Hoorcollege 4 Aansprakelijkheidsrecht – Causaal verband
Voorwaarden voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad
▪ Onrechtmatigheid
+
▪ Toerekening
(of: risico-aansprakelijkheid) Aansprakelijkheidsgrond, titel 6.3
▪ Relativiteit
▪ Schade
▪ Causaal verband Schadevergoedingsrecht (afd. 6.1.10)
Schadevergoedingsplicht bij brand door OD
• Schade aan het huis (als buurman zelf herbouwt? Dan vallen de kosten een stuk lager uit,
wat moet je dan vergoeden? Abstracte vs concrete schadeberekening)
• Smartengeld huiseigenaar? Art. 6:106 BW van toepassing, Nederlands systeem is niet royaal
met mogelijkheid schadevergoeding.
• Shockschade buurmeisje wegens psychisch letsel? Arrest Shockschade volgende week
• Verzorging door oma van buurmeisje die haar zieke kleinkind langdurig opvangt? Moeten
uren die oma besteed vergoed worden? Ook al zit oma in pensioenvoorziening. Arrest HR
Johanna/Kruithof (al eerder gezien over verhullend argumenteren).
• Uit hotelkamer van buurman gestolen bagage?
• Wat bij ‘eigen schuld’ van buurman aan brand? Huis deed bijvoorbeeld niet aan
brandvoorschriften.
• Winstderving praktijk aan huis van buurman?
• Extra kosten van klanten van de buurman? Relativiteitsvereiste, niet aan voldaan, enkel
onrechtmatig jegens buurman, niet jegens klanten.
Inperking van aansprakelijkheid door inperking vergoedbar schade (met name in 6:106 BW)
Bepaalde schade komt überhaupt niet voor schade in aanmerking.
Art. 6:95 BW
- Vermogensschade, in beginsel volledige schadevergoeding, redelijkheidstoets
- Ander nadeel
Art. 6:96 BW volledige schadevergoeding
, - Lid 1 geleden verlies en gederfde winst
- Lid 2 redelijke kosten
Art. 6:106 vergoeding naar billijkheid (voor smartegeld, heel beperkt systeem, in voorbeeld geen
smartegeld voor verbranding huis, het gaat niet om opzet voor immateriële schade, een voorbeeld is
wel expres iemands huisdier doden omdat je weet dat het iemand kwetst. Smaad jegens iemand die
al dood is. Maar met name lichamelijk en geestelijk letsel/persoonsaantasting)
- Alleen indien oogmerk, letsel, aantasting nagedachtenis
Technieken voor inperking van aansprakelijkheid
• Inperking van vergoedbare schade: met name de inperking m.b.t. smartengeld in artikel
6:106
• Inperking van de kring van gerechtigden tot schadevergoeding: onder andere artikel 6:107
(letsel) en 6:108 (overlijden)
• Inperking door middel van het relativiteitsvereiste (6:163) alleen de schade wordt vergoed
die past bij de strekking van de norm. Uitleg.
• Inperking door middel van het vereiste van causaal verband: conditio sine qua non-verband
(wordt wel ingelezen in het ‘dientengevolge’ van 6:162) + causale toerekening (6:98).
Causaal verband – 2 fasen van artikel 6:98 BW
1. Condicio sine qua non-verband
(ook wel ‘vestigingsfase’ genoemd)
(komt neer op wegdenk-oefening: wat als de tekortkoming of O.D. niet had plaatsgevonden?
Dan moet de schade er niet geweest zijn. Vaak wel simpel.)
2. Causale toerekening (ook wel ‘omvangsfase’ genoemd)
a. Voorzienbaarheid/waarschijnlijkheid
b. Aard van de schade
- overlijden/letsel
- zaakschade
- ‘zuivere vermogensschade’, bijv. winst en omzetderving, gemiste opdracht. Niet
ruim toegerekend. (denk aan voorbeeld gestolen bagage)
c. Aard van de aansprakelijkheid, bij opzet ruim, bij risicoaansprakelijkheid alleen die schade
die specifiek is voor aard risico, maar vrijwel niet.
- schuld- of risico-aansprakelijkheid (verwijt?)
- verkeers- of veiligheidsnorm
Stel dochter wordt na brand afgevoerd met ambulance, ambulance krijgt verkeersongeluk, wie is
aansprakelijk? In bijna elk rechtstelsel wordt aangenomen dat dat wordt toegerekend, heeft te
maken met de ernst van de schade. Wellicht overtreding veiligheidsnorm.
