Strafrechtelijke sancties
Inhoudsopgave
BIJEENKOMST 1 STRAFRECHTSGESCHIEDENIS EN -THEORIEËN & HET NEDERLANDSE STRAFRECHTELIJKE
SANCTIESTELSEL (I) 3
1.1 Het ontstaan van het publieke strafrecht, het wezen van de straf en de reguliere straftheorieën 4
In de les 5
Literatuur 6
1.2 Strafsoorten, -maten en -modaliteiten 10
Literatuur 10
Voorbespreking week 2 13
BIJEENKOMST 2 HET NEDERLANDSE STRAFRECHTELIJKE SANCTIESTELSEL (II) 14
2.1 De voorwaardelijke veroordeling en invrijheidstelling 15
In de les 16
Literatuur: 17
2.2 De levenslange gevangenisstraf 21
In de les 21
Literatuur: 21
Jurisprudentie: 31
Regelgeving: 32
Voorbespreking week 3 32
BIJEENKOMST 3 NIEUWE SANCTIONERINGSMOGELIJKHEDEN 33
Literatuur: 37
3.1 De elektronische detentie 39
Literatuur: 39
Jurisprudentie: 40
3.2 De ISD-maatregel 47
Literatuur: 48
Jurisprudentie: 50
3.3 De gedragsbeïnvloedende en/of vrijheidsbeperkende maatregel 51
Literatuur: 51
Jurisprudentie: 53
BIJEENKOMST 4 HERSTELRECHTVOORZIENINGEN IN EN ROND HET STRAFRECHT 55
Literatuur 57
BIJEENKOMST 5 STRAFTOEMETING EN -MOTIVERING 68
5.1 De toemeting en motivering van straffen en/of maatregelen 69
Literatuur: 70
5.1 Strafeis en straftoemeting 75
, Jurisprudentie: 76
5.2 De kloof tussen rechter en burger 76
Literatuur: 76
BIJEENKOMST 6 GESCHIEDENIS VAN DE DOODSTRAF EN DE GEVANGENISSTRAF 85
6.1 De afschaffing van de doodstraf 87
Literatuur: 90
Opsomming van executiemethode 90
6.2 Het ontstaan van de gevangenisstraf 94
Literatuur: 94
BIJEENKOMST 7 | DE GEVANGENISSTRAF IN DE EENENTWINTIGSTE EEUW 108
7.1 Het effect van de gevangenisstraf in termen van recidivereductie 109
Literatuur: 110
7.2 Het gevangeniswezen en de detentiesituatie 113
Literatuur: 113
7.3 De interne rechtspositie van gedetineerden 124
Literatuur: 124
Tentamen 125
BIJLAGE I: OEFENTENTAMENS 2022-2023 126
e
Tentamen 1 kans 126
Vraag 1 (maximaal 10 punten) 126
Vraag 2 (maximaal 10 punten) 126
Vraag 3 (maximaal 5 punten) 126
e
Tentamen 2 kans 127
Vraag 1 – Vragen (maximaal 10 punten) 127
Vraag 2 – Stellingen (maximaal 8 punten) 127
Vraag 3 – Opdracht (maximaal 7 punten) 127
,BIJEENKOMST 1 STRAFRECHTSGESCHIEDENIS EN -THEORIEËN & HET NEDERLANDSE
STRAFRECHTELIJKE SANCTIESTELSEL (I)
Aboriginals mogen steken en slaan
AMSTERDAM - Speren in de dijbenen en zweepslagen lijken barbaars, maar Australische rechters laten steeds
vaker Aboriginals deze traditionele straffen toepassen. Uit 'respect voor hun cultuur', en omdat 99 Aboriginals in de
gevangenis zelfmoord pleegden. Hoewel het vooral gaat om het gedogen van lijfstraffen, gaf het hooggerechtshof in
de Northern Territory een Aboriginal-familie zelfs al min of meer opdracht tot speersteken.
