Samenvatting
Deel I - Hoofdstuk I – Een beschaving van de roman
De roman is een bijzonder ding. Overal ter wereld is de westerse roman geadopteerd. Daarom
moeten we de roman als een van de grote uitvindingen van de Europese beschaving, een die de
wereld heeft veroverd, beschouwen. De roman heeft ons een nieuwe en scherpere blik op onze
binnenwereld gegeven.
De roman was in de 18e eeuw van een 'laag genre', niet meer dan vermaak, naar een serieuze zaak
ontwikkeld. Met name Engelse schrijvers gaven de roman een nieuw en hoger aanzien. De invloed
die de roman sindsdien op de geesten heeft gehad is onmetelijk. De manier waarop wij onszelf en de
wereld zien is beïnvloed door de roman, ondanks dat de grote massa geen romans las. Het hoorde
bij een goede opvoeding. "Lange tijd kon elk kind dat iets te weten wilde komen over de wijde
wereld maar één ding doen: lezen."
De huidige generaties zijn geen 'kinderen van de roman', maar 'kinderen van de film, de televisie en
het internet.' De filmcultuur maakt steeds meer invloed dan de literaire cultuur. De nieuwe media
voorzien sneller in onze behoefte aan verhalen. "De verleiding van het beeld, waarvoor we geen
enkele moeite hoeven doen, dat zich zelfs aan ons opdringt, is bovendien groot. Waarom nog
romans lezen?", vraagt de schrijver. Volgens Roth, literatuurwetenschapper, is de roman niet
stervende maar sterven de lezers uit. Het scherm doet de lezer de das om.
Hoofdstuk II – De roman in nieuwe tijden
De digitale revolutie verandert de samenleving op alle gebieden. De opkomst van de boekdrukkunst
had in de vijftiende en zestiende eeuw een soortgelijk transformerend effect. Het is ook nog eens
een revolutie die zich met een ongelooflijke snelheid voltrekt. De opkomst van het beeld is echter
niet de enige ingrijpende verandering dat de roman een medium uit een andere tijd laat lijken:
• Wij zijn zelf ook erg verandert door het internet. Alles is snel en effectief. "Er is een
wereld vóór en een wereld na de komst van het internet." Urenlang afzonderen is
lastig.
• Het onderscheid tussen hoge en lage cultuur is vervaagd. Het lezen van literaire
romans is niet meer onderscheidend en betekend in de praktijk helemaal niets. Deze
dehiërarchisering van de cultuur heeft grote consequenties voor de positie van de
roman.
De gemeenschappelijke geest van de massamedia is dus in strijd met de geest van de roman, want
de geest van de roman is de geest van de complexiteit. De invloed van de media op de literaire
cultuur is sterker geworden, zo wordt marketing nu online gedaan.
, Ook in de sfeer van de ideeën heeft zich een fundamentele verandering voorgedaan. Het avant-
garde-idee (dynamiek en vernieuwingsdrift tussen schrijvers) is geruisloos verdwenen, wat ruimte
maakte voor nieuwe, aanvankelijk provocerende of afstotende vormen van kunst. Er is geen
heerselijke smaak meer om te bevechten voor kunstenaars. De enige weerstand is de weerstand van
de markt.
Hoofdstuk III – Een uitdijend heelal van beelden
Film is een onderdeel geworden van bijna ieders leven op deze planeet, zelfs in weinig ontwikkelde
landen zijn duizenden 'bioscopen'. In hutten en schuren krijgen bezoekers een dvd op een oude TV
te zien. Er is geen literaire cultuur, want het aantal analfabeten is groot. Film is een universele taal
geworden. De Jong vermoedt dat er alleen in de oerwouden van Brazilië en Nieuw-Guinea nog
stammen leven voor wie de beelden van een film raadselachtig zijn.
