Samenvatting Week 1
Hoofdstuk 1
Mensen worden dagelijks geconfronteerd met zaken die strafrechtelijk relevant zijn.
sterk verbonden met zaken als moraal, veiligheid en rechtvaardigheid. Dit spreekt mensen
aan
De kern van het strafrecht is het regelen wie straf kan krijgen en waarvoor.
De staat heeft hierbij het monopolie op straffen. De overheid en dus niet de burgers
kunnen straffen opleggen.
Het strafrecht heeft, anders dan het civielrecht, een verhouding tussen de burgers en de
overheid.
net zoals bij staats- en bestuursrecht
Om deze reden kunnen burgers elkaar ook niet dagvaarden voor gepleegde strafbare feiten.
De enige die een verdachte van een strafbaar feit voor de rechter kan brengen is een officier
van justitie.
vertegenwoordiger van het OM = staatorgaan dat belast is met de vervolging van
verdachten
Burgers mogen niet het recht in eigen hand nemen maar zullen dit altijd via de overheid
moeten doen. Wel bestaat er binnen het strafrechtelijke systeem een mogelijkheid voor
slachtoffers van strafbare feiten om als benadeelde partij schadevergoeding te verzoeken
aan de strafrechter.
dit is een relatief eenvoudige manier voor slachtoffers om hun schade te kunnen verhalen
op de dader
Doelen van het opleggen van straffen:
- Vergelding: de dader heeft kwaad afgeroepen over de samenleving en daarom roept
de samenleving kwaad af over hem
- Preventie: mensen willen geen straf krijgen, dus zullen zij gedrag dat tot straf leidt,
zoveel mogelijk proberen te voorkomen
o Speciale preventie: vorkomen of ontmoedigen, dat de gestrafte wederom in de
fout gaat voorwaardelijke straffen
o Generale preventie: anderen dan de gestrafte moeten leren van het feit dat er
voor het plegen van een strafbaar feit straf opgelegd kan worden.
de gestrafte is hierbij een voorbeeld dat potentiële wetsovertreders
afschrikt
3 delen van strafrecht
- Materieel strafrecht: wat is een strafbaar feit? Bepaalt welk gedrag niet toegestaan is
en welke personen daarvoor kunnen worden gestraft.
voornamelijk gevonden in wetboek Sr
- Formeel strafrecht: strafprocesrecht of strafvordering. Bepaalt welke regels moeten
worden gevolgd wanneer een norm van het materiële strafrecht is overtreden.
voornamelijk geregeld in Wetboek Sv
, - Sanctierecht: betrekking op de voorwaarde waaronder bepaalde straffen mogen
worden opgelegd.
zowel in Sr en Sv
Het strafrecht is verspreid over een groot aantal wetten.
het strafrecht dat in de wetboeken is opgenomen, duidt men vaak aan als het commune
strafrecht
daarnaast heb je de bijzondere strafwetten, zoals de opiumwet en de wegenverkeerswet,
die het bijzondere strafrecht vormen
Allemaal wetten in formele zin ^
Er bestaan ook strafwetten in materiële zin. Bijv. APV: hierin worden allerlei gedragingen
strafbaar gesteld die in die gemeente niet zijn toegelaten.
Ook verdragen, internationaal recht, hebben invloed op het strafrecht. Als gevolg van
verdragen kan Nederland verplicht zijn om bepaald gedrag strafbaar te stellen of bepaalde
bevoegdheden in het leven te roepen.
Daarnaast wordt het strafrecht in steeds sterkere mate beïnvloed door besluiten van de EU
en uitspraken van het Hof van Justitie van de EU (= supranationaal recht)
Hoofdstuk 7
Om tot daadwerkelijke bestraffing te kunnen komen zal een strafrechtelijk onderzoek
uitgevoerd moeten worden: er zal moeten worden vastgesteld wat er precies gebeurd is en
welke personen daarbij betrokken zijn geweest. = strafprocesrecht
Er bestaat geen standaardmodel voor strafzaken. hangt af van de feiten en
omstandigheden in de zaak.
