Rehabilitatie voor zorg en welzijn
H1: Rehabilitatie en herstel
1.1 Inleiding
Rehabilitatie is een woord met twee betekenissen, namelijk ‘eerherstel’ en ‘revalidatie’.
o Eerherstel is belangrijk omdat de wensen, behoeften en inzichten van mensen met ernstige,
langdurige beperkingen en participatieproblemen lange tijd niet gehoord werden
Rehabilitatietechnieken kan men leren hun stem te laten horen en dat de omgeving zich
accepterend en faciliterend opstelt.
o Revalidatie is belangrijk omdat een leven met een ernstige, langdurige beperking en een
participatieprobleem zeker niet betekent dat dit een zinvol leven meer zou kunnen zijn
Rehabilitatietechnieken kunnen mensen helpen om hun sterke kanten en capaciteiten te
ontwikkelen en gebruiken.
- Beperkingen = beperkingen in het verrichten van activiteiten
- Participatieproblemen = beperkingen in het deelnemen aan de samenleving
- Functioneren = het geheel van stoornis, activiteiten en participatie
- Functioneringsproblemen = moeilijkheden in het functioneren
Rehabilitatie is met name gericht op maatschappelijk herstel en operationaliseert dit als het herstel
van rolfunctioneren (=participatie in sociale context/activiteiten). Herstel van rolfunctioneren is dus
zowel gericht op verbetering van activiteiten als participatie.
Voorbeeld: moeilijk lopen (beperking) waardoor je je baan verliest (participatieprobleem), of kan
hobby niet meer uitoefenen (beperking) waardoor je niet meer kan deelnemen als lid van de
wandelclub (participatieprobleem).
1.2 Definities
Rehabilitatie was oorspronkelijk voor mensen met ernstige, langdurige fysieke of psychische
beperkingen en participatieproblemen. Tegenwoordig wordt dit breder toegepast zoals in
achterstandssituaties en om onnodige invalidering en participatieproblemen te voorkomen.
De Individuele Rehabilitatiebenadering (IRB) is in de jaren ‘70/’80 onder de naam van psychiatric
rehabilitation ontwikkeld in Amerika. Deze benadering is een reactie op de grote de-
institutionalisering en veel mensen door het sluiten van instellingen op straat kwamen te staan.
Missie van individuele rehabilitatiebenadering (IRB) = Mensen met ernstige, langdurige beperkingen
helpen beter te functioneren, zodat ze met succes en tevredenheid kunnen wonen, werken, leren en
sociale contacten kunnen hebben in de omgeving van eigen keuze, met zo min mogelijk
professionele hulp. Ontdekken van mogelijkheden om zelfstandig burger te worden.
Definitie rehabilitatie als interventie = Rehabilitatie is mensen met ernstige, langdurige beperkingen
en participatieproblemen ondersteunen bij het verkennen, kiezen, verkrijgen en behouden van hun
activiteiten- en participatiedoelen Hier staan dus de eigen doelen en de 4 fasen van
doelverwerkelijking centraal (verkennen, kiezen, verkrijgen en behouden).
,Participatiedoelen hebben te maken met het vervullen van rollen gezien dit te maken heeft met het
deelnemen aan activiteiten. De ondersteuning kan bestaan uit individuele rehabilitatie of van het
milieu Rehabilitatie is gericht op het herstel van rollen.
Rehabilitatie richt zich op de mogelijkheden van de persoon, niet op de problemen. Ze besteden
aandacht aan het overwinnen van belemmeringen in het uitvoeren van alledaagse taken en
activiteiten (solliciteren, huishouden) en het vervullen van maatschappelijke rollen (huurder,
werknemer, partner, ouder, student).
Bij individuele rehabilitatie staat dus niet de behandeling van de stoornis of opheffing van
maatschappelijke wantoestand centraal maar het ontdekken van hun mogelijkheden en het
overwinnen van de beperkingen en participatieproblemen als individu in het dagelijkse leven.
Rehabilitatie richt zich op;
- Wonen en zelfzorg
- Werken, dagbesteding en vrije tijd
- Opleiding en leren
- Sociale en familiecontacten
Financieel-juridisch gebied en zingeving valt onder een apart rehabilitatieterrein
Herstel
Herstel: Gaat over het ontdekken en gebruiken van de eigen kracht en mogelijkheden.
