KNGF – richtlijn Artrose heup – knie
Algemene informatie
Achtergrond artrose (Noot 1)
Artrose is de meest voorkomende aandoening van het houdings- en bewegingsapparaat, vaak
gelokaliseerd in de heup
en knie. Het kenmerkt zich door een geleidelijk verlies van gewrichtskraakbeen,
veranderingen in het subchondrale bot,
en botwoekering (osteofyten). Soms treedt gewrichtsontsteking op door prikkeling van het
synoviale membraan
Belangrijke feiten
Risicofactoren: leeftijd (piek rond 79 jaar) en overgewicht.
Prevalentie: in 2015 hadden ongeveer 927.300 Nederlandse artrose (heup: 381.200, knie:
546.100). Meer vrouwen
(604.200) dan mannen (323.100) worden getroffen. De prevalentie van artrose zal
waarschijnlijk stijgen door vergrijzing
en meer overgewicht
Incidentie: Jaarlijks komen er ca. 34.800 nieuwe heupartrose- en 52.800 knieartrose-
patiënten bij.
Zorggebruik: De kosten in 2011 bedroegen €1,1 miljard; meer dan de helft voor
ziekenhuiszorg. 4% ging naar
eerstelijnszorg, waaronder fysiotherapie. Ongeveer 50% van de patiënten bezoekt jaarlijks
een fysiotherapeut.
Operaties: In 2015 werden 27.082 heup- en 28.798 knieprotheses geplaatst. Het
implantatenregister bevatte in 2018
343.545 heup- en 266.278 knieprotheses.
Klinisch beeld en beloop (noot 2)
Algemene kenmerken:
Pijn: Belangrijkste symptoom, eerst bij bewegen en belasten, later ook in rust en ’s nachts.
Startpijn en -stijfheid
verdwijnen meestal na enkele minuten.
Zwelling: Benige zwelling (osteofyten), wekedelenzwelling of gewrichtsvocht (hydrops,
synovitis).
Crepitaties: Gevoeld en gehoord bij beweging door ruwe gewrichtsoppervlakken.
Bewegingsbeperkingen: Vaak gepaard met standsveranderingen (varus/valgus) en
instabiliteit door verminderde
gewrichtsstabiliteit (afhankelijk van ligamenten, spieren en proprioceptie).
Dagelijkse beperkingen: Moeite met lopen, traplopen, opstaan en schoenen aantrekken.
Dit kan leiden tot minder
maatschappelijke participatie.
Specifiek voor heupartrose:
Leeftijd 45 jaar of ouder
Langer dan 3 maanden pijn met name bij belasten (niet bij zitten).
Pijn in lies, dijbeen, bil of lage rug.
Verminderde beweeglijkheid (endorotatie, exorotatie, flexie/extensie) en krachtsverlies van de
heupabductoren.
Startpijn/-stijfheid en drukpijn over het ligamentum inguinale.
Specifiek voor knieartrose:
, Leeftijd 45 jaar of ouder
pijn langer dan 3 maanden
ochtendstijfheid korter 30 minuten.
Pijn bij belasten, crepitaties, benige zwelling en gevoeligheid.
Krachtsverlies van knie-extensoren, geen warmte bij palpatie.
Beloop: Artrose verloopt langzaam en wisselend, met periodes van stabiliteit en toename van
klachten. De snelheid
van progressie verschilt per patiënt en wordt beïnvloed door prognostische factoren.
NOOT 1
Artrose van de Heup en Knie in Nederland
Pathofysiologie: Artrose is een veelvoorkomende aandoening die vaak multifactorieel
wordt bepaald. Risicofactoren zijn onder te verdelen in systemische (zoals leeftijd,
geslacht, genetica, en obesitas) en lokale biomechanische factoren (zoals
gewrichtsletsel, overbelasting door werk of sport, en spierzwakte). Artrose wordt
gekarakteriseerd door beschadiging van gewrichtskraakbeen en veranderingen in
omliggende structuren zoals bot, ligamenten en spieren.
Epidemiologie: De prevalentie en incidentie van artrose worden geschat op basis van
huisartsregistraties. Het aantal patiënten met heup- en knieartrose is waarschijnlijk
hoger dan geregistreerd, gezien het aantal niet-gemelde gevallen. Factoren zoals
veroudering en overgewicht zullen de prevalentie in de toekomst beïnvloeden.
Gewrichtsvervangende operaties zijn een belangrijke behandeling, en het aantal
operaties wordt geregistreerd in de Landelijke Registratie Orthopedische Implantaten
(LROI).
Maatschappelijke Kosten: In 2011 waren de zorgkosten voor artrose in Nederland
1,1 miljard euro, wat 1,2% van de totale zorgkosten vertegenwoordigt. Het grootste
deel van de kosten ging naar ziekenhuiszorg (54%), gevolgd door ouderenzorg (34%).
De kosten voor fysiotherapie en oefentherapie maakten 4% van de totale kosten uit.
Ongeveer de helft van de patiënten met artrose krijgt fysiotherapie.
Arbeidsproblematiek: Artrose leidt tot verminderde arbeidsproductiviteit,
ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. De stijging van de arbeidsparticipatie van
ouderen zal waarschijnlijk het aantal werkende patiënten met artrose vergroten.
Aanpassingen op de werkplek kunnen nodig zijn, afhankelijk van de klachten en het
type werk. Studies tonen aan dat een aanzienlijk percentage van patiënten met artrose
arbeidsongeschikt raakt, en hoewel de meerderheid van patiënten na
gewrichtsvervanging terugkeert naar werk, doet een deel dit onvolledig. Factoren die
succesvolle terugkeer bevorderen, zijn geslacht, motivatie en het type werk.