Procesdeelnemers:
- Verdachte
o Er zal moeten worden vastgesteld of er inderdaad een strafbaar feit is begaan
en wie voor dat strafbare feit aansprakelijk is
hiervoor wordt er gesproken van een verdachte en van verdenking
ook een verdachte kan van zijn vrijheid beroofd worden, zoals bij Franky
- Raadsman
o = een advocaat die de verdachte adviseert en met hem de verdediging voert
de verdachte en de raadsman samen zijn de verdediging
- Getuige
o Schriftelijke verklaringen van getuigen kunnen door de rechtbank worden
gebruikt voor het bewijs
- Deskundigen
o De rechter doet voor onderzoek, zoals bijv. bepalen of wit poeder cocaïne is,
beroep op deskundigen = forensische deskundigen
- Benadeelde partij
o Zij die benadeeld zijn door het strafbare feit
- Slachtoffer
- Rechtbank, gerechtshof en Hoge Raad
- Opsporingsambtenaar
o Zoals het aanhouden en fouilleren van verdachte
, - OM
o
De instantie die de beslissing neemt om een zaak aan de rechter voor te
leggen
zal hiervoor voldoende belastend materiaal verzameld moeten hebben
o Leden van het OM worden aangewezen als opsporingsambtenaar
o De tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken is ook een taak van het OM
- Reclassering
o Betrokken bij de ontwikkeling en organisatie van taakstraffen en zij kan –
wanneer de rechter dat heeft bepaald – aanwijzingen geven waaraan
veroordeelden zich moeten houden die voorwaardelijk veroordeeld zijn.
Tot het tegendeel bewezen is, is de verdachte onschuldig. Wanneer het tegendeel bewezen
is, noemen we hem de dader.
Art. 27 Sv
1. Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te
wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan
een strafbaar feit voortvloeit
materieel criterium: op grond van inhoudelijke overwegingen moet worden
beoordeeld of een persoon als verdachte kan worden aangemerkt
‘redelijk vermoeden’ = dus nog geen zekerheid nodig
2. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht
Betrapping op heterdaad: wanneer het moment waarop een verdenking ontstaat samen valt
met het moment waarop iemand verdachte wordt
Soms is er geen sprake van een verdachte en kan hij daarom worden vrijgesproken van
bepaalde ten laste leggingen.
Arrest Hollende kleurling (pg. 158)
Rechten van de verdachte
- Zwijgrecht (Art. 29 Sv)
o De verdachte mag niet worden gedwongen zichzelf te belasten in een
strafrechtelijke procedure = nemo tenetur
mag niet gedwongen worden een verklaring af te leggen
o Pressieverbod: op de verdachte mag geen ongeoorloofde druk worden
uitgeoefend
o Zwijgrecht = cautie
o Wanneer niet-verdachte worden ondervraagd kunnen zij weigeren om mee te
werken, dit mag niet leiden tot verdenking
- Recht op bijstand
o Een verdachte kan zich laten bijstaand door een advocaat ( wordt raadsman
genoemd) = rechtsbijstand
o De verdachte mag deze advocaat zelf kiezen, wanneer hij hier niet toe in staat
is, wordt hem een advocaat aangewezen
= piketadvocaat: wordt door de overheid betaald
wanneer de verdachte wordt veroordeeld zal hij wss de kosten van de
rechtsbijstand alsnog terug moeten betalen
o Het eerste moment van rechtsbijstand is tijdens het politieverhoor
Art. 28b Sv
, oDe verdachte heeft het recht om voorafgaand aan het verhoor max. een half
uur met zijn raadsman te praten
o De verdachte kan zich ook tijdens het verhoor laten bijstaan = hoorbijstand
o De verdachte en zijn raadsman moeten elkaar onder vier ogen kunnen
spreken en ook per brief met elkaar kunnen communiceren zonder dat
anderen meelezen (Art. 45 Sv)
dit recht kan door de OvJ worden beperkt in belang van het onderzoek (Art.
