De brede basis van het sociaal werk.
H1.5
In de internationale literatuur kunnen we 3 perspectieven op de relatie tussen
politiek en sociaal werk en de functie van sociaal werk onderscheiden:
1. Het emancipatie- en empowermentperspectief.
o Benadrukt de invloed van sociaal werk op politiek.
Het emancipatie- en empowermentperspectief zien we veelvuldig terug in het
grote aantal zelfdefinities van de sociaalwerkgemeenschap.
Emancipatie = zich bevrijden uit een onderdrukkende situatie en streven naar en
verwerven van gelijke rechten.
Sociaal werkers zoeken samenwerking en steun in de samenleving om de meest
onderdrukte en gemarginaliseerde mensen en groepen meer macht en
zeggenschap over hun levens en (directe) leefomgeving te laten krijgen.
-> door mensen in een proces van samenwerking, leren en actie invloed te leren
uitoefenen op hun leven en omgeving zodat zij hun levens, kansen en
mogelijkheden kunnen verbeteren.
Dominelli (2010): emancipatorische benadering = zijn gericht op het bevrijden
van gemarginaliseerde mensen en groepen van onderdrukkende structuren in de
samenleving.
Transformational perspective = gericht op het veranderen van de samenleving
ten gunste van de meest onderdrukte en armste groepen mensen.
Volgens Van Houten (1999) is het begrip ‘emancipatie’ in Nederland sinds de
jaren 90 verdrongen door het begrip ‘empowerment’ dat oog heeft voor
processen op het niveau van het individu en waarmee professionals makkelijker
uit de voeten kunnen.
-> de vraag met emancipatie was namelijk of mensen überhaupt wel vrij van
macht konden functioneren.
Empowerment
Erkent structurele uitsluitingsmechanismen bij sociale problemen die
ontstaan door een samenspel van factoren op micro-, meso-, en
macroniveau.
Omvat collectieve, politiek- maatschappelijke dimensie.
Sociaal werkers (conclusie)
Leveren een bijdrage aan mensen om meer invloed uit te oefenen op hun
eigen levens in de samenleving, onder meer door beïnvloeden van sociaal
beleid en wetgeving of door sociale actie en vormen van politiserende
hulpverlening.
2. Disciplinering en sociale beheersing
o Benadrukt de invloed van politiek op sociaal werk.
Sociaal werk staat altijd onder invloed van heersende politieke ideologieën,
constateerde Bill Jordan 30 jaar geleden. Dit perspectief beziet, analyseert en
, beschrijft de functie van sociaal werk in de samenleving in termen van
disciplinering en sociale beheersing.
Sociale beheersing betekent dat sociaal werk politieke spanningen verzacht door
sociale problemen te presenteren als individuele of behandelbare kwesties, in
plaats van de onderliggende oorzaken aan te pakken.
Disciplinering = het proces waarin mensen via technieken waarden van de
dominante middenklasse in een samenleving internaliseren.
Donzelot (1997) beschrijft na aanleiding van het werk van Foucault hoe in
Frankrijk gezinspolitiek plaatsvindt via sociaal werk. professionals richten zich op
bescherming en veiligheid van het kind -> daarna op de moeder -> vervolgens
word het hele gezinsleven aan de door de overheid gepropageerde normen en
waarden onderworpen.
De rol van de sociaal werker die vandaag de dag speelt in het opsporen van en
bieden van steun aan ‘risicojongeren’ of ‘risicogezinnen’ kan begrepen worden
als een strategie van sociale beheersing via een scala aan technieken van
identificatie, diagnose, behandeling en monitoring. Hetzelfde geldt voor de
nadruk op meer verantwoordelijkheid en (zelf)redzaamheid. Wie afwijkt van de
norm en/of wie probleemgedrag vertoont, wordt opgespoord en via subtiele
technieken gedisciplineerd.
Pogingen van de overheid om meer griep te krijgen op potentiële risicogroepen:
Bemoeizorg
Activerende hulpverlening
Outreachend werken
Werken aan sociale cohesie of inbedding in de samenleving krijgt zo de betekenis
van het aanpassen van mensen aan de heersende normen en waarden en
bestaande machtsstructuren.
Sociaal werkers (conclusie)
Werken als actoren die bijdragen aan de beheersing van sociale
vraagstukken en het bevestigen van de sociale (machts)orde.
3. Sociaal functioneren en sociale ondersteuning
o Beweegt zich in het midden en erkent een wisselwerking.
Benadrukt enerzijds dat het sociaal werk zich kenmerkt door een zekere mate
van aanpassing van individuen, gezinnen en gemeenschappen aan het grotere
geheel.
Anderzijds kenmerkt het werk zich juist doordat het zich in hele concrete lokale
prakrijken richt; het realiseren van betere condities om te wonen, werken etc.,
zodat mensen beter in staat zijn te functioneren in de samenleving en een betere
kwaliteit van leven te ervaren.
Dit dubbele karakter wordt vaak vergeleken met een Januskop: sociaal werk
beweegt zich tussen aanpassing en verandering, zonder extreme claims te
maken – het is niet puur een controlerend systeem, maar ook geen
allesbepalende kracht voor emancipatie en empowerment.
