocessen → hier waren geen slachtoffers (van de Holocaust) als toehoorders
aanwezig (en dus geen gebruik van het spreekrecht). Wel werden enkele overlevenden van
de vernietigingskampen als getuigen ondervraagd tijdens de zittingsdagen
Al vóór het einde van de Tweede Wereldoorlog bundelden verschillende
verzetsorganisaties de krachten om na de oorlog erkenning te krijgen (Stichting 1940-1944).
Verzetsstrijders vormden de eerste groep slachtoffers waarvoor de overheid
compensatieregelingen in het leven riep.
De drie van Breda = oorlogsmisdadigers
Minister van Agt van Justitie wilde de de drie van Breda gratie verlenen → door dit
voornemen werden (onbedoeld) allerlei onverwerkte trauma’s bij slachtoffers - die zich tot
dat moment relatief stil hadden gehouden in het publieke debat - naar boven gebracht. Er
ontstond veel media-aandacht.
Jan Bastiaans = voormalig hoogleraar psychiatrie UL en voorvechter van erkenning van het
Konzentrationslager-syndroom → ‘the law of the few’
● Om zijn beweringen over het slachtofferrecht te versterken, beriep hij zich op de
resultaten van zijn eigen wetenschappelijke onderzoek
Hulpverlening slachtoffers WOII
Tot jaren ‘70
● Hulpverlening gericht op praktische (huisvesting, kleding en voedsel) en medische
zorg
Begin jaren ‘70
● Lobby Bastiaans: Opkomst psychosociale hulpverlening
Hulpverlening na de oorlog werd aanvankelijk gekenmerkt door een gigantische
versplintering
3
Week 1 Emancipatie en juridische kaders 1
Week 2 Het Schadefonds Geweldsmisdrijven 16
Week 3 Getraumatiseerde slachtoffers 21
Week 4 30
Deel I Nepslachtoffers 30
Deel II Risicotaxatie 40
Week 5 Beslissen over slachtofferervaringen 48
,Week 1 Emancipatie en juridische kaders
Groepsopdracht → vermeld in reflectie ook hoe samenwerking is verlopen
Strafbaar feit = een menselijke gedraging die past binnen een wettelijke delictsomschrijving,
die wederrechtelijk is en aan de schuld van de verdachte is te wijten
Slachtoffer = natuurlijke personen en rechtspersonen die schade lijden door een strafbaar
feit. Naasten/nabestaanden kunnen eveneens als slachtoffer worden aangemerkt
(secundaire slachtoffers)
Schade = nadeel dat voortvloeit uit een bepaalde gebeurtenis (strafbaar feit). Iemand/iets
komt in een slechte toestand terecht dan waarin deze persoon/voorwerp zou hebben
verkeerd als het feit zich niet had voorgedaan
Compensatie = het bieden van financiële prestatie in verband met geleden schade
Forensische Victimologie en TVOH → slachtoffers naar buiten met behulp van BOOS
● Allemaal spreekrecht
● Emancipatie van slachtoffers
● Geloofwaardigheid van de slachtoffers → betrouwbaarheid van verklaringen
● Arbowet (1999) = werkgevers zijn verplicht om seksuele intimidatie op de werkvloer
tegen te gaan
1. Slachtofferemancipatie: een korte geschiedenis
Verschillende factoren
● Toegenomen mondigheid burgers
○ Mondigheid van burgers bijvoorbeeld als gevolg van de opkomst van radio en
televisie. Hierdoor kregen mensen een podium om ongenoegens te uiten en
konden ze een groter publiek bereiken
● Terroristische acties in de jaren ‘70 vorige eeuw
○ Molukken
● Vrouwenbeweging
○ Mondigheid van burgers
● Toename criminaliteit
○ Omgekeerd verband tussen een verklarende factor en de uitkomst die men
probeert te verklaren kan niet worden uitgesloten. Zo kan niet worden
uitgesloten dat de slachtofferemancipatie ervoor heeft gezorgd dat meer
mensen aangifte zijn gaan doen, met als gevolg dat de criminaliteitscijfers
stegen
○ Routine activiteiten/ gelegenheidstheorie → bijv vrouwen meer werken
(buitenshuis) dus er ontstaat meer gelegenheid voor slachtofferschap van
deze vrouwen en dus meer gelegenheid voor criminaliteit
Neveneffect van de slachtofferrol
● Gevreesde emotionalisering van het strafproces
● De mogelijk ongunstige invloed op een zorgvuldige beantwoording van de
kernvragen van het strafproces
● De toegenomen, maar niet-onproblematische,v betekenis van de behandeling van de
vordering tot schadevergoeding door de benadeelde partij
1
,De meeste factoren hebben een ‘endogeen’ karakter → niet de primaire oorzaak van
slachtofferemancipatie (bijv. dat burgers mondiger werden was bijvoorbeeld ook het gevolg
van de opkomst van radio en televisie. Hierdoor kregen mensen een podium om
ongenoegens te uiten en konden ze een groter publiek gebruiken)
● Endogeniteit → verschillende verklaringen hangen met elkaar samen (dat vrouwen
voor hun rechten opkwamen kan bijv te maken hebben met het feit dat burgers
mondiger werden)
● Endogeniteit → wanneer een omgekeerd verband tussen een verklarende factor en
de uitkomst die men probeert te verklaren niet kan worden uitgesloten (zo kan niet
worden uitgesloten dat de slachtofferemancipatie ervoor heeft gezorgd dat meer
mensen aangifte gaan doen, met als gevolg dat de criminaliteitscijfers stegen)
Exogene factoren → factoren die niet door andere factoren worden verklaard (e.g. opkomst
van radio en televisie)
Succesvolle slachtofferbeweging
Kenmerken
● Geschikte aanleiding
○ Bijv The Voice
● Vertolker met aanzien (‘law of the few’)
○ Bijv Tim Hofman in BOOS
○ Tentamenvraag = wat is the law of the view (zie college opname)
● Wetenschappelijke onderbouwing
○ Verwijzing naar resultaten van onderzoek waaruit de omvang van het
probleem blijkt
● Juiste timing en politiek klimaat
○ Is de periode van de slachtofferbeweging politiek georiënteerd op
slachtofferschap?