Causaal verband – condicio sine quo non-verband
‘een voorwaarde zonder welke niet’
, In veel gevallen zo evident dat er geen woorden aan
vuil worden gemaakt
Criterium: voldoende aannemelijk (≠ > 50%)
Echte problemen alleen bij substantiële onzekerheid:
Men spreekt dan wel van ‘onzeker causaal verband’
Condicio sine qua non verband
Benaderingen van het probleem van
onzeker causaal verband
A. De zgn. ‘omkeringsregel’
Stamt uit schending van verkeers- en veiligheidsnormen
Doorgetrokken naar alle gevallen van wanprestatie en onrechtmatige daad (Dicky Trading II, stel je
vergeet na bezwaartermijn bezwaar aan te maken, er is een aansprakelijkheidsgrond, maar is er ook
schade? Dat ligt eraan wat er gebeurd was in hoger beroep, als het hetzelfde was uitgevallen dan
geen schade, maar anders wel, want dan moet cliënt het doen met de negatieve uitkomst. Of bijv.
gemiste diagnose bij patiënt, als het op dat moment wel was gesteld, dan was behandeling miss ook
niet succesvol geweest. Dus vraag, is er schade? En is er een causaal verband? Kan je bepalen aan
hand van omkeringsregel, wie stelt moet bewijzen.)
Benaderingen van het probleem van onzeker causaal verband
B. ‘Proportionele’ schadevergoeding
• Door toepassing van het leerstuk van het verlies van een kans
• Door ‘proportionele aansprakelijkheid’ HR 31 maart 2006, NJ 2011, 250 (Nefalit/Karamus)
Condicio sine qua non verband – de omkeringsregel
Oorspronkelijke formulering uit Dicky Trading II: werknemer in werkplaats valt van de trap en raakt
ernstig gewond, het blijkt dat er geen leuning was ism veiligheidsvoorschriften. Maar wat als de
toedracht van het ongeval was dat hij spatbord in hand had, hij blijft hangen aan aluminium plaat, hij
valt eigenlijk al voor hij op de trap is. Werkgever stelt dat leuning er dus niet toe doet, werknemer
zegt dat hij zich aan een leuning nog had kunnen vastgrijpen. 150 Rv wie stelt moet bewijzen.
Dicky Trading II: notaris had onvoldoende kritische vragen gesteld over verkoop boerderij, boer werd
opgelicht door iemand, had hem overgehaald om zijn boerderij voor een lager bedrag op papier te
Voorwaarden voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad
▪ Onrechtmatigheid
+
▪ Toerekening
(of: risico-aansprakelijkheid) Aansprakelijkheidsgrond, titel 6.3
▪ Relativiteit
▪ Schade
▪ Causaal verband Schadevergoedingsrecht (afd. 6.1.10)
Schadevergoedingsplicht bij brand door OD
• Schade aan het huis (als buurman zelf herbouwt? Dan vallen de kosten een stuk lager uit,
wat moet je dan vergoeden? Abstracte vs concrete schadeberekening)
• Smartengeld huiseigenaar? Art. 6:106 BW van toepassing, Nederlands systeem is niet royaal
met mogelijkheid schadevergoeding.
• Shockschade buurmeisje wegens psychisch letsel? Arrest Shockschade volgende week
• Verzorging door oma van buurmeisje die haar zieke kleinkind langdurig opvangt? Moeten
uren die oma besteed vergoed worden? Ook al zit oma in pensioenvoorziening. Arrest HR
Johanna/Kruithof (al eerder gezien over verhullend argumenteren).
• Uit hotelkamer van buurman gestolen bagage?
• Wat bij ‘eigen schuld’ van buurman aan brand? Huis deed bijvoorbeeld niet aan
brandvoorschriften.
• Winstderving praktijk aan huis van buurman?
• Extra kosten van klanten van de buurman? Relativiteitsvereiste, niet aan voldaan, enkel
onrechtmatig jegens buurman, niet jegens klanten.
Inperking van aansprakelijkheid door inperking vergoedbar schade (met name in 6:106 BW)
Bepaalde schade komt überhaupt niet voor schade in aanmerking.