Definitie van herstel: Herstel is een persoonlijk en uniek proces waarin iemands opvattingen,
waarden, gevoelens, doelen en rollen veranderen. Het leidt tot een leven met meer voldoening,
waarin hoop een plaats heeft en men kan geven en nemen ondanks de beperkingen en
participatieproblemen die met de aandoening gepaard gaan. Herstel heeft te maken met het
ontstaan van een nieuwe betekenis en zin in het leven, terwijl men over de gevolgen van de
aandoening heen groeit.
Herstellen is een proces die de betrokkene zelf doormaakt. Herstel is méér dan alleen herstellen van
ziekte en vermindering van symptomen, oftewel herstellen van gezondheid. Er zijn dan ook 4
aspecten van herstel:
- Herstel van gezondheid; herstellen van ziekte en vermindering van symptomen
- Herstel van persoon of identiteit; herwinnen van zelfvertrouwen, grenzen en zingeving
- Herstel van dagelijks functioneren; op tijd opstaan, schoonmaken, met vrienden omgaan
- Herstel van rollen; naar school/werk gaan, ouder zijn
Deze aspecten beïnvloeden elkaar, zo leidt herstel van persoonlijke identiteit vaak tot verbetering
op maatschappelijk gebied
Aspecten van herstel Herstel-ondersteunende zorg Beoogd resultaat
Als je wilt werken aan.. Kun je gebruikmaken van… Om te bereiken..
Herstel van gezondheid - Bemoeizorg - Minder symptomen
- Behandeling - Genezing
- Psychotherapie - Beter omgaan met
- Zelfmanagement symptomen
Herstel van persoon of - Zelfhulpgroepen - Herstel persoonlijke
identiteit - Herstelwerkgroepen identiteit
- Gesprek/psychotherapie - Zelfgevoel, zingeving
, Herstel van dagelijks - Rehabilitatie - Dagelijks functioneren
functioneren
Herstel van rollen - Rehabilitatie - Rolfunctioneren
- Stigmabestrijding - Herstel maatschappelijke
- Kwartiermaken identiteit
- Meer welkom in de
gemeenschap
Herstel betekent niet per sé dat lijden en symptomen zijn verdwenen of dat er een terugkeer naar
het vroegere niveau van activiteiten en participatie heeft plaatsgevonden. Het begrip herstel
(recovery) duidt het persoonlijke groeiproces aan van mensen die leren leven met (de gevolgen van)
een lichamelijke of psychische ziekte, een trauma, niet-aangeboren hersenletsel of een verslaving.
Voor mensen die vanaf de geboorte of vroege jeugd beperkingen hebben is herstel/recovery niet het
goede woord discovery (ontdekken) hierbij ligt de nadruk op het ontdekken van de mogelijkheden
die er nog wel zijn in ondanks de beperking.
Bij ouderen gaat het vaak om het zich steeds opnieuw instellen op zelfstandigheid bij geleidelijk
afnemende mogelijkheden en krachten.
o Klinisch herstel = objectief meetbaar afnemen van symptomen en verbetering functioneren
o Persoonlijk herstel = subjectief proces van identiteitsontwikkeling en zingeving
Persoonlijk herstel vormt de kern van herstel – je bepaalt zelf op je je herstelt voelt
Herstelondersteuning en herstelondersteunende zorg
Herstelondersteuning = ondersteuning bij herstel van lichamelijke of psychische aandoening en vindt
het grootste deel buiten de zorg plaats, namelijk door lotgenoten, familie, vrienden, collega’s en
maatschappelijke instanties, bijvoorbeeld de sociale dienst.
Herstel ondersteunende zorg = professionele zorg gericht op het herstelproces van een cliënt
Professionele hulp, oftewel herstel ondersteunende zorg moet terughoudend worden ingezet. Het is
dan ook het streven dit buiten de hulpverlening plaatsvindt.