46 Sv)
- Het recht op kennisneming van processtukken
o De verdachte heeft het recht kennis te nemen van de processtukken die op
zijn zaak betrekking hebben (Art. 30 Sv)
dit recht kan worden beperkt in belang van het onderzoek (Art. 30 lid 3 Sv)
De getuige
- Ooggetuigen: getuigen die het strafbare feit hebben zien gebeuren bijv. het
slachtoffer zelf of omstanders
- Getuigen die anderszins aanwijzingen kunnen geven omtrent het gebeurde of
omtrent een bepaalde situatie
iemand die een bepaalde auto ziet die toebehoorde aan de verdachte
deze aanwijzingen zijn vaak slechts in combinatie met andere bewijsmiddelen van
belang
- Een getuige is niet verplicht om te verschijnen of om een verklaring af te leggen
- Wanneer een getuige is opgeroepen door de rechter-commissaris, is hij wel verplicht
te verschijnen
in sommige gevallen is de getuige gerechtigd zich van een verklaring te
onthouden, bijv. wanneer de getuige het risico loopt door het afleggen van een
verklaring zelf te worden vervolgd = verschoningsrecht
De deskundige
- Voor veel zaken is de rechter aangewezen op deskundigen, die onderzoek voor hem
verrichten waarvoor hijzelf onvoldoende expertise bezit
bijv. of een verdachte toerekeningsvatbaar is
- Een deskundige wordt benoemd door de Ovj
- De verdachte kan het door de deskundige uitgevoerde onderzoek niet vertrouwen,
soms heeft hij dan het recht om een tegenonderzoek te laten uitvoeren
Procesfasen
1. Opsporingsonderzoek: met als uiteindelijk doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen
a. Het zoeken van bewijsmateriaal
b. Ovj is formeel verantwoordelijk voor het opsporingsonderzoek
2. Onderzoek ter terechtzitting
a. Ingeleid door de dagvaarding: een brief van de Ovj waarin hij de verdachte
oproept om op een bepaalde tijd bij een bepaald gerecht te verschijnen
b. De dagvaarding bevat ook de feiten waarvan de verdachte wordt beschuldigd
= tenlastelegging
c. Dit onderzoek begint doordat de strafzaak wordt uitgeroepen
d. Centraal hierin staat het achterhalen van wat er precies gebeurd is = zoeken
naar de materiële waarheid
Hoofdstuk 1
Mensen worden dagelijks geconfronteerd met zaken die strafrechtelijk relevant zijn.
sterk verbonden met zaken als moraal, veiligheid en rechtvaardigheid. Dit spreekt mensen
aan
De kern van het strafrecht is het regelen wie straf kan krijgen en waarvoor.
De staat heeft hierbij het monopolie op straffen. De overheid en dus niet de burgers
kunnen straffen opleggen.
Het strafrecht heeft, anders dan het civielrecht, een verhouding tussen de burgers en de
overheid.
net zoals bij staats- en bestuursrecht
Om deze reden kunnen burgers elkaar ook niet dagvaarden voor gepleegde strafbare feiten.
De enige die een verdachte van een strafbaar feit voor de rechter kan brengen is een officier
van justitie.
vertegenwoordiger van het OM = staatorgaan dat belast is met de vervolging van
verdachten
Burgers mogen niet het recht in eigen hand nemen maar zullen dit altijd via de overheid
moeten doen. Wel bestaat er binnen het strafrechtelijke systeem een mogelijkheid voor
slachtoffers van strafbare feiten om als benadeelde partij schadevergoeding te verzoeken
aan de strafrechter.
dit is een relatief eenvoudige manier voor slachtoffers om hun schade te kunnen verhalen
op de dader
Doelen van het opleggen van straffen:
- Vergelding: de dader heeft kwaad afgeroepen over de samenleving en daarom roept
de samenleving kwaad af over hem
- Preventie: mensen willen geen straf krijgen, dus zullen zij gedrag dat tot straf leidt,
zoveel mogelijk proberen te voorkomen
o Speciale preventie: vorkomen of ontmoedigen, dat de gestrafte wederom in de
fout gaat voorwaardelijke straffen
o Generale preventie: anderen dan de gestrafte moeten leren van het feit dat er
voor het plegen van een strafbaar feit straf opgelegd kan worden.
