PLURIFORME HOOFDSTUK
VIER SAMENLEVING
Wat is een pluriforme samenleving?
Nederland is al lange tijd een pluriforme samenleving. Dit is een samenleving waarin veel
verschillen tussen mensen bestaan in levensstijl, godsdienst en andere cultuurkenmerken.
Met cultuur bedoelen we alle waarden, normen, gewoonten en andere aangeleerde kenmerken die
de leden van een groep of samenleving met elkaar gemeen hebben en als vanzelfsprekend
beschouwen. Waarden en normen zijn belangrijke cultuurkenmerken.
Allereerst bepaalt de cultuur van de groep waar je bij hoort een deel van je persoonlijkheid. We
noemen dit de socialisatiefunctie. Daarnaast hebben mensen door hun cultuur ook een
gemeenschappelijk referentiekader met deels dezelfde normen, waarden en gewoonten. Ten slotte
geeft cultuur richting aan het denken en doen van mensen en werkt cultuur dus gedragsregulerend,
het stuurt het gedrag van mensen zodat dat geordend en voorspelbaar verloopt.
Om een hele samenleving goed te laten functioneren, moet er een minimum zijn aan gedragsregels
waarover de meeste mensen het eens zijn. Dit heet de dominante cultuur: alle waarden, normen,
gewoonten en andere cultuurkenmerken die de meerderheid van de bevolking met elkaar deelt en als
vanzelfsprekend beschouwt. We spreken van een subcultuur als er binnen een groep sommige
waarden, normen, gewoonten en andere cultuurkenmerken afwijken van de dominante cultuur.
In een pluriforme samenleving is er grote culturele diversiteit. Dat wil zeggen dat er veel
verschillende subculturen en levensstijlen bestaan. Deze culturele diversiteit hangt samen met diverse
factoren:
● Woonomgeving: er zijn verschillen tussen het leven in een stad en het leven op het platteland.
Aan de ene kant is er in de stad meer privacy, maar in een dorp is de onderlinge
betrokkenheid vaak groter.
● Generatie: tussen kinderen en hun ouders bestaan culturele verschillen. Ouderen en jongeren
hebben een ander referentiekader doordat zij in een heel verschillende omgeving opgroeien.
● Maatschappelijke positie: er worden bepaalde dingen in verband gebracht met een
maatschappelijke positie doordat het in die cultuur zit.
● Gender: de culturele verschillen tussen mannen en vrouwen die per cultuur verschillen, dit
gaat niet alleen over persoonlijke keuzes, maar heeft ook te maken met rolpatronen: de
verwachtingen en opvattingen over hoe iemand zich hoort te gedragen.
● Migratieachtergrond: door migratie leven in Nederland mensen samen met uiteenlopende
etnische achtergronden. We spreken van etnische subcultuur wanneer mensen zich
onderling verbonden voelen door hun land van herkomst en de daarbij horende waarden,
normen, gewoonten en andere cultuurkenmerken.
● Godsdienst en levensbeschouwing
Culturen liggen niet voor altijd vast. Net als subculturen veranderen ook dominante culturen.
Veranderingen vinden vaak plaats onder invloed van subculturen en tegenculturen. Dit zijn groepen
die zich verzetten tegen (delen van) de dominante cultuur en die willen veranderen.
Om als samenleving te kunnen functioneren is het belangrijk dat mensen het gevoel hebben dat ze bij
elkaar horen en onderling verbonden zijn. Dit heet sociale cohesie. Bij een sterke sociale cohesie is
er meer onderling vertrouwen.
, Cultuur en identiteit
De belangrijkste kenmerken van een cultuur worden telkens aan nieuwe leden overgedragen via
socialisatie, het proces waarbij iemand bewust en onbewust de waarden, normen en andere
cultuurkenmerken van de groep of groepen waar hij bij hoort, aanleert. Tegelijk speelt socialisatie ook
een rol bij cultuurverandering. Wanneer de kenmerken van een cultuur veranderen, worden deze ook
door socialisatie doorgegeven.
