Neuropsychologische Diagnostiek, de Klinische Praktijk
– Hendriks e.a. (2014)
Hoofdstuk 2 – Ethiek
Regels ter beoordeling van klachten
Het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) heeft een eigen
beroepscode, aan wie haar meer dan tienduizend leden zich dienen te
houden. Iedereen die van mening is dat een bij het NIP aangesloten
psycholoog onjuist optreedt, kan bij het College van Toezicht van deze
vereniging een klacht indienen.
Wie met neuropsychologen te maken krijgt, kan ook bij andere instanties
terecht zoals de klachtencommissies van ziekenhuizen. Als een
psycholoog BIG(Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg)-
geregistreerd is, kunnen klagers terecht bij een regionaal tuchtcollege.
Klachtenprocedure
Anonieme klachten worden afgewezen. Bij de behandeling van een
formele klacht geldt het principe van hoor en wederhoor. Klagers moeten
hun grieven schriftelijk en met argumenten onderbouwd indienden: het
klaagschrift. Dit stuk wordt naar de aangeklaagde psycholoog gestuurd.
Deze schrijft een verdediging: het verweerschrift. Dit gaat weer terug naar
de klager via het College van Toezicht, met het verzoek om een repliek te
schrijven. Deze krijgt de gelegenheid tot dupliek. Zodoende produceren de
partijen in totaal vier teksten. Meestal vindt vervolgens nog een
mondelinge zitting plaats waarop het College van Toezicht vragen stelt
aan de klager en de verweerder. Het uiteindelijke oordeel wordt schriftelijk
uitgebracht. Daarna is er de mogelijkheid voor beide partijen om in beroep
te gaan bij het College van Beroep.
De twee colleges zijn samengesteld uit juristen en psychologen. Klagers
en verweerders mogen zich tijdens de hele procedure laten bijstaan door
een jurist en vaak wordt van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
Bij gegrondverklaring van een klacht wordt een maatregel opgelegd: een
waarschuwing, een berisping, een schorsing voor bepaalde tijd uit het
lidmaatschap, of een ontzetting uit het lidmaatschap. Ook kan een
voorwaardelijke maatregel worden opgelegd.
Soorten regels
Sommige regels zijn er herhaling van wat in de wet staat. Andere regels
zijn meer een uitwerking van waarden die in de samenleving breed
worden onderschreven, zoals de vier basisprincipes van het NIP:
verantwoordelijkheid, integriteit, respect en deskundigheid.
De waarde integriteit bestaat uit betrouwbaarheid (de psycholoog moet
onafhankelijk en objectief werken), eerlijkheid (de psycholoog mag geen
verwachtingen wekken die hij niet kan waarmaken) en rolintegriteit (de
psycholoog mag geen seksuele relatie aangaan met cliënten tijdens of
direct aansluitend aan de professionele relatie).
,Deskundigheid houdt in dat professionals alleen maar taken uitvoeren
waartoe zij bekwaam zijn.
Belang van het individu
Het accent van de beroepscodes van psychologen ligt op het de belangen
van individuele cliënten:
- Informed consent:
o Patiënten moeten in vrijheid kunnen beslissen of zij aan een
professionele relatie mee willen werken
o Daarvoor horen zij vooraf zo goed mogelijk geïnformeerd (bij
voorkeur zowel mondeling (sluit aan bij begripsvermogen
patiënt) als schriftelijk (omdat men mondeling niet alles
meteen onthoudt of begrijpt)) te worden over wat de
psycholoog wil gaan doen.
o Patiënten mogen op ieder gewenst moment de professionele
relatie verbreken, zonder dat ze daar redenen voor hoeven op
te geven.
- Als psychologen de professionele relatie willen verbreken moeten zij
daar goede redenen voor hebben en moeten zij voor een goede
doorverwijzing zorgen.
- Informatie moet altijd beschikbaar zijn voor de patiënt en zij mogen
ook vernietiging van informatie eisen.
- Gegevens over patiënten blijven vertrouwelijk, tenzij zij toestemmen
in verdere verspreiding.
Eenduidigheid
De psycholoog moet duidelijk zijn over het doel van de diagnose, dus de
eigenlijke vraagstelling, en de manier van werken.
Methode van onderzoek
De psycholoog mag alleen methoden gebruiken waarvoor men door
opleiding, training en ervaring voldoende is gekwalificeerd.
De psycholoog moet op de hoogte zijn van wat er in de vakliteratuur wordt
gezegd over de psychometrische kwaliteit van tests en andere
beoordelingsinstrumenten die hij wil toepassen.