de gestrafte is hierbij een voorbeeld dat potentiële wetsovertreders
afschrikt
3 delen van strafrecht
- Materieel strafrecht: wat is een strafbaar feit? Bepaalt welk gedrag niet toegestaan is
en welke personen daarvoor kunnen worden gestraft.
voornamelijk gevonden in wetboek Sr
- Formeel strafrecht: strafprocesrecht of strafvordering. Bepaalt welke regels moeten
worden gevolgd wanneer een norm van het materiële strafrecht is overtreden.
voornamelijk geregeld in Wetboek Sv
, - Sanctierecht: betrekking op de voorwaarde waaronder bepaalde straffen mogen
worden opgelegd.
zowel in Sr en Sv
Het strafrecht is verspreid over een groot aantal wetten.
het strafrecht dat in de wetboeken is opgenomen, duidt men vaak aan als het commune
strafrecht
daarnaast heb je de bijzondere strafwetten, zoals de opiumwet en de wegenverkeerswet,
die het bijzondere strafrecht vormen
Allemaal wetten in formele zin ^
Er bestaan ook strafwetten in materiële zin. Bijv. APV: hierin worden allerlei gedragingen
strafbaar gesteld die in die gemeente niet zijn toegelaten.
Ook verdragen, internationaal recht, hebben invloed op het strafrecht. Als gevolg van
verdragen kan Nederland verplicht zijn om bepaald gedrag strafbaar te stellen of bepaalde
bevoegdheden in het leven te roepen.
Daarnaast wordt het strafrecht in steeds sterkere mate beïnvloed door besluiten van de EU
en uitspraken van het Hof van Justitie van de EU (= supranationaal recht)
Hoofdstuk 7
Om tot daadwerkelijke bestraffing te kunnen komen zal een strafrechtelijk onderzoek
uitgevoerd moeten worden: er zal moeten worden vastgesteld wat er precies gebeurd is en
welke personen daarbij betrokken zijn geweest. = strafprocesrecht
Er bestaat geen standaardmodel voor strafzaken. hangt af van de feiten en
omstandigheden in de zaak.
Procesdeelnemers:
- Verdachte
o Er zal moeten worden vastgesteld of er inderdaad een strafbaar feit is begaan
en wie voor dat strafbare feit aansprakelijk is
hiervoor wordt er gesproken van een verdachte en van verdenking
ook een verdachte kan van zijn vrijheid beroofd worden, zoals bij Franky
- Raadsman
o = een advocaat die de verdachte adviseert en met hem de verdediging voert
de verdachte en de raadsman samen zijn de verdediging
- Getuige
o Schriftelijke verklaringen van getuigen kunnen door de rechtbank worden
gebruikt voor het bewijs
- Deskundigen
o De rechter doet voor onderzoek, zoals bijv. bepalen of wit poeder cocaïne is,
beroep op deskundigen = forensische deskundigen
- Benadeelde partij
o Zij die benadeeld zijn door het strafbare feit
- Slachtoffer
- Rechtbank, gerechtshof en Hoge Raad
- Opsporingsambtenaar
o Zoals het aanhouden en fouilleren van verdachte
, - OM
o
De instantie die de beslissing neemt om een zaak aan de rechter voor te
leggen
zal hiervoor voldoende belastend materiaal verzameld moeten hebben
o Leden van het OM worden aangewezen als opsporingsambtenaar
o De tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken is ook een taak van het OM
- Reclassering
o Betrokken bij de ontwikkeling en organisatie van taakstraffen en zij kan –
wanneer de rechter dat heeft bepaald – aanwijzingen geven waaraan
veroordeelden zich moeten houden die voorwaardelijk veroordeeld zijn.
Tot het tegendeel bewezen is, is de verdachte onschuldig. Wanneer het tegendeel bewezen
is, noemen we hem de dader.
Art. 27 Sv
1. Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te
wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan
een strafbaar feit voortvloeit
materieel criterium: op grond van inhoudelijke overwegingen moet worden
beoordeeld of een persoon als verdachte kan worden aangemerkt
‘redelijk vermoeden’ = dus nog geen zekerheid nodig
2. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht
Betrapping op heterdaad: wanneer het moment waarop een verdenking ontstaat samen valt
met het moment waarop iemand verdachte wordt
Soms is er geen sprake van een verdachte en kan hij daarom worden vrijgesproken van
bepaalde ten laste leggingen.