Wilson Jagamara Walker bekende een andere Aboriginal te hebben doodgestoken nadat een ruzie tussen twee
rivaliserende groepen in Alice Springs onder invloed van drank uit de hand was gelopen. Aanvankelijk wilde rechter
Brian Martin de jongeman tot drie jaar celstraf veroordelen. Hij realiseerde zich echter dat Walkers familie dan
slachtoffer zou kunnen worden van vergelding. Of dat de jongeman na afloop van de celstraf alsnog door familie van
het slachtoffer zou worden gestraft, zoals bij Aboriginals gebruikelijk is. In hun cultuur bestaat geen rechtbank en
wordt onacceptabel gedrag beschouwd als een conflict tussen mensen - en dat kan alleen worden opgelost door de
benadeelde de dader zelf te laten straffen.
“Waarschijnlijk word je een aantal keren in je beide benen gestoken”, zei rechter Martin tegen Walker. Omdat hij een
dubbele straf onrechtvaardig vond, besloot hij hem voorwaardelijk vrij te laten. Maar stel dat Walker zijn traditionele
straf nou niet krijgt, moet de rechter hebben gedacht, dan laat het Australische rechtssysteem een man lopen die
iemand heeft doodgestoken. Dus nam Martin zijn opmerkelijke beslissing: hij gaf justitiemedewerkers de opdracht
binnen een half jaar te rapporteren of de familie van het slachtoffer Walker inderdaad speersteken had toegebracht.
Daarbij zouden ze ook details moeten leveren; ze moesten dus getuige zijn van het bloederig tafereel, dat zelfs tot de
dood kan leiden. De Flying Docter P.T. Burke, schat dat een op de twintig speerstraffen leidt tot een fatale bloeding.
De justitieambtenaren, bang dat ze medeplichtig zouden zijn aan een criminele daad, weigerden in afwachting van
een advies van hun superieuren. Dit hoefde echter nooit te worden uitgebracht omdat de familie van het slachtoffer
er zelf van afzag de speersteken toe te dienen. Ook al diende Walker zich tot tweemaal toe aan, de familie strafte
niet. “Ze waren bang voor escalatie van geweld, en vroegen of de verdachte onder de gewone wet kon worden
veroordeeld”, aldus een justitiewoordvoerder.
Opsluiten, dat is pas wreed
Rechter Martin velde zijn vonnis op 10 februari, en het half jaar is verstreken zonder dat hij nadere actie heeft
ondernomen. Daarmee is het een schimmige zaak geworden, aldus Amnesty International. De straf is immers niet
uitgevoerd, en de bewoordingen van de rechter waren te omzichtig om te stellen dat hij het speersteken als straf
heeft opgelegd. De mensenrechtenorganisatie heeft er daarom nog geen standpunt over ingenomen.
“De kwestie is nog in discussie in de grensgevallencommissie in Londen”, zegt medewerker Jan Eleveld van
Amnesty Nederland. “In eerste instantie beschouwen we het speersteken als een oplossing voor een conflict tussen
individuen.” En Amnesty bemoeit zich alleen met mensenrechtenschendingen door regeringen.
Dit is een grensgeval. De Australische regering noch de overheden van de afzonderlijke staten hebben zich immers
gewaagd aan een standpunt over lijfstraffen van Aboriginals, een bevolkingsgroep die met 300 000 personen twee
procent van de Australische bevolking uitmaakt. Maar rechters in Northern Territory en Western Australia zeggen
steeds vaker in hun vonnissen 'rekening te houden met de etnische afkomst van de verdachte'.
Ze weten dat de Aborginals ongeacht het vonnis toch vaak hun eigen straffen uitvoeren. Het gaat om afgelegen
gebieden waar de cultuur van de oorspronkelijke bevolking van Australië nog goeddeels intact is. Volgens sergeant
Barry Lehman van de Kalgoorlie politie in Western Australia komt speersteken in zijn district vrij veel voor. Hij heeft
het afgelopen jaar verschillende gevallen onderzocht.
Het is echter niet alleen eeuwenoud gebruik, aldus een politiecommissaris die ook verschillende gevallen van
zweepslagen kent. Volgens hem leidt onvrede onder de politie met het huidige systeem tot een “heropleving van het
traditionele recht”.
Drie maanden geleden vonden Aboriginal-leiders in een dorp nabij Darwin dat het met de autodiefstallen de
spuigaten uitliep. Ze wisten de politie over te halen zes Aboriginals, van 15 tot 25 jaar, aan hen over te dragen voor
een traditionele portie straf. Die nacht sloegen de ouderen in de hoofdstraat de jongemannen met rubberen slangen.
