SAMENVATTING
STRESS EN GEZONDHEID
2024-2025
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 – Introductie van stress en gezondheid.................................................................................2
Hoorcollege 2 – Stress assessment (1)...........................................................................................................8
Hoorcollege 3 – Stress assessment (2)........................................................................................................14
Hoorcollege 4 – Stress en leefstijl……..........................................................................................................22
Hoorcollege 5 – Stress en gezondheid…......................................................................................................30
Hoorcollege 6 – Stress en mentale gezondheid..........................................................................................38
Hoorcollege 7 – Levensstressoren…….........................................................................................................45
Hoorcollege 8 – Stress, gezondheid en positieve psychologie....................................................................52
Hoorcollege 9 – Coping……..........................................................................................................................62
Hoorcollege 10 – Mindfulness……...............................................................................................................70
Hoorcollege 11 – Technologie en stress…….................................................................................................73
1
,Stress en gezondheid
Hoorcollege 1 – Introduc0e van stress en gezondheid
DefiniPe van stress
“Iedereen weet wat stress is, maar niemand weet het echt.”
Stress kan op velen manieren worden gedefinieerd:
• Stress: “Een toestand of gevoel dat wordt ervaren wanneer een persoon merkt dat de eisen de
persoonlijke en sociale middelen die het individu kan mobiliseren te boven gaan.”
• Stress: “Een constellaPe van gebeurtenissen, bestaande uit een sPmulus (stressor) die een
reacPe oproept in de hersenen (stresspercepPe), die fysiologische vecht- of vluchtsystemen in
het lichaam acPveert (stressrespons).”
De ervaring van stress is subjecPef: een condiPe of gevoel ervaren wanneer een persoon de ervaring
heeY dat de eisen groter zijn dan wat hij/zij kan geven
→ De percepPe (subjecPviteit) van het individu is hierbij bepalend
Verschuiving in stressvolle gebeurtenissen
• Vroeger: acute fysieke crisissen (bijv. vechten met een dier) en chronische fysieke crisissen (bijv.
oorlog)
• Nu: psychologische crisissen, sociale crisissen en prolonged psychologische stress (hiervan
herstellen we minder snel)
Stress en gezondheid
Stress kan zorgen voor:
• Acute aandoeningen: bijvoorbeeld het triggeren van een harPnfarct
• Psychologische problemen
• Psychologische problemen kunnen weer via gedrag (veel alcohol drinken, roken) een effect
hebben op de gezondheid
Stress in klinische prakPjk
Veel mensen zijn ziek waarbij geen fysieke symptomen gevonden kunnen worden
→ Dit kan komen door stress
Zo wordt er veel onnodig gebruik gemaakt van de zorg
Het effect van stress:
• NegaPef effect op herstel na ziekte of blessure
• NegaPef effect op medische intervenPes
• NegaPef effect op de communicaPe tussen arts en paPënt: je bent vaak afgeleid door de stress
waardoor je minder informaPe van de arts mee krijgt
Homeostase
Stress verstoort homeostase. Alles wat deze homeostase verstoort noemen we stress. Onder
homeostase valt lichaamstemperatuur, zuurstof, hartslag, etc.
→ Een stressor kan alles zijn wat de homeostase verstoord: de stress respons is een lichaamsac<e om
homestase weer te reguleren
2
,Is stress iets slechts?
Stress kan ook adapPef zijn: ons lichaam zou zonder stress niet opPmaal reageren. Zo zou het geen
gevaar herkennen. Stress helpt ons dus ook in de overleving
• Acute stress → adap;ef: je wilt een signaal van gevaar wanneer dit nodig is. Dit is ook kort en je
herstelt snel, je blijY hier geen last van hebben. Je lichaam wordt voorbereidt op gevaar
• Disrup;eve stress → niet adap;ef: chronisch, dit duurt lang en heeY een langzaam herstel. De
stressrespons blijY aan. Dit is een indicaPe dat je lichaam niet adequaat reageert, je hoort niet
langdurig stress te hebben voor bijvoorbeeld de kans dat je wordt aangereden door een bus
→ Je wilt dus een zo kort mogelijke herstelperiode. De stressrespons moet zo snel mogelijk weer
weggaan.
Stress is soms ook goed om te hebben → anders
worden vaten slap en lui
Voorbeeld: als je auto heel lang sPl staat dan gaat de
motor vanzelf kapot omdat het nooit wordt aangezet
PosiPeve consequenPes van stress
• Kortdurige stress: het immuunsysteem gaat beter werken (immunoprotecPon) en je mentale en
fysieke prestaPes zijn beter
• Chronische stress: de symptomen van auto-immuun ziektes worden onderdrukt. Dit komt door
corPsol
NegaPeve consequenPes van stress
• Kortetermijn: negaPeve emoPonele staat, slechter cogniPef niveau (concentraPe, geheugen),
negaPever gedrag zoals roken en op biologisch niveau tast stress het immuunsysteem aan
• Langetermijn: negaPef effect op de prognose en het herstel van bepaalde(chronische) ziektes
(stress → roken → kanker: geen direct verband)
Geschiedenis van stress
• Charles Darwin: mensen die zich goed kunnen aanpassen aan situaPes hebben meer kans op
overleving → mensen met mentale flexibiliteit hebben minder last van psychische aandoeningen
• Claude Bernard: ‘milieu interieur’ → De innerlijke staat van een organisme moet in balans
blijven om je aan te kunnen passen aan de omgeving
• Walter B. Cannon: flight or fight respons → het sympathische deel (acPef) van het lichaam gaat
werken. Je bloeddruk gaat omhoog, etc.