Arrest Hollende kleurling (pg. 158)
Rechten van de verdachte
- Zwijgrecht (Art. 29 Sv)
o De verdachte mag niet worden gedwongen zichzelf te belasten in een
strafrechtelijke procedure = nemo tenetur
mag niet gedwongen worden een verklaring af te leggen
o Pressieverbod: op de verdachte mag geen ongeoorloofde druk worden
uitgeoefend
o Zwijgrecht = cautie
o Wanneer niet-verdachte worden ondervraagd kunnen zij weigeren om mee te
werken, dit mag niet leiden tot verdenking
- Recht op bijstand
o Een verdachte kan zich laten bijstaand door een advocaat ( wordt raadsman
genoemd) = rechtsbijstand
o De verdachte mag deze advocaat zelf kiezen, wanneer hij hier niet toe in staat
is, wordt hem een advocaat aangewezen
= piketadvocaat: wordt door de overheid betaald
wanneer de verdachte wordt veroordeeld zal hij wss de kosten van de
rechtsbijstand alsnog terug moeten betalen
o Het eerste moment van rechtsbijstand is tijdens het politieverhoor
Art. 28b Sv
, oDe verdachte heeft het recht om voorafgaand aan het verhoor max. een half
uur met zijn raadsman te praten
o De verdachte kan zich ook tijdens het verhoor laten bijstaan = hoorbijstand
o De verdachte en zijn raadsman moeten elkaar onder vier ogen kunnen
spreken en ook per brief met elkaar kunnen communiceren zonder dat
anderen meelezen (Art. 45 Sv)
dit recht kan door de OvJ worden beperkt in belang van het onderzoek (Art.
46 Sv)
- Het recht op kennisneming van processtukken
o De verdachte heeft het recht kennis te nemen van de processtukken die op
zijn zaak betrekking hebben (Art. 30 Sv)
dit recht kan worden beperkt in belang van het onderzoek (Art. 30 lid 3 Sv)
De getuige
- Ooggetuigen: getuigen die het strafbare feit hebben zien gebeuren bijv. het
slachtoffer zelf of omstanders
- Getuigen die anderszins aanwijzingen kunnen geven omtrent het gebeurde of
omtrent een bepaalde situatie
iemand die een bepaalde auto ziet die toebehoorde aan de verdachte
deze aanwijzingen zijn vaak slechts in combinatie met andere bewijsmiddelen van
belang
- Een getuige is niet verplicht om te verschijnen of om een verklaring af te leggen
- Wanneer een getuige is opgeroepen door de rechter-commissaris, is hij wel verplicht
te verschijnen
in sommige gevallen is de getuige gerechtigd zich van een verklaring te
onthouden, bijv. wanneer de getuige het risico loopt door het afleggen van een
verklaring zelf te worden vervolgd = verschoningsrecht
De deskundige
- Voor veel zaken is de rechter aangewezen op deskundigen, die onderzoek voor hem
verrichten waarvoor hijzelf onvoldoende expertise bezit
bijv. of een verdachte toerekeningsvatbaar is
- Een deskundige wordt benoemd door de Ovj
- De verdachte kan het door de deskundige uitgevoerde onderzoek niet vertrouwen,
soms heeft hij dan het recht om een tegenonderzoek te laten uitvoeren
Procesfasen
1. Opsporingsonderzoek: met als uiteindelijk doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen
a. Het zoeken van bewijsmateriaal
b. Ovj is formeel verantwoordelijk voor het opsporingsonderzoek
2. Onderzoek ter terechtzitting
a. Ingeleid door de dagvaarding: een brief van de Ovj waarin hij de verdachte
oproept om op een bepaalde tijd bij een bepaald gerecht te verschijnen
b. De dagvaarding bevat ook de feiten waarvan de verdachte wordt beschuldigd
= tenlastelegging
c. Dit onderzoek begint doordat de strafzaak wordt uitgeroepen
d. Centraal hierin staat het achterhalen van wat er precies gebeurd is = zoeken
naar de materiële waarheid
