Samenvatting Bestuurs- en vreemdelingenrecht
Hoofdstuk 11 Staatsrecht
Staatsrecht gaat over hoe de Staat de overheid organiseert en welke verhouding de overheid
tot staat tot haar burgers. De grondrechten worden beheerst/ vallen onder het staatsrecht.
Staat
Een staat is eigenlijk een organisatie. Deze organisatie oefent macht uit over een bepaalde
bevolking (gemeenschap) binnen een bepaald grondgebied.
Een staat heeft drie kenmerken
1. Grondgebied
2. Bevolking
3. Organisatie met de hoogste macht (onafhankelijk gezag)
(Internationale) erkenning is geen voorwaarde voor een staat te kunnen spreken maar is wel
erg belangrijk.
Het Staatsrecht is te vinden in de grondwet en het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden.
Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
Dit is van belang als je meer wilt weten over de onderlinge verhoudingen tussen de landen
die onder het Koninkrijk der Nederland vallen. Onder het Koninkrijk der Nederlanden vallen
vier zelfstandige landen:
1. Nederland
2. Curaçao
3. Aruba
4. Sint – Maarten
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba vallen zowaar al ‘gemeente’ onder Nederland (andere
openbare lichamen).
In het Statuut is vastgesteld welke aangelegenheden gemeenschappelijk worden geregeld en
welke behoren tot de ‘eigen’ aangelegenheden. Defensie en buitenlandse politiek zijn
gezamenlijk. De staatsinrichting van het Nederlandse deel wordt geregeld in de Grondwet en
die van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten in de Landsregelingen.
Grondwet
Dit is de basiswet voor Nederland. Een grondwet heeft een belangrijke functie bij de
totstandkoming van een nieuwe staat. Er is een speciale procedure die voorkomt dat de
Grondwet makkelijk is te wijzigen.
De democratische rechtstaat
Een democratische rechtstaat bestaan uit vier elementen
1. Scheiding van de machten
,Wanneer er te veel macht op een individu wordt gelegd dan is er een grote kans dat die
macht voornamelijk wordt ingezet om de belangen van de machthebber(s) in stand te
houden en uit te breiden.
Montesquie heeft om machtsconcentratie te voorkomen drie van elkaar gescheiden
ontwikkeld: Ook wel trias politica
- Wetgevende macht
- Uitvoerende macht
- Rechtsprekende macht
Een staat moet zo worden ingericht dat er een stelsel tot stand komt waarin
staatsrechtelijke instellingen elkaar kunnen controleren.
Wetgevende macht
De wetgevende macht in Nederland wordt gevormd door de regering samen met de Staten –
Generaal (eerste kamer + tweede kamer Art 51 Gw)(Staten Generaal wordt ook wel het
parlement of de volksvertegenwoordiging genoemd). Zij zijn samen de formele wetgever dit
is bepaald in artikel 81 van de Grondwet. Dit luidt als volgt:
‘De vaststelling van de wetten geschiedt door de regering en de Staten-Generaal
gezamenlijk.’
Zoals Art. 42 Grondwet luidt:
‘De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers.’ (Regering is dus niet het
kabinet) (Regering wordt ook wel Kroon genoemd)
Kabinet is gevormd door de minister-president en de staatssecretarissen.
Koning is het staatshoofd en lid van de regering zit dus niet in het kabinet.
Een wet kan ook een wet in materiele zin zijn = deze wetten gemaakt door alleen de regering
of alleen een minister.
De wetgevende macht maakt dus wetten die in het algemeen belang gelden.
Totstandkoming wetten in formele zin
Bevoegdheden Tweede Kamer/ Het recht van initiatief
- Wetsvoorstellen worden vaak door de regering ingediend
- Ook de tweede kamer heeft dit recht
Dus: zowel de ministers als de Kamerleden kunnen met een bepaald wetsvoorstel komen.