“Een van de jongens kon drie dagen niet lopen”, zegt advocaat Kevin Kitchener, die het incident wereldkundig
maakte. Sinds de straf is er volgens hem nog maar één auto gestolen. “De jongens weten dat hetzelfde zal gebeuren
als ze zich weer in de nesten werken, maar dat dan vrouwen de rubberen slangen zullen hanteren, wat hun een nog
grotere schaamte zal bezorgen”, aldus Kitchener, werkzaam voor een rechtshulpdienst voor Aboriginals. “Misschien
moeten we wel terug naar deze oude, traditionele methoden. Ze lijken te werken.”
Ook Mick Dodson, regeringscommissaris voor sociale rechtvaardigheid voor Aboriginals, is gematigd positief. Hij
vraagt zich af of traditionele straffen, die volgens hem een sterke afschrikkende werking hebben, wreder zijn dan
moderne straffen. “Je kunt aanvoeren dat eenzame opsluiting minstens even wreed en ongewoon is. Bovendien slijpt
dat dikwijls alleen de criminele vaardigheden.”
Aboriginals zeggen zelf dat celstraf voor hen extreem wreed is, aldus Cate Steains, tweede secretaris van de
Australische ambassade in Nederland. “Eenzame opsluiting is voor hen volstrekt tegengesteld aan alles waar ze mee
zijn opgegroeid. Ze móeten contact hebben met mensen.” Aandacht hiervoor ontstond twee jaar geleden, toen bleek
dat in acht jaar tijd 99 Aboriginals in de gevangenis zelfmoord pleegden, meestal door ophanging.
Een koninklijke commissie die hiernaar onderzoek deed, concludeerde dat er geen sprake was van opzettelijk
geweld door politie en gevangenispersoneel, maar dat de Aboriginals wel bar slecht werden verzorgd. Racistische
behandeling en verwaarlozing hadden een rol gespeeld bij enkele zelfmoorden.
“Er is hierdoor een discussie op gang gekomen tussen justitie en Aboriginal-leiders, waarna sommige blanke rechters
hebben besloten traditionele straffen in overweging te nemen”, aldus Steains. De diplomaat noemt het een
'interessante, maar gecompliceerde' ontwikkeling. “Het feit dat de criminaliteit blijft stijgen, en de zelfmoorden in de
, gevangenis, zijn natuurlijk wel een bewijs dat het blanke systeem niet werkt. En daarnaast komt er nu eindelijk, 200
jaar nadat de blanken in Australië kwamen, meer respect voor hun cultuur.” Maar dat dit 'respect' moet leiden tot
gedogen of zelfs opleggen van lijfstraffen, ja, dat is inderdaad lastige materie, erkent Steains. “Het is in feite natuurlijk
een misdaad om zomaar iemand met een speer te steken. Maar Aboriginals doen het toch. Door het als
strafmaatregel officieel te maken, kun je er betere controle op uitoefenen. Dat speelt natuurlijk ook een rol.”
Daarmee gaat de Australische justitie echter op weg naar officieel toestaan van geweld, aldus tegenstanders. Vooral
opdracht geven tot het rapporteren van speersteken voor de rechtbank, is een onwelkome ontwikkeling, aldus Peter
Hennesy. Hij is lid van de hervormingscommissie van de Australische wet, die heeft geadviseerd traditionele straffen
te erkennen, maar in beperkte mate. Volgens Hennesy zou het federale parlement spoedig een standpunt moeten
innemen. En dan is Amnesty International aan de beurt. Jan Eleveld: “Lijfstraffen zijn in strijd met de universele
verklaring van de rechten van de mens.”
