Voorbereiding HC 1 + 2
Psychotherapie
= een interpersoonlijke behandeling met deze kenmerken
De behandeling is gericht op het verbeteren van een stoornis, probleem of
klacht bij een cliënt die daar hulp voor zoekt
De behandeling wordt uitgevoerd door een therapeut die getraind is
De behandeling is voldoende aangepast aan deze bepaalde cliënt en aan
zijn of haar stoornis, probleem of klacht
De behandeling is gebaseerd op psychologische principes
Bona Fide (Deugdzame) Psychotherapie
Beschreven in een handleiding
Gebaseerd op een coherente theorie over de aard van de
psychopathologie en de aard van de verandering die nodig is, inclusief een
beschrijving van werkingsmechanismen en actieve ingrediënten van de
behandeling
Gebaseerd op modellen en principes waar onderzoek evidentie voor
bestaat (bestaande stromingen binnen vb. gedrags-, systeem- of
psychodynamische therapie)
Worden al langere tijd uitgevoerd
Uitgevoerd door een academisch opgeleide behandelaar
Afgestemd op individuele hulpvraag, klachten en problemen van de cliënt
Gebaseerd op face to face meetings en dus op een therapeutische relatie
Evidence-based
Evidence-based behandelmethoden zijn theoretisch onderbouwd en
worden ondersteund door wetenschappelijke evidentie
Wetenschappelijke evidentie is afgeleid uit onderzoek; de kwaliteit van het
design zegt iets over de kwaliteit van de evidentie
Niet alle evidentie is even sterk; in richtlijnen worden aanbevelingen
gebaseerd op de kwaliteit van de evidentie die voor diverse
behandelmethoden werd verzameld
, Diverse designs verschillen in de mate waarin ze doorgaans focussen op
diverse aspecten van interne versus externe validiteit
o Intern: hoe overtuigend kan het waargenomen behandeleffect
inderdaad aan de specifieke interventie zelf worden toegeschreven?
o Externe validiteit: hoe representatief zijn de conclusies uit deze
studie voor de dagelijkse klinische praktijk?
Case study design
Opzet:
o Erg gedetailleerde beschrijving van de toepassing van een
behandelmethode bij een of een beperkt aantal gevallen
o Klein aantal gevallen
o Kwalitatieve benadering
o Thick description (gedetailleerde en dichte beschrijving van de
casus in al haar facetten)
o Studie van de casus in haar natuurlijke context
o Gerichte keuze van een case op basis van de verwachting dat die
veel informatie kan opleveren (representatief voor de theorie, eerder
dan voor de populatie)
Voordelen
o Kleinschalig, pilot, passend bij ontwikkelfase van een nieuwe
behandelmethode
o Nauwkeurige en rijke observaties en beschrijvingen
o Onderzoek van unieke of zeldzame gevallen
o Vaak erg geschikt om hypotheses over de specifieke
werkingsmechanismen van een behandeling te genereren
o Focus kan niet alleen liggen op de interventie, maar ook op de
beschrijving van de context waarin de interventie werd uitgevoerd
Nadelen
o Generaliseerbaarheid is beperkt: weinig representatief voor de
populatie; vaak
worden cases geselecteerd omdat ze werkzaamheid aantonen en
zijn ze dus weinig representatief voor de werkzaamheid in een
bredere groep
o Weinig informatie over de grootte van het effect omdat slechts één
of enkele cases worden onderzocht
o Interne validiteit is volgens critici laag: geen controlegroep en dus
weinig controle of de effecten niet vb. aan placebo zijn toe te
schrijven
Historische voorbeelden: Anna O (Freud), Kleine Hans (Freud), Little Albert
(Watson)
Case study design met herhaalde metingen
Opzet:
o Kwantitatieve case study, waarbij je herhaalde metingen uitvoert
volgens een bepaald schema dat samenhangt met het toedienen en
onthouden van de interventie (AB, ABA, ABAB etc.)
o Het principe is dat de n klein is, maar het aantal meetmomenten
hoog, waarbij bovendien de meetmomenten toevallig verdeeld
kunnen worden over de condities (toediening/onthouding)
o Interne validiteit neemt toe door de verwachting dat de
veranderingen in de uitkomstvariabelen samenhangen met het al
dan niet toedienen van de interventie
, Voordelen
o Meer interne validiteit: causaliteit kan beter worden getoetst door
bijvoorbeeld de metingen tijdens de baseline (onthouden van
interventie) te vergelijken met de
metingen tijdens de toediening van de interventie (waarbij je een
toenemend effect verwacht bij hogere dosis)
Nadelen
o Arbeidsintensief voor deelnemers (veel metingen)
o Minder sterke generalisering naar populatie (minder
representativiteit)
One group pre-post treatment design
Opzet
o Quasi-experiment waarbij een specifieke uitkomst waarvan wordt
verwacht dat ze zal worden gerealiseerd door de interventie (vb.
