Goederenrecht arresten week 1 t/m 6 2024
Week 1 – Algemene goederenrechtelijke leerstukken
HR Blaauboer/Berlips 1905
Feiten
De broers Berlips hebben percelen gekocht. Deze percelen waren bedoeld om woningen op te bouwen. De broers hadden
beloofd om een weg aan te leggen tussen de verschillende percelen. De broers verkochten de percelen vervolgens door. Later
werd één van de broers aangesproken door één van de kopers, genaamd Blaauboer.
Rechtsvraag
Wanneer de vorige eigenaar een verbintenis is aangegaan, die op een onroerend goed rust, is dan de verbintenis ook
overgegaan op de koper (en dus de nieuwe eigenaar)?
Overweging
De rechtbank en het Hof waren het met elkaar eens. Zij vonden beiden dat de verbintenis die door de vorige eigenaar was
aangegaan, ook geldt voor de nieuwe eigenaar. De Hoge Raad dacht hier anders over. De HR was van mening dat wanneer er
sprake is van een verbintenis van de vorige eigenaar, deze wel overgaat als het gaat om de actieve zijde van de verbintenis. Dit
houdt in dat het vorderingsrecht wel overgaat.
Rechtsregel
Wanneer er sprake is van verbintenis die is aangegaan met betrekking tot een goed gaat de actieve zijde van de
verbintenis (het vorderingsrecht) wel over, maar de passieve zijde dus de schuld niet over op iemand die het goed onder
bijzondere titel verkrijgt.
HR Teixeira de Mattos 1968
Feiten
In de kluis van bank Teixeira de Mattos lagen aandelencertificaten. De serienummers van de aandelen zijn echter niet
genoteerd. Er is dus niet duidelijk van wie deze aandelen nu eigenlijk zijn. De certificaten zijn niet identificeerbaar. Eisers
stellen eigenaar van deze aandelen te zijn en willen ze terug.
Rechtsvraag
Wie is de eigenaar van de aandelen?
Overweging
Aandelen gaan vaak voortdurend over van eigenaar. Nu de serienummers niet zijn genoteerd, is het bijna onmogelijk de
werkelijke eigenaar aan te wijzen. Het is dus niet aan te wijzen voor wie de bank de aandelen is gaan houden nu er niet
precies kan worden gezegd wie eigenaar zijn van de aandelen. Daarom is de bank nu eigenaar geworden van de aandelen.
Rechtsregel
Een eigenaar die zijn eigendomsrecht wil aanwijzen moet precies kunnen aanwijzen wat de zaak is waarop het
eigendomsrecht rust.
HR Dépex/Curatoren Bergel c.s. 1991
Feiten
Dépex levert aan Bergel onder eigendomsvoorbehoud een destillatie-installatie. De apparatuur wordt geplaatst in de fabriek
van Bergel, alleen wordt de rekening niet betaald. Als Bergel failliet gaat vordert Dépex afgifte van de installatie op grond van
haar eigendomsvoorbehoud. De curatoren van Bergel menen echter dat de installatie is nagetrokken en nu bestanddeel is van
het onroerend goed van Bergel.
Rechtsvraag
Wordt het eigendomsvoorbehoud doorbroken door de natrekking van de installatie?
Overweging
Het Hof overwoog dat de fabriek niet compleet zou zijn zonder de installatie. De installatie behoort tot het wezen van de
fabriek in de zin van art. 3:563 BW.
De Hoge Raad overwoog dat het Hof niet duidelijk genoeg was met wat nu precies met het begrip ‘fabriek’ bedoeld werd.
Moet deze als gebouw worden gezien of als productie-inrichting? Volgens de Hoge Raad dient als hoofdzaak het gebouw te
worden genomen.
Rechtsregel
Als het gebouw en de apparatuur specifiek op elkaar zijn afgestemd, is dat een aanwijzing dat natrekking heeft
plaatsgevonden. Hetzelfde geldt wanneer het gebouw uit een oogpunt van geschiktheid als fabrieksgebouw – gebouw
dienende tot het huisvesten van een productie-inrichting – bij ontbreken van de apparatuur als onvoltooid moet worden
beschouwd. De functie van de installatie in het productieproces is niet van belang.
Afstemmingscriterium (is de deelzaak perfect afgestemd op de hoofdzaak?) en voltooiingscriterium (is de hoofdzaak
onvoltooid zonder de deelzaak?)
Relevante artikelen
Art. 3:4 BW (lid 1).
, HR Portacabin 1997
Feiten
Een bedrijf had een portacabin met nogal wat aansluitingen geplaatst naast het bedrijfsgebouw. Om de portacabin was ook
een tuintje aangelegd. De plaatselijke Rabobank ging ervan uit dat het een onroerende zaak was, want zij had op de
portacabin hypotheek verleend (dit kan alleen op onroerende goederen).