● Media-aandacht
○ Als een slachtoffer veel media-aandacht krijgt, kan dit bijdragen aan de
slachtofferbeweging
→ Geen limitatieve voorwaarden voor een succesvolle slachtofferbeweging; soms zijn 1 of 2
kenmerken voldoende om veranderingen ten behoeve van een groep slachtoffers in gang te
zetten. Dé slachtofferbeweging bestaat dus niet
Voorbeeld tentamenvraag: Welke van de tijdens het eerste hoorcollege genoemde
kenmerken van een succesvolle slachtofferbeweging hebben een endogeen karakter? Leg
uit waarom.
Kenmerk Endogeen/ Uitleg
exogeen
Aanleiding Exogeen De aanleiding is vaak een externe gebeurtenis,
zoals een schandaal of misdrijf. Dit is buiten de
controle van de beweging zelf
Vertolker met aanzien Endogeen Een slachtofferbeweging kan bewust een
invloedrijke spreker kiezen. Dit komt voort uit
een strategie van de beweging zelf
Wetenschappelijke Endogeen De beweging zelf kan onderzoek verzamelen en
2
, onderbouwing gebruiken om haar boodschap te versterken,
waardoor het een interne factor is
Juiste timing en politiek Exogeen Politieke en maatschappelijke omstandigheden
klimaat veranderen onafhankelijk van de beweging en
kunnen een kans bieden of juist weerstand
oproepen
Media-aandacht Exogeen Hoewel een beweging mediacontact kan
zoeken, blijft media-aandacht grotendeels
afhankelijk van externe factoren zoals
journalistieke keuzes en actualiteiten
Endogeen = vanuit beweging zelf
Exogeen = vanuit externe factoren
Relevante cases
1. WOII
Vlak na de oorlog: slachtoffermarginalisatie
Neurenbergprocessen → hier waren geen slachtoffers (van de Holocaust) als toehoorders
aanwezig (en dus geen gebruik van het spreekrecht). Wel werden enkele overlevenden van
de vernietigingskampen als getuigen ondervraagd tijdens de zittingsdagen
Al vóór het einde van de Tweede Wereldoorlog bundelden verschillende
verzetsorganisaties de krachten om na de oorlog erkenning te krijgen (Stichting 1940-1944).
Verzetsstrijders vormden de eerste groep slachtoffers waarvoor de overheid
compensatieregelingen in het leven riep.
De drie van Breda = oorlogsmisdadigers
Minister van Agt van Justitie wilde de de drie van Breda gratie verlenen → door dit
voornemen werden (onbedoeld) allerlei onverwerkte trauma’s bij slachtoffers - die zich tot
dat moment relatief stil hadden gehouden in het publieke debat - naar boven gebracht. Er
ontstond veel media-aandacht.
Jan Bastiaans = voormalig hoogleraar psychiatrie UL en voorvechter van erkenning van het
Konzentrationslager-syndroom → ‘the law of the few’
● Om zijn beweringen over het slachtofferrecht te versterken, beriep hij zich op de
resultaten van zijn eigen wetenschappelijke onderzoek
Hulpverlening slachtoffers WOII
Tot jaren ‘70
● Hulpverlening gericht op praktische (huisvesting, kleding en voedsel) en medische
zorg
Begin jaren ‘70
● Lobby Bastiaans: Opkomst psychosociale hulpverlening
Hulpverlening na de oorlog werd aanvankelijk gekenmerkt door een gigantische
versplintering
3
