Samenvatting verdieping strafprocesrecht
Inhoudsopgave
Week 1: Karakter van het Nederlandse strafproces .................................................................................................................................. 3
Kennisclips......................................................................................................................................................................................... 5
Karakter van het Nederlandse strafproces .............................................................................................................................................. 5
Literatuur .......................................................................................................................................................................................... 7
Corstens .................................................................................................................................................................................................. 7
Punitief populisme .................................................................................................................................................................................. 8
Over de dubbeltjes in het recht............................................................................................................................................................... 9
Jurisprudentie.................................................................................................................................................................................. 10
NJ 2023/31 Hoge Raad geeft aandachtspunten bij procesafspraken. .................................................................................................... 10
Week 2 Opsporen en vervolgen........................................................................................................................................................ 11
Kennisclips....................................................................................................................................................................................... 13
Verdachtebegrip .................................................................................................................................................................................... 13
Normering van de opsporing en onderzoek aan lichaam en kleding ..................................................................................................... 15
(Bijzondere) opsporingsbevoegdheden ................................................................................................................................................. 16
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 21
Corstens ................................................................................................................................................................................................ 21
Waarom de rechtspraak fishing expeditions niet moet faciliteren, Abhjit Das 2016 ............................................................................. 22
Politie: De toekomstige inzet van bijzondere (heimelijke) opsporingsbevoegdheden door de politie’, Brinkhoff ................................. 23
Politie: De politiële Mr. Big-undercovermethode, Brinkhoff 2020 ......................................................................................................... 23
“Mogen wij even binnenkijken?, Bemelmans & de Graaf, 2023 ........................................................................................................... 24
Rechtspraak ..................................................................................................................................................................................... 25
HR 4 april 2017, NJ 2017/229 (onderzoek aan smartphone) ................................................................................................................. 25
HR 9 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:202 (onderzoek aan smartphone) .............................................................................................. 25
HR 23 januari 2018, ECLI:NL:HR:2018:62 (lokfiets) ................................................................................................................................ 26
HR 12 februari 2019, ECLI:NL:HR:2019:149 (lokfiets 2) ......................................................................................................................... 26
HR 15 december 2015, NJ 2016/454 (verbrande handen en pressieverbod) ........................................................................................ 26
HR 23 juni 2020, ECLI:NL:HR:2020:1092 (Anne Faber) .......................................................................................................................... 26
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 27
Art 12 procedure ................................................................................................................................................................................... 27
Opportuniteit vs legaliteit ..................................................................................................................................................................... 27
Week 3 Dwangmiddelen ....................................................................................................................................................................... 29
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 32
De voorlopige hechtenis en het EVRM .................................................................................................................................................. 32
Vrijheidsbenemende en vrijheidsbeperkende dwangmiddelen ............................................................................................................ 34
Recht op verdediging............................................................................................................................................................................. 37
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 39
Het Nederlands Strafprocesrecht, Corstens .......................................................................................................................................... 39
Onderzoek naar de motivering van voorlopige hechtenis, College voor de Rechten van de Mens 2017 .............................................. 41
De motivering van de voorlopige hechtenis in Nederland en het EVRM, Robroek 2017 ....................................................................... 42
Op borgsom vrij, Houweling 2009 ......................................................................................................................................................... 43
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 45
Verhoorbijstand .................................................................................................................................................................................... 45
Voorlopige hechtenis............................................................................................................................................................................. 47
Arresten .......................................................................................................................................................................................... 48
Hasselbaink tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 73329/16) .......................................................................................... 48
Maassen tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 10982/15) ............................................................................................... 48
Zohlandt tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 69491/16) ............................................................................................... 48
Week 4: Het onderzoek ter terechtzitting ............................................................................................................................................... 49
1
, Casus ............................................................................................................................................................................................... 50
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 51
Inleiding victomologie ........................................................................................................................................................................... 51
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 54
Het Nederlands Strafprocesrecht, Corstens 2021:................................................................................................................................. 54
Het recht van de verdachte om ter terechtzitting aanwezig te zijn, Reijntjes 2015 ............................................................................... 57
