Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland - Piet de Rooy
H1 – In den Beginne
Bijbel eeuwenlang gefunctioneerd als ‘leering en onderwijzing’
- Verklaring leven op aarde, geeft richting aan het heden en hiernamaals
Vastleggen verhalen balans mondeling + schriftelijke overlevering verschuift
- Verkondigen werd uitleggen
- Ontwikkeling spijkerschrift, alfabet etc.
- Het schrift bracht de school voort leren lezen en schrijven heeft langdurige
instructie nodig
- Schriftelijke taalverwerving veel moeilijker dan natuurlijke taalverwerving
- In het begin als hulpmiddel orale cultuur, blijkt geschikt voor kennis vastleggen
School betekende rust, vrije tijd, liefhebberij
- Afwezigheid verplichtingen
- Omdat: ontbreken van noodzaak om te werken
- Homerus = opvoeder van Griekenland
o Schrijver Ilias en de Odyssee
o Uit het hoofd leren deze teksten zwaar beroep op geheugen
Door schrift niet meer nodig
‘Tovermiddel voor geheugen en wijsheid’
Socrates maar hierdoor geheugen niet meer trainen
bevordert waanwijsheid
Opleidingsfasen 8 perioden van 7 jaar
- 1-3 vorming
o Klein kind kind adolescent
o In handen van vrouwen
- Fase 2
o Weinig kennis over (weinig teksten over gevonden)
o Begin maken met lezen en schrijven
- Verdere opleiding
o Geen onderwijsbeleid, dus zit weinig systeem in
o Dienstplicht, thuisstudie etc.
Opvoeding en onderwijs
- Algemene ontwikkeling stelt in staat tot leiden eigen hof en haard + heersen over
mensen
- Goed leren praten (betogen) belangrijk
- Onderscheid in niveau’s (geletterd-ongeletterd etc.)
- Slaaf als kindbegeleider pedagoog
- Theorie staat boven praktijk minder direct nut = meer gewaardeerd school
voor het ontbreken van de noodzaak om te werken
Onderwijs als markt
- Aanbieders mesten aandacht trekken van potentiële leerlingen voor inkomen verwerven
o ‘Onderwijs is weg naar macht en aanzien’
- Leermeesters hadden geen hoog aanzien
Onderwijs in hellenistische periode (35-100)
- Onderwijs is het in cultuur brengen van landbouwgrond niet ieder kind even geschikt,
rekening houden met verschil in aanleg
- Oogsten voor kleine groep weggelegd laatste fase onderwijs, die weinigen haalden
,Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland - Piet de Rooy
- Effect onderwijs beschaving staat gelijk aan geletterdheid
o Verdreef niet de orale cultuur (meer interactie tussen horen en lezen)
Onderwijs v.a. 6e eeuw
- Lezen makkelijker technische aanpassingen (leestekens, woorden etc.)
- Lezen was anders dan nu eerst tekst aantal keer horen voor kunnen schrijven
Onderwijs in late oudheid
- Vervelend eindeloze herhaling van grotendeels onbegrepen teksten
o Leerlingenperspectief wel lastig te achterhalen (weinig teksten over gevonden)
- Grieks lastig, maar krijgt gezag als cultuurtaal
- Keizertijd toenemende aandacht voor bestuur voor het onderwijs
- Val Romeinse Rijk onderwijsaanbod stort in kerk neemt over
Onderwijsbelang afhankelijk van
- Sociale status, geslacht, platteland/stad
o Hierdoor ook overal anders enige uniformering die wel bereikt was valt weg
door val Romeinse Rijk
- Status onderwijzers gering door afhankelijkheid van de markt
Onderwijs vs. opvoeding
- Onderwijs = verzorgen technische kant van opvoeding
o School vreemde volwassene brengt kinderen bewust/methodisch iets toe
- Opvoeding = morele vorming (verantwoordelijkheid bij familie)
Straf
- Enige constante factor in onderwijs
- Kind is ongevormd materiaal, nog niet voor rede vatbaar om innerlijk bereiken bied
slechts lichaam als aangrijpingspunt slaan was de manier om positieve indrukken tot
stand te brengen
- Slaan nuttig om gehugen te stimuleren
- Niet alleen voor orde handhaven, maar als onmisbaar element van instructie
- Langzaam uitdoven strafdidactiek gezien als grootste verandering in onderwijs
