Psychopathologie
Psychopathologie: orthopedagogische aspecten
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 Inleiding – Algemene kaders ................................................................................ 2
Hoorcollege 2 Risicofactoren voor de ontwikkeling (vervolg) & Hechtingsstoornissen ........... 14
Hoorcollege 3 Autismespectrumstoornissen ............................................................................ 31
Hoorcollege 4 Aandachtstekortstoornissen .............................................................................. 48
Hoorcollege 5 Gedragsstoornissen en antisociaal gedrag ........................................................ 58
Hoorcollege 6 Eetstoornissen.................................................................................................... 67
Hoorcollege 7 Internaliserende gedragsproblematiek: Angst .................................................. 74
Hoorcollege 8 Schizofrenie ........................................................................................................ 82
Hoorcollege 9 Internaliserende gedragsproblematiek: depressie ............................................. 92
Hoorcollege 10 Persoonlijkheidsstoornissen .......................................................................... 100
1
, Psychopathologie
Hoorcollege 1 Inleiding – Algemene kaders
Cursusdoelen
1. Kennis van de normale en afwijkende ontwikkeling
2. Stoornissen en ontwikkelingsinterferenties herkennen
3. Kennis van theorieën over verklarende factoren (onderliggende mechanismen) van
stoornissen en ontwikkelingsproblemen
4. Betrokkenheid van omgeving/opvoeding bij stoornissen en ontwikkelingsproblemen
Normaal vs. abnormaal
Normaal = geen noodzaak om iets te doen
Normaal = de afwezigheid van stoornissen
Normaal = een statistisch gegeven
Normaal = een ideale of gewenste toestand
Normaal = een succesvolle adaptatie
➔ Er zijn verschillende definities mogelijk
➔ Abnormaal= afwijkend gedrag → tegenovergestelde van al deze definities
Rosenhan’s experiment (1973)
Opname van 8 gezonde pseudo patiënten in psychiatrische klinieken door het faken van auditieve
hallucinaties (stemmen die zeiden: leeg, hol, dreun)
➔ Experiment: 8 patiënten die niet echt patiënten zijn, maar die zich voordeden als patiënten
Allen opgenomen en gedwongen tot slikken van anti-psychoticum als voorwaarde voor ontslag en
7/8 geclassificeerd met ‘schizophrenia in remissie’ bij ontslag
➔ Toen ze binnen waren hebben ze geen afwijkende gedragingen meer vertoont, behalve dat
ze regelmatig dingen opschreven voor het experiment
Gemiddelde duur opname: 19 dagen
➔ Het is dus niet opgevallen door artsen dat er geen sprake meer was van problemen
➔ De andere patiënten in de kliniek merkte het wel op!
Rond 200 nieuwe ‘patiënten’ laten screenen; personeel van het psychiatrisch ziekenhuis ‘ontdekte’
41 pseudo patiënten
➔ Nieuw experiment: nieuwe patiënten laten screenen en kijken of het opviel
➔ Meerderheid werd niet opgenomen, maar nog steeds 41 te veel niet zieke mensen
Science: ‘on being sane in insane places’
➔ De beoordeling of gedrag normaal of afwijkend is, is best wel ingewikkeld en kan
verstrekkende gevolgen hebben
Ontwikkelingspsychopathologie
Pathologie = ziekteleer, bestudeert het ontstaan en verloop van ziektes
Psychopathologie = leer van de psychische ziekte
Ontwikkelingspsychopathologie = integratieve benadering om te onderzoeken hoe psychopathologie
zich door het leven heen ontwikkelt
2
, Psychopathologie
Ontwikkelingspsychopathologie
Probleem = ontwikkelingstaak waar kind niet tegen is opgewassen
- Domein van functioneren waarbij ontwikkeling stagneert
Eerste ontwikkelingsdomeinen:
- Motorische ontwikkeling
- Taalontwikkeling
- Sociaal-emotionele ontwikkeling
➔ Dit zijn de drie belangrijke domeinen waar de ontwikkeling kan stagneren
Psychopathologie
Verstoorde ontwikkeling: de normale ontwikkeling is verstoord
- Gedrag is niet (meer) passend bij het niveau van ontwikkeling van een kind
Dus; afhankelijk van het moment dat het kind het gedrag laat zien!!
Hoe ontwikkelt een kind zich normaal gesproken?
- Hoe ontstaat gedrag?
- Hoe wordt een kind volwassen?
- Hoe leren kinderen?
- Hoe ontwikkelen de cognitieve vaardigheden zich?
- Wat is van invloed op de ontwikkeling van een kind?