1.1 Het ontstaan van het publieke strafrecht, het wezen van de straf en de reguliere straftheorieën
Het recht van de staat om de plegers van misdaden te straffen is het meest barbaarse en archaïsche recht van
allemaal. Toch is sinds enkele decennia vanuit de samenleving een steeds luidere roep hoorbaar om in de strijd
tegen de misdaad meer en zwaarder te straffen. Het bestraffen van misdaad lijkt zo logisch, noodzakelijk en
rechtvaardig. De vraag of dit ook werkelijk zo is, is zo oud als het strafrecht en reeds velen hebben vanuit
verschillende perspectieven over het antwoord op deze vraag nagedacht. Vermeldenswaardig binnen deze context
is dat het strafrecht zoals we dat tegenwoordig kennen, namelijk als een overheidsapparaat ter exclusieve
afhandeling van misdaden, pas twee eeuwen geleden in de westerse wereld is ingevoerd, door Napoleon. Het is niet
alleen van belang om te zien wanneer en waarom ons publieke strafrecht ontstaan is, maar ook wat het wezen van
de straf is: wat houdt straf eigenlijk in? En: welke rechtvaardigingen zijn hiervoor te geven? Vanuit de
strafrechtsdoctrine worden verschillende legitimaties aangedragen: de zogeheten straftheorieën. De reden waarom
aandacht wordt besteed aan deze theorieën alsook de kritiek daarop, is dat het van belang is om te weten waarom
straf als reactie op misdaad legitiem wordt geacht en of de hiervoor gegeven rechtvaardigingen voldoende solide
zijn.
Opdracht
Ga ter voorbereiding van deze bijeenkomst na:
- Wanneer het publieke strafrecht is ontstaan en binnen welke context;
Het publieke strafrecht is ongeveer tweehonderd jaar oud. Het is een modern verschijnsel daterend uit de hoogtijdagen
van de Verlichting. Het publieke strafrecht werd populairder nadat staatshoofden meer hun macht wilden laten zien
- Welke rol de kerk hierbij heeft gespeeld;
Het publieke strafrecht is een afgeleide van de inquisitieperiode van de kerk. De kerk wilden haar macht tonen door te
gaan jagen op ketters en zo is dat bij staatshoofden ook ontstaan.
- Wat de twee belangrijkste redenen voor het bestaan van het publieke strafrecht zijn;
- Hoe er primair op misdaad werd gereageerd tot en met de Middeleeuwen;
Misdaad was voor de Middeleeuwen een privé -aangelegenheid. Als er een misdaad werd gepleegd moest dit
worden opgelost tussen dader en slachtoffer. De staat bemoeide zich hier niet mee behalve als hij op moest
treden als bemiddelaar of als er sprake was van een politieke misdaad. Als er geen onderhandeling over
schadevergoeding plaats kon vinden, dan mocht er subsidiair wraak worden genomen. Het idee van de wrede
herstellen is veel belangrijker dan wraak namen omdat ze in die tijd leefde als community en iemand hier niet
zomaar uit werd gezet.
- Hoe er primair op misdaad wordt gereageerd in traditionele culturen;
- Wat herstelrecht inhoudt en hoe dit samenhangt met de premoderne manier van conflictbeslechting (zie ook
bijeenkomst 4);
Herstelrecht biedt de daders de mogelijkheid om hun daden te herstellen buiten het strafrecht om.
- Hoe er primair op misdaad werd gereageerd tijdens het Ancien Régime;
Het strafrecht werd voortaan gevoerd door de Staat. Alle straffen werden openbaar en er was geen private afhandeling
meer
- Wat de invloed van de Verlichting op het publieke strafrecht is geweest;
De verlichting vormde voor het recht de bron van vele theoretische grondslagen van ons huidige strafrecht. Met de
verlichte strafrechtshervorming werden de laatste resten van het private ‘straf’ recht opgeruimd en kwam het publieke
strafrecht tot volle bloei.
