Termen 3AB-ADD
Factoren herstel CVA Onmogelijk te voorspellen
- Ernst letsel
- Aard van het letsel
- Herhaaldelijk letsel
- Dysfagie Afasie + slikstoornis = slechte prognose
Geslacht, leeftijd en voorkeurshand geen invloed op prognose
- Houdt rekening met co-morbiditeit en slechte algemene gezondheid slechte prognose
Hersteltijd CVA - Herstel snelst eerste 6 maanden daarna nog wel herstel, maar in kleinere stappen
o 1-3 mnd = groot herstel (vooral 1e 2 weken), 6 mnd stagneren, 7 mnd bijna geen
herstel, na 1 jaar = geen herstel mogelijk
3 soorten herstel 1. diachisis 2. Regeneratie/sprouting 3. substitutie
Objectives Neurologische en persoonlijke factoren
Neurologische factoren Etiologie/oorzaak, type afasie, grote en plaats laesie en de ernst van de afasie
Persoonlijke factoren Leeftijd, geslacht, links/rechtshandig en gezondheidsstatus
Vroege periode 1-3 maanden post onset, meeste herstel eerste 2 weken. snel beginnen behandelen
Late fase - Maanden of jaren, verschilt per patiënt
Factoren invloed - Ernst
herstelverloop afasie - Mate herstel in acute fase
- Geheugen
Hersenplasticiteit - Vermogen van het zenuwstelsel om te veranderen (in de hersenen)
Diachisis Deel v/d hersenen dood, omringende gebieden in ‘shock’ schade lijkt groter dan dat het is. Na
verloop van tijd gaan de omliggende gebieden weer werken
Sprouting Omringende hersengebieden maken nieuwe verbindingen verandering tussen neuronen+
intacte cellen functies worden hersteld
Substitution Andere deel v/d hersenen neemt taken afgestorven deel over vaak rechter hersenhelft neemt
over zowel structuur van brein als plaats v/d functies kunnen veranderen
Spontaan herstel door - Afname oedeem zwelling neemt af, hersendelen gaan weer werken
- Afval opgeruimd dode cellen vervangen/gereinigd door het bloed
- Bloedcirculatie hersteld cellen sterven af, circulatie hersteld, functie weer verworven
Fysieke + niet-fysieke - Paralyse, (hemi)parese, hemianopsie, neglect (= contralateraal)
gevolgen CVA - Spasticiteit
- Cognitieve problemen
Paralyse/hemiplegie Complete verlamming
Parese/hemiparese Gedeeltelijke verlamming aan 1 zijde van het lichaam 80% v/d patiënten
Hemianopsie Uitval van deel van het gezichtsveld visusstoornis
Neglect 1 kant wordt niet beschouwd, contralateraal v/d laesie.
Spasticiteit Toenemende spierspanning, zwakke/stijve spieren, moeizame spierbewegingen
Cognitieve stoornis Problemen met informatieverwerking
1. Oriëntatie (tijd, tijdsinschatting/beleving, persoon, ruimte, plaats)
2. Aandacht (activiteiten/arousal, gerichte selectief, verdeeld, volgehouden)
3. Geheugen (korte termijn, lange termijn, declaratief (explicitiet/bewust),
procedureel/automatisch)
- Geen tokentest afnemen verdraaid beeld
4. Waarneming (alles via de zintuigen, agnosie, neglect)
5. Visueel ruimtelijk (moeite afstand en diepte)
6. Praxis (planning motorische handeling bepaalde handelingen/voorwerpen niet weten hoe
te gebruiken)
7. Visuocontructieve functies (moeite met activiteiten zoals tekenen/bouwen let op TT)
8. Executieve functies (problemen in plannen, impulsbeheersing, doelgericht handelen ziekte
inzicht, initiatief, planning, flexibiliteit (= persevatie), zelfinhibitie, zelfcontrole/correctie)
9. Emotie en gedrag (labiliteit, egocentrisch, impulsivisiteit, depressiviteit, angst, prikkelbaar,
agressiviteit persoonlijkheidsveranderingen)
Korte termijngeheugen Kortdurend vasthouden van informatie bv. telefoonnummer of een opdracht
Lange termijn geheugen Door herhaling of diepe verwerking uit korte termijn opgeslagen worden in lange termijn
capaciteit is onbeperkt.)
