1
College 1: Inleiding Onderwijswetenschappen
Thema 1: Referentiekader en Actoren
Aggregatieniveaus, welke drie zijn er en wat betekent het?
● Microniveau: Concrete leersituaties of specifieke lerende(n).
● Mesoniveau: School, faculteit, organisatie.
● Macroniveau: Invloed op het gehele schoolsysteem, vooral vanuit politiek.
Wat is daarbij belangrijk?
● Deze niveaus beïnvloeden elkaar. De grenzen zijn niet altijd helder. Bijvoorbeeld, de
ervaringen van een individuele student kunnen een voorbeeld zijn van hoe
schooladviezen tot stand komen, wat op mesoniveau gebeurt en op macroniveau
beïnvloed wordt.
Organisatiedimensies (OD). Noem ze alle vijf en hun betekenis:
1. Actor: Iedereen die bij scholing betrokken is (niet alleen de leerling en leraar, maar
ook ouders, decanen, politici, toetsmakers, vakbonden, en onderzoekers).
○ Kenmerk: Niemand staat volledig neutraal in het onderwijs; iedereen heeft
een opvatting.
○ Tegenwoordig is er veel begeleiding aanwezig, van studiebegeleiders tot
leergemeenschappen van docenten.
2. Organisatie: Hoe is het onderwijs georganiseerd?
○ Onderwijsstelsel, tijd, infrastructuur.
3. Didactisch Handelen: Vaak vanuit de docent/organisatie, en vastgelegd in:
○ Doelstellingen, leerstof, werkvormen, media, toetsing.
4. Leeractiviteiten: Meer in de handen van de lerende.
○ Spaced practice versus blokken (spaced practice zorgt voor langer onthouden,
maar blokken werkt beter voor tentamens).
○ Zelfregulatie, oefentoetsen, gezamenlijk leren.
5. Context: Alles buiten het onderwijs dat invloed heeft op het onderwijs.
○ Politiek (bijvoorbeeld het gebruik van Nederlands als voertaal aan
universiteiten, maar Engelse colleges).
○ Wetenschap (bijvoorbeeld lees- en
rekenniveaus).
, 2
Referentiekader, is dat evidence-based? En wat is de effect sizes?
Het referentiekader is gebaseerd op wetenschappelijke data en is daarmee
evidence-based.
● Effect Sizes:
○ Dit geeft de grootte van het verschil tussen twee groepen aan, bijvoorbeeld
tussen groepen met en zonder een bepaalde lesmethode.
Waar komt veel van deze data uit het boek vandaan, en wat betekent het? Wat is
het probleem daarbij?
● Veel van de gepresenteerde data komt uit meta-analyses.
○ Meta-analyse: Een optelsom van artikelen die min of meer hetzelfde hebben
gemeten om zo bredere uitspraken te doen.
○ Probleem: De kwaliteit van de meta-analyses en onderliggende studies is niet
altijd goed. Zo is er namelijk veel onduidelijkheid over de kwaliteit van de
meta-analyses en onderliggende studies.
○ Garbage in, garbage out: Als de kwaliteit van de studies laag is, is de
uitkomst ook niet betrouwbaar.
Microniveau Referentiekader, welke zijn dit (noem er 5)?
● Factoren die invloed hebben op het leren:
○ Microteaching en helderheid: Goed vanuit de docent.
, 3
○ Training van leerkrachten: Verbetering van kennis van docenten is minder
sterk. → Maar, een getrainde docent met vakkennis kan misschien ook
helderder communiceren?
○ Eigen inschatting van leerlingen en stimuleringsprogramma’s: Positief.
○ Ziekte en persoonlijkheid: Hebben minder invloed op het leren.
○ Consciëntieusheid (nauwgezetheid): Leerlingen die nauwkeurig werken
kunnen het eigen leren beter inschatten.
Mesoniveau Referentiekader, uit welke twee kenmerken bestaat dit, en geef daar
ook uitleg over:
● Organisatorisch:
○ Versnellingsprogramma’s en op gedrag gerichte interventies lijken goed te
werken.
○ Prestatiegroeperingen en inclusief onderwijs behalen minder goede effecten.
○ Wat als interventies zich richten op gedrag van een prestatiegroep?
● Instructie:
○ Metacognitie en formatieve evaluatie doen het goed.
○ Mentoren en bevorderen van studentcontrole doen het minder goed.
○ Dit betekent dat vaardigheden en ruimte om zelf dingen te doen goed zijn,
maar daadwerkelijke controle geven aan leerlingen niet effectief is.
Macroniveau Referentiekader, waaruit bestaat dit?
● Geen meta-analyses mogelijk op dit niveau.
● De politiek speelt een grote rol in het onderwijs, bijvoorbeeld via het onderwijsbeleid
en kwalificaties.
