Stress en gezondheid - hoorcolleges
Hoorcollege 1 - stress en gezondheid
Evidence based medicine = wetenschappelijk bewijs en meningen van een expert als basis voor
klinische praktijken.
Bewijsniveaus
1. Systematische review van RCT (random controlled trial)
2. RCT
3. Systematische review van observationele studies
4. Observationele studies
5. Klinische observatie
Vijf stappen van evidence based medicine
Overeenstemming van constructen —> bewijs verzamelen —> analyseren van bewijs —>
resultaten en tekortkomingen —> verspreiding
Definitie van stress
Iedereen weet wat stress is, maar niemand weet het echt:
- Een conditie of een gevoel wat ervaren wordt wanneer een persoon meer bronnen waarneemt
dan hij kan mobiliseren
- Een reeks van gebeurtenissen, bestaande uit een stimulus (stressor) wat een reactie op de
hersenen veroorzaakt (stressperceptie) en de fysiologische fight-or-flight systemen in het
lichaam activeren (stressrespons)
Stress in de klinische praktijk
Het maakt mensen ziek zonder dat ze een ziekte hebben, zo wordt er onnodig gebruik gemaakt
van de gezondheidszorg.
Het vergroot de kansen op het ontwikkelen van mentale of fysieke gezondheidsproblemen.
Het heeft een:
- Negatief affect op het herstel na ziekte of blessure
- Negatief affect op de effecten van een medische interventie
- Negatief affect op de patiënt-dokter communicatie
Mentale ziektes worden vaak niet geaccepteerd als de oorzaak van lichamelijke ziektes.
Homeostase = het ideale niveau van zuurstof, temperatuur etc, voor het lichaam. Het brein zoekt
homeostase. Een stressor kan alles zijn die de homeostase verstoort; een stressrespons is de
actie van het lichaam om homeostase te herstellen.
Stressor is alles wat de homeostase verstoort
- Adaptief
- Verwacht
- Nodig —> bereid je voor op het gevecht
- Onnodig —> bereid je voor op niets (angst, neurose)
- Acute (korte termijn)
- Chronisch (lange termijn)
Adaptieve stress Verstorende stress
Acuut Chronisch
Korte duur Lange duur
Snel herstel Langzaam herstel
Voorbereiden van het lichaam op gevaar Vroeg begin
1
,Adaptieve stress Verstorende stress
Signaleren van gevaar Het lichaam voorbereiden voor wat? Wat
signaleren?
Positieve consequenties van blootstelling aan stress
Korte termijn stress (minuten tot uren)
1. Toename in immuunbescherming
2. Verbeteren van mentaal en fysiek optreden
Chronische stress (aanhoudend)
1. Onderdrukken symptomen van auto-immuunziektes
Negatieve consequenties van blootstelling aan stress
Korte termijn Lange termijn
Emotioneel niveau: negatieve stemming Gezondheid/ziekte:
- Auto-immuun ziekte
- Cardiovasculaire ziekte
- Kanker
Cognitief niveau: concentratie, geheugen
Gedragsniveau: roken, alcohol
Biologisch niveau: immuun, endocrien
De stressrespons
Het is een ziekte wanneer:
- Het onmogelijk is om de stressrespons aan te zetten (addison’s disease, shy drager’s
syndroom)
- Het onmogelijk is om de stressrespons uit te zetten
- Het onmogelijk is om de stressrespons juist aan/uit te zetten
Geschiedenis van stress
Charles Darwin (1809-1892) —> ‘Organismen die in staat zijn om zich aan te passen aan de
veranderende omgeving zullen overleven.’
Claude Bernard (1813-1878) —> ‘Milieu interieur’
Walter B. Cannon (1871- 1945) —> Fight-or-flight respons
- Experimenteel fysioloog
Hans Selye (1907-1982)
- Pionier van stressonderzoek
- ‘Elke stressor laat een onuitwisbaar litteken achter en het organisme betaald voor zijn
overleving na een stressvolle situatie door een beetje ouder te worden.’
- General adaptation syndrom (GAS)
- Alarm fase: initiële reactie
- Boost van adrenaline
- Toename in energie
- Fight-or-fligt
- Weerstandsfase: on-guard
- Herstel
- Omgaan met stress als herstel niet mogelijk is
- Het kan lijken alsof je goed om gaat met stress terwijl dit niet het geval is
- Uitputtingsfase: weinig mogelijkheden
- Het gevecht tegen de stress opgeven
Symptomen geassocieerd met GAS-fasen
- Actie fase —> toename in adrenaline
- Energie
2
,- Weerstandsfase —> toename in cortisol
- Geïrriteerdheid
- Frustratie
- Zwakke concentratie
- Uitputtingsfase —> schade aan het lichaam (immuunsysteem, nieren)
- Vermoeidheid
- Burnout
H. Selye zegt:
- Stress is een fysiologische reactie
- Non-specifieke reactie van het lichaam op elk soort behoefte/bedreiging
- Er is dus 1 stressrespons op allerlei soorten stressoren
Reactiviteitshypothese = de stressor gaat samen met fysiologische respons.