Kamerbrief van 22 februari 2018 over de Meerjarenagenda slachtofferbeleid 2018- 2021, ................................................................. 58
‘Spreekrecht in de strafbeschikkingsprocedure’’ ................................................................................................................................... 58
‘Van de regen in de drup. Van een kennisgestuurde slachtofferemancipatie in het strafrecht naar een ‘goede bedoelingen
slachtofferpolitiek’ anno 2018’, Groenhuijsen 2018 .............................................................................................................................. 59
Rechtspraak ..................................................................................................................................................................................... 60
ECLI:NL:GHSHE:2022:870 (hof laat art. 36e Sv buiten toepassing op basis van Europese richtlijnen die aan verdachte meer
bescherming bieden) ............................................................................................................................................................................ 60
ECLI:NL:HR:2018:1934 (overzichtsarrest aanhoudingsverzoeken die verband houden met het aanwezigheidsrecht van verdachte), . 60
X tegen Nederland (EHRM 27 juli 2021, appl. nr. 72631/17) (verkeerde belangenafweging bij beslissing op aanhoudingsverzoek) .... 60
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 61
De betekening ....................................................................................................................................................................................... 61
Voeging benadeelde partij .................................................................................................................................................................... 62
Week 5: Beraadslaging ......................................................................................................................................................................... 65
Casus ............................................................................................................................................................................................... 65
Kennisclips....................................................................................................................................................................................... 67
Motiveren ............................................................................................................................................................................................. 67
Vormverzuimen ..................................................................................................................................................................................... 70
Het rechterlijk beslismodel.................................................................................................................................................................... 72
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 75
Het Nederlands strafprocesrecht, Corstens ........................................................................................................................................... 75
Brinkhoff, ‘De strafrechter en art. 359a Sv’, Trema, 2016 ...................................................................................................................... 84
‘Een nieuw beoordelingskader voor de sanctionering van vormverzuimen: een stap in de goede richting?’ ....................................... 84
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 85
Wraking ................................................................................................................................................................................................. 85
Digitalisering ......................................................................................................................................................................................... 87
Week 6: Rechtsmiddelen ....................................................................................................................................................................... 89
Casus ............................................................................................................................................................................................... 89
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 91
Rechtsmiddelen .................................................................................................................................................................................... 91
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 93
Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht ........................................................................................................................................... 93
‘Selectie in cassatie in strafzaken. Enkele gedachten over de toekomst van de selectie vóór de poort’................................................ 97
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 99
Artikel 80a en 81 RO.............................................................................................................................................................................. 99
Herziening ............................................................................................................................................................................................. 99
Week 7: Strafproces, EVRM en EU ....................................................................................................................................................... 101
Casus ............................................................................................................................................................................................. 103
Kennisclip ...................................................................................................................................................................................... 104
Europees strafprocesrecht .................................................................................................................................................................. 104
Literatuur ...................................................................................................................................................................................... 110
Corstens .............................................................................................................................................................................................. 110
Zijn er omstandigheden waaronder foltering is toegelaten? ............................................................................................................... 110
Presentaties ................................................................................................................................................................................... 111
Presentatie 1 EU als beschermer van de verdediging .......................................................................................................................... 111
Presentatie 2 Klagen in Straatsburg en/of Luxemburg ........................................................................................................................ 112
2
,Week 1: Karakter van het Nederlandse strafproces
In deze week trachten we het karakter van het Nederlandse strafproces vast te stellen. Er wordt vaak van gezegd dat het
gematigd inquisitoir van aard is. Maar waar blijkt dat uit en wat betekent dat eigenlijk? Sommige elementen van andere
strafstelsels zijn afwezig in het Nederlandse strafproces, in het bijzonder de jury. Waarom is dat eigenlijk zo en kan of moet
het niet anders?
Naast rechtspositivistische noties is ook aandacht voor meta-aspecten van de bestudering van het strafprocesrecht. Wat is de
rol van het strafrecht in de huidige samenleving? Lost het alles op of moet er bescheidener over worden geoordeeld? Aan de
hand waarvan kan hierop een antwoord worden geformuleerd? Welke opvatting heeft de huidige regering terzake?
Vragen:
1. Waaruit blijkt dat er in Nederland sprake is van een gematigd inquisitoir strafprocesrecht?
In het accusatoire strafprocesrecht strijden twee gelijkwaardige partijen met elkaar ten overstaan van een lijdelijke
passieve rechter. In het inquisitoire proces is justitie actief op zoek naar de waarheid. De beschuldigde is geen
gelijkwaardige procespartij. Het strafproces is daarom beter te omschrijven als gematigd accusatoir, omdat de verdachte
in het begin het object van onderzoek is en de dwangmiddelen dient te dulden. Hij heeft wel bevoegdheden om zich
weer te stellen tegen dwangmiddelen. Later in het proces wordt de beschuldigde gelijk behandeld met het OM; maar
het zijn geen gelijke partijen.