- Sinds wanneer het publieke strafrecht de exclusieve reactievorm op misdaad is geworden;
Begin van de zeventiende eeuw (of Napeoleon>)
- Wat het wezen oftewel de inhoud van de straf is;
- Wat het verband tussen wraak, vergelding en straf is;
- Wat de meest gangbare straftheorieën zijn;
Vergeldingsleer en de preventieleer
- Welke mensbeelden bij deze straftheorieën horen;
- Waarom de Verlichting tot verschillende straftheorieën heeft geleid;
In deze tijd zocht men naar rechtvaardiging voor het geven van straffen omdat straffen eigenlijk in strijd is met de Gulden
Inhoudsopgave
BIJEENKOMST 1 STRAFRECHTSGESCHIEDENIS EN -THEORIEËN & HET NEDERLANDSE STRAFRECHTELIJKE
SANCTIESTELSEL (I) 3
1.1 Het ontstaan van het publieke strafrecht, het wezen van de straf en de reguliere straftheorieën 4
In de les 5
Literatuur 6
1.2 Strafsoorten, -maten en -modaliteiten 10
Literatuur 10
Voorbespreking week 2 13
BIJEENKOMST 2 HET NEDERLANDSE STRAFRECHTELIJKE SANCTIESTELSEL (II) 14
2.1 De voorwaardelijke veroordeling en invrijheidstelling 15
In de les 16
Literatuur: 17
2.2 De levenslange gevangenisstraf 21
In de les 21
Literatuur: 21
Jurisprudentie: 31
Regelgeving: 32
Voorbespreking week 3 32
BIJEENKOMST 3 NIEUWE SANCTIONERINGSMOGELIJKHEDEN 33
Literatuur: 37
3.1 De elektronische detentie 39
Literatuur: 39
Jurisprudentie: 40
3.2 De ISD-maatregel 47
Literatuur: 48
Jurisprudentie: 50
3.3 De gedragsbeïnvloedende en/of vrijheidsbeperkende maatregel 51
Literatuur: 51
Jurisprudentie: 53
BIJEENKOMST 4 HERSTELRECHTVOORZIENINGEN IN EN ROND HET STRAFRECHT 55
Literatuur 57
BIJEENKOMST 5 STRAFTOEMETING EN -MOTIVERING 68
5.1 De toemeting en motivering van straffen en/of maatregelen 69
Literatuur: 70
5.1 Strafeis en straftoemeting 75
, Jurisprudentie: 76
5.2 De kloof tussen rechter en burger 76
Literatuur: 76
BIJEENKOMST 6 GESCHIEDENIS VAN DE DOODSTRAF EN DE GEVANGENISSTRAF 85
6.1 De afschaffing van de doodstraf 87
Literatuur: 90
Opsomming van executiemethode 90
6.2 Het ontstaan van de gevangenisstraf 94
Literatuur: 94
BIJEENKOMST 7 | DE GEVANGENISSTRAF IN DE EENENTWINTIGSTE EEUW 108
7.1 Het effect van de gevangenisstraf in termen van recidivereductie 109
Literatuur: 110
7.2 Het gevangeniswezen en de detentiesituatie 113
Literatuur: 113
7.3 De interne rechtspositie van gedetineerden 124
Literatuur: 124
Tentamen 125
BIJLAGE I: OEFENTENTAMENS 2022-2023 126
e
Tentamen 1 kans 126
Vraag 1 (maximaal 10 punten) 126
Vraag 2 (maximaal 10 punten) 126
Vraag 3 (maximaal 5 punten) 126
e
Tentamen 2 kans 127
Vraag 1 – Vragen (maximaal 10 punten) 127
Vraag 2 – Stellingen (maximaal 8 punten) 127
Vraag 3 – Opdracht (maximaal 7 punten) 127
,BIJEENKOMST 1 STRAFRECHTSGESCHIEDENIS EN -THEORIEËN & HET NEDERLANDSE
STRAFRECHTELIJKE SANCTIESTELSEL (I)
Aboriginals mogen steken en slaan
AMSTERDAM - Speren in de dijbenen en zweepslagen lijken barbaars, maar Australische rechters laten steeds
vaker Aboriginals deze traditionele straffen toepassen. Uit 'respect voor hun cultuur', en omdat 99 Aboriginals in de
gevangenis zelfmoord pleegden. Hoewel het vooral gaat om het gedogen van lijfstraffen, gaf het hooggerechtshof in
de Northern Territory een Aboriginal-familie zelfs al min of meer opdracht tot speersteken.