Alle zorg kan herstel ondersteunend werken, dit is echter afhankelijk van waarom (omdat diegene
dat wil), wanneer (als hij er aan toe is) en hoe (aansluiten) dit wordt ingezet. Rehabilitatie helpt
ervoor te zorgen dat de cliënt regie heeft over zijn herstelproces. Wanneer rehabilitatie goed wordt
toegepast is het altijd een herstelondersteunende vorm van zorg.
Hulpverleners kenmerken bij herstelondersteunende zorg (aan alles voldoen voor goede zorg):
- Attitude van hoop en optimisme
- Is present
- Gebruikt zijn professionele referentiekader op een terughoudende en bescheiden wijze
- Maakt ruimte voor, ondersteunt het maken van en sluit aan bij het eigen verhaal, wensen en
doelen van de cliënt
- Herkent en stimuleert het benutten van eigen kracht (empowerment)
- Erkent, benut en stimuleert de ervaringskennis/ervaringsdeskundigheid van de cliënt
- Erkent, benut en stimuleert de ondersteuning door belangrijke anderen
- Is gericht op het verlichten van het lijden en vergroten van eigen regie en autonomie
, Verschillen tussen herstel en rehabilitatie
Rehabilitatie is een vorm van hulpverlening, herstel is een persoonlijk proces het ondersteunen
van herstelprocessen, oftewel zorg, is dus ook rehabilitatie. Rehabilitatie is een vorm van
hulpverlening die persoonlijk en maatschappelijk herstel op gang helpt, faciliteert en ondersteund.
Rehabilitatie Herstel
Hulpverleningsvorm Geen hulpverlening
Proces van cliënt en hulpverlener samen Proces van de cliënt
Gericht op eigen activiteiten- en Gericht op empowerment: weer macht krijgen
participatiedoelen inzake wonen, werken, leren over je ziekte, jezelf en je omstandigheden
en sociale contacten
Gericht op herstel van activiteiten (dagelijks Gericht op wat de cliënt belangrijk vindt in zijn
functioneren) en participatie (rolfunctioneren) leven
Doelgroep rehabilitatie
Doelgroep rehabilitatie: mensen met fysieke, zintuigelijke, verstandelijke en psychische beperkingen.
Tegenwoordig worden rehabilitatietechnieken onafhankelijk van aard van de ziekte/achterstand
gebruikt Mensen met niet-aangeboren hersenletsel, vluchtelingen, dak- en thuislozen, mensen
met een verslaving en mensen met een forensisch psychiatrische achtergrond.
Nieuwe doelgroep: jongeren (vinden levensinvulling en zelfstandigheid) en ouderen (behouden van
zelfstandig leven)
Rehabilitatie kan intramuraal, semimuraal en ambulant worden ingezet. Mensen met beperkingen
van welke aard dan ook zijn gebaat bij hoop op verbetering en op empowerment; macht over de
ziekte, zichzelf en omstandigheden.
- Bij het begeleiden gaat het niet over de stoornis, maar om dezelfde wens van cliënten
Omvang van de doelgroep
Het is niet duidelijk hoe groot de groep mensen met beperkingen en participatieproblemen is omdat
het niet altijd duidelijk is wat precies onder deze beperkingen en problemen wordt verstaan en of
mensen dit wel zo ervaren. De groepsgroottes lopen erg uiteen en er zijn veel overlappingen, zo kan
iemand met een psychische stoornis ook een verslaving hebben etc.
Aantal chronisch zieken zal in de toekomst toenemen wegens de vergijzing
De maatschappelijke betekenis van rehabilitatie
Maatschappelijke betekenis van rehabilitatie = emancipatie van mensen met beperkingen
Rehabilitatie is gericht op het deelnemen aan de samenleving door mensen met beperkingen. Dit
gebeurt niet enkel door individuele ondersteuning. Rehabilitatie streeft naar de best mogelijke
maatschappelijke voorwaarden voor integratie en re-integratie van mensen met beperkingen in de
samenleving. Belangrijke voorwaarden hiervoorenerzijds acceptatie en ontvankelijkheid en
anderzijds het zoveel mogelijk uitbannen van stigma’s, discriminatie en uitsluiting.
- Zonder dit maatschappelijk eerherstel en emancipatie is het water naar de zee dragen
Herstel gaat gepaard met een groei van empowerment en ervaringsdeskundigheid.