Socialisatie vindt plaats binnen de gemeenschappen waar je toe behoort. Dit zijn socialiserende
instituties: groepen en organisaties die specifieke waarden, normen en gewoonten overdragen.
Socialisatie vindt vooral plaats via imitatie. Ook door middel van informatie leren mensen hoe ze zich
moeten gedragen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de regels die gelden in je gezin, in je
geloofsgemeenschap of bij de sportclub. Een onderdeel van het socialisatieproces is sociale
controle, de manier waarop mensen anderen stimuleren of dwingen zich aan de geldende normen te
houden. Dit vindt plaats in de vorm van positieve en negatieve sancties.
Uiteindelijk leidt socialisatie tot internalisatie. Daarmee bedoelen we dat mensen zich waarden,
normen en gewoonten eigen maken en zich automatisch gedragen zoals hun omgeving van hen
verwacht.
Door socialisatie ontwikkelt ieder mens een persoonlijke identiteit, ofwel het beeld dat iemand van
zichzelf heeft.Dit hangt voor een groot deel samen met je sociale identiteit, het deel van je zelfbeeld
dat is afgeleid van de groepen en culturen waarmee je je verbonden voelt. Veel eigenschappen zijn
een combinatie van aangeboren en aangeleerde aspecten.
Culturen verschillen van elkaar in meerdere dingen:
● Grote versus kleine machtsafstand: In een cultuur waarin de machtsafstand groot is, zijn
gehoorzaamheid en volgzaamheid belangrijke waarden. In een cultuur met een kleine
machtsafstand zijn assertiviteit en mondigheid juist belangrijk.
● Individualisme versus collectivisme: De score op deze dimensie geeft de mate aan waarin
individuen zich deel voelen van groepen. In collectivistische samenlevingen horen mensen
vanaf de geboorte al bij een sterke en hechte groep waarbinnen de leden voor elkaar zorgen.
In individualistische samenlevingen zijn de banden tussen mensen over het algemeen vrij los.
● Masculiniteit versus feminiteit: Hierbij gaat het over de rolverdeling tussen mannen en
vrouwen in de maatschappij. Bij feminiene culturen lopen de taken van mannen en vrouwen
min of meer in elkaar over. Bij masculiene culturen is het precies andersom: de mannen
worden geacht dominant te zijn en gericht op carrière en succes. Van vrouwen wordt verwacht
dat ze bescheidener zijn en dienstbaar zijn aan de familie.
● Lage versus hoge onzekerheidsvermijding: Als er een hoge onzekerheidsvermijding in een
land is, hebben mensen meer behoefte aan duidelijkheid en voorspelbaarheid en aan formele
en informele regels. Controle en aanpassing zijn waarden die hierbij passen. Bij een lage
onzekerheidsvermijding wordt er minder nadruk gelegd op regels, uiteenlopende meningen
worden geaccepteerd en afwijkend gedrag wordt positief bejegend.
● Gerichtheid op de lange termijn versus korte termijn: Hier gaat het om de mate waarin de
maatschappij gericht is op de toekomst of juist meer op het heden. In een toekomstgerichte
maatschappij zal de bevolking veel plannen en sparen. Geduld is bijvoorbeeld een belangrijke
waarde. Maatschappijen die meer op het heden zijn gericht worden gekenmerkt door een
‘pluk-de-dagmentaliteit’, en een behoefte aan resultaten op de korte termijn.
In de visie van cultuurrelativisme zijn culturen gelijkwaardig aan elkaar en kun je het gedrag van de
leden van een cultuurgroep alleen beoordelen naar de maatstaven van die cultuur. In de visie van
cultuuruniversalisme ga je uit van het bestaan van universele waarden die voor iedereen, waar dan
ook op de wereld, gelden. Als in een bepaalde cultuur tradities of gewoonten bestaan die tegen deze
waarden ingaan, dan veroordeel je dit.
Vaak redeneren mensen vanuit de waarden en normen van de eigen groep. We noemen dit
etnocentrisme, een manier van kijken waarbij de eigen groep wordt gezien als het middelpunt van
alles en alle andere daaraan afmeet.