● Het onderwijs verandert regelmatig van focus, zoals het "nieuwe leren" of
"21st-century skills."
Tussentijdse Conclusie:
● Interventies: Sommige interventies hebben meer effect dan andere, afhankelijk
van de potentiële impact en de kwaliteit van de interventie.
● Fout: Veel wordt vaak ingezet op de hoogscorende aspecten, terwijl laagscorende
aspecten worden genegeerd, zonder het geheel binnen de context te bekijken.
● Wetenschappelijke evidentie moet serieus genomen worden, maar het is niet altijd
geschikt voor elke situatie.
, 4
Rapport: De Leerling Centraal?
Een verkenning naar het centraal stellen van de leerling vanuit het perspectief van
het publieke belang van onderwijs
● Adviesrapport Onderwijsraad.
● In tegenstelling tot de meeste informatie uit het boek, gaat het hier om politiek en
minder om wetenschappelijk bewijs.
● Jullie lezen dit grotendeels voor de ALCs, dus hier slechts een kleine introductie.
Aanleiding voor het Centraal Stellen van de Leerling, wat is daarbij het idee?
● One-size-fits-all werkt niet; flexibiliteit in onderwijs is belangrijk.
● Goed aansluiten bij de individuele leerling verhoogt motivatie en prestaties.
● Meer gelijke kansen in het onderwijs.
● Vanuit pedagogen komt de wens tot meer leerling-centraal onderwijs steeds terug.
● Pedagogen zijn vrijwel altijd de experts die zich uitspreken over onderwijs.Dat het
vanuit een bepaald vakgroep komt, maakt uit; vrijwel 90% van de tijd als een expert
in beeld verschijnt om iets over onderwijs te zeggen, is het een pedagoog.
Differentiatie, wat houdt dat in?
● Het idee om rekening te houden met de individuele verschillen en daar het onderwijs
op aan te passen.
● In de praktijk zie je dat vaak terug in prestatiegroepen.
● Maar denk aan de slides over effecten op meso-niveau, waar prestatiegroepering en
inclusiviteit de laagste effecten behaalden.
Voor wie werkt prestatie groepering vooral?
● Prestatiegroepering werkt ook vooral voor de slechtst-presterenden, maar doet niets
voor de goed of excellent presterenden.
● Nederland is sowieso kampioen in zorgen voor de minder presterende leerlingen,
maar heel slecht in de middenboot en beste leerlingen.
Meer regie bij de lerende, hoe werkt dat?
College 1: Inleiding Onderwijswetenschappen
Thema 1: Referentiekader en Actoren
Aggregatieniveaus, welke drie zijn er en wat betekent het?
● Microniveau: Concrete leersituaties of specifieke lerende(n).
● Mesoniveau: School, faculteit, organisatie.
● Macroniveau: Invloed op het gehele schoolsysteem, vooral vanuit politiek.
Wat is daarbij belangrijk?
● Deze niveaus beïnvloeden elkaar. De grenzen zijn niet altijd helder. Bijvoorbeeld, de
ervaringen van een individuele student kunnen een voorbeeld zijn van hoe
schooladviezen tot stand komen, wat op mesoniveau gebeurt en op macroniveau
beïnvloed wordt.
Organisatiedimensies (OD). Noem ze alle vijf en hun betekenis:
1. Actor: Iedereen die bij scholing betrokken is (niet alleen de leerling en leraar, maar
ook ouders, decanen, politici, toetsmakers, vakbonden, en onderzoekers).
○ Kenmerk: Niemand staat volledig neutraal in het onderwijs; iedereen heeft
een opvatting.
○ Tegenwoordig is er veel begeleiding aanwezig, van studiebegeleiders tot
leergemeenschappen van docenten.
2. Organisatie: Hoe is het onderwijs georganiseerd?
○ Onderwijsstelsel, tijd, infrastructuur.
3. Didactisch Handelen: Vaak vanuit de docent/organisatie, en vastgelegd in:
○ Doelstellingen, leerstof, werkvormen, media, toetsing.
4. Leeractiviteiten: Meer in de handen van de lerende.
○ Spaced practice versus blokken (spaced practice zorgt voor langer onthouden,
maar blokken werkt beter voor tentamens).
○ Zelfregulatie, oefentoetsen, gezamenlijk leren.
5. Context: Alles buiten het onderwijs dat invloed heeft op het onderwijs.
○ Politiek (bijvoorbeeld het gebruik van Nederlands als voertaal aan
universiteiten, maar Engelse colleges).
○ Wetenschap (bijvoorbeeld lees- en
rekenniveaus).
, 2
Referentiekader, is dat evidence-based? En wat is de effect sizes?
Het referentiekader is gebaseerd op wetenschappelijke data en is daarmee
evidence-based.
● Effect Sizes:
○ Dit geeft de grootte van het verschil tussen twee groepen aan, bijvoorbeeld
tussen groepen met en zonder een bepaalde lesmethode.