Art. 6:95 BW
- Vermogensschade, in beginsel volledige schadevergoeding, redelijkheidstoets
- Ander nadeel
Art. 6:96 BW volledige schadevergoeding
, - Lid 1 geleden verlies en gederfde winst
- Lid 2 redelijke kosten
Art. 6:106 vergoeding naar billijkheid (voor smartegeld, heel beperkt systeem, in voorbeeld geen
smartegeld voor verbranding huis, het gaat niet om opzet voor immateriële schade, een voorbeeld is
wel expres iemands huisdier doden omdat je weet dat het iemand kwetst. Smaad jegens iemand die
al dood is. Maar met name lichamelijk en geestelijk letsel/persoonsaantasting)
- Alleen indien oogmerk, letsel, aantasting nagedachtenis
Technieken voor inperking van aansprakelijkheid
• Inperking van vergoedbare schade: met name de inperking m.b.t. smartengeld in artikel
6:106
• Inperking van de kring van gerechtigden tot schadevergoeding: onder andere artikel 6:107
(letsel) en 6:108 (overlijden)
• Inperking door middel van het relativiteitsvereiste (6:163) alleen de schade wordt vergoed
die past bij de strekking van de norm. Uitleg.
• Inperking door middel van het vereiste van causaal verband: conditio sine qua non-verband
(wordt wel ingelezen in het ‘dientengevolge’ van 6:162) + causale toerekening (6:98).
Causaal verband – 2 fasen van artikel 6:98 BW
1. Condicio sine qua non-verband
(ook wel ‘vestigingsfase’ genoemd)
(komt neer op wegdenk-oefening: wat als de tekortkoming of O.D. niet had plaatsgevonden?
Dan moet de schade er niet geweest zijn. Vaak wel simpel.)
2. Causale toerekening (ook wel ‘omvangsfase’ genoemd)
a. Voorzienbaarheid/waarschijnlijkheid
b. Aard van de schade
- overlijden/letsel
- zaakschade
- ‘zuivere vermogensschade’, bijv. winst en omzetderving, gemiste opdracht. Niet
ruim toegerekend. (denk aan voorbeeld gestolen bagage)
c. Aard van de aansprakelijkheid, bij opzet ruim, bij risicoaansprakelijkheid alleen die schade
die specifiek is voor aard risico, maar vrijwel niet.
- schuld- of risico-aansprakelijkheid (verwijt?)
- verkeers- of veiligheidsnorm
Stel dochter wordt na brand afgevoerd met ambulance, ambulance krijgt verkeersongeluk, wie is
aansprakelijk? In bijna elk rechtstelsel wordt aangenomen dat dat wordt toegerekend, heeft te
maken met de ernst van de schade. Wellicht overtreding veiligheidsnorm.
Causaal verband – condicio sine quo non-verband
‘een voorwaarde zonder welke niet’
, In veel gevallen zo evident dat er geen woorden aan
vuil worden gemaakt
Criterium: voldoende aannemelijk (≠ > 50%)
Echte problemen alleen bij substantiële onzekerheid:
Men spreekt dan wel van ‘onzeker causaal verband’
Condicio sine qua non verband
Benaderingen van het probleem van
onzeker causaal verband
A. De zgn. ‘omkeringsregel’
Stamt uit schending van verkeers- en veiligheidsnormen
Doorgetrokken naar alle gevallen van wanprestatie en onrechtmatige daad (Dicky Trading II, stel je
vergeet na bezwaartermijn bezwaar aan te maken, er is een aansprakelijkheidsgrond, maar is er ook
schade? Dat ligt eraan wat er gebeurd was in hoger beroep, als het hetzelfde was uitgevallen dan
geen schade, maar anders wel, want dan moet cliënt het doen met de negatieve uitkomst. Of bijv.
gemiste diagnose bij patiënt, als het op dat moment wel was gesteld, dan was behandeling miss ook
niet succesvol geweest. Dus vraag, is er schade? En is er een causaal verband? Kan je bepalen aan
hand van omkeringsregel, wie stelt moet bewijzen.)
Benaderingen van het probleem van onzeker causaal verband
B. ‘Proportionele’ schadevergoeding
• Door toepassing van het leerstuk van het verlies van een kans
• Door ‘proportionele aansprakelijkheid’ HR 31 maart 2006, NJ 2011, 250 (Nefalit/Karamus)
Condicio sine qua non verband – de omkeringsregel
Oorspronkelijke formulering uit Dicky Trading II: werknemer in werkplaats valt van de trap en raakt
ernstig gewond, het blijkt dat er geen leuning was ism veiligheidsvoorschriften. Maar wat als de
toedracht van het ongeval was dat hij spatbord in hand had, hij blijft hangen aan aluminium plaat, hij
valt eigenlijk al voor hij op de trap is. Werkgever stelt dat leuning er dus niet toe doet, werknemer
zegt dat hij zich aan een leuning nog had kunnen vastgrijpen. 150 Rv wie stelt moet bewijzen.
Dicky Trading II: notaris had onvoldoende kritische vragen gesteld over verkoop boerderij, boer werd
opgelicht door iemand, had hem overgehaald om zijn boerderij voor een lager bedrag op papier te