- Hoe ontwikkelt de persoonlijkheid zich?
Pas als die beantwoord zijn….
- Wat zijn de consequenties als er iets fout gaat?
- Waarom gaat de ontwikkeling soms een andere kant op?
En…
- Wat kunnen we eraan doen als het fout gaat
Psychopathologie
→ Kind laat ‘ander’ gedrag zien
Taak van pedagoog:
- Gedrag beschrijven
o Wat zijn de kenmerken van gedrag
- Gedrag verklaren om het beter te kunnen begrijpen
o Theorie over de verklaring van het tot stand komen van het gedrag
3
, Psychopathologie
De basis van de pedagogiek
- Kinderen moeten opgevoed worden
- We gaan er vanuit dat we kinderen vormen
- Het is de taak van opvoeders kinderen te onderwijzen, te corrigeren, het goede voorbeeld te
geven en te motiveren
- Opvoeden stopt niet als er sprake van psychopathologie is→ specifiek opvoeden naast
normaal opvoeden
Psychopathologie
Een stoornis is een lichamelijke (hersen)afwijking.
Als iemand door die stoornis iets niet kan wordt het een beperking, het wordt een handicap als het
de/een maatschappelijke rolververvulling beïnvloedt
➔ Een stoornis is meestal een indicatie/bewijs dat er behoefte is aan zorg/behandeling
Ontwikkelingsmodel
Psychopathologie ontstaat door de interactie van de onderstaande
variabelen op een bepaald moment, maar ook door de tijd heen.
Biologische context:
- Genetica, hersenchemie en –structuur, neurologisch en
neuropsychologisch functioneren, temperament
Individuele context:
- Persoonlijkheid, cognitie, emoties, verwachtingen
Familie context:
- Achtergrond moeder én vader, opvoeding
Sociale context:
- Relaties buiten de familie
Culturele context:
- Etniciteit, religie, SES
➔ De pijl met ‘age’ dit laat het tijdsaspect zien
➔ Je moet gaan onderzoeken welke factoren er onderliggend zijn aan de problematiek
➔ Zo kun je beter begrijpen waarom een kind dit gedrag laat zien
➔ Vanuit de theorie zijn er verschillende mogelijke onderliggende verklaringen voor hetzelfde
gedrag
4
Psychopathologie: orthopedagogische aspecten
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 Inleiding – Algemene kaders ................................................................................ 2
Hoorcollege 2 Risicofactoren voor de ontwikkeling (vervolg) & Hechtingsstoornissen ........... 14
Hoorcollege 3 Autismespectrumstoornissen ............................................................................ 31
Hoorcollege 4 Aandachtstekortstoornissen .............................................................................. 48
Hoorcollege 5 Gedragsstoornissen en antisociaal gedrag ........................................................ 58
Hoorcollege 6 Eetstoornissen.................................................................................................... 67
Hoorcollege 7 Internaliserende gedragsproblematiek: Angst .................................................. 74
Hoorcollege 8 Schizofrenie ........................................................................................................ 82
Hoorcollege 9 Internaliserende gedragsproblematiek: depressie ............................................. 92
Hoorcollege 10 Persoonlijkheidsstoornissen .......................................................................... 100
1
, Psychopathologie
Hoorcollege 1 Inleiding – Algemene kaders
Cursusdoelen
1. Kennis van de normale en afwijkende ontwikkeling
2. Stoornissen en ontwikkelingsinterferenties herkennen
3. Kennis van theorieën over verklarende factoren (onderliggende mechanismen) van
stoornissen en ontwikkelingsproblemen
4. Betrokkenheid van omgeving/opvoeding bij stoornissen en ontwikkelingsproblemen
Normaal vs. abnormaal
Normaal = geen noodzaak om iets te doen
Normaal = de afwezigheid van stoornissen
Normaal = een statistisch gegeven
Normaal = een ideale of gewenste toestand
Normaal = een succesvolle adaptatie
➔ Er zijn verschillende definities mogelijk
➔ Abnormaal= afwijkend gedrag → tegenovergestelde van al deze definities
Rosenhan’s experiment (1973)
Opname van 8 gezonde pseudo patiënten in psychiatrische klinieken door het faken van auditieve
hallucinaties (stemmen die zeiden: leeg, hol, dreun)
➔ Experiment: 8 patiënten die niet echt patiënten zijn, maar die zich voordeden als patiënten
Allen opgenomen en gedwongen tot slikken van anti-psychoticum als voorwaarde voor ontslag en
7/8 geclassificeerd met ‘schizophrenia in remissie’ bij ontslag
➔ Toen ze binnen waren hebben ze geen afwijkende gedragingen meer vertoont, behalve dat
ze regelmatig dingen opschreven voor het experiment
Gemiddelde duur opname: 19 dagen
➔ Het is dus niet opgevallen door artsen dat er geen sprake meer was van problemen
➔ De andere patiënten in de kliniek merkte het wel op!