De eerste fase is de opsporingsfase, dat is inquisitoir omdat de rechter daar een grote rol speelt en tot onderzoek aan
kan zetten. De verdachte is een voorwerp van onderzoek en geen gelijkwaardige partij. De verdachte moet veel dulden,
zoals het gebruik van dwangmiddelen. Het wordt meer accusatoir tijdens de zitting omdat de procespartijen min of
meer gelijk zijn. Dat maakt het gematigd inquisitoir/ accusatoir. Inquisitoir komt van inquisitie (de kerk onderzocht
heksen en ketters). De kerk ging actief op zoek naar de waarheid. Bij het inquisitoir proces wordt er gezocht naar de
materiele waarheid (zo dicht mogelijk bij de waarheid) daar tegenover staat de formele waarheid (voor beide partijen
aanvaardbare waarheid). In Nederland zijn we op zoek naar de materiele waarheid. Hetgeen wat op de tll staat moet
bewezen worden. Bij inquisitoire systemen wordt gesproken over de magistratelijke rol van de OvJ. De OvJ kan zowel
belastend als ontlastend bewijs aandragen, hij staat er voor de staat maar ook voor de verdachte.
2. Waarom zijn sommige elementen van andere strafstelsels afwezig in het Nederlandse strafstelsel?
De basis van het Nederlandse rechtstelsel is dat er een rechter is, en geen jury
3. Wat is de rol van het strafrecht in de huidige samenleving?
Het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit en de door de rechter op te leggen strafrechtelijke sanctie. Optimum
remedium, een van de eerste gereedschappen waar de Staat naar grijpt om veiligheid te creëren. Je weet niet zo snel
wat veiligheid is, maar meer wat onveiligheid is. Er is een onderscheid tussen objectieve veiligheid en subjectieve
veiligheid. Een maatregel die op het vergroten van de objectieve veiligheid is gericht is het wijzigen van een weg om de
veiligheid te vergroten (is meetbaar) subjectieve veiligheid is niet meetbaar. Het beeld van de calculerende burger: als
je een hoge straf er tegenaan zet zal er geen criminaliteit voorkomen, dat is niet realistisch. Een voorbeeld van een land
met hoge straffen is VS.
Hoe kan je hier mee omgaan? Hoe ga je het gesprek aan met de mensen die denken dat hogere straffen leidt tot het
matigen van criminaliteit
a. Lost het alles op of moet er bescheidener worden geoordeeld?
b. Aan de hand waarvan kan hierop een antwoord worden geformuleerd?
c. Welke opvatting heeft de huidige regering terzake?
1. In de korte aanduiding hierboven van wat deze week aan de orde komt, worden enkele vragen opgeworpen. Hoe zou
u deze beantwoorden?
2. Welke visie volgt uit de nota van de regering over de rol van het strafrecht in de samenleving? Bent u het daarmee
eens?
Ultimum ratio of optimum remedium? -> in het artikel van Klip zie dat er een uitbreiding van de verjaringstermijn is,
alles wat bestraft kan worden, wordt bestraft. Het is dus meer gericht op het straffen dan op het beschermen. We
moeten ferm straffen, het liefst zo vaak mogelijk. Je ziet een neiging om risico’s in de samenleving strafbaar te stellen.
(Zoals het strafbaar stellen van kindersekspoppen, de gedachte dat er een risico in schuilt is voldoende om het strafbaar
te stellen) we willen in Nederland heel duidelijk een schuldige hebben. Pagina 5: de nachtwakersstaat is een
verzorgingsstaat geworden… -> meer criminaliseren en zwaardere straffen
3. Blijkens de nota van de regering moet een goed functionerend strafvorderlijk stelsel zowel "leiden tot adequate
rechtshandhaving" als "daadwerkelijke bescherming" (p. 7-8). Noem twee voorbeelden uit de nota die (vooral)
bijdragen aan adequate rechtshandhaving en twee voorbeelden die bijdragen aan de rechtsbescherming van
verdachte.
Rechtsbescherming en instrumentaliteit: rechtsbescherming is gefocust op de bescherming van de verdachte tegen de
overheid en instrumentaliteit gaat over de instrumenten die de overheid heeft om in te zetten; het strafrecht is daar
3
, één van. We gaan nu steeds meer naar het instrumentalisme om bepaalde maatregelen te kunnen nemen en om
criminaliteit te bestrijden, de vraag is alleen of dat effectief is.
Voorbeelden rechtsbescherming: emancipatie van het slachtoffer, het slachtoffer heeft meer rechten; duidelijk kader
van het opsporingsonderzoek; onschuldpresumptie.
Voorbeelden instrumentaliteit: meer opsporingsbevoegdheden; strafbeschikking; voorbereidend onderzoek, wensen;
4. Noyon beschrijft de rol van het 'punitief populisme' in de strafrechtspolitiek. Wat is punitief populisme? Welke
voorbeelden zijn er van (recente) wetswijzigingen die onder de noemer punitief populisme kunnen worden
geclassificeerd? Welke spanningen met strafvorderlijke beginselen brengt dit populisme met zich? Welke problemen
signaleert Klip?