Perspectief van psychologen op stress
J. W. Mason (1975): ‘Reactie op stress varieert tussen personen en binnen personen.’
Susan R. Burchfield (1979): ‘Wanneer je faalt in het aanpassen aan chronische stress suggereert
dit meer psychologische dan fysiologische uitputting.’
Prolonged activation model = een stressor zal alleen onze gezondheid beïnvloeden wanneer het
fysiologisch effect langdurig is (ver voor de stressor, of bij een langzaam herstel)
Michigan stress model:
Objectieve stressor —> subjectieve stressor —> stressreactie —> gezondheid en ziekte
Persoonlijkheid en sociale steun hebben hier invloed op.
Wat psychologen concluderen:
- Stressrespons is niet alleen maar fysiologisch
- Niet iedereen heeft dezelfde stressrespons
- De stressrespons en zijn duur is verschillen tussen en binnen personen
De cyclus van stress (Reznick 1989)
Psycho-biologische respons op stress
Het meten van psychologische en fysiologische componenten (frequentie, duur en intensiteit) in 4
fasen:
- Rustfase
- Spanningsfase
- Responsfase
- Verlichtingsfase
The Norwegian Experiment (the Gating mechanism)
11 opeenvolgende dagen moest men van 12 meter hoogte springen; je ziet dat de fysiologische
reactie vanaf dag 5 steeds meer afneemt
Dichotomie model (Lazarus et al., 1974)
3
, Transactioneel model van stress (Lazarus en Falkman)
Er is een verschuiving in stressvolle gebeurtenissen. Vroeger ging het voornamelijk over acute/
chronische fysieke stress en tegenwoordig heeft het vaker betrekking op psychologische en
sociale crisis en langdurende psychologische stress.
Verschillen in stressrespons
Er kunnen individuele verschillen zitten in de stressrespons met betrekking tot (respons
stereotype):
- Stressperceptie
- Verwerking
- Beoordeling
- Omgaan met
- Genetische opmaak (organen meer of minder gevoelig voor stresshormonen)
Situationele verschillen (situationele stereotype):
- Verschillende situaties lokken verschillende biologische reacties uit
Het autonoom zenuwstelsel bestaat uit het parasympathisch en het sympathisch zenuwstelsel.
4
Hoorcollege 1 - stress en gezondheid
Evidence based medicine = wetenschappelijk bewijs en meningen van een expert als basis voor
klinische praktijken.
Bewijsniveaus
1. Systematische review van RCT (random controlled trial)
2. RCT
3. Systematische review van observationele studies
4. Observationele studies
5. Klinische observatie
Vijf stappen van evidence based medicine
Overeenstemming van constructen —> bewijs verzamelen —> analyseren van bewijs —>
resultaten en tekortkomingen —> verspreiding
Definitie van stress
Iedereen weet wat stress is, maar niemand weet het echt:
- Een conditie of een gevoel wat ervaren wordt wanneer een persoon meer bronnen waarneemt
dan hij kan mobiliseren
- Een reeks van gebeurtenissen, bestaande uit een stimulus (stressor) wat een reactie op de
hersenen veroorzaakt (stressperceptie) en de fysiologische fight-or-flight systemen in het
lichaam activeren (stressrespons)
Stress in de klinische praktijk
Het maakt mensen ziek zonder dat ze een ziekte hebben, zo wordt er onnodig gebruik gemaakt
van de gezondheidszorg.
Het vergroot de kansen op het ontwikkelen van mentale of fysieke gezondheidsproblemen.
Het heeft een:
- Negatief affect op het herstel na ziekte of blessure
- Negatief affect op de effecten van een medische interventie
- Negatief affect op de patiënt-dokter communicatie
Mentale ziektes worden vaak niet geaccepteerd als de oorzaak van lichamelijke ziektes.
Homeostase = het ideale niveau van zuurstof, temperatuur etc, voor het lichaam. Het brein zoekt
homeostase. Een stressor kan alles zijn die de homeostase verstoort; een stressrespons is de
actie van het lichaam om homeostase te herstellen.
Stressor is alles wat de homeostase verstoort
- Adaptief
- Verwacht
- Nodig —> bereid je voor op het gevecht
- Onnodig —> bereid je voor op niets (angst, neurose)
- Acute (korte termijn)
- Chronisch (lange termijn)
Adaptieve stress Verstorende stress
Acuut Chronisch
Korte duur Lange duur
Snel herstel Langzaam herstel
Voorbereiden van het lichaam op gevaar Vroeg begin
1
,Adaptieve stress Verstorende stress
Signaleren van gevaar Het lichaam voorbereiden voor wat? Wat
signaleren?