H1: Rehabilitatie en herstel
1.1 Inleiding
Rehabilitatie is een woord met twee betekenissen, namelijk ‘eerherstel’ en ‘revalidatie’.
o Eerherstel is belangrijk omdat de wensen, behoeften en inzichten van mensen met ernstige,
langdurige beperkingen en participatieproblemen lange tijd niet gehoord werden
Rehabilitatietechnieken kan men leren hun stem te laten horen en dat de omgeving zich
accepterend en faciliterend opstelt.
o Revalidatie is belangrijk omdat een leven met een ernstige, langdurige beperking en een
participatieprobleem zeker niet betekent dat dit een zinvol leven meer zou kunnen zijn
Rehabilitatietechnieken kunnen mensen helpen om hun sterke kanten en capaciteiten te
ontwikkelen en gebruiken.
- Beperkingen = beperkingen in het verrichten van activiteiten
- Participatieproblemen = beperkingen in het deelnemen aan de samenleving
- Functioneren = het geheel van stoornis, activiteiten en participatie
- Functioneringsproblemen = moeilijkheden in het functioneren
Rehabilitatie is met name gericht op maatschappelijk herstel en operationaliseert dit als het herstel
van rolfunctioneren (=participatie in sociale context/activiteiten). Herstel van rolfunctioneren is dus
zowel gericht op verbetering van activiteiten als participatie.
Voorbeeld: moeilijk lopen (beperking) waardoor je je baan verliest (participatieprobleem), of kan
hobby niet meer uitoefenen (beperking) waardoor je niet meer kan deelnemen als lid van de
wandelclub (participatieprobleem).
1.2 Definities
Rehabilitatie was oorspronkelijk voor mensen met ernstige, langdurige fysieke of psychische
beperkingen en participatieproblemen. Tegenwoordig wordt dit breder toegepast zoals in
achterstandssituaties en om onnodige invalidering en participatieproblemen te voorkomen.
De Individuele Rehabilitatiebenadering (IRB) is in de jaren ‘70/’80 onder de naam van psychiatric
rehabilitation ontwikkeld in Amerika. Deze benadering is een reactie op de grote de-
institutionalisering en veel mensen door het sluiten van instellingen op straat kwamen te staan.
Missie van individuele rehabilitatiebenadering (IRB) = Mensen met ernstige, langdurige beperkingen
helpen beter te functioneren, zodat ze met succes en tevredenheid kunnen wonen, werken, leren en
sociale contacten kunnen hebben in de omgeving van eigen keuze, met zo min mogelijk
professionele hulp. Ontdekken van mogelijkheden om zelfstandig burger te worden.
Definitie rehabilitatie als interventie = Rehabilitatie is mensen met ernstige, langdurige beperkingen
en participatieproblemen ondersteunen bij het verkennen, kiezen, verkrijgen en behouden van hun
activiteiten- en participatiedoelen Hier staan dus de eigen doelen en de 4 fasen van
doelverwerkelijking centraal (verkennen, kiezen, verkrijgen en behouden).
,Participatiedoelen hebben te maken met het vervullen van rollen gezien dit te maken heeft met het
deelnemen aan activiteiten. De ondersteuning kan bestaan uit individuele rehabilitatie of van het
milieu Rehabilitatie is gericht op het herstel van rollen.
Rehabilitatie richt zich op de mogelijkheden van de persoon, niet op de problemen. Ze besteden
aandacht aan het overwinnen van belemmeringen in het uitvoeren van alledaagse taken en
activiteiten (solliciteren, huishouden) en het vervullen van maatschappelijke rollen (huurder,
werknemer, partner, ouder, student).
Bij individuele rehabilitatie staat dus niet de behandeling van de stoornis of opheffing van
maatschappelijke wantoestand centraal maar het ontdekken van hun mogelijkheden en het
overwinnen van de beperkingen en participatieproblemen als individu in het dagelijkse leven.
Rehabilitatie richt zich op;
- Wonen en zelfzorg
- Werken, dagbesteding en vrije tijd
- Opleiding en leren
- Sociale en familiecontacten
Financieel-juridisch gebied en zingeving valt onder een apart rehabilitatieterrein
Herstel
Herstel: Gaat over het ontdekken en gebruiken van de eigen kracht en mogelijkheden.