vermindering van depressiviteit) gemeten wordt bij een groep
patiënten voor én na de toepassing van de interventie
o De groep van deelnemers wordt niet-toevallig geselecteerd
o Geen controlegroep
o Het effect van de interventie wordt geëvalueerd door de meting
voor en na de interventie met elkaar te vergelijken, waarbij de
nulhypothese is dat er geen
verschil is
Voordelen
o Dit design kan worden toegepast wanneer het niet ethisch is om te
randomiseren (omdat je haast zeker weet dat de onderzochte
behandeling beter is dan iets anders)
o Dit design kan worden toegepast wanneer er geen randomisering
mogelijk is of
wanneer er geen controlegroep haalbaar is
o Dit design is makkelijker uit te voeren en vraagt minder middelen
Nadelen
o Interne validiteit: de aanname is dat het verschil in score voor en na
de interventie het effect van de interventie weergeeft, maar er
kunnen diverse andere redenen zijn waarom de verandering
optreedt, zoals het natuurlijke beloop
Pretest-posttest nonequivalent groups design
Opzet
o Je vergelijkt het verschil tussen voor- en nameting van twee
groepen (behandelgroep en controlegroep)
o Deelnemers worden niet random verdeeld over beide groepen
Voordelen
o Praktischer en makkelijker toepasbaar dan een RCT (geen
random toewijzing)
o Toepasbaar om bijvoorbeeld twee interventies te vergelijken
die op verschillende
locaties worden uitgevoerd
Nadelen
o Interne validiteit is zwakker omdat het zou kunnen zijn dat er
systematische
verschillen zijn tussen de deelnemers in beide condities die impact
hebben op de uitkomstmetingen.
, Randomized Controlled design
Opzet
o Je vergelijkt het verschil tussen voor- en nameting van
twee groepen (behandelgroep en controlegroep)
o Deelnemers worden random verdeeld over beide
groepen
Cliëntkenmerken zijn random verdeeld, je kan wel
zeggen dat bepaalde condities (zoals gender)
gelijk verdeeld moeten worden
Voordelen
o Interne validiteit is sterker: het randomiseren vermindert
de selectie- en
toewijzingsbias, waardoor bekende en onbekende prognostische
factoren in beide condities in evenwicht zijn. Randomisering zorgt
ervoor dat de invloed van de proefleider en van de deelnemers op
de keuze voor de conditie wegvalt
o Doordat mogelijke confounding variables at random worden
verdeeld over de twee condities zullen ze naar alle
waarschijnlijkheid minder een rol spelen in de
uitkomsten: geschiedenis, maturatie, regressie naar het gemiddelde
o Randomisering is vooral geschikt om causale invloed te
onderzoeken: dat een
bepaalde behandeling bepaalde effecten veroorzaakt
o Meestal worden RCT’s beschouwd als de sterkste vorm van evidentie
omdat er
controle wordt uitgeoefend op diverse mogelijke variabelen die de
verschillen in
behandelresultaten kunnen verklaren.
Nadelen
o Randomisering is niet steeds ethisch te verantwoorden, bijvoorbeeld
wanneer je een heel duidelijk idee hebt dat de éne condities
duidelijk beter is dan de andere
o Externe validiteit is vaak lager: RCT’s worden vaak in ideale en
enigszins kunstmatige omstandigheden uitgevoerd
o Dure studies
Types vraagstellingen
o Is een nieuwe interventie effectief in ideale omstandigheden vs. Is
een interventie die al eerder effectief bleek in ideale
omstandigheden, ook effectief in de dagelijkse klinische praktijk?
Efficacy versus Effectiveness
o Is interventie A beter dan interventie B vs. Is interventie B niet
minder effectief dan interventie B vs. Zijn interventie A en B even
effectief?