Er is geen definitie van, maar er is wel een definitie van populisme: felle tegenstelling van meningen tussen een
homogeen volk. De elite is vaak de rechtsprekende macht, de wetgever en het OM of academici, advocaten. Wat maakt
het populisme punitief? Het heeft inhoudelijk betrekking op misdaad en straf.
Wat doen populisme vaak voor uitspraken over het systeem? Dat het een zwak, falend systeem is, dat het lang duurt en
dat rechters heel laag straffen.
Voorbeelden van wetswijzigingen die onder punitief populisme vallen: invoeren van minimumstraffen (er wordt
mogelijk geen rekening gehouden met discretionaire bevoegdheid, bij minimumstraffen heb je eigenlijk geen keuze in
de hoogte van de straf); uitbreiding van de extraterritoriale rechtsmacht; vervallen en uitbreiden van
verjaringstermijnen; hervormingen TBS; maximaliseren van invrijheidsstelling
Strijdig met ne bis in idem: herziening ten nadele; wet langdurig toezicht
Onschuldpresumptie: strijdig met voorlopige hechtenis/ pro forma zittingen. Het heeft een normatieve functie: we gaan
de verdachte als zijnde onschuldig bejegenen. Het gaat meer om hoe behandel je iemand en dat je een schuldige niet
anders behandelt dat onschuldige
Groenhuijzen:
Hoe zou je de politiek bij kunnen sturen? De politiek is punitief populistisch. Hoe zou je kunnen bijsturen? Er is een
afstand ontstaan tussen het politieke apparaat en de bevolking, maar daar moet je wel rekening mee houden. Niet
iedereen heeft juridische kennis. Groenhuizzen heeft het over valuable based en ? : hoe benader je het populisme en
hoe wil je dat tegenwerken, maar veel is niet vatbaar voor wetenschappelijk onderzoek en dan moet je zoeken in de
valuable based. Evidence based is dat je onderzoek gaat doen waar resultaten uitvloeien en die communiceren we op
een begrijpelijke manier. Valuable based ziet meer op de waardes van bepaalde regels die we hebben. Juristen zijn vaak
geneigd om terug te schieten in juridische taal en regels. Een voorbeeld van een valuable based argumentatie: doodstraf.
Je zou kunnen zeggen dat mag niet, maar daarmee overtuig je niemand. Je moet uitleggen waarom er een verbod in de
grondwet staat en waarom deze keuze gemaakt is en welke waardes we daarmee proberen na te streven.
5. Zie het artikel van Corno Jansen. Welke voor-/tegenargumenten kunt u bedenken bij lekenrechtspraak? Hoe denkt u
zelf over lekenrechtspraak? Hoe past dit artikel in de eerdere discussie over punitief populisme?
- Vertrouwen
- Minder kennis
- Rechtsbescherming
- Kost meer geld
- Iedere keer een andere uitspraak
In Amerika is er juist jury om de macht van de overheid in te remmen.
Taakstrafverbod: waarom hebben juristen hier moeite mee? De verharding van de bestraffing, een taakstraf is best zwaar
maar dat is niet altijd duidelijk. Het doet afbreuk aan de taakstraf zelf.
Wat was de aanleiding voor het taakstrafverbod? Documentaire van Zembla: er waren een aantal incidenten waar taakstraffen
op werden gelegd en dat werd als onacceptabel gezien. Rechters zijn hier niet blij mee. Dus in de voorgeschreven zaak werd
er 1 dag gevangenisstraf opgelegd. Het OM zegt dat een taakstraf alleen kan worden opgelegd met een gevangenisstraf van
substantiële duur. HR gaat mee met het Hof en dat het OM geen gelijk heeft. De rechter mag dit gewoon doen.
De politiek wil het taakstrafverbod uitbreiden maar de eerste kamer heeft het niet aangenomen. -> overwinning op het
punitieve populisme.
Procesafspraken
Afspraak tussen OM en verdachte over het proces, verloop en de uitkomst. De rechter hoeft zich daar niet aan te houden
(problematisch). -> tekst lezen: argumenten voor het sluiten en tegen het sluiten van procesafspraken. -> thesis?
Wat zegt de HR over de afspraken? Het is niet uitgesloten, maar er moet voorzichtig mee om worden gegaan ->
randvoorwaarden -> opzoeken.