Rapportage
Van een rapport mag in ieder geval het volgende worden verwacht:
- Er staat een specifieke vraagstelling in
- Er staat duidelijk aangegeven met welke methode de vraagstelling is
aangepakt en die aanpak is adequaat in het licht van wat er uit de
vakliteratuur bekend is
- Het rapport mondt uit in conclusies die duidelijk verband houden
met de conclusie en er staat beschreven hoe zeker deze conclusie is
en of er alternatieve verklaringen zijn
- Het rapport bevat geen overbodige informatie: de informatie houdt
verband met de vraagstelling en conclusies.
, - Er staat vermeld wanneer het onderzoek is uitgevoerd en wat de
uiterste geldigheidsduur van de getrokken conclusies is.
- De bedoeling van het rapport is duidelijk
- Er staat aangegeven dat de informatie alleen geïnterpreteerd mag
worden in het licht van de vermelde vraagstelling
Patiënten hebben recht op inzage en correctie van de gegevens en
kunnen uitgave van het rapport blokkeren. De psycholoog dient in zijn
rapportage rekening te houden met de begrijpelijkheid van de tekst voor
de betrokkene zélf.
Teamwork
Wanneer een psycholoog en een medisch specialist samen over een
patiënt rapporteren, moeten zij duidelijk aangeven wie voor wat
verantwoordelijk is in het rapport. Zij hebben ten opzichte van elkaar dan
geen geheimhoudingsplicht. Anders ligt het wanneer een medisch
specialist de patiënt naar de psycholoog heeft verwezen. Hij is dan een
externe opdrachtgever en mag zonder toestemming van de patiënt niet
geïnformeerd worden door de psycholoog.
Wanneer een patiënt door een team van psychologen wordt behandeld,
hebben deze ook geen geheimhoudingsplicht ten opzichte van elkaar.
Zonder duidelijk teamverband mogen zijn enkel geanonimiseerde
gegevens inbrengen tijdens intervisie of besprekingen met een supervisor.
Heteroanamnese
Als de psycholoog het medisch dossier van een patiënt wil inzien, moet dit
aan de patiënt worden medegedeeld.
Dossier
Patiënten hebben recht om hun eigen dossier in te zien. Dit maakt het
noodzakelijk voor de psycholoog om een dossier leesbaar en begrijpelijk te
maken en up-to-date te houden. Ook hebben patiënten het recht om hun
dossier laten blokkeren.
De psycholoog dient de vertrouwelijkheid van gegevens over patiënten
streng te handhaven. Hij mag geen gegevens aan derden, anderen dan de
opdrachtgever, verstrekken tenzij de cliënt hier toestemming voor heeft
verleend en de informatie uit het dossier relevant een noodzakelijk is voor
een specifieke vraagstelling van die derde. Psychologen mogen gegevens
over patiënten ook niet laten slingeren op plekken waarin zij zichtbaar zijn
voor derden.
Het dossier van een patiënt moet tot minimaal een jaar na beëindiging van
de professionele relatie worden bewaard.
Tenzij…
Op een aantal van bovengenoemde regels bestaan uitzonderingen:
- Patiënten mogen rapportage aan een externe opdrachtgever
tegenhouden (recht op blokkering), tenzij de opdracht werd
verstrekt door een rechter. Het bevorderen van een goede
rechtsgang staat hier dus boven handhaving van vertrouwelijkheid.
, - Wanneer levensgevaar dreigt zijn psychologen gerechtigd om
vertrouwelijkheid te doorbreken, maar alleen als dit gevaar niet op
een andere wijze kan worden afgewend. De regel luidt: ‘De
psycholoog is niet gehouden geheimhouding in acht te nemen als hij
gegronde reden heeft om te menen dat het doorbreken van de
geheimhouding het enige en laatste redmiddel is om direct gevaar
voor personen te voorkomen’. Het moet dus gaan om direct gevaar
en er moeten geen andere mogelijkheden bestaan om het gevaar af
te wenden.
Ook kan het zijn dat patiënten in juridische zin onbekwaam worden
geacht: wilsonbekwame patiënten. Dan krijgen wettelijke
vertegenwoordigers beslissingsbevoegdheid, bijvoorbeeld bij kinderen van
<16 jaar. Maar de psycholoog dient ook dan rekening te houden met de
belangen van de patiënt.
Neuropsychologen zullen nogal eens met grensgevallen te maken krijgen,
bijvoorbeeld in het geval van patiënten bij wie dementie vermoed wordt.