Rechtsvraag
Is de portacabin een roerend goed of een onroerend goed?
Overweging
De Hoge Raad oordeelt dat de portacabin een onroerend goed is omdat deze naar aard en inrichting bestemd was om
duurzaam ter plaatse te blijven. Een gebouw kan volgens de Hoge Raad duurzaam met de grond verenigd zijn door dat het
naar aard en inrichting bestemd is om ter plaatse te blijven. Dit hangt ook af van de bedoeling van de bouwer. Als het goed
onroerend is, is het niet meer van belang of het technisch gezien mogelijk is om het goed te
verplaatsen. Verkeersopvattingen vormen geen zelfstandige maatstaf in de beoordeling of een zaak roerend of onroerend is.
In casu was de portacabin gezien haar vele voorzieningen en haar inrichting bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven.
Rechtsregel
Een gebouw dat duurzaam met de grond verenigd is in de zin van art. 3:3 BW moet naar haar aard en inrichting bestemd zijn
om duurzaam ter plaatse te blijven.
HR Landjepik, of Gemeente Heusden/M.C.S. 2017
Feiten
M. c.s. zijn eigenaar van een perceel. Hierachter ligt een bos dat eigendom is van de gemeente Heusden. M heeft op een
gegeven moment een gedeelte van dit bos omheind. M vordert nu dat zij door verkrijgende verjaring eigendom is geworden
van dit stuk bos, de gemeente vordert het stuk terug.
Rechtsvraag
Kan een bezitter te kwader trouw door middel van verkrijgende verjaring eigenaar worden van een stuk grond?
Overweging
Dit arrest is een belangrijke keten in de arresten over het zogenaamde ‘landjepik’. Voor de eigendomsverkrijging door de
bezitter door verkrijgende verjaring is niet vereist dat de rechthebbende daadwerkelijk kennis heeft gedragen van de
bezitsdaden van de niet-rechthebbende. Dit blijft hetzelfde als een perceel moeilijk begaanbaar of toegankelijk is. De
gemeente kan wel een schadevergoeding vorderen van M op grond van onrechtmatige daad. Op basis daarvan kan het alsnog
zo zijn dat M de grond moet afstaan in de vorm van een betaling in natura. M kan niet tegenwerpen dat de gemeente
nagelaten heeft onderzoek te doen naar eventuele inbezitnemingen omdat sprake is van een onroerende zaak.
Rechtsregel
Een bezitter te kwader trouw kan door verjaring eigenaar worden van een perceel. De benadeelde krijgt eventueel wel een
vordering tot schadevergoeding op grond van onrechtmatige daad.
HR Glencore II 2020
Feiten/Rechtsvraag
In deze zaak is aan de orde of aluminium dat is gestold in de ovens van een elektrolysefabriek verbonden is geraakt met de
ovens en, zo ja, of het op grond van art. 3:4 lid 2 BW bestanddeel is geworden van deze ovens of de elektrolysefabriek omdat
het niet zonder beschadiging van betekenis kon worden afgescheiden.
Overweging
De Hoge Raad buigt zich over de vraag hoe moet worden beoordeeld of het aluminium zodanig met de ovens is verbonden
dat het daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat ‘beschadiging van betekenis’ wordt toegebracht aan een van beide
(en daarom bestanddeel wordt van de ovens). In het bijzonder staat in cassatie ter discussie of het criterium ‘beschadiging
van betekenis aan een der zaken’ uit art. 3:4 lid 2 BW als een zuiver fysiek criterium moet worden beschouwd, of (ook) als een
economisch of vermogensrechtelijk criterium. Het hof had die laatste benadering gekozen en onder meer meegewogen dat
het aluminium onbedoeld was gestold in de ovens en zowel het aluminium als de ovens onbruikbaar en waardeloos waren
zolang ze aan elkaar vast zaten. De Hoge Raad overweegt dat dit oordeel onjuist is. Volgens de Hoge Raad gaat het uitsluitend
om de fysieke gevolgen van afscheiding en zijn de vermogensrechtelijke gevolgen irrelevant. Redelijkerwijs moet worden
gelijkgesteld de situatie waarin afscheiding zonder fysieke gevolgen van betekenis weliswaar technisch mogelijk is, maar
daarmee in verhouding tot de waarde van de zaken onevenredig veel inspanningen of kosten zijn gemoeid.
Rechtsregel
Fysieke criterium (3:4 lid 2 BW): (1) Zijn de fysieke gevolgen van enige betekenis? (2) Kost het afscheiden van de deelzaak van
de hoofdzaak onevenredig veel moeite/geld?
Relevante artikelen
Art. 3:4 (lid 2) BW.