Declaratief/ expliciet / Kennis bewust/onbewust uit ervaringen en gebeurtenissen episodisch, semantisch, prospectief
bewust geheugen
Episodisch geheugen Uit een gebeurtenis herinnering van vorige week of herinneren woorden uit de test
, Semantisch geheugen Betekenis van een woord
Prospectief geheugen Herinneren van een plan dat je je hebt voorgenomen (nog niet gebeurd dus!!)
Procedureel/ Wijze waarop vaardigheden worden geleerd + onthouden dit is automatisch. Beperkt voor
automatisch geheugen geheugen toegankelijk vooral motorische vaardigheden
Agnosie Je herkent een voorwerp niet meer
- Auditief je hoort het wel, maar herkend het niet
- Visueel je ziet het wel, maar herkend het niet
Persevatie Vastzitten op woorden
Zelfinhibitie Vermogen om impuls te onderdrukken behoeften uitzetten nú meteen eten
Richtlijn beroerte - Rekening houden met startmoment revalidatie, intensiteit v/d behandeling (10x per
week) en doelgerichtheid revalidatie
- Zo snel mogelijk starten evidentie binnen 72 uur
- Afstemmen op individu, letten op conditie en belastbaarheid
- Multi disciplinair team (MD) wekelijks overleggen
Richtlijn diagnostiek en - Hoe erger beginernst afasie hoe ongunstiger de diagnose
behandeling - Zo snel mogelijk starten, minimaal 2uur per week liefst 2+ meer keer per week
- Patiënt zeggenschap frequentie en duur
- Behandelen revalidatiefase (= 6 maanden post onset)
- Korte intensieve behandelingen in de chronische fase richten op hulpvraag
- Vermoeden niet-talige cognitieve stoornis? MD raadplegen
- Gebruik cognitief-linguïstisch model voor onderzoek stoornissen
- Stoornisgerichte therapie bij neurologisch herstel
- Informeren patiënt+omgeving over aandoening, prognose, behandeling en
behandelplan, mondeling + schriftelijk
Richtlijn ALS Logopedische behandeling, zo lang mogelijk:
- Veilig eten+ drinken (= kauwen/slikken) met samenwerking ergo, fysio en dietist
- Speekselbeheersing, samenwerking arts
- Goede mondhygiëne, samenwerking mondhygiënist en tandarts
- Optimale communicatie met omgeving, verbaal en non-verbaal, fysio, ergo, neuropsych
Behandeling maximaal 1x per week 30/60 minuten.
Richtlijn Parkinson Anamnese:
- Klachten functie, activiteiten en participatie
- Klachten spraak, communicatieve vaardigheden
- Vragenlijst ROMP 1e consult
- Ernst gevolgen dysarthrie dmv. NDO-V (NL dysarthrie onderzoek volwassen)
- Intensiteit meten dmv dB-meter
- Video-opnamne spontane spraak vastleggen beginsituatie
Behandeling minimaal 3x per week 30 minuten 4 weken lang
Richtlijn tweetaligheid - Inventariseren taalvaardigheid voor beroerte en wensen taalkeuze v/d patiënt
- Vastellen stoornissen in beide tallen op stoornis-, activiteiten-, participatieniveau met
valide testen
- Overwegen inschakelen TOLK bij anamnese en behandeling
- Streven therapie geven in beiden talen
NAIS NVAT Afasie Interventie Schema’s
- Checklist voor behandeling van personen met afasie en hun omgeving 3 schema’s
- Einddoelen interventies (vanuit patiënt) + bijbehorende werkwijzen opgedeeld in
acute fase, revalidatie fase, chronische fase bij lichte/matige/ernstige afasie
- Geen richtlijn
SMART Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden
SMARTER Shared gezamenlijk beslissing over doelen
Monitored overzicht doelen en nadruk op evaluaties
Accessible informatie afasievriendelijk
Relevant therapiedoelen belangrijk en relevant voor de patiënt
Transparant werken met subdoelen/stappen verhelderen oefeningen omtrent hoofdddoel
Envolving therapiedoelen altijd gericht op hulpvraag, dus wijzigbaar
Relationship-centered patiënt staat centraal, maar werk aan relatie logo en patiënt en familie
ICB Inventarisatielijst communicatieve behoeften bij Afasiepatiënten
- Logo, patiënt en omgeving bewust maken verandering sociale contact + behoeften