Dit is in artikel 82 van de Grondwet als volgt bepaald:
‘Voorstellen van wet kunnen worden ingediend door of vanwege de Koning en door de
Tweede kamer der Staten-Generaal.’ (Dus niet de eerste kamer heeft geen recht van
initiatief, mag dus geen wetsvoorstellen indienen)
Uitvoerende macht
De uitvoerende macht in Nederland ligt bij de regering. (Het bestuur). Onder de bestuurlijke
taak valt alles wat niet valt onder de wetgevende of de rechtsprekende taak. Het bestuur in
Nederland kan worden verdeeld in drie lagen.
1. Centrale overheid (het Rijk)
, 2. Provincies
3. Gemeente
De uitvoerende macht voert wetten van de wetgevende macht uit. Bijvoorbeeld een
gemeente die een bijstandsuitkering verstrekt aan iemand die niet zijn eigen inkomen kan
voorzien, of DUO die een studielening naar je overmaakt.
Rechtsprekende macht
De rechtsprekende macht in Nederland zijn de rechters. Door rechtspraak worden geschillen
opgelost. Bij privaatrechtelijke geschillen zal de burgerlijke rechter (ook wel civiele rechter)
rechtspreken. Bij publiekrechtelijke geschillen is dit de strafrechter of de bestuursrechter
(administratieve rechter).
Rechters zijn onafhankelijk en mogen niet op de stoel van de uitvoerende macht gaan zitten.
(Rechters mogen hun eigen beslissingen nemen zonder druk van de overheid te voelen)
Rechters worden voor het leven benoemd (117 Gw).
2. Legaliteitsbeginsel
Dit betekent dat er geen bevoegdheid mag bestaan zonder wettelijke basis.
Vrijheid van meningsuitingen zijn niet absoluut. De grondrechten in de wet kunnen beperkt
zijn, recht kan jou dus beperken. Dus stel, gemeenteraad maakt een regel die bepaalt
wanneer jouw vrijheid van meningsuiting beperkt is, dit mag dus niet. Alleen bij een wet in
formele zin mag dit.
Democratie
Als burger heb je indirecte invloed op de vaststelling en de inhoud van wetten. Democratie is
niet hetzelfde als een democratische rechtstaat. Democratie = regeren door het volk. In
Nederland kennen we geen directe democratie maar een vertegenwoordigende democratie.
Burgers kunnen niet direct invloed uitoefenen op het bestuur, maar wel via
volksvertegenwoordigers. Deze vertegenwoordigers oefenen vervolgens namens de burgers
invloed uit op de wetten die vastgesteld worden.
Deze vertegenwoordiger kan worden gekozen door middel van het kiesrecht (art 4 Gw)
In dit artikel vind je het actieve kiesrecht (=je mag stemmen) en het passieve kiesrecht (= je
mag jezelf verkiesbaar stellen zodat mensen op je kunnen stemmen)
Volgens art 54 van de Gw mag je in Nederland stemmen als je 18 jaar of ouder bent + niet
uitgesloten bent van het kiesrecht.
Om jezelf verkiesbaar te stellen moet je minimaal 18 jaar oud zijn, Nederlandse nationaliteit
hebbe mem moet uitgesloten zijn van het kiesrecht.
Evenredige vertegenwoordiging: de zetels worden verdeeld volgens het stelsel van de
evenredige vertegenwoordiging. Nadat alle stemmen zijn geteld worden deze gedeeld door
150 (aantal leden vd Tweede Kamer). Deze uitkomst levert de kiesdeler op, elke partij die 1
keer de kiesdeler haalt krijgt 1 zetel.
, Volksvertegenwoordigers = Staten-Generaal
Verkiezingen = verkiezingen TK (om de vier jaar)
Tweede Kamer maakt wetsvoorstellen en controleert de regering.
Eerste kamer Goedkeuren of verwerpen van wetsvoorstellen en het controleren van de
regering (gekozen dmv getrapte verkiezingen totaal 75 leden)
3. Eerbieding van grondrechten
Burgers krijgen sterkere aanspraken als mensenrechten worden verankerd in het recht. Als
dat gebeurt via de Grondwet en internationale verdragen kan van grondrechten worden
gesproken.