– Hendriks e.a. (2014)
Hoofdstuk 2 – Ethiek
Regels ter beoordeling van klachten
Het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) heeft een eigen
beroepscode, aan wie haar meer dan tienduizend leden zich dienen te
houden. Iedereen die van mening is dat een bij het NIP aangesloten
psycholoog onjuist optreedt, kan bij het College van Toezicht van deze
vereniging een klacht indienen.
Wie met neuropsychologen te maken krijgt, kan ook bij andere instanties
terecht zoals de klachtencommissies van ziekenhuizen. Als een
psycholoog BIG(Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg)-
geregistreerd is, kunnen klagers terecht bij een regionaal tuchtcollege.
Klachtenprocedure
Anonieme klachten worden afgewezen. Bij de behandeling van een
formele klacht geldt het principe van hoor en wederhoor. Klagers moeten
hun grieven schriftelijk en met argumenten onderbouwd indienden: het
klaagschrift. Dit stuk wordt naar de aangeklaagde psycholoog gestuurd.
Deze schrijft een verdediging: het verweerschrift. Dit gaat weer terug naar
de klager via het College van Toezicht, met het verzoek om een repliek te
schrijven. Deze krijgt de gelegenheid tot dupliek. Zodoende produceren de
partijen in totaal vier teksten. Meestal vindt vervolgens nog een
mondelinge zitting plaats waarop het College van Toezicht vragen stelt
aan de klager en de verweerder. Het uiteindelijke oordeel wordt schriftelijk
uitgebracht. Daarna is er de mogelijkheid voor beide partijen om in beroep
te gaan bij het College van Beroep.
De twee colleges zijn samengesteld uit juristen en psychologen. Klagers
en verweerders mogen zich tijdens de hele procedure laten bijstaan door
een jurist en vaak wordt van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
Bij gegrondverklaring van een klacht wordt een maatregel opgelegd: een
waarschuwing, een berisping, een schorsing voor bepaalde tijd uit het
lidmaatschap, of een ontzetting uit het lidmaatschap. Ook kan een
voorwaardelijke maatregel worden opgelegd.
Soorten regels
Sommige regels zijn er herhaling van wat in de wet staat. Andere regels
zijn meer een uitwerking van waarden die in de samenleving breed
worden onderschreven, zoals de vier basisprincipes van het NIP:
verantwoordelijkheid, integriteit, respect en deskundigheid.
De waarde integriteit bestaat uit betrouwbaarheid (de psycholoog moet
onafhankelijk en objectief werken), eerlijkheid (de psycholoog mag geen
verwachtingen wekken die hij niet kan waarmaken) en rolintegriteit (de
psycholoog mag geen seksuele relatie aangaan met cliënten tijdens of
direct aansluitend aan de professionele relatie).
,Deskundigheid houdt in dat professionals alleen maar taken uitvoeren
waartoe zij bekwaam zijn.
Belang van het individu
Het accent van de beroepscodes van psychologen ligt op het de belangen
van individuele cliënten:
- Informed consent:
o Patiënten moeten in vrijheid kunnen beslissen of zij aan een
professionele relatie mee willen werken
o Daarvoor horen zij vooraf zo goed mogelijk geïnformeerd (bij
voorkeur zowel mondeling (sluit aan bij begripsvermogen
patiënt) als schriftelijk (omdat men mondeling niet alles
meteen onthoudt of begrijpt)) te worden over wat de
psycholoog wil gaan doen.
o Patiënten mogen op ieder gewenst moment de professionele
relatie verbreken, zonder dat ze daar redenen voor hoeven op
te geven.
- Als psychologen de professionele relatie willen verbreken moeten zij
daar goede redenen voor hebben en moeten zij voor een goede
doorverwijzing zorgen.
- Informatie moet altijd beschikbaar zijn voor de patiënt en zij mogen
ook vernietiging van informatie eisen.
- Gegevens over patiënten blijven vertrouwelijk, tenzij zij toestemmen
in verdere verspreiding.
Eenduidigheid
De psycholoog moet duidelijk zijn over het doel van de diagnose, dus de
eigenlijke vraagstelling, en de manier van werken.
Methode van onderzoek
De psycholoog mag alleen methoden gebruiken waarvoor men door
opleiding, training en ervaring voldoende is gekwalificeerd.
De psycholoog moet op de hoogte zijn van wat er in de vakliteratuur wordt
gezegd over de psychometrische kwaliteit van tests en andere
beoordelingsinstrumenten die hij wil toepassen.