Evolutie
- Overdracht kennis, normen en rituelen beslissende betekenis
- Cruciale rol hierin voor onderwijs
o Misschien zelfs wel hiervoor taal ontwikkeld
o Ontstaan van cognitieve revolutie
Montaigne onderwijs is nutteloos, bevorderd alleen waanwijsheid
- In deze periode katholieke kerk stelliger over eigen leer en status clerus onmisbaar
om inhoud bijbel uit te leggen en verkondigen
o Montaigne mee eens gewone mensen zouden begrijpelijke vertalingen slechts
voedsel vinden voor eigendunk en onbezonnenheid
- Weinig vertrouwen in boekenwijsheid uit het hoofd leren is geen weten
- Aristocraat zet zich soort af tegen onderwijsregime (o.a. over straffen)
_______________________________________________________________________________________________________________
H2 – Het schoolregime
Middeleeuwen
, Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland - Piet de Rooy
- Geletterde cultuur ontstaat scholing meer noodzakelijk als gewenst (vooral in 18e
eeuw)
- Noorden West-Europa ook voor vrouwen
- Ontstaan breder schoolaanbod
Onderwijs v.a. 16e eeuw samenkomen ontwikkelingen
- Overheid gaat sterker reguleren
- Perkament vervangen voor papier leerboekjes beschikbaar
- Hervorming gaat onderwijs bepalen
Vrouwen en onderwijs
- Christendom én klassieke oudheid Onduidelijkheid over vraag of vrouwen
volwaardige mensen waren
o Christendom ‘man en vrouw beide kinderen Gods’ gelijk maar toch
verschillend vrouwen het huis, mannen de wereld
- Diepgaande wijzing nodig van opvattingen (revolutie) voor gelijkwaardige waardes voor
mannen en vrouwen (-Appiah) voltrekt zich in landen rond Noordzee
o Ontwikkeling valt samen met proletarisering van grote bevolkingsdelen
Overgang van zelfstandige arbeid naar loonsarbeid
Onderwijs
- Door loonsarbeid verstedelijking omvangrijke arbeidsmarkt
- Hierdoor zinvol om in kinderen te investeren onderwijs geeft betere kansen
Karolingische Renaissance beleid
- Val Romeinse rijk wegvallen algemene structuur onderwijsvoorzieningen opbouw
leunt op kerk is enige institutie die nog enigszins overeind staat
- Karel de Grote bevordert onderwijs (lezen en schrijven) geloof verspreiden +
samenhang heterogeen rijk verstevigen
- Kloosters kernen van beschaving
Rol steden in onderwijs
- Late middeleeuwen economie West-Europa weer dynamisch en sterk groeiend
- Verwerven stadsrechten ook op onderwijs
o Hierdoor onderwijs en armenzorg minder het exclusieve domein van de kerk
- Door handelen was geletterdheid onmisbaar geworden
- Ontstaan stadscholen voldoen aan behoeften burgers + statussymbool
Versnelling onderwijs door vernieuwing geloofsleven
- Opkomst Moderne Devotie boekenbedrijf inspireert ontstaan scholen
- Samenvallen boekdrukkunst en reformatie
o Stadsbestuur en kerk verantwoordelijk voor inrichten christelijke scholen
o Kinderen moeten juiste leer worden bijgebracht (ouders niet altijd toe in staat)
o Nederlandse bevolking reformeren (afbrengen van katholicisme) scholen het
middel om dit te realiseren
Protestanten veel meer gericht op het woord (katholicisme op rituelen)
- Catechetische driekhoek verbinding tussen gezin, school en kerk in bijbrengen geloof
- Verschillen in status
o Katholieke en protestante elite hoog niveau geletterdheid
o Lagere klassen groot verschil katholieken ver achter op protestanten kloof
opleidingsniveau alleen maar groter (tot ver in 19e eeuw)
Schoolmeesters
- Valcooch schrijft eisen schoolmeester op nuttige en vol leven leiden
H1 – In den Beginne
Bijbel eeuwenlang gefunctioneerd als ‘leering en onderwijzing’
- Verklaring leven op aarde, geeft richting aan het heden en hiernamaals
Vastleggen verhalen balans mondeling + schriftelijke overlevering verschuift
- Verkondigen werd uitleggen
- Ontwikkeling spijkerschrift, alfabet etc.