Wilson Jagamara Walker bekende een andere Aboriginal te hebben doodgestoken nadat een ruzie tussen twee
rivaliserende groepen in Alice Springs onder invloed van drank uit de hand was gelopen. Aanvankelijk wilde rechter
Brian Martin de jongeman tot drie jaar celstraf veroordelen. Hij realiseerde zich echter dat Walkers familie dan
slachtoffer zou kunnen worden van vergelding. Of dat de jongeman na afloop van de celstraf alsnog door familie van
het slachtoffer zou worden gestraft, zoals bij Aboriginals gebruikelijk is. In hun cultuur bestaat geen rechtbank en
wordt onacceptabel gedrag beschouwd als een conflict tussen mensen - en dat kan alleen worden opgelost door de
benadeelde de dader zelf te laten straffen.
“Waarschijnlijk word je een aantal keren in je beide benen gestoken”, zei rechter Martin tegen Walker. Omdat hij een
dubbele straf onrechtvaardig vond, besloot hij hem voorwaardelijk vrij te laten. Maar stel dat Walker zijn traditionele
straf nou niet krijgt, moet de rechter hebben gedacht, dan laat het Australische rechtssysteem een man lopen die
iemand heeft doodgestoken. Dus nam Martin zijn opmerkelijke beslissing: hij gaf justitiemedewerkers de opdracht
binnen een half jaar te rapporteren of de familie van het slachtoffer Walker inderdaad speersteken had toegebracht.
Daarbij zouden ze ook details moeten leveren; ze moesten dus getuige zijn van het bloederig tafereel, dat zelfs tot de
dood kan leiden. De Flying Docter P.T. Burke, schat dat een op de twintig speerstraffen leidt tot een fatale bloeding.
De justitieambtenaren, bang dat ze medeplichtig zouden zijn aan een criminele daad, weigerden in afwachting van
een advies van hun superieuren. Dit hoefde echter nooit te worden uitgebracht omdat de familie van het slachtoffer
er zelf van afzag de speersteken toe te dienen. Ook al diende Walker zich tot tweemaal toe aan, de familie strafte
niet. “Ze waren bang voor escalatie van geweld, en vroegen of de verdachte onder de gewone wet kon worden
veroordeeld”, aldus een justitiewoordvoerder.
Opsluiten, dat is pas wreed
Rechter Martin velde zijn vonnis op 10 februari, en het half jaar is verstreken zonder dat hij nadere actie heeft
ondernomen. Daarmee is het een schimmige zaak geworden, aldus Amnesty International. De straf is immers niet
uitgevoerd, en de bewoordingen van de rechter waren te omzichtig om te stellen dat hij het speersteken als straf
heeft opgelegd. De mensenrechtenorganisatie heeft er daarom nog geen standpunt over ingenomen.
“De kwestie is nog in discussie in de grensgevallencommissie in Londen”, zegt medewerker Jan Eleveld van
Amnesty Nederland. “In eerste instantie beschouwen we het speersteken als een oplossing voor een conflict tussen
individuen.” En Amnesty bemoeit zich alleen met mensenrechtenschendingen door regeringen.
Dit is een grensgeval. De Australische regering noch de overheden van de afzonderlijke staten hebben zich immers
gewaagd aan een standpunt over lijfstraffen van Aboriginals, een bevolkingsgroep die met 300 000 personen twee
procent van de Australische bevolking uitmaakt. Maar rechters in Northern Territory en Western Australia zeggen
steeds vaker in hun vonnissen 'rekening te houden met de etnische afkomst van de verdachte'.
Ze weten dat de Aborginals ongeacht het vonnis toch vaak hun eigen straffen uitvoeren. Het gaat om afgelegen
gebieden waar de cultuur van de oorspronkelijke bevolking van Australië nog goeddeels intact is. Volgens sergeant
Barry Lehman van de Kalgoorlie politie in Western Australia komt speersteken in zijn district vrij veel voor. Hij heeft
het afgelopen jaar verschillende gevallen onderzocht.
Het is echter niet alleen eeuwenoud gebruik, aldus een politiecommissaris die ook verschillende gevallen van
zweepslagen kent. Volgens hem leidt onvrede onder de politie met het huidige systeem tot een “heropleving van het
traditionele recht”.
Drie maanden geleden vonden Aboriginal-leiders in een dorp nabij Darwin dat het met de autodiefstallen de
spuigaten uitliep. Ze wisten de politie over te halen zes Aboriginals, van 15 tot 25 jaar, aan hen over te dragen voor
een traditionele portie straf. Die nacht sloegen de ouderen in de hoofdstraat de jongemannen met rubberen slangen.