- Hulpvraag (act+partc) patiënt (functionele therapie) in kaart brengen
- Doelgroep Voor volwassen afasiepatiënten
- Wanneer als er bij stoornisgerichte therapie geen voorutigang is + patiënt zelf geen
hulpvraag kan bedenken
Factoren herstel CVA Onmogelijk te voorspellen
- Ernst letsel
- Aard van het letsel
- Herhaaldelijk letsel
- Dysfagie Afasie + slikstoornis = slechte prognose
Geslacht, leeftijd en voorkeurshand geen invloed op prognose
- Houdt rekening met co-morbiditeit en slechte algemene gezondheid slechte prognose
Hersteltijd CVA - Herstel snelst eerste 6 maanden daarna nog wel herstel, maar in kleinere stappen
o 1-3 mnd = groot herstel (vooral 1e 2 weken), 6 mnd stagneren, 7 mnd bijna geen
herstel, na 1 jaar = geen herstel mogelijk
3 soorten herstel 1. diachisis 2. Regeneratie/sprouting 3. substitutie
Objectives Neurologische en persoonlijke factoren
Neurologische factoren Etiologie/oorzaak, type afasie, grote en plaats laesie en de ernst van de afasie
Persoonlijke factoren Leeftijd, geslacht, links/rechtshandig en gezondheidsstatus
Vroege periode 1-3 maanden post onset, meeste herstel eerste 2 weken. snel beginnen behandelen
Late fase - Maanden of jaren, verschilt per patiënt
Factoren invloed - Ernst
herstelverloop afasie - Mate herstel in acute fase
- Geheugen
Hersenplasticiteit - Vermogen van het zenuwstelsel om te veranderen (in de hersenen)
Diachisis Deel v/d hersenen dood, omringende gebieden in ‘shock’ schade lijkt groter dan dat het is. Na
verloop van tijd gaan de omliggende gebieden weer werken
Sprouting Omringende hersengebieden maken nieuwe verbindingen verandering tussen neuronen+
intacte cellen functies worden hersteld
Substitution Andere deel v/d hersenen neemt taken afgestorven deel over vaak rechter hersenhelft neemt
over zowel structuur van brein als plaats v/d functies kunnen veranderen
Spontaan herstel door - Afname oedeem zwelling neemt af, hersendelen gaan weer werken
- Afval opgeruimd dode cellen vervangen/gereinigd door het bloed
- Bloedcirculatie hersteld cellen sterven af, circulatie hersteld, functie weer verworven
Fysieke + niet-fysieke - Paralyse, (hemi)parese, hemianopsie, neglect (= contralateraal)
gevolgen CVA - Spasticiteit
- Cognitieve problemen
Paralyse/hemiplegie Complete verlamming
Parese/hemiparese Gedeeltelijke verlamming aan 1 zijde van het lichaam 80% v/d patiënten
Hemianopsie Uitval van deel van het gezichtsveld visusstoornis
Neglect 1 kant wordt niet beschouwd, contralateraal v/d laesie.
Spasticiteit Toenemende spierspanning, zwakke/stijve spieren, moeizame spierbewegingen
Cognitieve stoornis Problemen met informatieverwerking
1. Oriëntatie (tijd, tijdsinschatting/beleving, persoon, ruimte, plaats)
2. Aandacht (activiteiten/arousal, gerichte selectief, verdeeld, volgehouden)
3. Geheugen (korte termijn, lange termijn, declaratief (explicitiet/bewust),
procedureel/automatisch)
- Geen tokentest afnemen verdraaid beeld
4. Waarneming (alles via de zintuigen, agnosie, neglect)
5. Visueel ruimtelijk (moeite afstand en diepte)
6. Praxis (planning motorische handeling bepaalde handelingen/voorwerpen niet weten hoe
te gebruiken)
7. Visuocontructieve functies (moeite met activiteiten zoals tekenen/bouwen let op TT)
8. Executieve functies (problemen in plannen, impulsbeheersing, doelgericht handelen ziekte
inzicht, initiatief, planning, flexibiliteit (= persevatie), zelfinhibitie, zelfcontrole/correctie)
9. Emotie en gedrag (labiliteit, egocentrisch, impulsivisiteit, depressiviteit, angst, prikkelbaar,
agressiviteit persoonlijkheidsveranderingen)
Korte termijngeheugen Kortdurend vasthouden van informatie bv. telefoonnummer of een opdracht
Lange termijn geheugen Door herhaling of diepe verwerking uit korte termijn opgeslagen worden in lange termijn
capaciteit is onbeperkt.)