Beelden op een scherm interesseren mensen meer dan ze in werkelijkheid kunnen zien. Bewegende
beelden fascineren nog meer dan foto's, omdat ze de werkelijkheid nog dichter benaderen. Beelden
hebben meteen vat op je.
Film kijken past bij onze op consumptie en comfort gerichte tijd. Je wordt meegenomen door de
beelden, zonder er inspanning voor te leveren, je hoeft er alleen maar naar te kijken. Het biedt
visueel genot en niet zelfden visueel spektakel. Filmbeelden kunnen ons veel sterker schokken dan
welke romanscène dan ook. Door films zien we wat we anders nooit hadden kunnen zien.
Van alles zijn bewegende beelden. Ongemerkt besteden we er steeds meer tijd aan. Beeld, en vooral
bewegend beeld, trekt onze aandacht. De betere films van grote regisseurs, doen in principe
hetzelfde als een roman, gedicht of een stuk muziek. Je geniet van de stijl, intelligentie en de visie
van de regisseur.
Hoofdstuk IV – Kleine fenomenologie van het lezen
Het missen van een boek nadat je het uit hebt, waar je naar terugkeerde zodra dat mogelijk was –
dat effect kan alleen een roman op Oek de Jong hebben. Films kunnen goed zijn, maar je mist ze
niet, zo verklaard De Jong. Je wil nog veel meer soortgelijke films zien. Ook muziek kan dit effect
hebben, maar nadat je een goed stuk hebt gehoord, mis je het niet en kan je het bovendien meteen
opnieuw afspelen. De indruk die een kunstwerk op je maakt heeft dan ook te maken met de tijd die
je eraan geeft. Als je wilt begrijpen wat de impact van een roman bepaalt, moet je met die
constatering beginnen.
Lezen is een zaak van de verbeelding, een groot verschil met het kijken naar een film. Elke lezer
creëert zijn eigen voorstelling van een romanwereld. Al lezend reageert hij op de observaties en
ideeën van de schrijver. Hij erkent zichzelf of juist niet.
Deel I - Hoofdstuk I – Een beschaving van de roman
De roman is een bijzonder ding. Overal ter wereld is de westerse roman geadopteerd. Daarom
moeten we de roman als een van de grote uitvindingen van de Europese beschaving, een die de
wereld heeft veroverd, beschouwen. De roman heeft ons een nieuwe en scherpere blik op onze
binnenwereld gegeven.
De roman was in de 18e eeuw van een 'laag genre', niet meer dan vermaak, naar een serieuze zaak
ontwikkeld. Met name Engelse schrijvers gaven de roman een nieuw en hoger aanzien. De invloed
die de roman sindsdien op de geesten heeft gehad is onmetelijk. De manier waarop wij onszelf en de
wereld zien is beïnvloed door de roman, ondanks dat de grote massa geen romans las. Het hoorde
bij een goede opvoeding. "Lange tijd kon elk kind dat iets te weten wilde komen over de wijde
wereld maar één ding doen: lezen."
De huidige generaties zijn geen 'kinderen van de roman', maar 'kinderen van de film, de televisie en
het internet.' De filmcultuur maakt steeds meer invloed dan de literaire cultuur. De nieuwe media
voorzien sneller in onze behoefte aan verhalen. "De verleiding van het beeld, waarvoor we geen
enkele moeite hoeven doen, dat zich zelfs aan ons opdringt, is bovendien groot. Waarom nog
romans lezen?", vraagt de schrijver. Volgens Roth, literatuurwetenschapper, is de roman niet
stervende maar sterven de lezers uit. Het scherm doet de lezer de das om.
Hoofdstuk II – De roman in nieuwe tijden
De digitale revolutie verandert de samenleving op alle gebieden. De opkomst van de boekdrukkunst
had in de vijftiende en zestiende eeuw een soortgelijk transformerend effect. Het is ook nog eens
een revolutie die zich met een ongelooflijke snelheid voltrekt. De opkomst van het beeld is echter
niet de enige ingrijpende verandering dat de roman een medium uit een andere tijd laat lijken:
• Wij zijn zelf ook erg verandert door het internet. Alles is snel en effectief. "Er is een
wereld vóór en een wereld na de komst van het internet." Urenlang afzonderen is
lastig.