Om aanwijzing procesafspraken
4
Inhoudsopgave
Week 1: Karakter van het Nederlandse strafproces .................................................................................................................................. 3
Kennisclips......................................................................................................................................................................................... 5
Karakter van het Nederlandse strafproces .............................................................................................................................................. 5
Literatuur .......................................................................................................................................................................................... 7
Corstens .................................................................................................................................................................................................. 7
Punitief populisme .................................................................................................................................................................................. 8
Over de dubbeltjes in het recht............................................................................................................................................................... 9
Jurisprudentie.................................................................................................................................................................................. 10
NJ 2023/31 Hoge Raad geeft aandachtspunten bij procesafspraken. .................................................................................................... 10
Week 2 Opsporen en vervolgen........................................................................................................................................................ 11
Kennisclips....................................................................................................................................................................................... 13
Verdachtebegrip .................................................................................................................................................................................... 13
Normering van de opsporing en onderzoek aan lichaam en kleding ..................................................................................................... 15
(Bijzondere) opsporingsbevoegdheden ................................................................................................................................................. 16
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 21
Corstens ................................................................................................................................................................................................ 21
Waarom de rechtspraak fishing expeditions niet moet faciliteren, Abhjit Das 2016 ............................................................................. 22
Politie: De toekomstige inzet van bijzondere (heimelijke) opsporingsbevoegdheden door de politie’, Brinkhoff ................................. 23
Politie: De politiële Mr. Big-undercovermethode, Brinkhoff 2020 ......................................................................................................... 23
“Mogen wij even binnenkijken?, Bemelmans & de Graaf, 2023 ........................................................................................................... 24
Rechtspraak ..................................................................................................................................................................................... 25
HR 4 april 2017, NJ 2017/229 (onderzoek aan smartphone) ................................................................................................................. 25
HR 9 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:202 (onderzoek aan smartphone) .............................................................................................. 25
HR 23 januari 2018, ECLI:NL:HR:2018:62 (lokfiets) ................................................................................................................................ 26
HR 12 februari 2019, ECLI:NL:HR:2019:149 (lokfiets 2) ......................................................................................................................... 26
HR 15 december 2015, NJ 2016/454 (verbrande handen en pressieverbod) ........................................................................................ 26
HR 23 juni 2020, ECLI:NL:HR:2020:1092 (Anne Faber) .......................................................................................................................... 26
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 27
Art 12 procedure ................................................................................................................................................................................... 27
Opportuniteit vs legaliteit ..................................................................................................................................................................... 27
Week 3 Dwangmiddelen ....................................................................................................................................................................... 29
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 32
De voorlopige hechtenis en het EVRM .................................................................................................................................................. 32
Vrijheidsbenemende en vrijheidsbeperkende dwangmiddelen ............................................................................................................ 34
Recht op verdediging............................................................................................................................................................................. 37
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 39
Het Nederlands Strafprocesrecht, Corstens .......................................................................................................................................... 39
Onderzoek naar de motivering van voorlopige hechtenis, College voor de Rechten van de Mens 2017 .............................................. 41
De motivering van de voorlopige hechtenis in Nederland en het EVRM, Robroek 2017 ....................................................................... 42
Op borgsom vrij, Houweling 2009 ......................................................................................................................................................... 43
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 45
Verhoorbijstand .................................................................................................................................................................................... 45
Voorlopige hechtenis............................................................................................................................................................................. 47
Arresten .......................................................................................................................................................................................... 48
Hasselbaink tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 73329/16) .......................................................................................... 48
Maassen tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 10982/15) ............................................................................................... 48
Zohlandt tegen Nederland (EHRM 9 februari 2021, appl. nr. 69491/16) ............................................................................................... 48
Week 4: Het onderzoek ter terechtzitting ............................................................................................................................................... 49
1
, Casus ............................................................................................................................................................................................... 50
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 51
Inleiding victomologie ........................................................................................................................................................................... 51
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 54
Het Nederlands Strafprocesrecht, Corstens 2021:................................................................................................................................. 54
Het recht van de verdachte om ter terechtzitting aanwezig te zijn, Reijntjes 2015 ............................................................................... 57
Kamerbrief van 22 februari 2018 over de Meerjarenagenda slachtofferbeleid 2018- 2021, ................................................................. 58