VIER SAMENLEVING
Wat is een pluriforme samenleving?
Nederland is al lange tijd een pluriforme samenleving. Dit is een samenleving waarin veel
verschillen tussen mensen bestaan in levensstijl, godsdienst en andere cultuurkenmerken.
Met cultuur bedoelen we alle waarden, normen, gewoonten en andere aangeleerde kenmerken die
de leden van een groep of samenleving met elkaar gemeen hebben en als vanzelfsprekend
beschouwen. Waarden en normen zijn belangrijke cultuurkenmerken.
Allereerst bepaalt de cultuur van de groep waar je bij hoort een deel van je persoonlijkheid. We
noemen dit de socialisatiefunctie. Daarnaast hebben mensen door hun cultuur ook een
gemeenschappelijk referentiekader met deels dezelfde normen, waarden en gewoonten. Ten slotte
geeft cultuur richting aan het denken en doen van mensen en werkt cultuur dus gedragsregulerend,
het stuurt het gedrag van mensen zodat dat geordend en voorspelbaar verloopt.
Om een hele samenleving goed te laten functioneren, moet er een minimum zijn aan gedragsregels
waarover de meeste mensen het eens zijn. Dit heet de dominante cultuur: alle waarden, normen,
gewoonten en andere cultuurkenmerken die de meerderheid van de bevolking met elkaar deelt en als
vanzelfsprekend beschouwt. We spreken van een subcultuur als er binnen een groep sommige
waarden, normen, gewoonten en andere cultuurkenmerken afwijken van de dominante cultuur.
In een pluriforme samenleving is er grote culturele diversiteit. Dat wil zeggen dat er veel
verschillende subculturen en levensstijlen bestaan. Deze culturele diversiteit hangt samen met diverse
factoren:
● Woonomgeving: er zijn verschillen tussen het leven in een stad en het leven op het platteland.
Aan de ene kant is er in de stad meer privacy, maar in een dorp is de onderlinge
betrokkenheid vaak groter.
● Generatie: tussen kinderen en hun ouders bestaan culturele verschillen. Ouderen en jongeren
hebben een ander referentiekader doordat zij in een heel verschillende omgeving opgroeien.
● Maatschappelijke positie: er worden bepaalde dingen in verband gebracht met een
maatschappelijke positie doordat het in die cultuur zit.
● Gender: de culturele verschillen tussen mannen en vrouwen die per cultuur verschillen, dit
gaat niet alleen over persoonlijke keuzes, maar heeft ook te maken met rolpatronen: de
verwachtingen en opvattingen over hoe iemand zich hoort te gedragen.
● Migratieachtergrond: door migratie leven in Nederland mensen samen met uiteenlopende
etnische achtergronden. We spreken van etnische subcultuur wanneer mensen zich
onderling verbonden voelen door hun land van herkomst en de daarbij horende waarden,
normen, gewoonten en andere cultuurkenmerken.
● Godsdienst en levensbeschouwing
Culturen liggen niet voor altijd vast. Net als subculturen veranderen ook dominante culturen.
Veranderingen vinden vaak plaats onder invloed van subculturen en tegenculturen. Dit zijn groepen
die zich verzetten tegen (delen van) de dominante cultuur en die willen veranderen.
Om als samenleving te kunnen functioneren is het belangrijk dat mensen het gevoel hebben dat ze bij
elkaar horen en onderling verbonden zijn. Dit heet sociale cohesie. Bij een sterke sociale cohesie is
er meer onderling vertrouwen.
, Cultuur en identiteit
De belangrijkste kenmerken van een cultuur worden telkens aan nieuwe leden overgedragen via
socialisatie, het proces waarbij iemand bewust en onbewust de waarden, normen en andere
cultuurkenmerken van de groep of groepen waar hij bij hoort, aanleert. Tegelijk speelt socialisatie ook
een rol bij cultuurverandering. Wanneer de kenmerken van een cultuur veranderen, worden deze ook
door socialisatie doorgegeven.