Klassieke grondrechten (vrijheidsrechten)
Grondrechten die de overheid moet respecteren. (1 t/m 18 Gw)
Sociale grondrechten
Vergen overheidsbemoeienis, betreft zorgplichten van de overheid. (19 t/m 23)
Verticale relatie van de grondrechten: relatie tussen burger en de overheid
Horizontale relatie van de grondrechten: relatie tussen burgers en andere burgers of
rechtspersonen per recht moet door de rechter worden bekeken of een grondrecht zich
leent voor toepassing tussen burgers onderling (vb mag een christelijke school een
medewerkers ontslaan ivm homoseksualiteit)
Wanneer grondrechten botsen moet de rechter een oordeel vellen.
In beginsel is iedereen vrij zijn mening te uiten, maar je mag een bepaalde groep mensen
niet beledigen vanwege hun ras, godsdienst of levensovertuiging (137 Sr).
4. Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechters
Rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.
De regering mag de rechters dus niet onder druk zetten om tot een voor de regering
gunstige uitspraak te komen.
De rechter moet tevens neutraal zijn.
Rechten van de Tweede en Eerste kamer
1. Vragenrecht (recht op informatie)
Beide kamers hebben het vragenrecht (68 Gw), dit recht kan mondeling en schriftelijk
worden uitgeoefend. Bij mondelinge beantwoording is slechts beperkte discussie
toegestaan. Debatteren dus niet!
2. Recht van interpellatie (recht op informatie
Beide kamer hebben recht op interpellatie (68 Gw). Dit maakt het mogelijk om met een
minister een discussie aan te gaan over een onderwerp dat buiten de orde van de dag valt.
Een kamerlid die dat wilt kan hierom vragen. Wanneer er minstens dertig andere
Kamerleden akkoord gaan, dan wordt de bewindspersoon (bv een minister) opgeroepen.
Hoofdstuk 11 Staatsrecht
Staatsrecht gaat over hoe de Staat de overheid organiseert en welke verhouding de overheid
tot staat tot haar burgers. De grondrechten worden beheerst/ vallen onder het staatsrecht.
Staat
Een staat is eigenlijk een organisatie. Deze organisatie oefent macht uit over een bepaalde
bevolking (gemeenschap) binnen een bepaald grondgebied.
Een staat heeft drie kenmerken
1. Grondgebied
2. Bevolking
3. Organisatie met de hoogste macht (onafhankelijk gezag)
(Internationale) erkenning is geen voorwaarde voor een staat te kunnen spreken maar is wel
erg belangrijk.
Het Staatsrecht is te vinden in de grondwet en het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden.
Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
Dit is van belang als je meer wilt weten over de onderlinge verhoudingen tussen de landen
die onder het Koninkrijk der Nederland vallen. Onder het Koninkrijk der Nederlanden vallen
vier zelfstandige landen:
1. Nederland
2. Curaçao
3. Aruba
4. Sint – Maarten
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba vallen zowaar al ‘gemeente’ onder Nederland (andere
openbare lichamen).
In het Statuut is vastgesteld welke aangelegenheden gemeenschappelijk worden geregeld en
welke behoren tot de ‘eigen’ aangelegenheden. Defensie en buitenlandse politiek zijn
gezamenlijk. De staatsinrichting van het Nederlandse deel wordt geregeld in de Grondwet en
die van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten in de Landsregelingen.
Grondwet
Dit is de basiswet voor Nederland. Een grondwet heeft een belangrijke functie bij de
totstandkoming van een nieuwe staat. Er is een speciale procedure die voorkomt dat de
Grondwet makkelijk is te wijzigen.
De democratische rechtstaat
Een democratische rechtstaat bestaan uit vier elementen
1. Scheiding van de machten
,Wanneer er te veel macht op een individu wordt gelegd dan is er een grote kans dat die
macht voornamelijk wordt ingezet om de belangen van de machthebber(s) in stand te
houden en uit te breiden.