Superiority versus Non-inferiority versus Equivalence
Efficacy vs. Effectiveness
Efficacy trial
o Opgezet om (vooral) de interne validiteit te bewaken, d.w.z. dat het
verschil in
behandelresultaten tussen beide condities ook effectief (‘causaal’)
kunnen worden toegeschreven aan het verschil in interventie
o Voordeel:
Psychotherapie
= een interpersoonlijke behandeling met deze kenmerken
De behandeling is gericht op het verbeteren van een stoornis, probleem of
klacht bij een cliënt die daar hulp voor zoekt
De behandeling wordt uitgevoerd door een therapeut die getraind is
De behandeling is voldoende aangepast aan deze bepaalde cliënt en aan
zijn of haar stoornis, probleem of klacht
De behandeling is gebaseerd op psychologische principes
Bona Fide (Deugdzame) Psychotherapie
Beschreven in een handleiding
Gebaseerd op een coherente theorie over de aard van de
psychopathologie en de aard van de verandering die nodig is, inclusief een
beschrijving van werkingsmechanismen en actieve ingrediënten van de
behandeling
Gebaseerd op modellen en principes waar onderzoek evidentie voor
bestaat (bestaande stromingen binnen vb. gedrags-, systeem- of
psychodynamische therapie)
Worden al langere tijd uitgevoerd
Uitgevoerd door een academisch opgeleide behandelaar
Afgestemd op individuele hulpvraag, klachten en problemen van de cliënt
Gebaseerd op face to face meetings en dus op een therapeutische relatie
Evidence-based
Evidence-based behandelmethoden zijn theoretisch onderbouwd en
worden ondersteund door wetenschappelijke evidentie
Wetenschappelijke evidentie is afgeleid uit onderzoek; de kwaliteit van het
design zegt iets over de kwaliteit van de evidentie
Niet alle evidentie is even sterk; in richtlijnen worden aanbevelingen
gebaseerd op de kwaliteit van de evidentie die voor diverse
behandelmethoden werd verzameld
, Diverse designs verschillen in de mate waarin ze doorgaans focussen op
diverse aspecten van interne versus externe validiteit
o Intern: hoe overtuigend kan het waargenomen behandeleffect
inderdaad aan de specifieke interventie zelf worden toegeschreven?
o Externe validiteit: hoe representatief zijn de conclusies uit deze
studie voor de dagelijkse klinische praktijk?
Case study design
Opzet:
o Erg gedetailleerde beschrijving van de toepassing van een
behandelmethode bij een of een beperkt aantal gevallen
o Klein aantal gevallen
o Kwalitatieve benadering
o Thick description (gedetailleerde en dichte beschrijving van de
casus in al haar facetten)
o Studie van de casus in haar natuurlijke context
o Gerichte keuze van een case op basis van de verwachting dat die
veel informatie kan opleveren (representatief voor de theorie, eerder
dan voor de populatie)
Voordelen
o Kleinschalig, pilot, passend bij ontwikkelfase van een nieuwe
behandelmethode
o Nauwkeurige en rijke observaties en beschrijvingen
o Onderzoek van unieke of zeldzame gevallen
o Vaak erg geschikt om hypotheses over de specifieke
werkingsmechanismen van een behandeling te genereren
o Focus kan niet alleen liggen op de interventie, maar ook op de
beschrijving van de context waarin de interventie werd uitgevoerd
Nadelen
o Generaliseerbaarheid is beperkt: weinig representatief voor de
populatie; vaak
worden cases geselecteerd omdat ze werkzaamheid aantonen en
zijn ze dus weinig representatief voor de werkzaamheid in een
bredere groep
o Weinig informatie over de grootte van het effect omdat slechts één
of enkele cases worden onderzocht
o Interne validiteit is volgens critici laag: geen controlegroep en dus
weinig controle of de effecten niet vb. aan placebo zijn toe te
schrijven
Historische voorbeelden: Anna O (Freud), Kleine Hans (Freud), Little Albert
(Watson)
Case study design met herhaalde metingen
Opzet:
o Kwantitatieve case study, waarbij je herhaalde metingen uitvoert
volgens een bepaald schema dat samenhangt met het toedienen en
onthouden van de interventie (AB, ABA, ABAB etc.)
o Het principe is dat de n klein is, maar het aantal meetmomenten
hoog, waarbij bovendien de meetmomenten toevallig verdeeld
kunnen worden over de condities (toediening/onthouding)
o Interne validiteit neemt toe door de verwachting dat de
veranderingen in de uitkomstvariabelen samenhangen met het al
dan niet toedienen van de interventie
, Voordelen
o Meer interne validiteit: causaliteit kan beter worden getoetst door
bijvoorbeeld de metingen tijdens de baseline (onthouden van
interventie) te vergelijken met de
metingen tijdens de toediening van de interventie (waarbij je een
toenemend effect verwacht bij hogere dosis)
Nadelen
o Arbeidsintensief voor deelnemers (veel metingen)
o Minder sterke generalisering naar populatie (minder
representativiteit)
One group pre-post treatment design
Opzet
o Quasi-experiment waarbij een specifieke uitkomst waarvan wordt
verwacht dat ze zal worden gerealiseerd door de interventie (vb.