Rond 200 nieuwe ‘patiënten’ laten screenen; personeel van het psychiatrisch ziekenhuis ‘ontdekte’
41 pseudo patiënten
➔ Nieuw experiment: nieuwe patiënten laten screenen en kijken of het opviel
➔ Meerderheid werd niet opgenomen, maar nog steeds 41 te veel niet zieke mensen
Science: ‘on being sane in insane places’
➔ De beoordeling of gedrag normaal of afwijkend is, is best wel ingewikkeld en kan
verstrekkende gevolgen hebben
Ontwikkelingspsychopathologie
Pathologie = ziekteleer, bestudeert het ontstaan en verloop van ziektes
Psychopathologie = leer van de psychische ziekte
Ontwikkelingspsychopathologie = integratieve benadering om te onderzoeken hoe psychopathologie
zich door het leven heen ontwikkelt
2
, Psychopathologie
Ontwikkelingspsychopathologie
Probleem = ontwikkelingstaak waar kind niet tegen is opgewassen
- Domein van functioneren waarbij ontwikkeling stagneert
Eerste ontwikkelingsdomeinen:
- Motorische ontwikkeling
- Taalontwikkeling
- Sociaal-emotionele ontwikkeling
➔ Dit zijn de drie belangrijke domeinen waar de ontwikkeling kan stagneren
Psychopathologie
Verstoorde ontwikkeling: de normale ontwikkeling is verstoord
- Gedrag is niet (meer) passend bij het niveau van ontwikkeling van een kind
Dus; afhankelijk van het moment dat het kind het gedrag laat zien!!
Hoe ontwikkelt een kind zich normaal gesproken?
- Hoe ontstaat gedrag?
- Hoe wordt een kind volwassen?
- Hoe leren kinderen?
- Hoe ontwikkelen de cognitieve vaardigheden zich?
- Wat is van invloed op de ontwikkeling van een kind?
- Hoe ontwikkelt de persoonlijkheid zich?
Pas als die beantwoord zijn….
- Wat zijn de consequenties als er iets fout gaat?
- Waarom gaat de ontwikkeling soms een andere kant op?
En…
- Wat kunnen we eraan doen als het fout gaat
Psychopathologie
→ Kind laat ‘ander’ gedrag zien
Taak van pedagoog:
- Gedrag beschrijven
o Wat zijn de kenmerken van gedrag
- Gedrag verklaren om het beter te kunnen begrijpen
o Theorie over de verklaring van het tot stand komen van het gedrag
3
, Psychopathologie
De basis van de pedagogiek
- Kinderen moeten opgevoed worden
- We gaan er vanuit dat we kinderen vormen
- Het is de taak van opvoeders kinderen te onderwijzen, te corrigeren, het goede voorbeeld te
geven en te motiveren
- Opvoeden stopt niet als er sprake van psychopathologie is→ specifiek opvoeden naast
normaal opvoeden
Psychopathologie
Een stoornis is een lichamelijke (hersen)afwijking.
Als iemand door die stoornis iets niet kan wordt het een beperking, het wordt een handicap als het
de/een maatschappelijke rolververvulling beïnvloedt
➔ Een stoornis is meestal een indicatie/bewijs dat er behoefte is aan zorg/behandeling
Ontwikkelingsmodel
Psychopathologie ontstaat door de interactie van de onderstaande
variabelen op een bepaald moment, maar ook door de tijd heen.
Biologische context:
- Genetica, hersenchemie en –structuur, neurologisch en
neuropsychologisch functioneren, temperament
Individuele context:
- Persoonlijkheid, cognitie, emoties, verwachtingen
Familie context:
- Achtergrond moeder én vader, opvoeding
Sociale context:
- Relaties buiten de familie
Culturele context:
- Etniciteit, religie, SES
➔ De pijl met ‘age’ dit laat het tijdsaspect zien
➔ Je moet gaan onderzoeken welke factoren er onderliggend zijn aan de problematiek
➔ Zo kun je beter begrijpen waarom een kind dit gedrag laat zien
➔ Vanuit de theorie zijn er verschillende mogelijke onderliggende verklaringen voor hetzelfde
gedrag
4