Het parasympaPsche deel (herstel) gaat juist aan in rust,
wanneer je lichaam gaat herstellen. Dit systeem zorgt
ervoor dat je honger krijgt → je lichaam moet zijn
voedingsstoffen weer aanvullen die zijn opgemaakt in
de acPeve fase
3
, CNS en endocriene systeem
Het CNS en het endocriene systeem sturen de processen van het flight or fight respons aan
→ Neurotransmimers (op korte afstand) en hormonen (op lange afstand) acPveren de systemen
• SAM: CNS → Sympathische Adrenomedullaire Systeem → neurotransmimers/ hormonen
• HPA-as: Hypothalamus → Pituitary (hypofyse) → Andrenalglands → hormonen
Het SAM systeem werkt iets sneller dan het HPA-as systeem: dit heeY te maken met het
verschil tussen neurotransmimers (cellen) en hormonen (bloed)
Stress response hormoon
• Het SAM systeem: epinephrine (adrenaline) en norepinephrine
• HPA-as systeem: GluccorPcoids (corPsol), oestrogeen en testosteron (steroïden)
CorPsol blijY langer hangen t.o.v. adrenaline
Hormonen aangemaakt Pjdens stress
• Cor;sol en adrenaline zijn beide stresshormonen maar corPsol wordt vaak negaPef geëvalueerd,
terwijl adrenaline vaak posiPef wordt geëvalueerd.
• Glucagon: stabiliseert energie
• Vasopressin: zorgt ervoor dat aders sPjver worden en je bloeddruk omhooggaat
• Endorphine en enkaphallins: zorgen ervoor dat de pijnpercepPe minder wordt
InhibiPe van het hormonale systeem Pjdens stress
VoortplanPngshormonen
• Oestrogeen, testosteron, …
Groeihormonen
• Insuline
Hans Selye (1907-1982)
Hans Selye: “Elke stress laat een onuitwisbaar li@eken achter, en het organisme betaalt voor zijn
overleving na een stressvolle situa<e door een beetje ouder te worden.”
4
STRESS EN GEZONDHEID
2024-2025
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 – Introductie van stress en gezondheid.................................................................................2
Hoorcollege 2 – Stress assessment (1)...........................................................................................................8
Hoorcollege 3 – Stress assessment (2)........................................................................................................14
Hoorcollege 4 – Stress en leefstijl……..........................................................................................................22
Hoorcollege 5 – Stress en gezondheid…......................................................................................................30
Hoorcollege 6 – Stress en mentale gezondheid..........................................................................................38
Hoorcollege 7 – Levensstressoren…….........................................................................................................45
Hoorcollege 8 – Stress, gezondheid en positieve psychologie....................................................................52
Hoorcollege 9 – Coping……..........................................................................................................................62
Hoorcollege 10 – Mindfulness……...............................................................................................................70
Hoorcollege 11 – Technologie en stress…….................................................................................................73
1
,Stress en gezondheid
Hoorcollege 1 – Introduc0e van stress en gezondheid
DefiniPe van stress
“Iedereen weet wat stress is, maar niemand weet het echt.”
Stress kan op velen manieren worden gedefinieerd:
• Stress: “Een toestand of gevoel dat wordt ervaren wanneer een persoon merkt dat de eisen de
persoonlijke en sociale middelen die het individu kan mobiliseren te boven gaan.”
• Stress: “Een constellaPe van gebeurtenissen, bestaande uit een sPmulus (stressor) die een
reacPe oproept in de hersenen (stresspercepPe), die fysiologische vecht- of vluchtsystemen in
het lichaam acPveert (stressrespons).”
De ervaring van stress is subjecPef: een condiPe of gevoel ervaren wanneer een persoon de ervaring
heeY dat de eisen groter zijn dan wat hij/zij kan geven
→ De percepPe (subjecPviteit) van het individu is hierbij bepalend
Verschuiving in stressvolle gebeurtenissen
• Vroeger: acute fysieke crisissen (bijv. vechten met een dier) en chronische fysieke crisissen (bijv.
oorlog)
• Nu: psychologische crisissen, sociale crisissen en prolonged psychologische stress (hiervan
herstellen we minder snel)
Stress en gezondheid
Stress kan zorgen voor:
• Acute aandoeningen: bijvoorbeeld het triggeren van een harPnfarct
• Psychologische problemen
• Psychologische problemen kunnen weer via gedrag (veel alcohol drinken, roken) een effect
hebben op de gezondheid
Stress in klinische prakPjk
Veel mensen zijn ziek waarbij geen fysieke symptomen gevonden kunnen worden
→ Dit kan komen door stress
Zo wordt er veel onnodig gebruik gemaakt van de zorg
Het effect van stress:
• NegaPef effect op herstel na ziekte of blessure
• NegaPef effect op medische intervenPes
• NegaPef effect op de communicaPe tussen arts en paPënt: je bent vaak afgeleid door de stress
waardoor je minder informaPe van de arts mee krijgt
Homeostase
Stress verstoort homeostase. Alles wat deze homeostase verstoort noemen we stress. Onder
homeostase valt lichaamstemperatuur, zuurstof, hartslag, etc.