vermindering van depressiviteit) gemeten wordt bij een groep
patiënten voor én na de toepassing van de interventie
o De groep van deelnemers wordt niet-toevallig geselecteerd
o Geen controlegroep
o Het effect van de interventie wordt geëvalueerd door de meting
voor en na de interventie met elkaar te vergelijken, waarbij de
nulhypothese is dat er geen
verschil is
Voordelen
o Dit design kan worden toegepast wanneer het niet ethisch is om te
randomiseren (omdat je haast zeker weet dat de onderzochte
behandeling beter is dan iets anders)
o Dit design kan worden toegepast wanneer er geen randomisering
mogelijk is of
wanneer er geen controlegroep haalbaar is
o Dit design is makkelijker uit te voeren en vraagt minder middelen
Nadelen
o Interne validiteit: de aanname is dat het verschil in score voor en na
de interventie het effect van de interventie weergeeft, maar er
kunnen diverse andere redenen zijn waarom de verandering
optreedt, zoals het natuurlijke beloop
Pretest-posttest nonequivalent groups design
Opzet
o Je vergelijkt het verschil tussen voor- en nameting van twee
groepen (behandelgroep en controlegroep)
o Deelnemers worden niet random verdeeld over beide groepen
Voordelen
o Praktischer en makkelijker toepasbaar dan een RCT (geen
random toewijzing)
o Toepasbaar om bijvoorbeeld twee interventies te vergelijken
die op verschillende
locaties worden uitgevoerd
Nadelen
o Interne validiteit is zwakker omdat het zou kunnen zijn dat er
systematische
verschillen zijn tussen de deelnemers in beide condities die impact
hebben op de uitkomstmetingen.
, Randomized Controlled design
Opzet
o Je vergelijkt het verschil tussen voor- en nameting van
twee groepen (behandelgroep en controlegroep)
o Deelnemers worden random verdeeld over beide
groepen
Cliëntkenmerken zijn random verdeeld, je kan wel
zeggen dat bepaalde condities (zoals gender)
gelijk verdeeld moeten worden
Voordelen
o Interne validiteit is sterker: het randomiseren vermindert
de selectie- en
toewijzingsbias, waardoor bekende en onbekende prognostische
factoren in beide condities in evenwicht zijn. Randomisering zorgt
ervoor dat de invloed van de proefleider en van de deelnemers op
de keuze voor de conditie wegvalt
o Doordat mogelijke confounding variables at random worden
verdeeld over de twee condities zullen ze naar alle
waarschijnlijkheid minder een rol spelen in de
uitkomsten: geschiedenis, maturatie, regressie naar het gemiddelde
o Randomisering is vooral geschikt om causale invloed te
onderzoeken: dat een
bepaalde behandeling bepaalde effecten veroorzaakt
o Meestal worden RCT’s beschouwd als de sterkste vorm van evidentie
omdat er
controle wordt uitgeoefend op diverse mogelijke variabelen die de
verschillen in
behandelresultaten kunnen verklaren.
Nadelen
o Randomisering is niet steeds ethisch te verantwoorden, bijvoorbeeld
wanneer je een heel duidelijk idee hebt dat de éne condities
duidelijk beter is dan de andere
o Externe validiteit is vaak lager: RCT’s worden vaak in ideale en
enigszins kunstmatige omstandigheden uitgevoerd
o Dure studies
Types vraagstellingen
o Is een nieuwe interventie effectief in ideale omstandigheden vs. Is
een interventie die al eerder effectief bleek in ideale
omstandigheden, ook effectief in de dagelijkse klinische praktijk?
Efficacy versus Effectiveness
o Is interventie A beter dan interventie B vs. Is interventie B niet
minder effectief dan interventie B vs. Zijn interventie A en B even
effectief?
Superiority versus Non-inferiority versus Equivalence
Efficacy vs. Effectiveness
Efficacy trial
o Opgezet om (vooral) de interne validiteit te bewaken, d.w.z. dat het
verschil in
behandelresultaten tussen beide condities ook effectief (‘causaal’)
kunnen worden toegeschreven aan het verschil in interventie
o Voordeel:
