Samenvatting Forensische Victimologie

COLLEGE 1 - EMANCIPATIE
 Tot eind jaren ’70 (nadruk WOII)
o Hulpverlening + schadevergoeding voor WOII slachtoffers
o Causaliteitskwestie belangrijk
 Eind jaren ’70 – begin jaren ‘80
o Voor slachtoffers van ‘normale’ criminaliteit
o Oprichting Landelijke Organisatie Slachtofferschap (zorg)
o Oprichting Schadefonds Geweldsmisdrijven
(schadevergoeding)
 Jaren ‘80
o Wet Terwee
o Uitbreiding van schadevergoedingsmogelijkheden door optie
tot vorderen schadevergoeding tijdens strafproces
o Objectief bewijs van opzettelijk geweldsmisdrijf nodig +
juristen waakzaam voor beïnvloeding
 Na 2000
o Spreekrecht
o Besluit Slachtoffers Strafbare Feiten (IB): identificeren
kwetsbare slachtoffers en voorkomen herhaald
slachtofferschap en secundaire traumatisering

 Endogene factoren slachtofferemancipatie (4 – TTTV )
1. Toegenomen mondigheid
2. Toename criminaliteit vanaf de jaren ’60 (gelegenheidstheorie)
3. Terroristische acties (Molukse acties)
4. Vrouwenbeweging

 Betekenis endogene factoren
o Ze zijn niet de primaire oorzaak van de slachtofferemancipatie
o Ze worden ook verklaard door andere factoren zoals opkomst
van digitale media
o Ze kunnen met elkaar samenhangen
o Een omgekeerd verband kan niet worden uitgesloten: stijging
van toename in criminaliteit kan ook worden verklaard door de
slachtofferemancipatie zelf waardoor meer mensen aangifte
gingen doen.

 Kenmerken succesvolle slachtofferbeweging (5 - AVWPTM)
1. Geschikte aanleiding
2. Vertolker met aanzien
3. Wetenschappelijke onderbouwing
4. Politiek klimaat/timing
5. Media-aandacht

, Casussen
1. WOII (schadevergoeding)
o Voorafgaand
 Slachtoffermarginalisatie bij Neurenbergerprocessen
 Alleen compensatieregelingen voor verzetsstrijders
o Emancipatie
 De Drie van Breda: van Agt  trauma’s + media-
aandacht, Jan Bastiaans
 Jan Bastiaans: erkenning in Proefschrift
psychosomatische gevolgen van onderdrukking en
verzet  kwam met soort PTSS voorloper
 Omstreden: diende slachtoffers LSD toe zodat ze
herinneringen aan hun trauma’s tijdens
therapiesessies konden ophalen
o Resultaten
 Wet Buitengewoon Pensioen (vergoeding, actief
slachtofferschap)
 Rijksgroepsregelingen (zorg, passief slachtofferschap)
 Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers + burger-
oorlogsslachtoffers (nu ook vergoeding voor passief
slachtofferschap)
 Tijdelijke vergoedingsregeling psychotherapie na-
oorlogse generatie

2. Vietnam (PTSS)
o Voorafgaand
 Vietnamvets negatief afgebeeld, weinig steun voor de
oorlog
o Emancipatie
 Vietnam Veterans Against the War (VVAW) + Street
corner psychiatry: vets + psychiaters pleiten voor
erkenning van het in Vietnam opgelopen leed  werden
nu gezien als kwetsbare medeburgers die erkennig
verdienen voor uitzending.
 Sarah Haley, Chaim Shatan en Robert Lifton als
belangenvertolkers
o Resultaten
 PTSS geïntroduceerd door Robert Spitzer
 Acceptatie in Europa gebeurde onder invloed van
psychoanalyse van Freud
 War veterans memorials + onderscheidingen
 GGZ-centra voor getraumatiseerde vets
 PTSS maakte het juridisch aantonen van het causale
verband veel makkelijker
 Keerzijde: faken voor compensatie of ontlopen
straf
o Kenmerken PTSS-lobby
 Law of the few
 Juiste timing

,  Wetenschappelijke onderbouwing (PTSS)
 National Vietnam Veterans Readjustment Study:
30% kwam terug met PTSS (maar dat kon niet met
de 15% die maar was ingezet voor gevechten)

3. Molukse Acties
o Voorafgaand
 Ontevredenheid onder Molukkers aan wie een vrije staat
op de Zuid-Molukken is beloofd na het vechten voor
Nederland tegen Indonesië tijdens de WOII, maar welke
belofte nooit is nagekomen.
 Terroristische acties ter uiting van onvrede: treinkaping,
gijzeling school
o Resultaten (door slachtoffers van de acties)
 Centrale Beleids- en Ondersteuningsgroep (CBOG) ten
behoeve van de Nazorg van ex-gegijzelden o.l.v.
Bastiaans
 Eerste vorm van ‘outreach’ hulpverlening
 Hulpverlening aan slachtoffers van ‘normale’
criminaliteit
 Geïnstitutionaliseerde slachtofferhulp n.a.v. Onderzoek
Stressgroep (ook met Bastiaans)
 Uitbreiding van slachtofferzorg, ook voor ‘gewone’
slachtoffers van gijzelingen
o Kenmerken
 Law of the few (Bastiaans)
 Wetenschappelijk onderzoek voor pleiten uitbreiding
slachtofferhulp (universiteit Leiden)

4. Vrouwenbeweging
o Voorafgaand
 Huiselijk en seksueel geweld
 Maatschappelijke ongelijkheid
o Emancipatie
 Susan Brownmiller: against our will – boek over
patriarchale machtsverhoudingen en de manier waarop
politie/justitie omgaan met seksueel geweld tegen
vrouwen
 Protesten voor vrouwenrechten
o Resultaten
 Belangenorganisaties m.b.t. verkrachting, seksueel
geweld, seksuele kindermishandeling en tegen haar wil
 Telefonische hulplijnen
 Blijf-van-mijn-lijf huis Amsterdam
 Kijkduinconferentie (Hedy D’Ancona):
 Bespreken van ongelijke positie van vrouwen t.o.v.
mannen en geweld
 Opdracht Nel Draijer: onderzoek naar seksueel
misbruik