Algemene informatie
Achtergrond artrose (Noot 1)
Artrose is de meest voorkomende aandoening van het houdings- en bewegingsapparaat, vaak
gelokaliseerd in de heup
en knie. Het kenmerkt zich door een geleidelijk verlies van gewrichtskraakbeen,
veranderingen in het subchondrale bot,
en botwoekering (osteofyten). Soms treedt gewrichtsontsteking op door prikkeling van het
synoviale membraan
Belangrijke feiten
Risicofactoren: leeftijd (piek rond 79 jaar) en overgewicht.
Prevalentie: in 2015 hadden ongeveer 927.300 Nederlandse artrose (heup: 381.200, knie:
546.100). Meer vrouwen
(604.200) dan mannen (323.100) worden getroffen. De prevalentie van artrose zal
waarschijnlijk stijgen door vergrijzing
en meer overgewicht
Incidentie: Jaarlijks komen er ca. 34.800 nieuwe heupartrose- en 52.800 knieartrose-
patiënten bij.
Zorggebruik: De kosten in 2011 bedroegen €1,1 miljard; meer dan de helft voor
ziekenhuiszorg. 4% ging naar
eerstelijnszorg, waaronder fysiotherapie. Ongeveer 50% van de patiënten bezoekt jaarlijks
een fysiotherapeut.
Operaties: In 2015 werden 27.082 heup- en 28.798 knieprotheses geplaatst. Het
implantatenregister bevatte in 2018
343.545 heup- en 266.278 knieprotheses.
Klinisch beeld en beloop (noot 2)
Algemene kenmerken:
Pijn: Belangrijkste symptoom, eerst bij bewegen en belasten, later ook in rust en ’s nachts.
Startpijn en -stijfheid
verdwijnen meestal na enkele minuten.
Zwelling: Benige zwelling (osteofyten), wekedelenzwelling of gewrichtsvocht (hydrops,
synovitis).
Crepitaties: Gevoeld en gehoord bij beweging door ruwe gewrichtsoppervlakken.
Bewegingsbeperkingen: Vaak gepaard met standsveranderingen (varus/valgus) en
instabiliteit door verminderde
gewrichtsstabiliteit (afhankelijk van ligamenten, spieren en proprioceptie).
Dagelijkse beperkingen: Moeite met lopen, traplopen, opstaan en schoenen aantrekken.
Dit kan leiden tot minder
maatschappelijke participatie.
Specifiek voor heupartrose:
Leeftijd 45 jaar of ouder
Langer dan 3 maanden pijn met name bij belasten (niet bij zitten).
Pijn in lies, dijbeen, bil of lage rug.
Verminderde beweeglijkheid (endorotatie, exorotatie, flexie/extensie) en krachtsverlies van de
heupabductoren.
Startpijn/-stijfheid en drukpijn over het ligamentum inguinale.
Specifiek voor knieartrose:
, Leeftijd 45 jaar of ouder
pijn langer dan 3 maanden
ochtendstijfheid korter 30 minuten.
Pijn bij belasten, crepitaties, benige zwelling en gevoeligheid.
Krachtsverlies van knie-extensoren, geen warmte bij palpatie.
Beloop: Artrose verloopt langzaam en wisselend, met periodes van stabiliteit en toename van
klachten. De snelheid
van progressie verschilt per patiënt en wordt beïnvloed door prognostische factoren.
NOOT 1
Artrose van de Heup en Knie in Nederland
Pathofysiologie: Artrose is een veelvoorkomende aandoening die vaak multifactorieel
wordt bepaald. Risicofactoren zijn onder te verdelen in systemische (zoals leeftijd,
geslacht, genetica, en obesitas) en lokale biomechanische factoren (zoals
gewrichtsletsel, overbelasting door werk of sport, en spierzwakte). Artrose wordt
gekarakteriseerd door beschadiging van gewrichtskraakbeen en veranderingen in
omliggende structuren zoals bot, ligamenten en spieren.
Epidemiologie: De prevalentie en incidentie van artrose worden geschat op basis van
huisartsregistraties. Het aantal patiënten met heup- en knieartrose is waarschijnlijk
hoger dan geregistreerd, gezien het aantal niet-gemelde gevallen. Factoren zoals
veroudering en overgewicht zullen de prevalentie in de toekomst beïnvloeden.
Gewrichtsvervangende operaties zijn een belangrijke behandeling, en het aantal
operaties wordt geregistreerd in de Landelijke Registratie Orthopedische Implantaten
(LROI).
Maatschappelijke Kosten: In 2011 waren de zorgkosten voor artrose in Nederland
1,1 miljard euro, wat 1,2% van de totale zorgkosten vertegenwoordigt. Het grootste
deel van de kosten ging naar ziekenhuiszorg (54%), gevolgd door ouderenzorg (34%).
De kosten voor fysiotherapie en oefentherapie maakten 4% van de totale kosten uit.
Ongeveer de helft van de patiënten met artrose krijgt fysiotherapie.
Arbeidsproblematiek: Artrose leidt tot verminderde arbeidsproductiviteit,
ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. De stijging van de arbeidsparticipatie van
ouderen zal waarschijnlijk het aantal werkende patiënten met artrose vergroten.
Aanpassingen op de werkplek kunnen nodig zijn, afhankelijk van de klachten en het
type werk. Studies tonen aan dat een aanzienlijk percentage van patiënten met artrose
arbeidsongeschikt raakt, en hoewel de meerderheid van patiënten na
gewrichtsvervanging terugkeert naar werk, doet een deel dit onvolledig. Factoren die
succesvolle terugkeer bevorderen, zijn geslacht, motivatie en het type werk.