‘Spreekrecht in de strafbeschikkingsprocedure’’ ................................................................................................................................... 58
‘Van de regen in de drup. Van een kennisgestuurde slachtofferemancipatie in het strafrecht naar een ‘goede bedoelingen
slachtofferpolitiek’ anno 2018’, Groenhuijsen 2018 .............................................................................................................................. 59
Rechtspraak ..................................................................................................................................................................................... 60
ECLI:NL:GHSHE:2022:870 (hof laat art. 36e Sv buiten toepassing op basis van Europese richtlijnen die aan verdachte meer
bescherming bieden) ............................................................................................................................................................................ 60
ECLI:NL:HR:2018:1934 (overzichtsarrest aanhoudingsverzoeken die verband houden met het aanwezigheidsrecht van verdachte), . 60
X tegen Nederland (EHRM 27 juli 2021, appl. nr. 72631/17) (verkeerde belangenafweging bij beslissing op aanhoudingsverzoek) .... 60
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 61
De betekening ....................................................................................................................................................................................... 61
Voeging benadeelde partij .................................................................................................................................................................... 62
Week 5: Beraadslaging ......................................................................................................................................................................... 65
Casus ............................................................................................................................................................................................... 65
Kennisclips....................................................................................................................................................................................... 67
Motiveren ............................................................................................................................................................................................. 67
Vormverzuimen ..................................................................................................................................................................................... 70
Het rechterlijk beslismodel.................................................................................................................................................................... 72
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 75
Het Nederlands strafprocesrecht, Corstens ........................................................................................................................................... 75
Brinkhoff, ‘De strafrechter en art. 359a Sv’, Trema, 2016 ...................................................................................................................... 84
‘Een nieuw beoordelingskader voor de sanctionering van vormverzuimen: een stap in de goede richting?’ ....................................... 84
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 85
Wraking ................................................................................................................................................................................................. 85
Digitalisering ......................................................................................................................................................................................... 87
Week 6: Rechtsmiddelen ....................................................................................................................................................................... 89
Casus ............................................................................................................................................................................................... 89
Kennisclip ........................................................................................................................................................................................ 91
Rechtsmiddelen .................................................................................................................................................................................... 91
Literatuur ........................................................................................................................................................................................ 93
Corstens, Het Nederlands strafprocesrecht ........................................................................................................................................... 93
‘Selectie in cassatie in strafzaken. Enkele gedachten over de toekomst van de selectie vóór de poort’................................................ 97
Presentaties ..................................................................................................................................................................................... 99
Artikel 80a en 81 RO.............................................................................................................................................................................. 99
Herziening ............................................................................................................................................................................................. 99
Week 7: Strafproces, EVRM en EU ....................................................................................................................................................... 101
Casus ............................................................................................................................................................................................. 103
Kennisclip ...................................................................................................................................................................................... 104
Europees strafprocesrecht .................................................................................................................................................................. 104
Literatuur ...................................................................................................................................................................................... 110
Corstens .............................................................................................................................................................................................. 110
Zijn er omstandigheden waaronder foltering is toegelaten? ............................................................................................................... 110
Presentaties ................................................................................................................................................................................... 111
Presentatie 1 EU als beschermer van de verdediging .......................................................................................................................... 111
Presentatie 2 Klagen in Straatsburg en/of Luxemburg ........................................................................................................................ 112
2
,Week 1: Karakter van het Nederlandse strafproces
In deze week trachten we het karakter van het Nederlandse strafproces vast te stellen. Er wordt vaak van gezegd dat het
gematigd inquisitoir van aard is. Maar waar blijkt dat uit en wat betekent dat eigenlijk? Sommige elementen van andere
strafstelsels zijn afwezig in het Nederlandse strafproces, in het bijzonder de jury. Waarom is dat eigenlijk zo en kan of moet
het niet anders?
Naast rechtspositivistische noties is ook aandacht voor meta-aspecten van de bestudering van het strafprocesrecht. Wat is de
rol van het strafrecht in de huidige samenleving? Lost het alles op of moet er bescheidener over worden geoordeeld? Aan de
hand waarvan kan hierop een antwoord worden geformuleerd? Welke opvatting heeft de huidige regering terzake?
Vragen:
1. Waaruit blijkt dat er in Nederland sprake is van een gematigd inquisitoir strafprocesrecht?
In het accusatoire strafprocesrecht strijden twee gelijkwaardige partijen met elkaar ten overstaan van een lijdelijke
passieve rechter. In het inquisitoire proces is justitie actief op zoek naar de waarheid. De beschuldigde is geen
gelijkwaardige procespartij. Het strafproces is daarom beter te omschrijven als gematigd accusatoir, omdat de verdachte
in het begin het object van onderzoek is en de dwangmiddelen dient te dulden. Hij heeft wel bevoegdheden om zich
weer te stellen tegen dwangmiddelen. Later in het proces wordt de beschuldigde gelijk behandeld met het OM; maar
het zijn geen gelijke partijen.