• Het onderscheid tussen hoge en lage cultuur is vervaagd. Het lezen van literaire
romans is niet meer onderscheidend en betekend in de praktijk helemaal niets. Deze
dehiërarchisering van de cultuur heeft grote consequenties voor de positie van de
roman.
De gemeenschappelijke geest van de massamedia is dus in strijd met de geest van de roman, want
de geest van de roman is de geest van de complexiteit. De invloed van de media op de literaire
cultuur is sterker geworden, zo wordt marketing nu online gedaan.
, Ook in de sfeer van de ideeën heeft zich een fundamentele verandering voorgedaan. Het avant-
garde-idee (dynamiek en vernieuwingsdrift tussen schrijvers) is geruisloos verdwenen, wat ruimte
maakte voor nieuwe, aanvankelijk provocerende of afstotende vormen van kunst. Er is geen
heerselijke smaak meer om te bevechten voor kunstenaars. De enige weerstand is de weerstand van
de markt.
Hoofdstuk III – Een uitdijend heelal van beelden
Film is een onderdeel geworden van bijna ieders leven op deze planeet, zelfs in weinig ontwikkelde
landen zijn duizenden 'bioscopen'. In hutten en schuren krijgen bezoekers een dvd op een oude TV
te zien. Er is geen literaire cultuur, want het aantal analfabeten is groot. Film is een universele taal
geworden. De Jong vermoedt dat er alleen in de oerwouden van Brazilië en Nieuw-Guinea nog
stammen leven voor wie de beelden van een film raadselachtig zijn.
Beelden op een scherm interesseren mensen meer dan ze in werkelijkheid kunnen zien. Bewegende
beelden fascineren nog meer dan foto's, omdat ze de werkelijkheid nog dichter benaderen. Beelden
hebben meteen vat op je.
Film kijken past bij onze op consumptie en comfort gerichte tijd. Je wordt meegenomen door de
beelden, zonder er inspanning voor te leveren, je hoeft er alleen maar naar te kijken. Het biedt
visueel genot en niet zelfden visueel spektakel. Filmbeelden kunnen ons veel sterker schokken dan
welke romanscène dan ook. Door films zien we wat we anders nooit hadden kunnen zien.
Van alles zijn bewegende beelden. Ongemerkt besteden we er steeds meer tijd aan. Beeld, en vooral
bewegend beeld, trekt onze aandacht. De betere films van grote regisseurs, doen in principe
hetzelfde als een roman, gedicht of een stuk muziek. Je geniet van de stijl, intelligentie en de visie
van de regisseur.
Hoofdstuk IV – Kleine fenomenologie van het lezen
Het missen van een boek nadat je het uit hebt, waar je naar terugkeerde zodra dat mogelijk was –
dat effect kan alleen een roman op Oek de Jong hebben. Films kunnen goed zijn, maar je mist ze
niet, zo verklaard De Jong. Je wil nog veel meer soortgelijke films zien. Ook muziek kan dit effect
hebben, maar nadat je een goed stuk hebt gehoord, mis je het niet en kan je het bovendien meteen
opnieuw afspelen. De indruk die een kunstwerk op je maakt heeft dan ook te maken met de tijd die
je eraan geeft. Als je wilt begrijpen wat de impact van een roman bepaalt, moet je met die
constatering beginnen.
Lezen is een zaak van de verbeelding, een groot verschil met het kijken naar een film. Elke lezer
creëert zijn eigen voorstelling van een romanwereld. Al lezend reageert hij op de observaties en
ideeën van de schrijver. Hij erkent zichzelf of juist niet.