“Een van de jongens kon drie dagen niet lopen”, zegt advocaat Kevin Kitchener, die het incident wereldkundig
maakte. Sinds de straf is er volgens hem nog maar één auto gestolen. “De jongens weten dat hetzelfde zal gebeuren
als ze zich weer in de nesten werken, maar dat dan vrouwen de rubberen slangen zullen hanteren, wat hun een nog
grotere schaamte zal bezorgen”, aldus Kitchener, werkzaam voor een rechtshulpdienst voor Aboriginals. “Misschien
moeten we wel terug naar deze oude, traditionele methoden. Ze lijken te werken.”
Ook Mick Dodson, regeringscommissaris voor sociale rechtvaardigheid voor Aboriginals, is gematigd positief. Hij
vraagt zich af of traditionele straffen, die volgens hem een sterke afschrikkende werking hebben, wreder zijn dan
moderne straffen. “Je kunt aanvoeren dat eenzame opsluiting minstens even wreed en ongewoon is. Bovendien slijpt
dat dikwijls alleen de criminele vaardigheden.”
Aboriginals zeggen zelf dat celstraf voor hen extreem wreed is, aldus Cate Steains, tweede secretaris van de
Australische ambassade in Nederland. “Eenzame opsluiting is voor hen volstrekt tegengesteld aan alles waar ze mee
zijn opgegroeid. Ze móeten contact hebben met mensen.” Aandacht hiervoor ontstond twee jaar geleden, toen bleek
dat in acht jaar tijd 99 Aboriginals in de gevangenis zelfmoord pleegden, meestal door ophanging.
Een koninklijke commissie die hiernaar onderzoek deed, concludeerde dat er geen sprake was van opzettelijk
geweld door politie en gevangenispersoneel, maar dat de Aboriginals wel bar slecht werden verzorgd. Racistische
behandeling en verwaarlozing hadden een rol gespeeld bij enkele zelfmoorden.
“Er is hierdoor een discussie op gang gekomen tussen justitie en Aboriginal-leiders, waarna sommige blanke rechters
hebben besloten traditionele straffen in overweging te nemen”, aldus Steains. De diplomaat noemt het een
'interessante, maar gecompliceerde' ontwikkeling. “Het feit dat de criminaliteit blijft stijgen, en de zelfmoorden in de
, gevangenis, zijn natuurlijk wel een bewijs dat het blanke systeem niet werkt. En daarnaast komt er nu eindelijk, 200
jaar nadat de blanken in Australië kwamen, meer respect voor hun cultuur.” Maar dat dit 'respect' moet leiden tot
gedogen of zelfs opleggen van lijfstraffen, ja, dat is inderdaad lastige materie, erkent Steains. “Het is in feite natuurlijk
een misdaad om zomaar iemand met een speer te steken. Maar Aboriginals doen het toch. Door het als
strafmaatregel officieel te maken, kun je er betere controle op uitoefenen. Dat speelt natuurlijk ook een rol.”
Daarmee gaat de Australische justitie echter op weg naar officieel toestaan van geweld, aldus tegenstanders. Vooral
opdracht geven tot het rapporteren van speersteken voor de rechtbank, is een onwelkome ontwikkeling, aldus Peter
Hennesy. Hij is lid van de hervormingscommissie van de Australische wet, die heeft geadviseerd traditionele straffen
te erkennen, maar in beperkte mate. Volgens Hennesy zou het federale parlement spoedig een standpunt moeten
innemen. En dan is Amnesty International aan de beurt. Jan Eleveld: “Lijfstraffen zijn in strijd met de universele
verklaring van de rechten van de mens.”