- Het schrift bracht de school voort leren lezen en schrijven heeft langdurige
instructie nodig
- Schriftelijke taalverwerving veel moeilijker dan natuurlijke taalverwerving
- In het begin als hulpmiddel orale cultuur, blijkt geschikt voor kennis vastleggen
School betekende rust, vrije tijd, liefhebberij
- Afwezigheid verplichtingen
- Omdat: ontbreken van noodzaak om te werken
- Homerus = opvoeder van Griekenland
o Schrijver Ilias en de Odyssee
o Uit het hoofd leren deze teksten zwaar beroep op geheugen
Door schrift niet meer nodig
‘Tovermiddel voor geheugen en wijsheid’
Socrates maar hierdoor geheugen niet meer trainen
bevordert waanwijsheid
Opleidingsfasen 8 perioden van 7 jaar
- 1-3 vorming
o Klein kind kind adolescent
o In handen van vrouwen
- Fase 2
o Weinig kennis over (weinig teksten over gevonden)
o Begin maken met lezen en schrijven
- Verdere opleiding
o Geen onderwijsbeleid, dus zit weinig systeem in
o Dienstplicht, thuisstudie etc.
Opvoeding en onderwijs
- Algemene ontwikkeling stelt in staat tot leiden eigen hof en haard + heersen over
mensen
- Goed leren praten (betogen) belangrijk
- Onderscheid in niveau’s (geletterd-ongeletterd etc.)
- Slaaf als kindbegeleider pedagoog
- Theorie staat boven praktijk minder direct nut = meer gewaardeerd school
voor het ontbreken van de noodzaak om te werken
Onderwijs als markt
- Aanbieders mesten aandacht trekken van potentiële leerlingen voor inkomen verwerven
o ‘Onderwijs is weg naar macht en aanzien’
- Leermeesters hadden geen hoog aanzien
Onderwijs in hellenistische periode (35-100)
- Onderwijs is het in cultuur brengen van landbouwgrond niet ieder kind even geschikt,
rekening houden met verschil in aanleg
- Oogsten voor kleine groep weggelegd laatste fase onderwijs, die weinigen haalden
,Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland - Piet de Rooy
- Effect onderwijs beschaving staat gelijk aan geletterdheid
o Verdreef niet de orale cultuur (meer interactie tussen horen en lezen)
Onderwijs v.a. 6e eeuw
- Lezen makkelijker technische aanpassingen (leestekens, woorden etc.)
- Lezen was anders dan nu eerst tekst aantal keer horen voor kunnen schrijven
Onderwijs in late oudheid
- Vervelend eindeloze herhaling van grotendeels onbegrepen teksten
o Leerlingenperspectief wel lastig te achterhalen (weinig teksten over gevonden)
- Grieks lastig, maar krijgt gezag als cultuurtaal
- Keizertijd toenemende aandacht voor bestuur voor het onderwijs
- Val Romeinse Rijk onderwijsaanbod stort in kerk neemt over
Onderwijsbelang afhankelijk van
- Sociale status, geslacht, platteland/stad
o Hierdoor ook overal anders enige uniformering die wel bereikt was valt weg
door val Romeinse Rijk
- Status onderwijzers gering door afhankelijkheid van de markt
Onderwijs vs. opvoeding
- Onderwijs = verzorgen technische kant van opvoeding
o School vreemde volwassene brengt kinderen bewust/methodisch iets toe
- Opvoeding = morele vorming (verantwoordelijkheid bij familie)
Straf
- Enige constante factor in onderwijs
- Kind is ongevormd materiaal, nog niet voor rede vatbaar om innerlijk bereiken bied
slechts lichaam als aangrijpingspunt slaan was de manier om positieve indrukken tot
stand te brengen
- Slaan nuttig om gehugen te stimuleren
- Niet alleen voor orde handhaven, maar als onmisbaar element van instructie
- Langzaam uitdoven strafdidactiek gezien als grootste verandering in onderwijs
Evolutie