Positieve consequenties van blootstelling aan stress
Korte termijn stress (minuten tot uren)
1. Toename in immuunbescherming
2. Verbeteren van mentaal en fysiek optreden
Chronische stress (aanhoudend)
1. Onderdrukken symptomen van auto-immuunziektes
Negatieve consequenties van blootstelling aan stress
Korte termijn Lange termijn
Emotioneel niveau: negatieve stemming Gezondheid/ziekte:
- Auto-immuun ziekte
- Cardiovasculaire ziekte
- Kanker
Cognitief niveau: concentratie, geheugen
Gedragsniveau: roken, alcohol
Biologisch niveau: immuun, endocrien
De stressrespons
Het is een ziekte wanneer:
- Het onmogelijk is om de stressrespons aan te zetten (addison’s disease, shy drager’s
syndroom)
- Het onmogelijk is om de stressrespons uit te zetten
- Het onmogelijk is om de stressrespons juist aan/uit te zetten
Geschiedenis van stress
Charles Darwin (1809-1892) —> ‘Organismen die in staat zijn om zich aan te passen aan de
veranderende omgeving zullen overleven.’
Claude Bernard (1813-1878) —> ‘Milieu interieur’
Walter B. Cannon (1871- 1945) —> Fight-or-flight respons
- Experimenteel fysioloog
Hans Selye (1907-1982)
- Pionier van stressonderzoek
- ‘Elke stressor laat een onuitwisbaar litteken achter en het organisme betaald voor zijn
overleving na een stressvolle situatie door een beetje ouder te worden.’
- General adaptation syndrom (GAS)
- Alarm fase: initiële reactie
- Boost van adrenaline
- Toename in energie
- Fight-or-fligt
- Weerstandsfase: on-guard
- Herstel
- Omgaan met stress als herstel niet mogelijk is
- Het kan lijken alsof je goed om gaat met stress terwijl dit niet het geval is
- Uitputtingsfase: weinig mogelijkheden
- Het gevecht tegen de stress opgeven
Symptomen geassocieerd met GAS-fasen
- Actie fase —> toename in adrenaline
- Energie
2
,- Weerstandsfase —> toename in cortisol
- Geïrriteerdheid
- Frustratie
- Zwakke concentratie
- Uitputtingsfase —> schade aan het lichaam (immuunsysteem, nieren)
- Vermoeidheid
- Burnout
H. Selye zegt:
- Stress is een fysiologische reactie
- Non-specifieke reactie van het lichaam op elk soort behoefte/bedreiging
- Er is dus 1 stressrespons op allerlei soorten stressoren
Reactiviteitshypothese = de stressor gaat samen met fysiologische respons.
Perspectief van psychologen op stress
J. W. Mason (1975): ‘Reactie op stress varieert tussen personen en binnen personen.’
Susan R. Burchfield (1979): ‘Wanneer je faalt in het aanpassen aan chronische stress suggereert
dit meer psychologische dan fysiologische uitputting.’
Prolonged activation model = een stressor zal alleen onze gezondheid beïnvloeden wanneer het
fysiologisch effect langdurig is (ver voor de stressor, of bij een langzaam herstel)
Michigan stress model:
Objectieve stressor —> subjectieve stressor —> stressreactie —> gezondheid en ziekte
Persoonlijkheid en sociale steun hebben hier invloed op.
Wat psychologen concluderen:
- Stressrespons is niet alleen maar fysiologisch
- Niet iedereen heeft dezelfde stressrespons
- De stressrespons en zijn duur is verschillen tussen en binnen personen
De cyclus van stress (Reznick 1989)
Psycho-biologische respons op stress
Het meten van psychologische en fysiologische componenten (frequentie, duur en intensiteit) in 4
fasen:
- Rustfase
- Spanningsfase
- Responsfase
- Verlichtingsfase
The Norwegian Experiment (the Gating mechanism)
11 opeenvolgende dagen moest men van 12 meter hoogte springen; je ziet dat de fysiologische
reactie vanaf dag 5 steeds meer afneemt
Dichotomie model (Lazarus et al., 1974)
3
, Transactioneel model van stress (Lazarus en Falkman)
Er is een verschuiving in stressvolle gebeurtenissen. Vroeger ging het voornamelijk over acute/
chronische fysieke stress en tegenwoordig heeft het vaker betrekking op psychologische en
sociale crisis en langdurende psychologische stress.
Verschillen in stressrespons
Er kunnen individuele verschillen zitten in de stressrespons met betrekking tot (respons
stereotype):
- Stressperceptie
- Verwerking
- Beoordeling
- Omgaan met
- Genetische opmaak (organen meer of minder gevoelig voor stresshormonen)
Situationele verschillen (situationele stereotype):
- Verschillende situaties lokken verschillende biologische reacties uit
Het autonoom zenuwstelsel bestaat uit het parasympathisch en het sympathisch zenuwstelsel.
4