1.1 Het ontstaan van het publieke strafrecht, het wezen van de straf en de reguliere straftheorieën
Het recht van de staat om de plegers van misdaden te straffen is het meest barbaarse en archaïsche recht van
allemaal. Toch is sinds enkele decennia vanuit de samenleving een steeds luidere roep hoorbaar om in de strijd
tegen de misdaad meer en zwaarder te straffen. Het bestraffen van misdaad lijkt zo logisch, noodzakelijk en
rechtvaardig. De vraag of dit ook werkelijk zo is, is zo oud als het strafrecht en reeds velen hebben vanuit
verschillende perspectieven over het antwoord op deze vraag nagedacht. Vermeldenswaardig binnen deze context
is dat het strafrecht zoals we dat tegenwoordig kennen, namelijk als een overheidsapparaat ter exclusieve
afhandeling van misdaden, pas twee eeuwen geleden in de westerse wereld is ingevoerd, door Napoleon. Het is niet
alleen van belang om te zien wanneer en waarom ons publieke strafrecht ontstaan is, maar ook wat het wezen van
de straf is: wat houdt straf eigenlijk in? En: welke rechtvaardigingen zijn hiervoor te geven? Vanuit de
strafrechtsdoctrine worden verschillende legitimaties aangedragen: de zogeheten straftheorieën. De reden waarom
aandacht wordt besteed aan deze theorieën alsook de kritiek daarop, is dat het van belang is om te weten waarom
straf als reactie op misdaad legitiem wordt geacht en of de hiervoor gegeven rechtvaardigingen voldoende solide
zijn.
Opdracht
Ga ter voorbereiding van deze bijeenkomst na:
- Wanneer het publieke strafrecht is ontstaan en binnen welke context;
Het publieke strafrecht is ongeveer tweehonderd jaar oud. Het is een modern verschijnsel daterend uit de hoogtijdagen
van de Verlichting. Het publieke strafrecht werd populairder nadat staatshoofden meer hun macht wilden laten zien
- Welke rol de kerk hierbij heeft gespeeld;
Het publieke strafrecht is een afgeleide van de inquisitieperiode van de kerk. De kerk wilden haar macht tonen door te
gaan jagen op ketters en zo is dat bij staatshoofden ook ontstaan.
- Wat de twee belangrijkste redenen voor het bestaan van het publieke strafrecht zijn;
- Hoe er primair op misdaad werd gereageerd tot en met de Middeleeuwen;
Misdaad was voor de Middeleeuwen een privé -aangelegenheid. Als er een misdaad werd gepleegd moest dit
worden opgelost tussen dader en slachtoffer. De staat bemoeide zich hier niet mee behalve als hij op moest
treden als bemiddelaar of als er sprake was van een politieke misdaad. Als er geen onderhandeling over
schadevergoeding plaats kon vinden, dan mocht er subsidiair wraak worden genomen. Het idee van de wrede
herstellen is veel belangrijker dan wraak namen omdat ze in die tijd leefde als community en iemand hier niet
zomaar uit werd gezet.
- Hoe er primair op misdaad wordt gereageerd in traditionele culturen;
- Wat herstelrecht inhoudt en hoe dit samenhangt met de premoderne manier van conflictbeslechting (zie ook
bijeenkomst 4);
Herstelrecht biedt de daders de mogelijkheid om hun daden te herstellen buiten het strafrecht om.
- Hoe er primair op misdaad werd gereageerd tijdens het Ancien Régime;
Het strafrecht werd voortaan gevoerd door de Staat. Alle straffen werden openbaar en er was geen private afhandeling
meer
- Wat de invloed van de Verlichting op het publieke strafrecht is geweest;
De verlichting vormde voor het recht de bron van vele theoretische grondslagen van ons huidige strafrecht. Met de
verlichte strafrechtshervorming werden de laatste resten van het private ‘straf’ recht opgeruimd en kwam het publieke
strafrecht tot volle bloei.
- Sinds wanneer het publieke strafrecht de exclusieve reactievorm op misdaad is geworden;
Begin van de zeventiende eeuw (of Napeoleon>)
- Wat het wezen oftewel de inhoud van de straf is;
- Wat het verband tussen wraak, vergelding en straf is;
- Wat de meest gangbare straftheorieën zijn;
Vergeldingsleer en de preventieleer
- Welke mensbeelden bij deze straftheorieën horen;
- Waarom de Verlichting tot verschillende straftheorieën heeft geleid;
In deze tijd zocht men naar rechtvaardiging voor het geven van straffen omdat straffen eigenlijk in strijd is met de Gulden