Socialisatie vindt plaats binnen de gemeenschappen waar je toe behoort. Dit zijn socialiserende
instituties: groepen en organisaties die specifieke waarden, normen en gewoonten overdragen.
Socialisatie vindt vooral plaats via imitatie. Ook door middel van informatie leren mensen hoe ze zich
moeten gedragen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de regels die gelden in je gezin, in je
geloofsgemeenschap of bij de sportclub. Een onderdeel van het socialisatieproces is sociale
controle, de manier waarop mensen anderen stimuleren of dwingen zich aan de geldende normen te
houden. Dit vindt plaats in de vorm van positieve en negatieve sancties.
Uiteindelijk leidt socialisatie tot internalisatie. Daarmee bedoelen we dat mensen zich waarden,
normen en gewoonten eigen maken en zich automatisch gedragen zoals hun omgeving van hen
verwacht.
Door socialisatie ontwikkelt ieder mens een persoonlijke identiteit, ofwel het beeld dat iemand van
zichzelf heeft.Dit hangt voor een groot deel samen met je sociale identiteit, het deel van je zelfbeeld
dat is afgeleid van de groepen en culturen waarmee je je verbonden voelt. Veel eigenschappen zijn
een combinatie van aangeboren en aangeleerde aspecten.
Culturen verschillen van elkaar in meerdere dingen:
● Grote versus kleine machtsafstand: In een cultuur waarin de machtsafstand groot is, zijn
gehoorzaamheid en volgzaamheid belangrijke waarden. In een cultuur met een kleine
machtsafstand zijn assertiviteit en mondigheid juist belangrijk.
● Individualisme versus collectivisme: De score op deze dimensie geeft de mate aan waarin
individuen zich deel voelen van groepen. In collectivistische samenlevingen horen mensen
vanaf de geboorte al bij een sterke en hechte groep waarbinnen de leden voor elkaar zorgen.
In individualistische samenlevingen zijn de banden tussen mensen over het algemeen vrij los.
● Masculiniteit versus feminiteit: Hierbij gaat het over de rolverdeling tussen mannen en
vrouwen in de maatschappij. Bij feminiene culturen lopen de taken van mannen en vrouwen
min of meer in elkaar over. Bij masculiene culturen is het precies andersom: de mannen
worden geacht dominant te zijn en gericht op carrière en succes. Van vrouwen wordt verwacht
dat ze bescheidener zijn en dienstbaar zijn aan de familie.
● Lage versus hoge onzekerheidsvermijding: Als er een hoge onzekerheidsvermijding in een
land is, hebben mensen meer behoefte aan duidelijkheid en voorspelbaarheid en aan formele
en informele regels. Controle en aanpassing zijn waarden die hierbij passen. Bij een lage
onzekerheidsvermijding wordt er minder nadruk gelegd op regels, uiteenlopende meningen
worden geaccepteerd en afwijkend gedrag wordt positief bejegend.
● Gerichtheid op de lange termijn versus korte termijn: Hier gaat het om de mate waarin de
maatschappij gericht is op de toekomst of juist meer op het heden. In een toekomstgerichte
maatschappij zal de bevolking veel plannen en sparen. Geduld is bijvoorbeeld een belangrijke
waarde. Maatschappijen die meer op het heden zijn gericht worden gekenmerkt door een
‘pluk-de-dagmentaliteit’, en een behoefte aan resultaten op de korte termijn.
In de visie van cultuurrelativisme zijn culturen gelijkwaardig aan elkaar en kun je het gedrag van de
leden van een cultuurgroep alleen beoordelen naar de maatstaven van die cultuur. In de visie van
cultuuruniversalisme ga je uit van het bestaan van universele waarden die voor iedereen, waar dan
ook op de wereld, gelden. Als in een bepaalde cultuur tradities of gewoonten bestaan die tegen deze
waarden ingaan, dan veroordeel je dit.
Vaak redeneren mensen vanuit de waarden en normen van de eigen groep. We noemen dit
etnocentrisme, een manier van kijken waarbij de eigen groep wordt gezien als het middelpunt van
alles en alle andere daaraan afmeet.