Montesquie heeft om machtsconcentratie te voorkomen drie van elkaar gescheiden
ontwikkeld: Ook wel trias politica
- Wetgevende macht
- Uitvoerende macht
- Rechtsprekende macht
Een staat moet zo worden ingericht dat er een stelsel tot stand komt waarin
staatsrechtelijke instellingen elkaar kunnen controleren.
Wetgevende macht
De wetgevende macht in Nederland wordt gevormd door de regering samen met de Staten –
Generaal (eerste kamer + tweede kamer Art 51 Gw)(Staten Generaal wordt ook wel het
parlement of de volksvertegenwoordiging genoemd). Zij zijn samen de formele wetgever dit
is bepaald in artikel 81 van de Grondwet. Dit luidt als volgt:
‘De vaststelling van de wetten geschiedt door de regering en de Staten-Generaal
gezamenlijk.’
Zoals Art. 42 Grondwet luidt:
‘De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers.’ (Regering is dus niet het
kabinet) (Regering wordt ook wel Kroon genoemd)
Kabinet is gevormd door de minister-president en de staatssecretarissen.
Koning is het staatshoofd en lid van de regering zit dus niet in het kabinet.
Een wet kan ook een wet in materiele zin zijn = deze wetten gemaakt door alleen de regering
of alleen een minister.
De wetgevende macht maakt dus wetten die in het algemeen belang gelden.
Totstandkoming wetten in formele zin
Bevoegdheden Tweede Kamer/ Het recht van initiatief
- Wetsvoorstellen worden vaak door de regering ingediend
- Ook de tweede kamer heeft dit recht
Dus: zowel de ministers als de Kamerleden kunnen met een bepaald wetsvoorstel komen.
Dit is in artikel 82 van de Grondwet als volgt bepaald:
‘Voorstellen van wet kunnen worden ingediend door of vanwege de Koning en door de
Tweede kamer der Staten-Generaal.’ (Dus niet de eerste kamer heeft geen recht van
initiatief, mag dus geen wetsvoorstellen indienen)
Uitvoerende macht
De uitvoerende macht in Nederland ligt bij de regering. (Het bestuur). Onder de bestuurlijke
taak valt alles wat niet valt onder de wetgevende of de rechtsprekende taak. Het bestuur in
Nederland kan worden verdeeld in drie lagen.
1. Centrale overheid (het Rijk)
, 2. Provincies
3. Gemeente
De uitvoerende macht voert wetten van de wetgevende macht uit. Bijvoorbeeld een
gemeente die een bijstandsuitkering verstrekt aan iemand die niet zijn eigen inkomen kan
voorzien, of DUO die een studielening naar je overmaakt.
Rechtsprekende macht
De rechtsprekende macht in Nederland zijn de rechters. Door rechtspraak worden geschillen
opgelost. Bij privaatrechtelijke geschillen zal de burgerlijke rechter (ook wel civiele rechter)
rechtspreken. Bij publiekrechtelijke geschillen is dit de strafrechter of de bestuursrechter
(administratieve rechter).
Rechters zijn onafhankelijk en mogen niet op de stoel van de uitvoerende macht gaan zitten.
(Rechters mogen hun eigen beslissingen nemen zonder druk van de overheid te voelen)
Rechters worden voor het leven benoemd (117 Gw).
2. Legaliteitsbeginsel
Dit betekent dat er geen bevoegdheid mag bestaan zonder wettelijke basis.
Vrijheid van meningsuitingen zijn niet absoluut. De grondrechten in de wet kunnen beperkt
zijn, recht kan jou dus beperken. Dus stel, gemeenteraad maakt een regel die bepaalt
wanneer jouw vrijheid van meningsuiting beperkt is, dit mag dus niet. Alleen bij een wet in
formele zin mag dit.