Declaratief/ expliciet / Kennis bewust/onbewust uit ervaringen en gebeurtenissen episodisch, semantisch, prospectief
bewust geheugen
Episodisch geheugen Uit een gebeurtenis herinnering van vorige week of herinneren woorden uit de test
, Semantisch geheugen Betekenis van een woord
Prospectief geheugen Herinneren van een plan dat je je hebt voorgenomen (nog niet gebeurd dus!!)
Procedureel/ Wijze waarop vaardigheden worden geleerd + onthouden dit is automatisch. Beperkt voor
automatisch geheugen geheugen toegankelijk vooral motorische vaardigheden
Agnosie Je herkent een voorwerp niet meer
- Auditief je hoort het wel, maar herkend het niet
- Visueel je ziet het wel, maar herkend het niet
Persevatie Vastzitten op woorden
Zelfinhibitie Vermogen om impuls te onderdrukken behoeften uitzetten nú meteen eten
Richtlijn beroerte - Rekening houden met startmoment revalidatie, intensiteit v/d behandeling (10x per
week) en doelgerichtheid revalidatie
- Zo snel mogelijk starten evidentie binnen 72 uur
- Afstemmen op individu, letten op conditie en belastbaarheid
- Multi disciplinair team (MD) wekelijks overleggen
Richtlijn diagnostiek en - Hoe erger beginernst afasie hoe ongunstiger de diagnose
behandeling - Zo snel mogelijk starten, minimaal 2uur per week liefst 2+ meer keer per week
- Patiënt zeggenschap frequentie en duur
- Behandelen revalidatiefase (= 6 maanden post onset)
- Korte intensieve behandelingen in de chronische fase richten op hulpvraag
- Vermoeden niet-talige cognitieve stoornis? MD raadplegen
- Gebruik cognitief-linguïstisch model voor onderzoek stoornissen
- Stoornisgerichte therapie bij neurologisch herstel
- Informeren patiënt+omgeving over aandoening, prognose, behandeling en
behandelplan, mondeling + schriftelijk
Richtlijn ALS Logopedische behandeling, zo lang mogelijk:
- Veilig eten+ drinken (= kauwen/slikken) met samenwerking ergo, fysio en dietist
- Speekselbeheersing, samenwerking arts
- Goede mondhygiëne, samenwerking mondhygiënist en tandarts
- Optimale communicatie met omgeving, verbaal en non-verbaal, fysio, ergo, neuropsych
Behandeling maximaal 1x per week 30/60 minuten.
Richtlijn Parkinson Anamnese:
- Klachten functie, activiteiten en participatie
- Klachten spraak, communicatieve vaardigheden
- Vragenlijst ROMP 1e consult
- Ernst gevolgen dysarthrie dmv. NDO-V (NL dysarthrie onderzoek volwassen)
- Intensiteit meten dmv dB-meter
- Video-opnamne spontane spraak vastleggen beginsituatie
Behandeling minimaal 3x per week 30 minuten 4 weken lang
Richtlijn tweetaligheid - Inventariseren taalvaardigheid voor beroerte en wensen taalkeuze v/d patiënt
- Vastellen stoornissen in beide tallen op stoornis-, activiteiten-, participatieniveau met
valide testen
- Overwegen inschakelen TOLK bij anamnese en behandeling
- Streven therapie geven in beiden talen
NAIS NVAT Afasie Interventie Schema’s
- Checklist voor behandeling van personen met afasie en hun omgeving 3 schema’s
- Einddoelen interventies (vanuit patiënt) + bijbehorende werkwijzen opgedeeld in
acute fase, revalidatie fase, chronische fase bij lichte/matige/ernstige afasie
- Geen richtlijn
SMART Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden
SMARTER Shared gezamenlijk beslissing over doelen
Monitored overzicht doelen en nadruk op evaluaties
Accessible informatie afasievriendelijk
Relevant therapiedoelen belangrijk en relevant voor de patiënt
Transparant werken met subdoelen/stappen verhelderen oefeningen omtrent hoofdddoel
Envolving therapiedoelen altijd gericht op hulpvraag, dus wijzigbaar
Relationship-centered patiënt staat centraal, maar werk aan relatie logo en patiënt en familie
ICB Inventarisatielijst communicatieve behoeften bij Afasiepatiënten
- Logo, patiënt en omgeving bewust maken verandering sociale contact + behoeften
- Hulpvraag (act+partc) patiënt (functionele therapie) in kaart brengen
- Doelgroep Voor volwassen afasiepatiënten
- Wanneer als er bij stoornisgerichte therapie geen voorutigang is + patiënt zelf geen
hulpvraag kan bedenken