Rapportage
Van een rapport mag in ieder geval het volgende worden verwacht:
- Er staat een specifieke vraagstelling in
- Er staat duidelijk aangegeven met welke methode de vraagstelling is
aangepakt en die aanpak is adequaat in het licht van wat er uit de
vakliteratuur bekend is
- Het rapport mondt uit in conclusies die duidelijk verband houden
met de conclusie en er staat beschreven hoe zeker deze conclusie is
en of er alternatieve verklaringen zijn
- Het rapport bevat geen overbodige informatie: de informatie houdt
verband met de vraagstelling en conclusies.
, - Er staat vermeld wanneer het onderzoek is uitgevoerd en wat de
uiterste geldigheidsduur van de getrokken conclusies is.
- De bedoeling van het rapport is duidelijk
- Er staat aangegeven dat de informatie alleen geïnterpreteerd mag
worden in het licht van de vermelde vraagstelling
Patiënten hebben recht op inzage en correctie van de gegevens en
kunnen uitgave van het rapport blokkeren. De psycholoog dient in zijn
rapportage rekening te houden met de begrijpelijkheid van de tekst voor
de betrokkene zélf.
Teamwork
Wanneer een psycholoog en een medisch specialist samen over een
patiënt rapporteren, moeten zij duidelijk aangeven wie voor wat
verantwoordelijk is in het rapport. Zij hebben ten opzichte van elkaar dan
geen geheimhoudingsplicht. Anders ligt het wanneer een medisch
specialist de patiënt naar de psycholoog heeft verwezen. Hij is dan een
externe opdrachtgever en mag zonder toestemming van de patiënt niet
geïnformeerd worden door de psycholoog.
Wanneer een patiënt door een team van psychologen wordt behandeld,
hebben deze ook geen geheimhoudingsplicht ten opzichte van elkaar.
Zonder duidelijk teamverband mogen zijn enkel geanonimiseerde
gegevens inbrengen tijdens intervisie of besprekingen met een supervisor.
Heteroanamnese
Als de psycholoog het medisch dossier van een patiënt wil inzien, moet dit
aan de patiënt worden medegedeeld.
Dossier
Patiënten hebben recht om hun eigen dossier in te zien. Dit maakt het
noodzakelijk voor de psycholoog om een dossier leesbaar en begrijpelijk te
maken en up-to-date te houden. Ook hebben patiënten het recht om hun
dossier laten blokkeren.
De psycholoog dient de vertrouwelijkheid van gegevens over patiënten
streng te handhaven. Hij mag geen gegevens aan derden, anderen dan de
opdrachtgever, verstrekken tenzij de cliënt hier toestemming voor heeft
verleend en de informatie uit het dossier relevant een noodzakelijk is voor
een specifieke vraagstelling van die derde. Psychologen mogen gegevens
over patiënten ook niet laten slingeren op plekken waarin zij zichtbaar zijn
voor derden.
Het dossier van een patiënt moet tot minimaal een jaar na beëindiging van
de professionele relatie worden bewaard.
Tenzij…
Op een aantal van bovengenoemde regels bestaan uitzonderingen:
- Patiënten mogen rapportage aan een externe opdrachtgever
tegenhouden (recht op blokkering), tenzij de opdracht werd
verstrekt door een rechter. Het bevorderen van een goede
rechtsgang staat hier dus boven handhaving van vertrouwelijkheid.
, - Wanneer levensgevaar dreigt zijn psychologen gerechtigd om
vertrouwelijkheid te doorbreken, maar alleen als dit gevaar niet op
een andere wijze kan worden afgewend. De regel luidt: ‘De
psycholoog is niet gehouden geheimhouding in acht te nemen als hij
gegronde reden heeft om te menen dat het doorbreken van de
geheimhouding het enige en laatste redmiddel is om direct gevaar
voor personen te voorkomen’. Het moet dus gaan om direct gevaar
en er moeten geen andere mogelijkheden bestaan om het gevaar af
te wenden.
Ook kan het zijn dat patiënten in juridische zin onbekwaam worden
geacht: wilsonbekwame patiënten. Dan krijgen wettelijke
vertegenwoordigers beslissingsbevoegdheid, bijvoorbeeld bij kinderen van
<16 jaar. Maar de psycholoog dient ook dan rekening te houden met de
belangen van de patiënt.
Neuropsychologen zullen nogal eens met grensgevallen te maken krijgen,
bijvoorbeeld in het geval van patiënten bij wie dementie vermoed wordt.