Waar komt veel van deze data uit het boek vandaan, en wat betekent het? Wat is
het probleem daarbij?
● Veel van de gepresenteerde data komt uit meta-analyses.
○ Meta-analyse: Een optelsom van artikelen die min of meer hetzelfde hebben
gemeten om zo bredere uitspraken te doen.
○ Probleem: De kwaliteit van de meta-analyses en onderliggende studies is niet
altijd goed. Zo is er namelijk veel onduidelijkheid over de kwaliteit van de
meta-analyses en onderliggende studies.
○ Garbage in, garbage out: Als de kwaliteit van de studies laag is, is de
uitkomst ook niet betrouwbaar.
Microniveau Referentiekader, welke zijn dit (noem er 5)?
● Factoren die invloed hebben op het leren:
○ Microteaching en helderheid: Goed vanuit de docent.
, 3
○ Training van leerkrachten: Verbetering van kennis van docenten is minder
sterk. → Maar, een getrainde docent met vakkennis kan misschien ook
helderder communiceren?
○ Eigen inschatting van leerlingen en stimuleringsprogramma’s: Positief.
○ Ziekte en persoonlijkheid: Hebben minder invloed op het leren.
○ Consciëntieusheid (nauwgezetheid): Leerlingen die nauwkeurig werken
kunnen het eigen leren beter inschatten.
Mesoniveau Referentiekader, uit welke twee kenmerken bestaat dit, en geef daar
ook uitleg over:
● Organisatorisch:
○ Versnellingsprogramma’s en op gedrag gerichte interventies lijken goed te
werken.
○ Prestatiegroeperingen en inclusief onderwijs behalen minder goede effecten.
○ Wat als interventies zich richten op gedrag van een prestatiegroep?
● Instructie:
○ Metacognitie en formatieve evaluatie doen het goed.
○ Mentoren en bevorderen van studentcontrole doen het minder goed.
○ Dit betekent dat vaardigheden en ruimte om zelf dingen te doen goed zijn,
maar daadwerkelijke controle geven aan leerlingen niet effectief is.
Macroniveau Referentiekader, waaruit bestaat dit?
● Geen meta-analyses mogelijk op dit niveau.
● De politiek speelt een grote rol in het onderwijs, bijvoorbeeld via het onderwijsbeleid
en kwalificaties.
● Het onderwijs verandert regelmatig van focus, zoals het "nieuwe leren" of
"21st-century skills."
Tussentijdse Conclusie:
● Interventies: Sommige interventies hebben meer effect dan andere, afhankelijk
van de potentiële impact en de kwaliteit van de interventie.
● Fout: Veel wordt vaak ingezet op de hoogscorende aspecten, terwijl laagscorende
aspecten worden genegeerd, zonder het geheel binnen de context te bekijken.
● Wetenschappelijke evidentie moet serieus genomen worden, maar het is niet altijd
geschikt voor elke situatie.
, 4
Rapport: De Leerling Centraal?
Een verkenning naar het centraal stellen van de leerling vanuit het perspectief van
het publieke belang van onderwijs
● Adviesrapport Onderwijsraad.
● In tegenstelling tot de meeste informatie uit het boek, gaat het hier om politiek en
minder om wetenschappelijk bewijs.
● Jullie lezen dit grotendeels voor de ALCs, dus hier slechts een kleine introductie.
Aanleiding voor het Centraal Stellen van de Leerling, wat is daarbij het idee?
● One-size-fits-all werkt niet; flexibiliteit in onderwijs is belangrijk.
● Goed aansluiten bij de individuele leerling verhoogt motivatie en prestaties.
● Meer gelijke kansen in het onderwijs.
● Vanuit pedagogen komt de wens tot meer leerling-centraal onderwijs steeds terug.
● Pedagogen zijn vrijwel altijd de experts die zich uitspreken over onderwijs.Dat het
vanuit een bepaald vakgroep komt, maakt uit; vrijwel 90% van de tijd als een expert
in beeld verschijnt om iets over onderwijs te zeggen, is het een pedagoog.
Differentiatie, wat houdt dat in?
● Het idee om rekening te houden met de individuele verschillen en daar het onderwijs
op aan te passen.
● In de praktijk zie je dat vaak terug in prestatiegroepen.
● Maar denk aan de slides over effecten op meso-niveau, waar prestatiegroepering en
inclusiviteit de laagste effecten behaalden.
Voor wie werkt prestatie groepering vooral?
● Prestatiegroepering werkt ook vooral voor de slechtst-presterenden, maar doet niets
voor de goed of excellent presterenden.
● Nederland is sowieso kampioen in zorgen voor de minder presterende leerlingen,
maar heel slecht in de middenboot en beste leerlingen.
Meer regie bij de lerende, hoe werkt dat?