→ Een stressor kan alles zijn wat de homeostase verstoord: de stress respons is een lichaamsac<e om
homestase weer te reguleren
2
,Is stress iets slechts?
Stress kan ook adapPef zijn: ons lichaam zou zonder stress niet opPmaal reageren. Zo zou het geen
gevaar herkennen. Stress helpt ons dus ook in de overleving
• Acute stress → adap;ef: je wilt een signaal van gevaar wanneer dit nodig is. Dit is ook kort en je
herstelt snel, je blijY hier geen last van hebben. Je lichaam wordt voorbereidt op gevaar
• Disrup;eve stress → niet adap;ef: chronisch, dit duurt lang en heeY een langzaam herstel. De
stressrespons blijY aan. Dit is een indicaPe dat je lichaam niet adequaat reageert, je hoort niet
langdurig stress te hebben voor bijvoorbeeld de kans dat je wordt aangereden door een bus
→ Je wilt dus een zo kort mogelijke herstelperiode. De stressrespons moet zo snel mogelijk weer
weggaan.
Stress is soms ook goed om te hebben → anders
worden vaten slap en lui
Voorbeeld: als je auto heel lang sPl staat dan gaat de
motor vanzelf kapot omdat het nooit wordt aangezet
PosiPeve consequenPes van stress
• Kortdurige stress: het immuunsysteem gaat beter werken (immunoprotecPon) en je mentale en
fysieke prestaPes zijn beter
• Chronische stress: de symptomen van auto-immuun ziektes worden onderdrukt. Dit komt door
corPsol
NegaPeve consequenPes van stress
• Kortetermijn: negaPeve emoPonele staat, slechter cogniPef niveau (concentraPe, geheugen),
negaPever gedrag zoals roken en op biologisch niveau tast stress het immuunsysteem aan
• Langetermijn: negaPef effect op de prognose en het herstel van bepaalde(chronische) ziektes
(stress → roken → kanker: geen direct verband)
Geschiedenis van stress
• Charles Darwin: mensen die zich goed kunnen aanpassen aan situaPes hebben meer kans op
overleving → mensen met mentale flexibiliteit hebben minder last van psychische aandoeningen
• Claude Bernard: ‘milieu interieur’ → De innerlijke staat van een organisme moet in balans
blijven om je aan te kunnen passen aan de omgeving
• Walter B. Cannon: flight or fight respons → het sympathische deel (acPef) van het lichaam gaat
werken. Je bloeddruk gaat omhoog, etc.
Het parasympaPsche deel (herstel) gaat juist aan in rust,
wanneer je lichaam gaat herstellen. Dit systeem zorgt
ervoor dat je honger krijgt → je lichaam moet zijn
voedingsstoffen weer aanvullen die zijn opgemaakt in
de acPeve fase
3
, CNS en endocriene systeem
Het CNS en het endocriene systeem sturen de processen van het flight or fight respons aan
→ Neurotransmimers (op korte afstand) en hormonen (op lange afstand) acPveren de systemen
• SAM: CNS → Sympathische Adrenomedullaire Systeem → neurotransmimers/ hormonen
• HPA-as: Hypothalamus → Pituitary (hypofyse) → Andrenalglands → hormonen
Het SAM systeem werkt iets sneller dan het HPA-as systeem: dit heeY te maken met het
verschil tussen neurotransmimers (cellen) en hormonen (bloed)
Stress response hormoon
• Het SAM systeem: epinephrine (adrenaline) en norepinephrine
• HPA-as systeem: GluccorPcoids (corPsol), oestrogeen en testosteron (steroïden)
CorPsol blijY langer hangen t.o.v. adrenaline
Hormonen aangemaakt Pjdens stress
• Cor;sol en adrenaline zijn beide stresshormonen maar corPsol wordt vaak negaPef geëvalueerd,
terwijl adrenaline vaak posiPef wordt geëvalueerd.
• Glucagon: stabiliseert energie
• Vasopressin: zorgt ervoor dat aders sPjver worden en je bloeddruk omhooggaat
• Endorphine en enkaphallins: zorgen ervoor dat de pijnpercepPe minder wordt
InhibiPe van het hormonale systeem Pjdens stress
VoortplanPngshormonen
• Oestrogeen, testosteron, …
Groeihormonen
• Insuline
Hans Selye (1907-1982)
Hans Selye: “Elke stress laat een onuitwisbaar li@eken achter, en het organisme betaalt voor zijn
overleving na een stressvolle situa<e door een beetje ouder te worden.”
4