- Overdracht kennis, normen en rituelen beslissende betekenis
- Cruciale rol hierin voor onderwijs
o Misschien zelfs wel hiervoor taal ontwikkeld
o Ontstaan van cognitieve revolutie
Montaigne onderwijs is nutteloos, bevorderd alleen waanwijsheid
- In deze periode katholieke kerk stelliger over eigen leer en status clerus onmisbaar
om inhoud bijbel uit te leggen en verkondigen
o Montaigne mee eens gewone mensen zouden begrijpelijke vertalingen slechts
voedsel vinden voor eigendunk en onbezonnenheid
- Weinig vertrouwen in boekenwijsheid uit het hoofd leren is geen weten
- Aristocraat zet zich soort af tegen onderwijsregime (o.a. over straffen)
_______________________________________________________________________________________________________________
H2 – Het schoolregime
Middeleeuwen
, Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland - Piet de Rooy
- Geletterde cultuur ontstaat scholing meer noodzakelijk als gewenst (vooral in 18e
eeuw)
- Noorden West-Europa ook voor vrouwen
- Ontstaan breder schoolaanbod
Onderwijs v.a. 16e eeuw samenkomen ontwikkelingen
- Overheid gaat sterker reguleren
- Perkament vervangen voor papier leerboekjes beschikbaar
- Hervorming gaat onderwijs bepalen
Vrouwen en onderwijs
- Christendom én klassieke oudheid Onduidelijkheid over vraag of vrouwen
volwaardige mensen waren
o Christendom ‘man en vrouw beide kinderen Gods’ gelijk maar toch
verschillend vrouwen het huis, mannen de wereld
- Diepgaande wijzing nodig van opvattingen (revolutie) voor gelijkwaardige waardes voor
mannen en vrouwen (-Appiah) voltrekt zich in landen rond Noordzee
o Ontwikkeling valt samen met proletarisering van grote bevolkingsdelen
Overgang van zelfstandige arbeid naar loonsarbeid
Onderwijs
- Door loonsarbeid verstedelijking omvangrijke arbeidsmarkt
- Hierdoor zinvol om in kinderen te investeren onderwijs geeft betere kansen
Karolingische Renaissance beleid
- Val Romeinse rijk wegvallen algemene structuur onderwijsvoorzieningen opbouw
leunt op kerk is enige institutie die nog enigszins overeind staat
- Karel de Grote bevordert onderwijs (lezen en schrijven) geloof verspreiden +
samenhang heterogeen rijk verstevigen
- Kloosters kernen van beschaving
Rol steden in onderwijs
- Late middeleeuwen economie West-Europa weer dynamisch en sterk groeiend
- Verwerven stadsrechten ook op onderwijs
o Hierdoor onderwijs en armenzorg minder het exclusieve domein van de kerk
- Door handelen was geletterdheid onmisbaar geworden
- Ontstaan stadscholen voldoen aan behoeften burgers + statussymbool
Versnelling onderwijs door vernieuwing geloofsleven
- Opkomst Moderne Devotie boekenbedrijf inspireert ontstaan scholen
- Samenvallen boekdrukkunst en reformatie
o Stadsbestuur en kerk verantwoordelijk voor inrichten christelijke scholen
o Kinderen moeten juiste leer worden bijgebracht (ouders niet altijd toe in staat)
o Nederlandse bevolking reformeren (afbrengen van katholicisme) scholen het
middel om dit te realiseren
Protestanten veel meer gericht op het woord (katholicisme op rituelen)
- Catechetische driekhoek verbinding tussen gezin, school en kerk in bijbrengen geloof
- Verschillen in status
o Katholieke en protestante elite hoog niveau geletterdheid
o Lagere klassen groot verschil katholieken ver achter op protestanten kloof
opleidingsniveau alleen maar groter (tot ver in 19e eeuw)
Schoolmeesters
- Valcooch schrijft eisen schoolmeester op nuttige en vol leven leiden