Van Ewijk spreekt van context-transformational work = sociaal werk gaat in dit
perspectief vooral over begeleiden, ondersteunen, bemiddelen, mobiliseren van
H1.5
In de internationale literatuur kunnen we 3 perspectieven op de relatie tussen
politiek en sociaal werk en de functie van sociaal werk onderscheiden:
1. Het emancipatie- en empowermentperspectief.
o Benadrukt de invloed van sociaal werk op politiek.
Het emancipatie- en empowermentperspectief zien we veelvuldig terug in het
grote aantal zelfdefinities van de sociaalwerkgemeenschap.
Emancipatie = zich bevrijden uit een onderdrukkende situatie en streven naar en
verwerven van gelijke rechten.
Sociaal werkers zoeken samenwerking en steun in de samenleving om de meest
onderdrukte en gemarginaliseerde mensen en groepen meer macht en
zeggenschap over hun levens en (directe) leefomgeving te laten krijgen.
-> door mensen in een proces van samenwerking, leren en actie invloed te leren
uitoefenen op hun leven en omgeving zodat zij hun levens, kansen en
mogelijkheden kunnen verbeteren.
Dominelli (2010): emancipatorische benadering = zijn gericht op het bevrijden
van gemarginaliseerde mensen en groepen van onderdrukkende structuren in de
samenleving.
Transformational perspective = gericht op het veranderen van de samenleving
ten gunste van de meest onderdrukte en armste groepen mensen.
Volgens Van Houten (1999) is het begrip ‘emancipatie’ in Nederland sinds de
jaren 90 verdrongen door het begrip ‘empowerment’ dat oog heeft voor
processen op het niveau van het individu en waarmee professionals makkelijker
uit de voeten kunnen.
-> de vraag met emancipatie was namelijk of mensen überhaupt wel vrij van
macht konden functioneren.
Empowerment
Erkent structurele uitsluitingsmechanismen bij sociale problemen die
ontstaan door een samenspel van factoren op micro-, meso-, en
macroniveau.
Omvat collectieve, politiek- maatschappelijke dimensie.
Sociaal werkers (conclusie)
Leveren een bijdrage aan mensen om meer invloed uit te oefenen op hun
eigen levens in de samenleving, onder meer door beïnvloeden van sociaal
beleid en wetgeving of door sociale actie en vormen van politiserende
hulpverlening.
2. Disciplinering en sociale beheersing
o Benadrukt de invloed van politiek op sociaal werk.
Sociaal werk staat altijd onder invloed van heersende politieke ideologieën,
constateerde Bill Jordan 30 jaar geleden. Dit perspectief beziet, analyseert en
, beschrijft de functie van sociaal werk in de samenleving in termen van
disciplinering en sociale beheersing.
Sociale beheersing betekent dat sociaal werk politieke spanningen verzacht door
sociale problemen te presenteren als individuele of behandelbare kwesties, in
plaats van de onderliggende oorzaken aan te pakken.
Disciplinering = het proces waarin mensen via technieken waarden van de
dominante middenklasse in een samenleving internaliseren.
Donzelot (1997) beschrijft na aanleiding van het werk van Foucault hoe in
Frankrijk gezinspolitiek plaatsvindt via sociaal werk. professionals richten zich op
bescherming en veiligheid van het kind -> daarna op de moeder -> vervolgens
word het hele gezinsleven aan de door de overheid gepropageerde normen en
waarden onderworpen.
De rol van de sociaal werker die vandaag de dag speelt in het opsporen van en
bieden van steun aan ‘risicojongeren’ of ‘risicogezinnen’ kan begrepen worden
als een strategie van sociale beheersing via een scala aan technieken van
identificatie, diagnose, behandeling en monitoring. Hetzelfde geldt voor de
nadruk op meer verantwoordelijkheid en (zelf)redzaamheid. Wie afwijkt van de
norm en/of wie probleemgedrag vertoont, wordt opgespoord en via subtiele
technieken gedisciplineerd.
Pogingen van de overheid om meer griep te krijgen op potentiële risicogroepen:
Bemoeizorg
Activerende hulpverlening
Outreachend werken
Werken aan sociale cohesie of inbedding in de samenleving krijgt zo de betekenis
van het aanpassen van mensen aan de heersende normen en waarden en
bestaande machtsstructuren.
Sociaal werkers (conclusie)
Werken als actoren die bijdragen aan de beheersing van sociale
vraagstukken en het bevestigen van de sociale (machts)orde.
3. Sociaal functioneren en sociale ondersteuning
o Beweegt zich in het midden en erkent een wisselwerking.
Benadrukt enerzijds dat het sociaal werk zich kenmerkt door een zekere mate
van aanpassing van individuen, gezinnen en gemeenschappen aan het grotere
geheel.
Anderzijds kenmerkt het werk zich juist doordat het zich in hele concrete lokale
prakrijken richt; het realiseren van betere condities om te wonen, werken etc.,
zodat mensen beter in staat zijn te functioneren in de samenleving en een betere
kwaliteit van leven te ervaren.
Dit dubbele karakter wordt vaak vergeleken met een Januskop: sociaal werk
beweegt zich tussen aanpassing en verandering, zonder extreme claims te
maken – het is niet puur een controlerend systeem, maar ook geen
allesbepalende kracht voor emancipatie en empowerment.
Van Ewijk spreekt van context-transformational work = sociaal werk gaat in dit
perspectief vooral over begeleiden, ondersteunen, bemiddelen, mobiliseren van