Definitie van herstel: Herstel is een persoonlijk en uniek proces waarin iemands opvattingen,
waarden, gevoelens, doelen en rollen veranderen. Het leidt tot een leven met meer voldoening,
waarin hoop een plaats heeft en men kan geven en nemen ondanks de beperkingen en
participatieproblemen die met de aandoening gepaard gaan. Herstel heeft te maken met het
ontstaan van een nieuwe betekenis en zin in het leven, terwijl men over de gevolgen van de
aandoening heen groeit.
Herstellen is een proces die de betrokkene zelf doormaakt. Herstel is méér dan alleen herstellen van
ziekte en vermindering van symptomen, oftewel herstellen van gezondheid. Er zijn dan ook 4
aspecten van herstel:
- Herstel van gezondheid; herstellen van ziekte en vermindering van symptomen
- Herstel van persoon of identiteit; herwinnen van zelfvertrouwen, grenzen en zingeving
- Herstel van dagelijks functioneren; op tijd opstaan, schoonmaken, met vrienden omgaan
- Herstel van rollen; naar school/werk gaan, ouder zijn
Deze aspecten beïnvloeden elkaar, zo leidt herstel van persoonlijke identiteit vaak tot verbetering
op maatschappelijk gebied
Aspecten van herstel Herstel-ondersteunende zorg Beoogd resultaat
Als je wilt werken aan.. Kun je gebruikmaken van… Om te bereiken..
Herstel van gezondheid - Bemoeizorg - Minder symptomen
- Behandeling - Genezing
- Psychotherapie - Beter omgaan met
- Zelfmanagement symptomen
Herstel van persoon of - Zelfhulpgroepen - Herstel persoonlijke
identiteit - Herstelwerkgroepen identiteit
- Gesprek/psychotherapie - Zelfgevoel, zingeving
, Herstel van dagelijks - Rehabilitatie - Dagelijks functioneren
functioneren
Herstel van rollen - Rehabilitatie - Rolfunctioneren
- Stigmabestrijding - Herstel maatschappelijke
- Kwartiermaken identiteit
- Meer welkom in de
gemeenschap
Herstel betekent niet per sé dat lijden en symptomen zijn verdwenen of dat er een terugkeer naar
het vroegere niveau van activiteiten en participatie heeft plaatsgevonden. Het begrip herstel
(recovery) duidt het persoonlijke groeiproces aan van mensen die leren leven met (de gevolgen van)
een lichamelijke of psychische ziekte, een trauma, niet-aangeboren hersenletsel of een verslaving.
Voor mensen die vanaf de geboorte of vroege jeugd beperkingen hebben is herstel/recovery niet het
goede woord discovery (ontdekken) hierbij ligt de nadruk op het ontdekken van de mogelijkheden
die er nog wel zijn in ondanks de beperking.
Bij ouderen gaat het vaak om het zich steeds opnieuw instellen op zelfstandigheid bij geleidelijk
afnemende mogelijkheden en krachten.
o Klinisch herstel = objectief meetbaar afnemen van symptomen en verbetering functioneren
o Persoonlijk herstel = subjectief proces van identiteitsontwikkeling en zingeving
Persoonlijk herstel vormt de kern van herstel – je bepaalt zelf op je je herstelt voelt
Herstelondersteuning en herstelondersteunende zorg
Herstelondersteuning = ondersteuning bij herstel van lichamelijke of psychische aandoening en vindt
het grootste deel buiten de zorg plaats, namelijk door lotgenoten, familie, vrienden, collega’s en
maatschappelijke instanties, bijvoorbeeld de sociale dienst.
Herstel ondersteunende zorg = professionele zorg gericht op het herstelproces van een cliënt
Professionele hulp, oftewel herstel ondersteunende zorg moet terughoudend worden ingezet. Het is
dan ook het streven dit buiten de hulpverlening plaatsvindt.