Week 2 – Overdracht van roerende zaken, niet-registergoederen
HR Kuikenbroederij 1995
Feiten
Week 1 – Algemene goederenrechtelijke leerstukken
HR Blaauboer/Berlips 1905
Feiten
De broers Berlips hebben percelen gekocht. Deze percelen waren bedoeld om woningen op te bouwen. De broers hadden
beloofd om een weg aan te leggen tussen de verschillende percelen. De broers verkochten de percelen vervolgens door. Later
werd één van de broers aangesproken door één van de kopers, genaamd Blaauboer.
Rechtsvraag
Wanneer de vorige eigenaar een verbintenis is aangegaan, die op een onroerend goed rust, is dan de verbintenis ook
overgegaan op de koper (en dus de nieuwe eigenaar)?
Overweging
De rechtbank en het Hof waren het met elkaar eens. Zij vonden beiden dat de verbintenis die door de vorige eigenaar was
aangegaan, ook geldt voor de nieuwe eigenaar. De Hoge Raad dacht hier anders over. De HR was van mening dat wanneer er
sprake is van een verbintenis van de vorige eigenaar, deze wel overgaat als het gaat om de actieve zijde van de verbintenis. Dit
houdt in dat het vorderingsrecht wel overgaat.
Rechtsregel
Wanneer er sprake is van verbintenis die is aangegaan met betrekking tot een goed gaat de actieve zijde van de
verbintenis (het vorderingsrecht) wel over, maar de passieve zijde dus de schuld niet over op iemand die het goed onder
bijzondere titel verkrijgt.
HR Teixeira de Mattos 1968
Feiten
In de kluis van bank Teixeira de Mattos lagen aandelencertificaten. De serienummers van de aandelen zijn echter niet
genoteerd. Er is dus niet duidelijk van wie deze aandelen nu eigenlijk zijn. De certificaten zijn niet identificeerbaar. Eisers
stellen eigenaar van deze aandelen te zijn en willen ze terug.
Rechtsvraag
Wie is de eigenaar van de aandelen?
Overweging
Aandelen gaan vaak voortdurend over van eigenaar. Nu de serienummers niet zijn genoteerd, is het bijna onmogelijk de
werkelijke eigenaar aan te wijzen. Het is dus niet aan te wijzen voor wie de bank de aandelen is gaan houden nu er niet
precies kan worden gezegd wie eigenaar zijn van de aandelen. Daarom is de bank nu eigenaar geworden van de aandelen.
Rechtsregel
Een eigenaar die zijn eigendomsrecht wil aanwijzen moet precies kunnen aanwijzen wat de zaak is waarop het
eigendomsrecht rust.
HR Dépex/Curatoren Bergel c.s. 1991
Feiten
Dépex levert aan Bergel onder eigendomsvoorbehoud een destillatie-installatie. De apparatuur wordt geplaatst in de fabriek
van Bergel, alleen wordt de rekening niet betaald. Als Bergel failliet gaat vordert Dépex afgifte van de installatie op grond van
haar eigendomsvoorbehoud. De curatoren van Bergel menen echter dat de installatie is nagetrokken en nu bestanddeel is van
het onroerend goed van Bergel.
Rechtsvraag
Wordt het eigendomsvoorbehoud doorbroken door de natrekking van de installatie?
Overweging
Het Hof overwoog dat de fabriek niet compleet zou zijn zonder de installatie. De installatie behoort tot het wezen van de
fabriek in de zin van art. 3:563 BW.
De Hoge Raad overwoog dat het Hof niet duidelijk genoeg was met wat nu precies met het begrip ‘fabriek’ bedoeld werd.
Moet deze als gebouw worden gezien of als productie-inrichting? Volgens de Hoge Raad dient als hoofdzaak het gebouw te
worden genomen.
Rechtsregel
Als het gebouw en de apparatuur specifiek op elkaar zijn afgestemd, is dat een aanwijzing dat natrekking heeft
plaatsgevonden. Hetzelfde geldt wanneer het gebouw uit een oogpunt van geschiktheid als fabrieksgebouw – gebouw
dienende tot het huisvesten van een productie-inrichting – bij ontbreken van de apparatuur als onvoltooid moet worden
beschouwd. De functie van de installatie in het productieproces is niet van belang.
Afstemmingscriterium (is de deelzaak perfect afgestemd op de hoofdzaak?) en voltooiingscriterium (is de hoofdzaak
onvoltooid zonder de deelzaak?)
Relevante artikelen
Art. 3:4 BW (lid 1).
, HR Portacabin 1997
Feiten
Een bedrijf had een portacabin met nogal wat aansluitingen geplaatst naast het bedrijfsgebouw. Om de portacabin was ook
een tuintje aangelegd. De plaatselijke Rabobank ging ervan uit dat het een onroerende zaak was, want zij had op de
portacabin hypotheek verleend (dit kan alleen op onroerende goederen).