De eerste fase is de opsporingsfase, dat is inquisitoir omdat de rechter daar een grote rol speelt en tot onderzoek aan
kan zetten. De verdachte is een voorwerp van onderzoek en geen gelijkwaardige partij. De verdachte moet veel dulden,
zoals het gebruik van dwangmiddelen. Het wordt meer accusatoir tijdens de zitting omdat de procespartijen min of
meer gelijk zijn. Dat maakt het gematigd inquisitoir/ accusatoir. Inquisitoir komt van inquisitie (de kerk onderzocht
heksen en ketters). De kerk ging actief op zoek naar de waarheid. Bij het inquisitoir proces wordt er gezocht naar de
materiele waarheid (zo dicht mogelijk bij de waarheid) daar tegenover staat de formele waarheid (voor beide partijen
aanvaardbare waarheid). In Nederland zijn we op zoek naar de materiele waarheid. Hetgeen wat op de tll staat moet
bewezen worden. Bij inquisitoire systemen wordt gesproken over de magistratelijke rol van de OvJ. De OvJ kan zowel
belastend als ontlastend bewijs aandragen, hij staat er voor de staat maar ook voor de verdachte.
2. Waarom zijn sommige elementen van andere strafstelsels afwezig in het Nederlandse strafstelsel?
De basis van het Nederlandse rechtstelsel is dat er een rechter is, en geen jury
3. Wat is de rol van het strafrecht in de huidige samenleving?
Het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit en de door de rechter op te leggen strafrechtelijke sanctie. Optimum
remedium, een van de eerste gereedschappen waar de Staat naar grijpt om veiligheid te creëren. Je weet niet zo snel
wat veiligheid is, maar meer wat onveiligheid is. Er is een onderscheid tussen objectieve veiligheid en subjectieve
veiligheid. Een maatregel die op het vergroten van de objectieve veiligheid is gericht is het wijzigen van een weg om de
veiligheid te vergroten (is meetbaar) subjectieve veiligheid is niet meetbaar. Het beeld van de calculerende burger: als
je een hoge straf er tegenaan zet zal er geen criminaliteit voorkomen, dat is niet realistisch. Een voorbeeld van een land
met hoge straffen is VS.
Hoe kan je hier mee omgaan? Hoe ga je het gesprek aan met de mensen die denken dat hogere straffen leidt tot het
matigen van criminaliteit
a. Lost het alles op of moet er bescheidener worden geoordeeld?
b. Aan de hand waarvan kan hierop een antwoord worden geformuleerd?
c. Welke opvatting heeft de huidige regering terzake?
1. In de korte aanduiding hierboven van wat deze week aan de orde komt, worden enkele vragen opgeworpen. Hoe zou
u deze beantwoorden?
2. Welke visie volgt uit de nota van de regering over de rol van het strafrecht in de samenleving? Bent u het daarmee
eens?
Ultimum ratio of optimum remedium? -> in het artikel van Klip zie dat er een uitbreiding van de verjaringstermijn is,
alles wat bestraft kan worden, wordt bestraft. Het is dus meer gericht op het straffen dan op het beschermen. We
moeten ferm straffen, het liefst zo vaak mogelijk. Je ziet een neiging om risico’s in de samenleving strafbaar te stellen.
(Zoals het strafbaar stellen van kindersekspoppen, de gedachte dat er een risico in schuilt is voldoende om het strafbaar
te stellen) we willen in Nederland heel duidelijk een schuldige hebben. Pagina 5: de nachtwakersstaat is een
verzorgingsstaat geworden… -> meer criminaliseren en zwaardere straffen
3. Blijkens de nota van de regering moet een goed functionerend strafvorderlijk stelsel zowel "leiden tot adequate
rechtshandhaving" als "daadwerkelijke bescherming" (p. 7-8). Noem twee voorbeelden uit de nota die (vooral)
bijdragen aan adequate rechtshandhaving en twee voorbeelden die bijdragen aan de rechtsbescherming van
verdachte.
Rechtsbescherming en instrumentaliteit: rechtsbescherming is gefocust op de bescherming van de verdachte tegen de
overheid en instrumentaliteit gaat over de instrumenten die de overheid heeft om in te zetten; het strafrecht is daar
3
, één van. We gaan nu steeds meer naar het instrumentalisme om bepaalde maatregelen te kunnen nemen en om
criminaliteit te bestrijden, de vraag is alleen of dat effectief is.
Voorbeelden rechtsbescherming: emancipatie van het slachtoffer, het slachtoffer heeft meer rechten; duidelijk kader
van het opsporingsonderzoek; onschuldpresumptie.