Alle zorg kan herstel ondersteunend werken, dit is echter afhankelijk van waarom (omdat diegene
dat wil), wanneer (als hij er aan toe is) en hoe (aansluiten) dit wordt ingezet. Rehabilitatie helpt
ervoor te zorgen dat de cliënt regie heeft over zijn herstelproces. Wanneer rehabilitatie goed wordt
toegepast is het altijd een herstelondersteunende vorm van zorg.
Hulpverleners kenmerken bij herstelondersteunende zorg (aan alles voldoen voor goede zorg):
- Attitude van hoop en optimisme
- Is present
- Gebruikt zijn professionele referentiekader op een terughoudende en bescheiden wijze
- Maakt ruimte voor, ondersteunt het maken van en sluit aan bij het eigen verhaal, wensen en
doelen van de cliënt
- Herkent en stimuleert het benutten van eigen kracht (empowerment)
- Erkent, benut en stimuleert de ervaringskennis/ervaringsdeskundigheid van de cliënt
- Erkent, benut en stimuleert de ondersteuning door belangrijke anderen
- Is gericht op het verlichten van het lijden en vergroten van eigen regie en autonomie
, Verschillen tussen herstel en rehabilitatie
Rehabilitatie is een vorm van hulpverlening, herstel is een persoonlijk proces het ondersteunen
van herstelprocessen, oftewel zorg, is dus ook rehabilitatie. Rehabilitatie is een vorm van
hulpverlening die persoonlijk en maatschappelijk herstel op gang helpt, faciliteert en ondersteund.
Rehabilitatie Herstel
Hulpverleningsvorm Geen hulpverlening
Proces van cliënt en hulpverlener samen Proces van de cliënt
Gericht op eigen activiteiten- en Gericht op empowerment: weer macht krijgen
participatiedoelen inzake wonen, werken, leren over je ziekte, jezelf en je omstandigheden
en sociale contacten
Gericht op herstel van activiteiten (dagelijks Gericht op wat de cliënt belangrijk vindt in zijn
functioneren) en participatie (rolfunctioneren) leven
Doelgroep rehabilitatie
Doelgroep rehabilitatie: mensen met fysieke, zintuigelijke, verstandelijke en psychische beperkingen.
Tegenwoordig worden rehabilitatietechnieken onafhankelijk van aard van de ziekte/achterstand
gebruikt Mensen met niet-aangeboren hersenletsel, vluchtelingen, dak- en thuislozen, mensen
met een verslaving en mensen met een forensisch psychiatrische achtergrond.
Nieuwe doelgroep: jongeren (vinden levensinvulling en zelfstandigheid) en ouderen (behouden van
zelfstandig leven)
Rehabilitatie kan intramuraal, semimuraal en ambulant worden ingezet. Mensen met beperkingen
van welke aard dan ook zijn gebaat bij hoop op verbetering en op empowerment; macht over de
ziekte, zichzelf en omstandigheden.
- Bij het begeleiden gaat het niet over de stoornis, maar om dezelfde wens van cliënten
Omvang van de doelgroep
Het is niet duidelijk hoe groot de groep mensen met beperkingen en participatieproblemen is omdat
het niet altijd duidelijk is wat precies onder deze beperkingen en problemen wordt verstaan en of
mensen dit wel zo ervaren. De groepsgroottes lopen erg uiteen en er zijn veel overlappingen, zo kan
iemand met een psychische stoornis ook een verslaving hebben etc.
Aantal chronisch zieken zal in de toekomst toenemen wegens de vergijzing
De maatschappelijke betekenis van rehabilitatie
Maatschappelijke betekenis van rehabilitatie = emancipatie van mensen met beperkingen
Rehabilitatie is gericht op het deelnemen aan de samenleving door mensen met beperkingen. Dit
gebeurt niet enkel door individuele ondersteuning. Rehabilitatie streeft naar de best mogelijke
maatschappelijke voorwaarden voor integratie en re-integratie van mensen met beperkingen in de
samenleving. Belangrijke voorwaarden hiervoorenerzijds acceptatie en ontvankelijkheid en
anderzijds het zoveel mogelijk uitbannen van stigma’s, discriminatie en uitsluiting.
- Zonder dit maatschappelijk eerherstel en emancipatie is het water naar de zee dragen
Herstel gaat gepaard met een groei van empowerment en ervaringsdeskundigheid.