Democratie
Als burger heb je indirecte invloed op de vaststelling en de inhoud van wetten. Democratie is
niet hetzelfde als een democratische rechtstaat. Democratie = regeren door het volk. In
Nederland kennen we geen directe democratie maar een vertegenwoordigende democratie.
Burgers kunnen niet direct invloed uitoefenen op het bestuur, maar wel via
volksvertegenwoordigers. Deze vertegenwoordigers oefenen vervolgens namens de burgers
invloed uit op de wetten die vastgesteld worden.
Deze vertegenwoordiger kan worden gekozen door middel van het kiesrecht (art 4 Gw)
In dit artikel vind je het actieve kiesrecht (=je mag stemmen) en het passieve kiesrecht (= je
mag jezelf verkiesbaar stellen zodat mensen op je kunnen stemmen)
Volgens art 54 van de Gw mag je in Nederland stemmen als je 18 jaar of ouder bent + niet
uitgesloten bent van het kiesrecht.
Om jezelf verkiesbaar te stellen moet je minimaal 18 jaar oud zijn, Nederlandse nationaliteit
hebbe mem moet uitgesloten zijn van het kiesrecht.
Evenredige vertegenwoordiging: de zetels worden verdeeld volgens het stelsel van de
evenredige vertegenwoordiging. Nadat alle stemmen zijn geteld worden deze gedeeld door
150 (aantal leden vd Tweede Kamer). Deze uitkomst levert de kiesdeler op, elke partij die 1
keer de kiesdeler haalt krijgt 1 zetel.
, Volksvertegenwoordigers = Staten-Generaal
Verkiezingen = verkiezingen TK (om de vier jaar)
Tweede Kamer maakt wetsvoorstellen en controleert de regering.
Eerste kamer Goedkeuren of verwerpen van wetsvoorstellen en het controleren van de
regering (gekozen dmv getrapte verkiezingen totaal 75 leden)
3. Eerbieding van grondrechten
Burgers krijgen sterkere aanspraken als mensenrechten worden verankerd in het recht. Als
dat gebeurt via de Grondwet en internationale verdragen kan van grondrechten worden
gesproken.
Klassieke grondrechten (vrijheidsrechten)
Grondrechten die de overheid moet respecteren. (1 t/m 18 Gw)
Sociale grondrechten
Vergen overheidsbemoeienis, betreft zorgplichten van de overheid. (19 t/m 23)
Verticale relatie van de grondrechten: relatie tussen burger en de overheid
Horizontale relatie van de grondrechten: relatie tussen burgers en andere burgers of
rechtspersonen per recht moet door de rechter worden bekeken of een grondrecht zich
leent voor toepassing tussen burgers onderling (vb mag een christelijke school een
medewerkers ontslaan ivm homoseksualiteit)
Wanneer grondrechten botsen moet de rechter een oordeel vellen.
In beginsel is iedereen vrij zijn mening te uiten, maar je mag een bepaalde groep mensen
niet beledigen vanwege hun ras, godsdienst of levensovertuiging (137 Sr).
4. Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechters
Rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.
De regering mag de rechters dus niet onder druk zetten om tot een voor de regering
gunstige uitspraak te komen.
De rechter moet tevens neutraal zijn.
Rechten van de Tweede en Eerste kamer
1. Vragenrecht (recht op informatie)
Beide kamers hebben het vragenrecht (68 Gw), dit recht kan mondeling en schriftelijk
worden uitgeoefend. Bij mondelinge beantwoording is slechts beperkte discussie
toegestaan. Debatteren dus niet!
2. Recht van interpellatie (recht op informatie
Beide kamer hebben recht op interpellatie (68 Gw). Dit maakt het mogelijk om met een
minister een discussie aan te gaan over een onderwerp dat buiten de orde van de dag valt.
Een kamerlid die dat wilt kan hierom vragen. Wanneer er minstens dertig andere
Kamerleden akkoord gaan, dan wordt de bewindspersoon (bv een minister) opgeroepen.