Voorbeelden instrumentaliteit: meer opsporingsbevoegdheden; strafbeschikking; voorbereidend onderzoek, wensen;
4. Noyon beschrijft de rol van het 'punitief populisme' in de strafrechtspolitiek. Wat is punitief populisme? Welke
voorbeelden zijn er van (recente) wetswijzigingen die onder de noemer punitief populisme kunnen worden
geclassificeerd? Welke spanningen met strafvorderlijke beginselen brengt dit populisme met zich? Welke problemen
signaleert Klip?
Er is geen definitie van, maar er is wel een definitie van populisme: felle tegenstelling van meningen tussen een
homogeen volk. De elite is vaak de rechtsprekende macht, de wetgever en het OM of academici, advocaten. Wat maakt
het populisme punitief? Het heeft inhoudelijk betrekking op misdaad en straf.
Wat doen populisme vaak voor uitspraken over het systeem? Dat het een zwak, falend systeem is, dat het lang duurt en
dat rechters heel laag straffen.
Voorbeelden van wetswijzigingen die onder punitief populisme vallen: invoeren van minimumstraffen (er wordt
mogelijk geen rekening gehouden met discretionaire bevoegdheid, bij minimumstraffen heb je eigenlijk geen keuze in
de hoogte van de straf); uitbreiding van de extraterritoriale rechtsmacht; vervallen en uitbreiden van
verjaringstermijnen; hervormingen TBS; maximaliseren van invrijheidsstelling
Strijdig met ne bis in idem: herziening ten nadele; wet langdurig toezicht
Onschuldpresumptie: strijdig met voorlopige hechtenis/ pro forma zittingen. Het heeft een normatieve functie: we gaan
de verdachte als zijnde onschuldig bejegenen. Het gaat meer om hoe behandel je iemand en dat je een schuldige niet
anders behandelt dat onschuldige
Groenhuijzen:
Hoe zou je de politiek bij kunnen sturen? De politiek is punitief populistisch. Hoe zou je kunnen bijsturen? Er is een
afstand ontstaan tussen het politieke apparaat en de bevolking, maar daar moet je wel rekening mee houden. Niet
iedereen heeft juridische kennis. Groenhuizzen heeft het over valuable based en ? : hoe benader je het populisme en
hoe wil je dat tegenwerken, maar veel is niet vatbaar voor wetenschappelijk onderzoek en dan moet je zoeken in de
valuable based. Evidence based is dat je onderzoek gaat doen waar resultaten uitvloeien en die communiceren we op
een begrijpelijke manier. Valuable based ziet meer op de waardes van bepaalde regels die we hebben. Juristen zijn vaak
geneigd om terug te schieten in juridische taal en regels. Een voorbeeld van een valuable based argumentatie: doodstraf.
Je zou kunnen zeggen dat mag niet, maar daarmee overtuig je niemand. Je moet uitleggen waarom er een verbod in de
grondwet staat en waarom deze keuze gemaakt is en welke waardes we daarmee proberen na te streven.
5. Zie het artikel van Corno Jansen. Welke voor-/tegenargumenten kunt u bedenken bij lekenrechtspraak? Hoe denkt u
zelf over lekenrechtspraak? Hoe past dit artikel in de eerdere discussie over punitief populisme?
- Vertrouwen
- Minder kennis
- Rechtsbescherming
- Kost meer geld
- Iedere keer een andere uitspraak
In Amerika is er juist jury om de macht van de overheid in te remmen.
Taakstrafverbod: waarom hebben juristen hier moeite mee? De verharding van de bestraffing, een taakstraf is best zwaar
maar dat is niet altijd duidelijk. Het doet afbreuk aan de taakstraf zelf.
Wat was de aanleiding voor het taakstrafverbod? Documentaire van Zembla: er waren een aantal incidenten waar taakstraffen
op werden gelegd en dat werd als onacceptabel gezien. Rechters zijn hier niet blij mee. Dus in de voorgeschreven zaak werd
er 1 dag gevangenisstraf opgelegd. Het OM zegt dat een taakstraf alleen kan worden opgelegd met een gevangenisstraf van
substantiële duur. HR gaat mee met het Hof en dat het OM geen gelijk heeft. De rechter mag dit gewoon doen.
De politiek wil het taakstrafverbod uitbreiden maar de eerste kamer heeft het niet aangenomen. -> overwinning op het
punitieve populisme.
Procesafspraken
Afspraak tussen OM en verdachte over het proces, verloop en de uitkomst. De rechter hoeft zich daar niet aan te houden
(problematisch). -> tekst lezen: argumenten voor het sluiten en tegen het sluiten van procesafspraken. -> thesis?
Wat zegt de HR over de afspraken? Het is niet uitgesloten, maar er moet voorzichtig mee om worden gegaan ->
randvoorwaarden -> opzoeken.
Om aanwijzing procesafspraken
4