Rechtsvraag
Is de portacabin een roerend goed of een onroerend goed?
Overweging
De Hoge Raad oordeelt dat de portacabin een onroerend goed is omdat deze naar aard en inrichting bestemd was om
duurzaam ter plaatse te blijven. Een gebouw kan volgens de Hoge Raad duurzaam met de grond verenigd zijn door dat het
naar aard en inrichting bestemd is om ter plaatse te blijven. Dit hangt ook af van de bedoeling van de bouwer. Als het goed
onroerend is, is het niet meer van belang of het technisch gezien mogelijk is om het goed te
verplaatsen. Verkeersopvattingen vormen geen zelfstandige maatstaf in de beoordeling of een zaak roerend of onroerend is.
In casu was de portacabin gezien haar vele voorzieningen en haar inrichting bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven.
Rechtsregel
Een gebouw dat duurzaam met de grond verenigd is in de zin van art. 3:3 BW moet naar haar aard en inrichting bestemd zijn
om duurzaam ter plaatse te blijven.
HR Landjepik, of Gemeente Heusden/M.C.S. 2017
Feiten
M. c.s. zijn eigenaar van een perceel. Hierachter ligt een bos dat eigendom is van de gemeente Heusden. M heeft op een
gegeven moment een gedeelte van dit bos omheind. M vordert nu dat zij door verkrijgende verjaring eigendom is geworden
van dit stuk bos, de gemeente vordert het stuk terug.
Rechtsvraag
Kan een bezitter te kwader trouw door middel van verkrijgende verjaring eigenaar worden van een stuk grond?
Overweging
Dit arrest is een belangrijke keten in de arresten over het zogenaamde ‘landjepik’. Voor de eigendomsverkrijging door de
bezitter door verkrijgende verjaring is niet vereist dat de rechthebbende daadwerkelijk kennis heeft gedragen van de
bezitsdaden van de niet-rechthebbende. Dit blijft hetzelfde als een perceel moeilijk begaanbaar of toegankelijk is. De
gemeente kan wel een schadevergoeding vorderen van M op grond van onrechtmatige daad. Op basis daarvan kan het alsnog
zo zijn dat M de grond moet afstaan in de vorm van een betaling in natura. M kan niet tegenwerpen dat de gemeente
nagelaten heeft onderzoek te doen naar eventuele inbezitnemingen omdat sprake is van een onroerende zaak.
Rechtsregel
Een bezitter te kwader trouw kan door verjaring eigenaar worden van een perceel. De benadeelde krijgt eventueel wel een
vordering tot schadevergoeding op grond van onrechtmatige daad.
HR Glencore II 2020
Feiten/Rechtsvraag
In deze zaak is aan de orde of aluminium dat is gestold in de ovens van een elektrolysefabriek verbonden is geraakt met de
ovens en, zo ja, of het op grond van art. 3:4 lid 2 BW bestanddeel is geworden van deze ovens of de elektrolysefabriek omdat
het niet zonder beschadiging van betekenis kon worden afgescheiden.
Overweging
De Hoge Raad buigt zich over de vraag hoe moet worden beoordeeld of het aluminium zodanig met de ovens is verbonden
dat het daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat ‘beschadiging van betekenis’ wordt toegebracht aan een van beide
(en daarom bestanddeel wordt van de ovens). In het bijzonder staat in cassatie ter discussie of het criterium ‘beschadiging
van betekenis aan een der zaken’ uit art. 3:4 lid 2 BW als een zuiver fysiek criterium moet worden beschouwd, of (ook) als een
economisch of vermogensrechtelijk criterium. Het hof had die laatste benadering gekozen en onder meer meegewogen dat
het aluminium onbedoeld was gestold in de ovens en zowel het aluminium als de ovens onbruikbaar en waardeloos waren
zolang ze aan elkaar vast zaten. De Hoge Raad overweegt dat dit oordeel onjuist is. Volgens de Hoge Raad gaat het uitsluitend
om de fysieke gevolgen van afscheiding en zijn de vermogensrechtelijke gevolgen irrelevant. Redelijkerwijs moet worden
gelijkgesteld de situatie waarin afscheiding zonder fysieke gevolgen van betekenis weliswaar technisch mogelijk is, maar
daarmee in verhouding tot de waarde van de zaken onevenredig veel inspanningen of kosten zijn gemoeid.
Rechtsregel
Fysieke criterium (3:4 lid 2 BW): (1) Zijn de fysieke gevolgen van enige betekenis? (2) Kost het afscheiden van de deelzaak van
de hoofdzaak onevenredig veel moeite/geld?
Relevante artikelen
Art. 3:4 (lid 2) BW.
Week 2 – Overdracht van roerende zaken, niet-registergoederen
HR Kuikenbroederij 1995
Feiten
